Sınır Tanımayan Gazeteciler: Taliban’ın 015 Bürosu, Afganistan’da gazeteciliği susturmak için gözaltı, işkence ve çevrim içi propaganda kullanıyor

9 dakikalık okuma
RSF Says Taliban Bureau 015 Uses Detention, Torture and Online Propaganda to Silence Afghan Journalism

İstihbarat birimi denetimi sıkılaştırırken 77 gazeteci gözaltına alındı

Sınır Tanımayan Gazeteciler’e (RSF) göre Taliban, Ağustos 2021’de yeniden iktidara gelmesinden bu yana 77 gazeteciyi bir haftadan iki yıla kadar değişen sürelerle gözaltında tuttu. Basın özgürlüğü örgütünün 4 Kasım 2026’da yayımladığı araştırmada, Afgan medya çalışanlarını hedef alan gözetim, yıldırma ve işkence iddialarının merkezinde Taliban istihbaratına bağlı bir birim olan 015 Bürosu’nun bulunduğu belirtildi.

İçindekiler
  1. İstihbarat birimi denetimi sıkılaştırırken 77 gazeteci gözaltına alındı
  2. 015 Bürosu haber merkezlerine nasıl uzanıyor?
  3. Farhad dayak ve elektrik şoku uygulamalarını anlattı
  4. Ahmad sahte infazı ve hapis sürecini anlattı
  5. Kadınlar, yoksulluk ve güvenlik haberleri kısıtlamalarla karşı karşıya
  6. Onaylı konuk listesi ve Afganistan dışına uzanan tehditler
  7. 70,7 milyon afgani tutarındaki taslak etki programı
  8. Beş yıllık kısıtlamalar ve etki operasyonları
  9. Taliban keyfî gözaltı ve kötü muamele iddialarını reddediyor
  10. Öne Çıkanlar

RSF’nin görüştüğü gazeteciler dayak, elektrik şoku, meslektaşlarını ihbar etmeye zorlama ve sahte infaz uygulamasını anlattı. Örgüt ayrıca haber merkezlerine talimatlar veren ve Afganistan’dan ayrılanlar da dâhil gazetecileri tehdit eden sesli mesajları inceledi. RSF, kimliklerinin açığa çıkması kendilerini tehlikeye atabilecek gazetecilerin isimlerini değiştirdi.

Araştırmada, Afganların duyduklarını ve okuduklarını denetlemeye yönelik birbiriyle bağlantılı iki girişim anlatılıyor: bağımsız haberciliği kısıtlamak ve Taliban yönetimini destekleyen içerikler üretmek. İddialara göre 015 Bürosu haberleri izliyor, baskınların düzenlenmesine yardım ediyor, zorla alınan itirafları kaydediyor ve çevrim içi etki operasyonlarına katılıyor.

Taliban sözcü yardımcısı Hamdullah Fitrat, keyfî gözaltı ve kötü muamele iddialarını reddetti. RSF’ye, 015 Bürosu dâhil istihbarat birimlerinin yasalara uygun çalıştığını söyledi.

RSF’nin Güney Asya masası sorumlusu Célia Mercier, büronun bağımsız gazeteciliğe karşı yürütülen daha geniş kapsamlı kampanyadaki konumunu şöyle anlattı:

Taliban, Afganistan’da medyayı susturmak için gerçek bir gözetim, yıldırma ve baskı sistemi kurdu. 015 Müdürlüğü bu sistemin merkezinde yer alıyor; gazeteciler, yalnızca mesleklerini yaptıkları için rejimin düşmanı olarak görülüyor.

015 Bürosu haber merkezlerine nasıl uzanıyor?

015 Bürosu, 015 Müdürlüğü veya 015 Birimi olarak da anılıyor ve Taliban Genel İstihbarat Müdürlüğü’ne (GDI) bağlı faaliyet gösteriyor. RSF, birimin Ağustos 2021’den bu yana Taliban yönetimi altında, Kabil’de ve illerde görev yapan personelle çalıştığını belirtti.

Görevliler radyo, televizyon ve diğer medya kuruluşlarını izliyor, sakıncalı buldukları içerikleri işaretliyor ve gazetecileri sorgulanmak üzere çağırıyor. Büronun operasyonlar bölümü baskınlar düzenliyor, medya çalışanlarını gözaltına alıyor ve ekipmanlara el koyuyor; bunu çoğu zaman Erdemin Yaygınlaştırılması ve Ahlaksızlığın Önlenmesi Bakanlığı’yla koordinasyon içinde yapıyor.

Reklam

RSF, Temmuz 2025’te Afganistan Gazeteciler ve Medya Kuruluşları Federasyonu’nun ofislerine, Mayıs 2026’da ise TOLOnews yayın kuruluşuna yönelik operasyonlara dikkat çekti. Bu örnekler, tek tek haberlerin incelenmesinin, bu haberleri üreten kuruluşlara yönelik adımlara dönüşebildiğini gösteriyor.

Gazetecilerin anlattığı süreç, istihbarat görevlilerine gündelik editoryal kararlar üzerinde nüfuz sağlıyor. Günlük yaşamla ilgili bir haber, gazetecinin sorguya çağrılmasına yol açabiliyor; haber merkezinin bir röportaj konuğu seçmesi tehditlere neden olabiliyor. Dolayısıyla editörler hem haber yayımlanmadan önce baskıyla hem de yayımlandıktan sonra cezalandırılma riskiyle karşı karşıya.

Farhad dayak ve elektrik şoku uygulamalarını anlattı

Takma adla anılan gazeteci Farhad, RSF’ye, tutuklandıktan sonra istihbarat ajanlarının başına siyah bir torba geçirdiğini ve onu Kabil’deki bir istihbarat tesisine götürdüğünü söyledi. Ajanlar telefonunu ve bilgisayarını aradı; sıradan insanların yaşamları hakkında yaptığı haberler nedeniyle onu casuslukla suçladı.

Farhad, birkaç gün sonra 015 Bürosu’na nakledildiğini ve küçük bir hücrede iki hafta tutulduğunu söyledi. Farklı sorgucular günün her saatinde onu sorguladı ve başka gazetecileri ihbar etmesi için baskı yaptı.

Farhad, sorgulamalar sırasında fiziksel şiddete maruz kaldığını anlattı:

Sırtıma ve ayaklarıma çok sert vurdular, elektroşok tabancası da kullandılar.

Sonrasında da sağlık sorunları yaşamaya devam ettiğini söyledi. Anlattıkları, gözaltındaki tecridin boyutunu da ortaya koyuyor: Hücresinde yalnızdı ve bazen diğer tutukluları görmeden seslerini duyuyordu.

RSF’nin 77 gazetecinin gözaltına alındığına ilişkin verisi, Taliban’ın iktidarı ele geçirmesinden bu yana geçen dönemi kapsıyor. Örgütün bildirdiği gözaltı süreleri bir haftadan iki yıla kadar değişiyor; bu da baskının hem kısa süreli alıkoymaları hem de uzun süreli hapisleri içerdiğini gösteriyor.

Ahmad sahte infazı ve hapis sürecini anlattı

İsmi değiştirilen bir diğer gazeteci Ahmad, görevlilerin onu zorla 015 Bürosu’na götürdüğünü ve casuslukla suçladığını söyledi. Sorgu sırasında gördüğü dayak o kadar ağırdı ki bilincini kaybettiğini RSF’ye anlattı.

Daha sonra başka bir istihbarat birimine nakledildi. RSF’ye göre 015 Bürosu’nun kendine ait bir cezaevi yok ve tutukluların çoğu sorgudan sonra GDI’ın 40 veya 90 numaralı müdürlüklerine naklediliyor. Farhad’ın anlatımı, 015 Bürosu’nda geçici olarak tutulmayı; Ahmad’ınki ise istihbarat gözetimi ve cezaevi sürecinde daha uzun bir güzergâhı aktarıyor.

Reklam

Ahmad, ajanların onu saat 02.00’de bir tepeye götürdüğünü, şakağına silah dayadığını ve kendisi gibi başkalarını da orada öldürdüklerini söylediğini anlattı. Ahmad, mahkûma ölümün an meselesi olduğuna inandırmak için düzenlenen bu olayı sahte infaz olarak tanımladı.

Ahmad, daha sonra bir mahkemenin kendisini "rejim aleyhinde propaganda" suçundan hapse mahkûm ettiğini söyledi. Birkaç ay sonra Kabil’in yaklaşık 60 kilometre kuzeyindeki Bagram Cezaevi’ne nakledildi. Tuvaleti kullanırken bile ellerinin ve ayaklarının bağlı kaldığını, soğuk suyla cezalandırıldığını anlattı.

Ahmad, gözaltındayken ailesini yalnızca iki kez görebildiğini söyledi. Serbest bırakıldıktan sonra Afganistan’dan ayrıldı.

Kadınlar, yoksulluk ve güvenlik haberleri kısıtlamalarla karşı karşıya

Ahmad, televizyon kanalına yönelik baskının program yasaklarıyla başladığını ve kadın gazetecilerin aşamalı olarak dışlanmasıyla sürdüğünü söyledi. Taliban’ın iktidara dönüşünden kısa süre sonra kurum, ekrana kimleri çıkaracağı konusunda Enformasyon ve Kültür Bakanlığı’na taahhüt vermek zorunda kaldı.

Ahmad’a göre kanal, kadınlarla erkeklerin birlikte yer aldığı programları yayımlamama ve Taliban yönetimine karşı görüş bildiren kişilerle röportaj yapmama sözü verdi. Bu koşullar hem televizyon içeriklerini üretenleri hem de izleyicilerin duyabildiği görüşlerin çeşitliliğini etkiledi.

Sürgünde yaşayan başka bir gazeteci, görevlilerin kendisine kadın hakları, güvenlik olayları veya yoksulluk hakkında haber yapmamasını söylediğini RSF’ye anlattı. Ayrıca yetkililerin destekçilerini, ulusal çıkarlara karşı gördükleri kişiler yerine programa davet etmesini istediler.

RSF, basın özgürlüğünü kısıtlayan ülke çapında 20’den fazla talimatın yanı sıra giderek artan sayıda il düzeyinde emir tespit ettiğini belirtti. Dolayısıyla haber merkezleri, istihbarat personelinin doğrudan taleplerinin yanı sıra yönetimin farklı kademelerinden gelen kısıtlamalarla da karşı karşıya.

Gazetecilerin kısıtlandığını söylediği konular, gündelik kararlarla ilgili: Bir yerin güvenli olup olmadığı, ailelerin geçimlerini nasıl sağladığı ve kadınların neler yapmasına izin verildiği. Bu konuların haberlerden çıkarılması, bunları yaşayan insanların erişebildiği bilgileri daraltıyor.

Onaylı konuk listesi ve Afganistan dışına uzanan tehditler

RSF’nin incelediği sesli mesajlarda, gazetecilerden Taliban politikalarını sorgulayan konukları programa almamaları ve bunun yerine yetkililerin onayladığı listedeki yorumcuları davet etmeleri isteniyordu. Bir gazeteci, listede yaklaşık 50’den fazla isim bulunmadığını söyledi.

Reklam

Kayıtlarda ayrıca Taliban yetkililerinin seçtiği konularda haber ve röportaj yapılması talepleri de yer aldı. Bir mesajda bir görevli, yetkililerle gazeteciler arasındaki ilişkinin karşılıklı iş birliği gerektirdiğini söyledi, ardından medya kuruluşlarına belirli içerikleri hazırlama talimatı verdi.

Onaylı yorumcular listesi, yetkililere tek tek konukların ötesinde bir denetim sağlıyor. Televizyon tartışmaları görünüşte farklı görüşlere yer verebiliyor, ancak katılımcılar iktidardakilerin kabul ettiği dar bir gruptan seçiliyor.

Gazeteciler, Afganistan’dan ayrılmanın yıldırma girişimlerini her zaman sona erdirmediğini RSF’ye anlattı. Araştırmada alıntılanan tehdit mesajında sürgündeki bir gazeteciye şöyle deniyordu:

Nerede olursan ol, nerede saklanırsan saklan, seni bulacağız.

RSF’nin aktardığı bu mesajlar, Afganistan içindeki baskılarla birlikte değerlendiriliyor: sorguya çağrılmalar, konuklara getirilen kısıtlamalar, iktidarı destekleyen haber talepleri ve mesleklerini yurt dışında sürdürmeye çalışan kişilere yöneltilen tehditler.

70,7 milyon afgani tutarındaki taslak etki programı

RSF’ye göre 015 Bürosu’nun sorumlulukları sosyal medyayı da kapsıyor. Örgüt, birimde çevrim içi içerikleri izleyen personelin, propaganda ve dezenformasyondan sorumlu bir bölümün, ayrıca video üretmek ve tutukluların zorla alınan itiraflarını kaydetmek için kullanılan bir stüdyonun bulunduğunu söyledi.

Eylül 2026’da kamuoyuna açıklanan ve Taliban istihbaratından kaynaklandığı belirtilen belgelerde, 70,7 milyon afgani, yani 900 bin avronun üzerinde bütçeli bir etki programı taslağı anlatılıyordu. Belgelerde, Taliban yönetimini desteklemek ve muhalifleri itibarsızlaştırmak için kullanıldığı iddia edilen yaklaşık 1.500 sosyal medya hesabından söz ediliyordu.

Bu tutar taslak bir bütçeydi; programın onaylanıp onaylanmadığı veya harcamanın yapılıp yapılmadığı araştırmada belirlenmedi. Belgelerde anlatılan program, yetkililere mesajları tekrarlayabilecekleri ve eleştirmenlere saldırabilecekleri geniş bir hesap ağı sağlayacaktı.

RSF, belgelerde adı geçen X hesaplarının Ağustos 2026’da paylaştığı gönderileri inceledi. Taliban’ı destekleyen, aynı ya da birbirine çok benzeyen mesajların dakikalar içinde art arda yayımlandığını tespit etti.

Bazı profiller kadın kimliği kullanıyor ya da Taliban yönetimine karşı direnişin eski merkezlerinden Panjshir’den olduklarını öne sürüyordu. Bu tür kimlikler, mesajların okurlara aksi hâlde desteğini düşük ihtimalle görecekleri kişilerden geliyormuş gibi görünmesini sağlayabiliyor. RSF, bu örüntülerin Mayıs 2025’te koordineli mesajlar ve sahte kadın kimlikleri üzerine yürütülen araştırmanın bulgularını yansıttığını söyledi.

Reklam

Beş yıllık kısıtlamalar ve etki operasyonları

Araştırma, Taliban’ın iktidara dönüşünden medya kuruluşlarına yönelik operasyonlara ve daha sonraki çevrim içi faaliyet incelemelerine uzanan gelişmeleri bir araya getiriyor. Öne çıkan tarihler şöyle:

  • Ağustos 2021: Taliban yeniden iktidara geldi. RSF, 015 Bürosu’nun Taliban yönetimi altında faaliyet göstermeye başlamasını bu döneme tarihlendiriyor.
  • Mayıs 2025: Bir araştırmada Taliban’ı destekleyen koordineli mesajlar ve sahte kadın kimliği kullanan hesaplar tespit edildi.
  • Temmuz 2025: RSF, Afganistan Gazeteciler ve Medya Kuruluşları Federasyonu’nun ofislerine yönelik bir operasyona dikkat çekti.
  • Mayıs 2026: RSF, TOLOnews’i hedef alan bir operasyona dikkat çekti.
  • Ağustos 2026: RSF’nin daha sonra incelediği hesaplar, Taliban yönetimini destekleyen tekrarlı mesajlar yayımladı.
  • Eylül 2026: Taslak etki programını anlatan belgeler kamuoyuna açıklandı.
  • 4 Kasım 2026: RSF, 015 Bürosu hakkındaki araştırmasını yayımladı.

Bu kronoloji, gazetecilere yönelik baskıları çevrim içi tartışmaları şekillendirme çabalarıyla ilişkilendiriyor. Haber merkezlerine getirilen kısıtlamalar, ülke içindeki izleyicilere hangi konuların ve konuşmacıların ulaşacağını belirlerken koordineli hesaplar da yetkililerin işine gelen mesajların yayılmasına yardımcı oluyor.

Taliban keyfî gözaltı ve kötü muamele iddialarını reddediyor

Taliban sözcü yardımcısı Hamdullah Fitrat, 015 Bürosu dâhil ilgili istihbarat birimlerinin yasalar çerçevesinde çalıştığını RSF’ye söyledi. Keyfî muamele ve gözaltı iddialarını reddetti:

Hiç kimse keyfî muameleye maruz kalmıyor ve hiç kimse keyfî olarak gözaltına alınmıyor.

Fitrat’ın açıklaması, gözaltında gördükleri muameleyi ayrıntılarıyla anlatan gazetecilerin tanıklıkları ve RSF’nin incelediğini söylediği sesli mesajlarla çelişiyor. Gazetecilerin anlatımlarında fiziksel yaralanmalar, tecrit, meslektaşlara yönelik tehditler ve ailelerden ayrı kalmanın yanı sıra yapmalarına izin verilen haberlere getirilen kısıtlamalar da yer alıyor.

Afganistan’daki izleyiciler açısından sonuçlar, tek tek gazetecilerin gözaltına alınmasının ötesine geçiyor. Kadınların dışlanması, yoksulluk ve güvenlik haberlerinin kısıtlanması, röportaj konuklarının sınırlandırılması ve iktidarı destekleyen haberlerin hazırlanmasının istenmesi, kamuoyuna ulaşan ülke tablosunu değiştiriyor.

RSF’nin araştırması, aynı istihbarat biriminin bağımsız anlatıları bastırmaya ve yetkililerin çıkarlarına hizmet eden mesajlar üretmeye yardım ettiği iddia edilen bir sistemi ortaya koyuyor. Taliban yönetimi altında bağımsız gazeteciliğin geleceğine ilişkin uyarının merkezinde de bu bağlantı bulunuyor.

Öne Çıkanlar

  • RSF’ye göre Ağustos 2021’den bu yana 77 gazeteci, bir haftadan iki yıla kadar değişen sürelerle gözaltına alındı.
  • Gazeteciler, 015 Bürosu personelini dayak, elektrik şoku, tehdit ve zorlayıcı sorgulamalarla suçladı.
  • RSF, basın özgürlüğünü kısıtlayan ülke çapında 20’den fazla talimatı ve il düzeyinde emirleri belgeledi.
  • Haber merkezlerinden eleştirel konukları dışlamaları ve kadın hakları, yoksulluk ve güvenlik konularındaki haberleri kısıtlamaları istendi.
  • Belgelerde, yaklaşık 1.500 sosyal medya hesabının yer aldığı, 70,7 milyon afgani tutarındaki taslak bir etki programı anlatılıyordu.
  • Taliban sözcü yardımcısı Hamdullah Fitrat, keyfî gözaltı ve kötü muamele iddialarını reddetti.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir