Çin'e Bağımlılık, Tayvan Boğazı'nda Caydırıcılığı Zayıflatabilir, Milletvekilleri Uyardı

9 dakikalık okuma
UK Dependence on China Could Weaken Taiwan Strait Deterrence, MPs Warn

Ticarete Bağımlılık Güvenlik Uyarısına Dönüşüyor

Britanya, Çin'den 4.482 ürün kategorisinde mal ithal ediyor. Bir parlamento soruşturması, bunların 3.380'ini kesintiye açık tedarik zincirlerinde yer alan, 911'ini ise Birleşik Krallık için kritik ürünler olarak tanımlıyor. Milletvekillerinin uyarısına göre bu bağımlılıklar, Tayvan Boğazı'nda yaşanacak bir kriz sırasında Britanya'nın seçeneklerini kısıtlayabilir ve Çin'in saldırganlığını caydırma çabalarını zayıflatabilir.

İçindekiler
  1. Ticarete Bağımlılık Güvenlik Uyarısına Dönüşüyor
  2. Ekonomik Bağımlılık Britanya'nın Seçeneklerini Nasıl Kısıtlayabilir?
  3. Diğer Tedarikçilerin Ardında Gizlenen Bağımlılıklar
  4. Tayvan Krizi Londra'yı Neden Etkiler?
  5. Yeni Risk Döneminden Önce Acil Durum Planlaması
  6. İşletmeler Plan Yapabilecekleri Kurallar İstiyor
  7. Kırmızı Bölgeler, Yeşil Bölgeler ve Avrupa'nın Ticaret Kuralları
  8. Hükümet Değerlendirmeyi Reddediyor
  9. Öne Çıkanlar

Avam Kamarası İş, Yenilik, Bilim ve Ticaret Komitesi, Çin ve Birleşik Krallık Ekonomisi başlıklı raporunda bu uyarıyı yapıyor. Komitenin temel kaygısı, Pekin'le karşı karşıya gelmenin ekonomik maliyetinin o kadar yüksek olabileceği ve Britanya'nın güvenlik çıkarları gerektirdiğinde harekete geçmekte zorlanabileceği.

Komite, Çin'in Tayvan'ın statüsünü tek taraflı olarak değiştirme girişimini önemli bir ekonomik ve ulusal güvenlik riski olarak görüyor. Raporda atıfta bulunulan verilere göre, dünya deniz ticaretinin yaklaşık yüzde 20'si her yıl Tayvan Boğazı'ndan geçiyor. Birleşik Krallık'ın ithalatının yaklaşık yüzde 3,9'u ve ihracatının da yüzde 3,9'u aynı güzergâhı kullanıyor.

Milletvekilleri, işletmeler ve kamu hizmetleri için acil durum planları, tedarik zincirlerinin düzenli olarak sınanması ve Çin yatırımlarını düzenleyen daha net kurallar dahil olmak üzere somut hazırlıklar yapılmasını istiyor. Uyarıları Tayvan'la da sınırlı değil: Çin menşeli malzemelere, bileşenlere ve müşterilere bağımlılık, Britanya'nın ilaç tedarikini, imalatını, üniversitelerini ve enerji kararlarını şimdiden etkiliyor.

Hükümet, komitenin politika değerlendirmesine katılmıyor. Pekin'le daha yakın ilişkilerin ekonomik büyümeyi desteklediğini ve bakanların güvenlik kaygılarını doğrudan dile getirmesine imkân verdiğini belirtiyor.

Ekonomik Bağımlılık Britanya'nın Seçeneklerini Nasıl Kısıtlayabilir?

Çin, ABD ve Almanya'nın ardından Britanya'nın üçüncü büyük ithalat kaynağı. Komite, uluslararası tedarik zincirlerindeki zayıflıkları ortaya çıkaran COVID-19 salgınının yol açtığı kesintilere rağmen, Britanya'nın kritik alanlarda Çin'e bağımlılığının arttığını söylüyor.

Raporda kimyasallar, makineler ve imal edilmiş ürünler öne çıkarılıyor. Bağımlılık; kritik hammaddelere, biyoteknolojiye, ilaçlara, bilgi ve iletişim teknolojilerine, enerji sistemlerine ve savunmaya da uzanıyor.

Kesintiye açık 3.380 kategori, Çin'den ithal edilen 4.482 kategorinin yaklaşık yüzde 75'ine karşılık geliyor. Kritik 911 kategori ise toplamın yaklaşık yüzde 20'sini oluşturuyor. Bu oranlar, ürünlerin parasal değerini değil, mal kategorilerini ifade ediyor.

Reklam

Ekonomik zorlama, başka bir hükümetin kararlarını etkilemek için ticari baskı kullanılması anlamına geliyor. Örneğin temel ürünlerin ihracatına getirilen kısıtlamalar, fabrikaların ya da kamu hizmetlerinin ihtiyaç duydukları tedariklere ulaşmasını zorlaştırabilir. Bu maliyetlerle karşılaşacağını öngören bir hükümetin, kriz anında verebileceği karşılıklar fiilen azalabilir.

Komite, bu bağımlılığın Tayvan Boğazı'ndaki caydırıcılığı doğrudan etkilediğini belirtiyor. Caydırıcılık, kısmen olası bir saldırganı diğer ülkelerin karşılık vermeye istekli ve muktedir olduğuna ikna etmeye dayanıyor. Bu nedenle Britanya'nın ekonomik kesintilere dayanma kapasitesi, diplomatik ve askerî seçenekleri kadar önem taşıyor.

Diğer Tedarikçilerin Ardında Gizlenen Bağımlılıklar

İngiltere Merkez Bankası, 2024'te Britanya'nın başka ülkelerden satın aldığı ürünler üzerinden Çin'e önemli ölçüde gizli bağımlılığı bulunduğu uyarısını yaptı. ABD'den tedarik edilen ara ürünler, yani başka ürünlerin imalatında kullanılan bileşenler, Çin menşeli girdiler içerebiliyor.

Britanyalı bir şirket Amerikalı bir tedarikçiden alım yaparken üretim zincirinin daha ileriki aşamalarında Çin'deki bir fabrikaya bağımlı olabilir. Faturada yazan ülkeyi değiştirmek, temel bağımlılığı ortadan kaldırmayabilir.

İlaçlar bunun özellikle somut bir örneğini oluşturuyor. Komitenin atıfta bulunduğu bilgilere göre, Britanya Ulusal Sağlık Hizmetinin kullandığı jenerik ilaçların yaklaşık üçte biri Hindistan'da üretilirken, bu ilaçların etkin maddelerinin yüzde 70'e kadarı Çin'den geliyor. Etkin maddeler, ilacın işe yaramasını sağlayan bileşenlerdir.

Bu zincir, Çin'deki etkin madde üretimini, Hindistan'daki ilaç imalatını ve Britanya'daki hasta bakımını birbirine bağlıyor. Bu nedenle acil durum planlaması, özellikle ikame malzemelerin test edilmesi veya düzenleyici onay alması gerektiğinde, doğrudan tedarikçinin arkasındaki tedarikçilerin de bilinmesini gerektiriyor.

Üniversitelerin bağımlılığı ise fiziksel tedarikten çok gelire dayanıyor. Çinli öğrenciler, Britanya'nın önde gelen 24 araştırma üniversitesini bir araya getiren Russell Group'taki uluslararası öğrencilerin yüzde 42'sini oluşturuyor. Bu gelirde yaşanacak keskin bir kesinti, kurumları mali baskıyla karşı karşıya bırakabilir.

Tayvan Krizi Londra'yı Neden Etkiler?

Komite, Rhodium Group'un Tayvan'a yönelik bir ablukanın küresel ekonomik faaliyetin en az 2 trilyon dolarlık bölümünü riske atabileceği yönündeki tahminine yer veriyor. Bu hesaplamaya, hükümetlerin vereceği karşılıklar ve ekonomiye yayılabilecek başka etkiler dahil değil.

Reklam

Raporda ayrıca Tayvan'ın çip tedarikinde yaşanacak kesintinin küresel maliyetinin 1,6 trilyon dolara ulaşabileceği tahmini aktarılıyor. Yarı iletkenler, elektronik cihazları ve endüstriyel ekipmanları kontrol eden çiplerdir. Tedarikte yaşanacak bir kesinti, nihai ürünleri boğazdan hiç geçmeyen işletmeler dahil, Tayvan dışındaki üreticileri de etkiler.

İki tahmin birbiriyle bağlantılı ekonomik riskleri ortaya koyuyor ve toplanmak yerine ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Abluka tahmini daha geniş kapsamlı bir kesintiye, yarı iletkenlere ilişkin rakam ise çip tedarikinin kaybının sonuçlarına odaklanıyor.

Londra, uluslararası bir sigorta ve finans merkezi olma rolü nedeniyle baskıyla karşı karşıya kalır. Deniz taşımacılığı kayıplara karşı sigortaya, ticaret ise finansman ve ödeme hizmetlerine dayanıyor. Seferlerin aksaması ve gemilere yönelik tehlikenin artması, bu hizmetlerin genelinde maliyetleri yükseltebilir.

Komite, Hürmüz Boğazı krizi sırasında Londra'nın sigorta sektörünün ağır baskı altında kaldığına dikkat çekiyor ve Tayvan'da yaşanacak bir acil durumun etkilerinin daha büyük olabileceği uyarısında bulunuyor. Dolayısıyla Britanya'nın maruz kalacağı risk, Tayvan Boğazı'ndan geçen malların ötesine uzanarak uluslararası ticareti sigortalayan, finanse eden ve destekleyen işletmeleri de kapsıyor.

Yeni Risk Döneminden Önce Acil Durum Planlaması

Komite, bakanlardan küçük ve orta ölçekli şirketler dahil işletmelerin ve kamu hizmeti kuruluşlarının uygulanabilir acil durum planları olmasını sağlamalarını istiyor. Ayrıca sektörle birlikte, Tayvan krizine odaklanan düzenli tedarik zinciri stres testleri yapılmasını öneriyor.

Stres testi, bir kuruluşun kritik bir bileşene veya nakliye güzergâhına erişimini kaybetmek gibi belirli bir şokla nasıl başa çıkacağını inceler. Şirketler açısından stokların ne kadar yeteceği, hangi alternatif tedarikçilerin teslimat yapabileceği ve hangi faaliyetlerin önce duracağı gibi pratik konular önem taşır.

Raporda, kısmen Tayvan'da 2028'de yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimi ve sonucuyla bağlantılı olarak, 2028-2030 dönemini riskin artabileceği bir zaman aralığı olarak değerlendiren uzman görüşlerine yer veriliyor. Bu değerlendirme, komitenin planlama önerilerine belirli bir zaman çerçevesi kazandırıyor.

Komitenin aktardığı başlıca dönüm noktaları şöyle:

  • Temmuz 2024: Çin'e yönelik stratejik ve tutarlı bir yaklaşım vaadinde bulunan İşçi Partisi iktidara geldi.
  • 2024-2025: İthalat verileri, Çin'den tedarik edilen 4.482 ürün kategorisi bulunduğunu ve bunların 911'inin kritik kabul edildiğini ortaya koydu.
  • Mart: Komite, Çin ve Britanya ekonomisine ilişkin soruşturmasına başladı.
  • Raporun yayımlanmasını izleyen ocak ayının başı: Hükümetin resmî yazılı yanıtının, olağan 60 günlük takvim kapsamında verilmesi bekleniyor.
  • 2028-2030: Komitenin atıfta bulunduğu uzmanlar, Tayvan Boğazı'nda riskin artabileceği bir dönem öngörüyor.
Reklam

İşletmeler Plan Yapabilecekleri Kurallar İstiyor

Komite başkanı İşçi Partili milletvekili Liam Byrne, bakanların işletmelere yeterince net bir strateji sunmadan Çin'le ilişkileri yeniden geliştirmeye başladığını savunuyor. Komite, hükümetin Çin incelemesinin tamamlandığını duyurmasına rağmen sonuçlara ilişkin resmî bir açıklama yayımlamadığını belirtiyor.

Başbakan Keir Starmer'ın ocak ayındaki ziyareti, Theresa May'in 2018'de Çin'e gitmesinden bu yana görevdeki bir Britanya başbakanının ülkeye yaptığı ilk ziyaret oldu. Komite, yeniden kurulan temasları önemli bir politika değişikliği olarak değerlendiriyor ve daha net hedeflere ve sınırlara ihtiyaç olduğunu söylüyor.

Byrne, belirsizliğin maliyetini işletmelerin üstlendiğini söyledi:

Hükümet Çin politikasını her seferinde duruma göre şekillendirmeyi sürdürürse Britanya'daki işletmeler geleceğe yönelik plan yapamaz.

Yatırımları etkileyen kararların zamanlamasını ve şeffaflığını da eleştirdi:

Bakanlar netlik ve tutarlılık sözü verdi. Bunun yerine kaçırılan fırsatlar, yönetilmeyen riskler ve son ana bırakılan kararlarla karşı karşıyayız.

Komite, yıllar süren müzakerelerin ardından mart ayında Çinli Ming Yang şirketinin İskoçya'da kurmayı önerdiği 1,5 milyar sterlinlik rüzgâr enerjisi santralinin engellenmesi kararına dikkat çekiyor. Ayrıca Çinli sahipleri bulunan British Steel'e hükümetin acil müdahalesini, politikanın acil gelişmelere göre şekillenmesine örnek gösteriyor.

Bu örnekler, hükümet hangi yatırımları kabul edeceğini açıklamadan önce para yatırmak, sözleşme müzakere etmek ve ortak seçmek zorunda olan işletmeler açısından somut kaygılar yaratıyor.

Kırmızı Bölgeler, Yeşil Bölgeler ve Avrupa'nın Ticaret Kuralları

Komite, Çin yatırımlarının yasaklanacağı kırmızı bölgeler ile ticaretin teşvik edileceği yeşil bölgeler oluşturulmasını öneriyor. Amaç, ticari fırsatları korurken güvenlik kısıtlamalarını daha öngörülebilir kılmak.

Milletvekilleri, Britanyalı şirketlerin Çin'de kârlı biçimde faaliyet gösterdiğini ve ülkedeki işlerini büyütmek istediğini kabul ediyor. Hane halkı bütçeleri üzerindeki baskının sürdüğü bir dönemde tüketiciler de elektrikli araçlar dahil daha ucuz ithal ürünlerden yararlanıyor.

Daha zor politika tercihi, düşük fiyatların, yerli üretimin ve güvenlik çıkarlarının farklı yönlere çektiği sektörlerde ortaya çıkıyor. Komite, Çinli elektrikli araçlara uygulanabilecek gümrük vergileri dahil, haksız rekabete karşı ticaret önlemlerine hazırlık yapılmasını istiyor.

Reklam

Byrne, Britanyalı üreticilerin Avrupa'daki sanayi fırsatlarına erişimini koruyacaksa Britanya'nın Avrupa Birliği önlemleriyle uyum sağlamayı değerlendirmesi gerektiğini söylüyor. Kaygısı, Avrupa'nın ticari koruma önlemlerinin değişmesinin, Avrupa içi üretimi desteklemek üzere tasarlanmış düzenlemelerin Britanyalı şirketleri dışında bırakabilmesi.

Rapor, bu kararları Çin'in geçen yıl 1,19 trilyon dolarla kırdığı ticaret fazlası rekoru bağlamında ele alıyor. Ticaret fazlası, bir ülkenin diğer ülkelerden aldığı ürünlerden daha fazlasını yurt dışına satması anlamına geliyor. Çin'in 2026-2030 planı; elektrikli araçlar, bataryalar, rüzgâr türbinleri, hidrojen ve güneş panelleri dahil yüksek katma değerli yeşil teknoloji ürünlerinin ihracatını artırmaya öncelik veriyor.

Sonuç olarak Britanya'nın birbiriyle bağlantılı bir dizi tercihte bulunması gerekiyor: uygun fiyatlı ithalatı güvenceye almak, temel üretimi korumak, kabul edilebilir yatırımları çekmek ve yakınındaki en büyük pazara erişimi sürdürmek. Komite, tek tek projelere ilişkin ayrı kararların tutarlı bir çerçevenin yerini tutamayacağını savunuyor.

Hükümet Değerlendirmeyi Reddediyor

Bir hükümet sözcüsü, komitenin temel sonucuna itiraz ederek yönetimin Pekin yaklaşımını savundu:

Komitenin bu rapor için yaptığı çalışmaları takdir ediyoruz ancak vardığı sonuca katılmıyoruz.

Sözcü, bakanların mümkün olan yerlerde işbirliği yaptığını, gerektiğinde ise Çin'e itirazlarını ilettiğini söyledi. Hükümet ayrıca doğrudan temasların kaygıları dile getirme fırsatı yarattığını savunuyor.

Hükümetin ticaret ve güvenlik konusundaki tutumunu açıklayan sözcü şöyle konuştu:

Ticaret stratejimiz, ulusal güvenliğimizden asla ödün vermeden ekonomimizi büyütmek için her fırsatı değerlendireceğimizi açıkça ortaya koyuyor. Çin'le görüşmelerimizi artırmamız, kaygılarımızı doğrudan dile getirmemizi sağlıyor.

Komitenin önerileri bakanlara sunulan tavsiyelerden oluşuyor. Hükümetin resmî yanıtı, yatırımlara yönelik bölgeler oluşturulması, Tayvan'a ilişkin acil durum planlamasının genişletilmesi veya ek ticaret önlemlerine hazırlanılması dahil hangi önerilerin kabul edildiğini ortaya koyacak.

Güncel politika sınaması somut: Britanya temel ürünlerdeki Çin menşeli girdileri belirleyebilecek, kuruluşları kesintilere hazırlayabilecek ve şirketlerin harekete geçebileceği kadar erken bir aşamada yatırım kurallarını açıklayabilecek mi? Komite, bu ekonomik hazırlıkların Britanya'nın Tayvan krizine karşılık verme özgürlüğünü korumanın bir parçası olduğunu savunuyor.

Öne Çıkanlar

  • Milletvekilleri, Çin'den ithal edilen ve kesintiye açık tedarik zincirlerinde yer alan 3.380 ürün kategorisi belirliyor. Bunların 911'i Britanya için kritik kabul ediliyor.
  • Komite, ekonomik bağımlılığın Tayvan Boğazı'nda yaşanacak bir kriz sırasında Britanya'nın harekete geçme kapasitesini kısıtlayabileceği uyarısında bulunuyor.
  • Gizli bağımlılıklar arasında Amerikan bileşenlerindeki Çin menşeli girdiler ve Hindistan'da üretilen ilaçlar bulunuyor.
  • Öneriler arasında acil durum planları, tedarik zincirlerinin düzenli olarak stres testine tabi tutulması ve yatırım kısıtlamalarının netleştirilmesi yer alıyor.
  • Hükümet komitenin değerlendirmesini reddediyor; Çin politikasının ticareti sürdürürken ulusal güvenliği koruduğunu söylüyor.
  • Hükümetin resmî yanıtının, olağan 60 günlük takvim kapsamında raporun yayımlanmasını izleyen ocak ayının başında verilmesi bekleniyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir