Yangın soruşturmaları genişlerken Endonezya Ombudsmanı orman arazilerinin denetlenmesini istedi

7 dakikalık okuma
Indonesia's Ombudsman Urges Forest Land Audits as Fire Investigations Widen

Tekrarlayan yangınların ardından orman arazisi izinleri mercek altında

Endonezya Ombudsmanı, orman arazisi kullanan şirketlerin düzenli olarak denetlenmesi çağrısında bulundu ve hükümet denetiminin izin verildikten sonra çoğu zaman sona erdiği uyarısını yaptı. Çağrı, polisin orman ve arazi yangını vakalarında 20 şirketi şüpheli olarak belirlemesi ve Çevre Bakanlığının 335 şirketin rolünü incelemesi üzerine geldi.

İçindekiler
  1. Tekrarlayan yangınların ardından orman arazisi izinleri mercek altında
  2. Denetim nerede aksıyor?
  3. Denetimlerde neler incelenmeli?
  4. Palmiye yağı plantasyonları neden gündemde?
  5. Soruşturmalar denetim çalışmalarının boyutunu gösteriyor
  6. Yanan alanın büyüklüğü aciliyeti artırıyor
  7. Merkezî ve bölgesel makamlara birlikte hareket etme çağrısı
  8. Öne Çıkanlar

Orman yönetimi üzerinde çalışan Ombudsman üyesi Fikri Yasin, bulguları 4 Kasım 2026'da Cakarta'da düzenlenen çevrim içi basın toplantısında açıkladı. “Orman ve Arazi Yangınları ve Kamu Hizmetlerine Etkileri: Endonezya Ombudsmanının İlk İzleme Bulguları” başlıklı toplantıda, işletmelerin kullandığı arazilerin yönetimindeki aksaklıklara odaklanıldı.

Fikri, yanan alanların büyük bölümünün orman arazisi içinde kaldığını söyledi. Temel kaygısı, şirketlere araziyi kullanma izni verildikten sonra neler olduğu: Yetkililer şirketlerin faaliyetlerini, kullandıkları alanı ve orada kalış sürelerini denetlemeyi sürdürmeli.

Ombudsmana göre bu denetimler çoğu zaman yapılmıyor ya da yetersiz kalıyor. Bunun sonucunda şirketler, arazinin fiilî kullanımının izin koşullarına uyup uymadığı düzenli ve açık biçimde değerlendirilmeden faaliyetlerine devam edebiliyor.

Önerilen çözüm, yangınla mücadeleyle sınırlı değil. Ombudsman, yeni bir yangın denetlenmeden kalmış sorunları açığa çıkarmadan önce merkezî ve bölgesel makamların izin süreçlerini, çevre mevzuatının uygulanmasını ve denetimleri güçlendirmesini istiyor.

Denetim nerede aksıyor?

İzin, bir şirkete belirli koşullar altında belirli faaliyetleri yürütme yetkisi verir. İzleme ise şirketin bu koşullara uyup uymadığını sürekli kontrol etme sürecidir. Ombudsman, yetkililerin ilk izni görevlerinin sonu gibi gördüğünden kaygı duyuyor.

Fikri, basın toplantısında denetimde ortaya çıkan bu boşluğu anlattı. Endonezce konuşan Fikri şunları söyledi:

Şu anda anladığımız kadarıyla bir şirket orman arazisini kullanmaya başladıktan sonra artık denetlenmiyor. Denetim sınırları da kalmıyor ve ardından arazi ömür boyu kullanılıyor.

Reklam

Uyarısı, yetersiz denetimin pratik sonuçlarıyla ilgiliydi: Sınırların ya da kullanım izninin süresinin düzenli olarak kontrol edilmediği durumlarda şirket araziyi kullanmayı sürdürebilir. Ombudsman, yetkililerin kullanım süresi boyunca bu koşulları gözden geçirmesini istiyor.

Bu nedenle kamu kurumlarının yalnızca bir iznin var olup olmadığına bakmaması gerekiyor. Arazide faaliyet gösteren işletmenin izin verilen işi, belirtilen alan ve süre içinde yapıp yapmadığını da belirlemeleri gerekiyor.

Denetimlerde neler incelenmeli?

Fikri, düzenli denetimlerde birbiriyle bağlantılı üç konunun incelenmesini istedi: arazinin kullanımı, kullanılan alanın büyüklüğü ve kullanım süresi. Bu kontroller, yetkililerin şirketin izin koşullarıyla fiilî faaliyetlerini karşılaştırmasını sağlayacak.

Önerilen kapsamı Endonezceden çevrilen şu sözlerle açıkladı:

Bu şirketler düzenli olarak denetlenmeli. Öncelikle arazi kullanımı incelenmeli. Ardından arazi kullanımına ilişkin sınırlar, yani hem alan hem de yıl sayısı ele alınmalı.

Burada denetim, şirketin faaliyetlerini düzenleyen koşulları yerine getirip getirmediğinin sistematik biçimde incelenmesi anlamına geliyor. Alanın kontrol edilmesi önemli; çünkü bir işletme kullanma izni verilen alandan fazlasını işgal edebilir. Sürenin kontrolü de önemli; çünkü arazi kullanım izninde bu kullanımın ne zaman sona ermesi gerektiğine dair koşullar bulunur.

Ombudsmanın çağrısı, izin süresi sona erdiğinde arazinin devlete iade edilmesini de kapsıyor. Bunun uygulamada gerçekleşmesi için yetkililerin sürenin ne zaman biteceğini ve şirketin koşullara uyup uymadığını bilmesi gerekiyor.

Açıklamalarda herhangi bir denetim takvimi, denetim sıklığı veya kamu kurumlarının harekete geçmesi için bir son tarih duyurulmadı. Düzenli denetim çağrısının işler bir sisteme dönüşmesini bu ayrıntılar belirleyecek.

Palmiye yağı plantasyonları neden gündemde?

Fikri, orman arazisi kullanan palmiye yağı plantasyonlarını özellikle gündeme getirdi. Bu arazilerin kullanımının sürekli denetime, düzenli incelemelere ve faaliyet süresi sınırlarına tabi olması gerektiğini savundu.

Reklam

Uyarısı, aksi hâlde birbirinden ayrı ele alınabilecek iki şirket yükümlülüğünü bir araya getiriyor. İşletme, kullanmasına izin verilen alanın sınırları içinde faaliyet göstermeli; ayrıca izninin geçen süreye göre hâlâ geçerli olup olmadığı da denetlenmeli. Yalnızca birinin incelenmesi, diğerinin denetimsiz kalmasına yol açar.

Ombudsman, büyük plantasyonların ve ormanlık alanları kullanan diğer işletmelerin tutarlı biçimde değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Bu yapılmadığında yetkililer, işgal edilen arazinin ve yürütülen faaliyetlerin başlangıçta onaylanan koşullara uygun olup olmadığını belirlemekte zorlanıyor.

Devlet açısından mesele, işletmelerin kullanımına açılan araziler üzerindeki denetimin sürdürülmesi. Çevredeki topluluklar açısından ise kötü denetlenen arazi yönetiminin tekrarlayan yangınlara maruz kalma riskini artırması, kaygıyı daha da acil hâle getiriyor. Ombudsman, denetim aksadığında sonuçlarına hem halkın hem de devletin katlandığını söyledi.

Soruşturmalar denetim çalışmalarının boyutunu gösteriyor

Polis, orman ve arazi yangını vakalarında 20 şirketi şüpheli olarak belirledi. Bu şirketlerden dördünün Singapur, Malezya ve Güney Kore kaynaklı yabancı yatırımı bulunuyor. Bu, şüpheli olarak belirlenen şirketlerin beşte birine karşılık geliyor.

Çevre Bakanlığı da yangınlardaki rollerini incelemek üzere 335 şirketi mercek altına aldı. Polisin açıkladığı sayı, şüpheli statüsü verilmiş şirketleri kapsarken bakanlığın açıkladığı sayı, yangınlarla bağlantısı daha geniş kapsamda incelenen şirketleri ifade ediyor. İki sayı, resmî işlemlerin farklı aşamalarına ve türlerine karşılık geliyor.

Ombudsmanın eleştirisi, devlet müdahalesinin zamanlamasına odaklanıyor. Değerlendirmesine göre müdahale reaktif kaldı; izin sahiplerinin ihlalleri, yangınlar çıktıktan sonra yetkililerin dikkatini çekti. Bu değerlendirmenin dayanağı, yetkililerin mekânsal planlama ve imtiyaz ihlali şüphelerini genellikle yangınların etkileri topluluklara yayıldıktan sonra tespit ettiği yönündeki bulguydu.

Düzenli denetimler, yangın çıkmadan önce inceleme yapılmasını sağlayabilir. Yetkililer, arazi kullanımının izinle örtüşüp örtüşmediğini inceleyip sorunları denetimler yoluyla belirleyebilir; şirket faaliyetlerini yakından incelemek için bir felaketi beklemek zorunda kalmaz.

Bu nedenle çağrı, yürütülen denetim çalışmalarına önleme boyutunu da ekliyor: Polis ya da çevre soruşturmacıları devreye girmeden önce, şirketler faaliyet gösterdikleri sırada ne ölçüde düzenli denetleniyor?

Reklam

Yanan alanın büyüklüğü aciliyeti artırıyor

Global Wildfire Information System'e (GWIS) atfedilen bir tahmine göre Endonezya'da 2026'da yanan orman ve arazi alanı 8,6 milyon hektara ulaştı. Bir kilometrekarenin 100 hektara karşılık geldiği standart dönüşüme göre bu, 86 bin kilometrekare ediyor.

Bu rakam, yanan alanın tahminidir. Ombudsmanın bulguları, orman arazilerinin nasıl yönetildiğine ve bu arazileri kullanma izni verilen şirketlerin nasıl denetlendiğine odaklanıyor. Yangınların boyutu ile izleme çalışmalarında tespit edilen aksaklıklar bir arada düşünüldüğünde, denetim çağrısının neden acil olduğu anlaşılıyor.

Fikri, yangından etkilenen alanların çoğunun orman arazisi olduğunu söyledi. Açıklamalarında, denetimin onay sonrasında azalmasına izin vermek yerine, arazinin kullanımını düzenleme yetkisi bulunan kurumların izin sahiplerini denetlemeyi sürdürmesi gerektiğini vurguladı.

Bağlantı açık: Yetkililer şirket faaliyetlerini ve sınırlarını düzenli olarak denetlemezse ihlalleri tespit edip yangın çıkmadan önce düzeltici adımlar atılmasını sağlama fırsatları azalır. Ombudsman, önlemenin sürekli bir sorumluluk hâline gelmesini istiyor.

Merkezî ve bölgesel makamlara birlikte hareket etme çağrısı

Ombudsman, merkezî ve bölgesel yönetimleri etkin ve eşgüdümlü denetim yapmaya çağırdı. Önerilen reformlar; izin sistemini, orman kaynaklarının yönetimini ve çevre ile ormancılık kurallarının uygulanmasını kapsıyor.

Bu sorumluluklar birbiriyle bağlantılı. İzinler, şirketin uyması gereken koşulları belirler. Denetim, bu koşullara uyulup uyulmadığını kontrol eder. Uygulama ise koşullar ihlal edildiğinde yetkililere harekete geçme imkânı verir. Ombudsmanın bulguları, izin verilmesiyle resmî müdahale arasındaki süreçte sürekli kontrollerin aksadığını ortaya koyuyor.

Kullanım, alan ve süreye odaklanan denetimler, yetkililere her işletme için yanıtlanması gereken somut sorular sunar: Arazide ne yapılıyor, ne kadar arazi kullanılıyor ve izin süresi hâlâ devam ediyor mu?

Fikri'nin arazinin süresiz kullanılması uyarısı, son soruyu özellikle önemli kılıyor. Süre sınırı, yetkililer bunu takip ettiğinde ve süre dolunca harekete geçtiğinde uygulamada anlam kazanır. Aynı durum sınırlar için de geçerlidir: Onaylanan sınırlar, arazinin fiilen işgal edilen alanıyla karşılaştırılmalıdır.

Reklam

Ombudsmanın talebi, bu çalışmaların düzenli biçimde yapılması. Polis soruşturmaları ve bakanlığın şirketlerin yangınlardaki rolüne ilişkin incelemesi, hâlihazırda soruşturma konusu olan yangınları ele alıyor. Kurumun savunduğu gibi, sürekli denetimler ise ormanlık alanları tekrarlayan yangınlara açık hâle getiren yönetim aksaklıklarını gidermeyi amaçlıyor.

Öne Çıkanlar

  • Endonezya Ombudsmanı, 4 Kasım 2026'da düzenlenen basın toplantısında orman arazisi kullanan şirketlerin düzenli olarak denetlenmesi çağrısında bulundu.
  • Fikri Yasin, izinler verildikten sonra denetimin çoğu zaman sona erdiğini ve şirket faaliyetlerinin düzenli olarak değerlendirilmediğini söyledi.
  • Önerilen denetimlerde arazi kullanımı, işgal edilen alan ve izin süresi incelenecek; arazinin devlete iadesi de değerlendirilecek.
  • Polis, yangın vakalarında 20 şirketi şüpheli olarak belirledi. Bunlardan dördünün Singapur, Malezya ve Güney Kore kaynaklı yabancı yatırımı bulunuyor.
  • Çevre Bakanlığı 335 şirketin rolünü inceliyor.
  • GWIS tahminine göre Endonezya'da 2026'da yanan alan 8,6 milyon hektara ulaştı.
  • Ombudsman, merkezî ve bölgesel makamların önleme ve sürekli denetimi rutin orman yönetiminin parçası hâline getirmesini istiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir