Tayvan Boğazı'ndaki orta hattı dokuz uçak geçti
Tayvan Savunma Bakanlığı, cumartesi saat 06.00'da sona eren 24 saatlik dönemde 11 Çin askeri uçağı, 10 savaş gemisi ve Çin'e ait üç resmî gemi tespit etti. Bakanlık, dokuz uçağın Tayvan Boğazı'ndaki orta hattı geçerek Tayvan'ın kuzey ve güneybatı hava savunma tanımlama bölgelerine girdiğini bildirdi.
İçindekiler
- Tayvan Boğazı'ndaki orta hattı dokuz uçak geçti
- Uçak sayıları değişirken gemiler yakınlarda kalıyor
- Hareketlilik nasıl gelişti?
- Duyurulmamış bir tatbikat ne sağlayabilir?
- Denizde kalıcı varlık abluka açısından neden önemli?
- Devlet gemileri ve sivil filolar tabloyu genişletiyor
- Japonya ve Filipinler önemli güzergâhlar çevresinde hazırlık yapıyor
- Savunma harcamaları büyük kaynak farkını ortaya koyuyor
- Baskı ticarete ve diplomasiye de uzanıyor
- Öne Çıkanlar
Tayvan, hareketliliği izlemek için uçaklarını, deniz araçlarını ve kıyı füze sistemlerini devreye soktu. Orta hat, boğazda Tayvan ile Çin arasında yer alan gayriresmî bir ayrım çizgisidir. Hava savunma tanımlama bölgesi (ADIZ), güvenlik amacıyla yaklaşan uçakların izlendiği alandır; bir ülkenin kara topraklarının ve çevresindeki suların hemen üzerindeki hava sahasının ötesine uzanır.
Bakanlığın ay başından bu yana tuttuğu sayımda tespit edilen uçak sayısı 125'e, deniz araçlarının sayısı 83'e ulaştı. Bu rakamlar farklı raporlama dönemlerindeki hareketliliği kapsıyor; dolayısıyla tekrar tekrar faaliyet gösteren bir uçak ya da gemi birden fazla kez sayılmış olabilir. Cumartesi günkü bilgilendirmenin takvim tarihi belirtilmedi.
Uçakların orta hattı geçmesi, savaş gemileri ve diğer devlet gemilerinin hareketliliği, Tayvan'ın aynı anda birden fazla cephede karşı karşıya olduğu baskıyı gözler önüne seriyor. Kendini yöneten Tayvan üzerinde hak iddia eden Pekin, adayı kontrol altına almak için güç kullanma tehdidinde bulundu. Taipei'nin hem hareketliliği izlemesi hem de yeni gelişmelere karşı kuvvetlerini hazır tutması gerekiyor.
Uçak sayıları değişirken gemiler yakınlarda kalıyor
Tayvan'ın günlük savunma bilgilendirmelerinden derlenen Ekim 2026 verileri, Çin'in denizdeki varlığının havadakinden daha kalıcı olduğunu gösteriyor. Halk Kurtuluş Ordusu Donanması, Tayvan çevresinde günde ortalama altı ya da yedi gemi bulundurdu; ayın 31 gününün 29'unda bölgede en az beş gemi vardı.
Uçak hareketliliği ise daha değişkendi. Ekim raporlarında, tek tek uçakların yaptığı uçuşları ifade eden 223 sorti kaydedildi; bunların 149'unda uçaklar Tayvan'ın ADIZ'sine girdi. Yedi gün boyunca hiçbir Çin askeri uçağı tespit edilmedi. Ay boyunca kaydedilen uçuşların yaklaşık üçte ikisi tanımlama bölgesine girdi.
Bu veriler, havadaki hareketliliğin az olduğu bir günde bile Tayvan'ın neden sürekli askerî baskıyla karşı karşıya kalabildiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Uçaklar üslerine dönerken gemiler yakında kalabiliyor. Her ikisini izlemek için günlük toplamların yanı sıra konuşlanmaların süresini ve yerini de takip etmek gerekiyor.
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi bünyesindeki ChinaPower Projesi, 2025'te Çin uçaklarının Tayvan ADIZ'sine 3.764 kez girdiğini kaydetti. Bu, 2024'e kıyasla yüzde 22,4'lük artış anlamına geliyor. Ekim 2026'da kaydedilen 149 giriş, Mayıs 2024-Aralık 2025 döneminde ayda ortalama 319 olan sayının altında kaldı. Deniz kuvvetlerinin varlığı ise ayda 221 gemi tespitine dayanan önceki tempoya yakın seyretti.
Hareketlilik nasıl gelişti?
Tayvan'ın bilgilendirmeleri ve bölgesel takip verileri, ekim sonu ve kasım başında hareketliliğin çeşitli biçimlerde değiştiğini gösteriyor. Coğrafi kapsam farklılık gösteriyor: kimi sayımlar Tayvan'ın hemen çevresindeki suları, kimileri ise batı Pasifik'in çok daha geniş bir bölümünü kapsıyor.
- Ekim 2026: Günlük raporlarda, 149'u ADIZ'ye giriş olmak üzere 223 Çin askeri uçağı sortisi ve ayın 29 gününde en az beş donanma gemisi kaydedildi.
- 28 Ekim: Tayvan, Japonya'nın güneyinden Filipinler'in doğusundaki sulara kadar uzanan bölgede Çin'e ait 53 donanma ve diğer resmî gemiyi gösteren bir bölge haritası yayımladı.
- 1 Kasım: Önceki 24 saatte, orta hattı geçip ADIZ'ye giren 26 uçuşun da aralarında bulunduğu 32 uçak sortisiyle birlikte yedi savaş gemisi ve iki resmî gemi görüldü.
- 2 Kasım: Tayvan 19 uçak, yedi savaş gemisi ve altı resmî gemi kaydetti.
- 4 Kasım: Savunma Bakanlığı önceki 24 saatte 49 uçak, altı savaş gemisi ve altı devlet gemisi kaydetti.
4 Kasım'daki uçak sayısı, 2 Kasım'da kaydedilen 19'un iki buçuk katından fazlaydı. Savaş gemisi sayısı ise ters yönde, yediden altıya geriledi. Bu, hava ve deniz unsurlarındaki hareketliliğin birbirinden bağımsız değişebildiğini gösteriyor.
Duyurulmamış bir tatbikat ne sağlayabilir?
Tayvan Ulusal Savunma ve Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü Savunma Stratejisi ve Kaynakları Bölümü Direktörü Su Tzu-yun, uçak sayısının 49'a yükselmesini “sessiz bir tatbikat” olarak nitelendirdi. Su, Pekin'in askerî tatbikatları resmen duyurmadan yoğun baskıyı sürdürdüğünü söyledi.
Gri bölge taktikleri, açık savaş düzeyinin altında kalan eylemlerle güvenlik hedeflerine ulaşmayı amaçlıyor. Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü, bu taktikleri olağan caydırıcılık ve güven artırma çabalarının ötesine geçen, doğrudan ve kapsamlı güç kullanımına başvurmadan sonuç almayı hedefleyen girişimler olarak tanımlıyor. Tayvan çevresinde tekrarlanan uçuşlar ve gemi konuşlandırmaları, müdahaleci askerî varlığın giderek olağan görünmesine yol açabiliyor.
Su, bu hareketliliğin Pekin'in söz konusu operasyonları normalleştirme ve Çin Sahil Güvenliği'nin Tayvan Boğazı'ndaki yetki iddiasını genişletme çabalarını ilerlettiğini söyledi. Tayvan'ın her konuşlandırmanın büyüklüğünün yanı sıra nasıl karşılık verdiğine de odaklanması gerektiğini savundu.
“Çin uçaklarının ve gemilerinin sortilerinin sıklığı ve sayısı muhtemelen artmayı sürdürecek; ancak Çin'in sayısal üstünlüğüne rağmen Tayvan'ın dikkatini elden bırakmaması önemli,” dedi.
Tayvan, bu tür baskıların arttığını Eylül 2020'den bu yana izliyor. Verilecek karşılık; gözetlemeyi, hangi kuvvetlerin görevlendirileceğine ilişkin kararları ve bir sonraki hareketliliğe karşı hazırlıklı olmayı gerektiriyor. Uygulamadaki yük, tek bir büyük kuvvet yığılmasından olduğu kadar bu eylemlerin tekrarlanmasından da kaynaklanıyor.
Denizde kalıcı varlık abluka açısından neden önemli?
Çin'in sürekli deniz kuvveti varlığı, Tayvan'a giren ve adadan çıkan gemi ya da uçakları kısıtlamayı amaçlayan olası bir abluka hazırlıkları açısından özellikle önem taşıyor. Tayvan açık deniz rotalarına bağımlıyken, abluka adaya büyük bir ordu çıkarmadan erişimi kontrol etmeyi hedefler.
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi, Çin'in Aralık 2025'teki Adalet Misyonu-2025 tatbikatlarında Tayvan'ı ablukaya alma ve kuşatma senaryolarını canlandırdığını değerlendirdi. Ekimde gemilerin bölgede kalıcı olarak konuşlandırılması, Taipei ve ortaklarının Çin kuvvetlerinin ada çevresindeki operasyonları nasıl sürdürebileceğini incelemesi için başka bir neden oluşturuyor.
Pentagon'un 23 Aralık 2025'te yayımladığı Çin ordusuna ilişkin yıllık raporda, Tayvan'ın karşısında Doğu Harekât Komutanlığı bünyesinde üç kara ordusu, hava kuvvetleri üsleri, muhrip ve fırkateyn filoları, denizaltı birlikleri ve bir Roket Kuvvetleri üssü dâhil önemli kuvvetler bulunduğu belirtildi. Raporda, Çin'in 2027 sonuna kadar Tayvan konusunda savaşabilecek ve kazanabilecek durumda olmayı beklediği değerlendirildi.
Pentagon ayrıca Çin'in büyük çaplı amfibi bir saldırı için yeterli nakliye kapasitesine sahip olmadığı değerlendirmesinde bulundu. Tayvan Savunma Bakanlığı da 31 Ağustos tarihli değerlendirmesinde benzer bir sonuca vardı; bununla birlikte feribotların, kargo gemilerinin ve diğer sivil gemilerin çıkarma tatbikatlarına dâhil edildiğini belirtti. Bir işgal kuvvetini karaya çıkarmak için gereken gemi, ekipman ve destek unsurları, denizde erişimi kısıtlamak için gerekenlerden farklıdır.
Devlet gemileri ve sivil filolar tabloyu genişletiyor
Cumartesi günkü bilgilendirmede yer alan üç resmî gemi, 10 savaş gemisinden ayrı sayıldı. Bu ayrım önemli; çünkü Tayvan, donanmanın yanı sıra farklı donanım ve görevleri olan devlet kurumlarını da kapsayan Çin deniz varlığını izliyor.
Mart ayında uydu takibi, 2.000'e kadar Çin balıkçı gemisinin Tayvan yakınlarında saatler boyunca sıra düzeninde beklediğini gösterdi. Bu hareketlerin ölçeği ve eşgüdümü, bir krizin farklı türde gemileri kapsayabileceği sularda sivil ve askerî trafiği takip etme yükünü artırıyor.
Tayvan Sahil Güvenliği de Çin'in deniz araştırma faaliyetlerini su altı muharebe alanına hazırlık olarak nitelendirdi. Genişletilmiş deniz tabanı araştırmaları sırasında Çin gemileri Tayvan'ın güneyi ve doğusunda paralel rotalarda tekrar tekrar seyretti. Derinlik, su altı arazi yapısı ve su koşullarına ilişkin bilgiler, denizaltıların seyrine yardımcı olabilir ve su altındaki nesneleri tespit etmek için ses kullanan sonarı etkileyebilir.
Coğrafi yayılım, Tayvan'ın 28 Ekim'de yayımladığı 53 geminin konuşlandırılmasını gösteren haritada görüldü. Haritada 34 donanma gemisi ile Sahil Güvenlik'e veya diğer resmî kurumlara ait 19 gemi yer aldı. Liaoning uçak gemisi ve ona eşlik eden grup Filipinler'in doğusunda bulunurken diğer birlikler Tayvan ve Japonya'nın güneyi yakınlarında faaliyet gösterdi.
Japonya ve Filipinler önemli güzergâhlar çevresinde hazırlık yapıyor
Su, artan hareketliliği bölgedeki diplomatik ve askerî gelişmelerle ilişkilendirdi. G20 dışişleri bakanları toplantısında ABD, Japonya ve Güney Kore'nin Tayvan Boğazı'nda barış ve istikrara yönelik ortak desteğini, USS Theodore Roosevelt uçak gemisinin geçişini ve Liaoning'in Filipinler'in doğusunda konuşlandırılmasını örnek gösterdi.
Japonya ve Filipinler, Tayvan'a uzanan önemli geçiş güzergâhlarının yanında bulunuyor. Japonya'nın en batıdaki adası Yonaguni, Tayvan'a yaklaşık 110 kilometre uzaklıkta. Filipinler'in Batanes adaları ise Tayvan'ın güneyinden Pasifik'e açılan Luzon Boğazı'nın büyük bölümüne yayılıyor.
Japonya, 19-29 Ekim'de düzenlenen Keen Sword 27 tatbikatında gemilere karşı füze atan ABD Deniz Piyadeleri'ne ait NMESIS füze fırlatıcısını Yonaguni'ye götürmeyi planladı. Tokyo ayrıca 2030 mali yılına kadar adaya Tip 03 karadan havaya füzeler konuşlandırmayı planlıyor. CSIS'in Japonya Savunma Bakanlığı verilerinden derlediği bilgilere göre Çin uçak gemileri 2025'te Birinci Ada Zinciri'nin ötesinde 58 gün geçirdi; bu sayı 2024'te 32'ydi.
Filipinler, nisan ve mayıs aylarında düzenlenen Balikatan tatbikatı sırasında yedi ülkeden yaklaşık 17.000 askeri ağırladı. Tatbikata yaklaşık 1.400 Japon personel katıldı. Bir Japon fırlatıcı, 6 Mayıs'ta hizmet dışı bırakılmış bir Filipin savaş gemisini batıran iki Tip 88 füzesi ateşledi.
Filipinler Savunma Bakanı Gilberto Teodoro, bu gösterinin iki ülke kuvvetleri arasındaki gelecekteki iş birliği açısından önem taşıdığını söyledi.
“Nasıl çalıştığını gördük ve gelecekte birlikte çalışabilirliğimizi sağlayabilecek bir sistem,” dedi.
Manila, Tayvan'da yaşayan 200.000'den fazla Filipinlinin olası tahliyesine de hazırlanıyor. Taipei ile kamuya açık iş birliği ise sınırlı: Filipinler Dışişleri Bakanlığı 26 Ekim'de, Tayvan ile deniz altı kablolarını ya da diğer kritik su altı altyapısını korumaya yönelik bir anlaşmaları olduğu iddiasını yalanladı.
Savunma harcamaları büyük kaynak farkını ortaya koyuyor
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü'ne göre Tayvan, askerî harcamalarını 2025'te yüzde 14 artırarak 18,2 milyar dolara çıkardı; bu tutar ekonomisinin yüzde 2,1'ine karşılık geliyor. Çin'in tahmini harcamaları yüzde 7,4 artışla 336 milyar dolara ulaştı. Böylece Çin'in yıllık harcamaları üst üste 31'inci kez artmış oldu.
Bu iki rakama göre Çin'in toplamı Tayvan'ınkinin yaklaşık 18,5 katı. Pekin çok daha geniş bir alanda faaliyet gösteren kuvvetleri finanse ederken Taipei, adayı savunmak için ihtiyaç duyduğu silahları, personeli ve altyapıyı önceliklendirmek zorunda. Tayvan, 2030'a kadar savunma harcamalarını ekonomisinin yüzde 5'ine çıkarmayı hedefledi.
Yurt içindeki bütçe müzakereleri, bu planların alımlara nasıl yansıyacağını etkiliyor. Tayvan'da muhalefetin kontrolündeki yasama organı, mayısta kabinenin 1,25 trilyon Tayvan dolarlık özel savunma bütçesinden 470 milyar Tayvan doları kesti. Kabine eylülde insansız hava araçları ve füze savunması için 606 milyar Tayvan dolarlık ek bütçe talebiyle yeniden başvurdu.
Washington, Aralık 2025'te roketatarlar, insansız hava araçları ve tanksavar füzelerinden oluşan 11,1 milyar dolarlık bir satış paketi önerdi. Taipei, ağırlıklı olarak HIMARS roket sistemleri ve Paladin obüslerini kapsayan 6,59 milyar dolarlık sözleşmeleri nisanda imzaladı. Bu tedarik kararlarının yanı sıra uçakları, gemileri ve gözetleme sistemlerini hazır tutmanın günlük maliyeti de bulunuyor.
Baskı ticarete ve diplomasiye de uzanıyor
Britanya parlamentosunun Tayvan Boğazı'nda caydırıcılık üzerine yürüttüğü incelemede, Çin'e ekonomik bağımlılığın bir krize verilecek karşılığı kısıtlayabileceği belirtildi. Komite, Çin'den yapılan ve kesintiye uğrama riski taşıyan 3.380 kalem Britanya ithalatı tespit etti; bunların 911'ini kritik olarak değerlendirdi.
İncelemede aktarılan rakamlara göre dünya deniz ticaretinin yaklaşık yüzde 20'si her yıl Tayvan Boğazı'ndan geçiyor. Deniz taşımacılığını etkileyen bir çatışma, bu nedenle Tayvan, Japonya ve Filipinler'in çok ötesindeki işletme ve tüketicileri de etkiler. Karşılık vermeyi değerlendiren hükümetlerin kendi tedarik zincirlerindeki aksamaları da yönetmesi gerekir.
Su, yıl bitmeden yeni bir baskı döneminin başlayabileceğini söyledi. Çin'in askerî gelişimini değerlendirmek için yıl sonunda düzenli olarak stratejik tatbikat yaptığını belirten Su, Shandong uçak gemisinin aralık ortasında uzun mesafeli bir deniz tatbikatına katılacağını öngördü.
Su'nun değerlendirmesi, Tayvan'ın acil görevinde gözetlemenin merkezî önemini vurguluyor. Uçak sayıları hızla artabilir, gemiler daha sakin dönemlerde de yakınlarda kalabilir ve batı Pasifik'in başka yerlerindeki konuşlanmalar Tayvan çevresinde kullanılabilecek kuvvetleri etkileyebilir. Taipei'nin karşılaştığı zorluk, her gün yaşanan hareketliliğe yanıt verirken daha geniş örüntüyü takip etmek.
Öne Çıkanlar
- Tayvan, cumartesi sabahı sona eren raporlama döneminde 11 Çin askeri uçağı, 10 savaş gemisi ve üç resmî gemi tespit etti.
- Dokuz uçak Tayvan Boğazı'ndaki orta hattı geçti ve Tayvan'ın kuzey ve güneybatı ADIZ bölgelerine girdi.
- Ekim 2026 kayıtlarına göre, uçak tespitinin yapılmadığı yedi gün olmasına rağmen Çin donanmasına ait en az beş gemi ayın 31 gününün 29'unda yakınlarda bulundu.
- 4 Kasım tarihli bilgilendirmede 49 uçak, altı savaş gemisi ve altı devlet gemisi kaydedildi.
- Tayvanlı araştırmacı Su Tzu-yun, ani artışı sessiz bir tatbikat olarak nitelendirdi ve aralık ortasında düzenlenmesi beklenen deniz tatbikatı çevresinde baskının daha da artabileceğini öngördü.
- Japonya ve Filipinler, Tayvan açısından önemli güzergâhların çevresinde hazırlık yaparken savunma alımları ve bölgesel diplomasi de sürüyor.






