5,375 milyar dolarlık anlaşma Çin'in güvenlik engeline takıldı
Çin, SoftBank'ın ABB'nin ülkedeki robotik iş kolunu satın almasını engelleyerek Japon yatırım grubunun İsviçreli şirketin küresel robotik bölümünü 5,375 milyar dolara satın alma planının önüne büyük bir engel çıkardı. Çin, bölümün en büyük pazarı ve iş hacminin yaklaşık %30'unu oluşturuyor.
İçindekiler
- 5,375 milyar dolarlık anlaşma Çin'in güvenlik engeline takıldı
- Çin, satın alma açısından neden bu kadar önemli?
- Güvenlik kararından önce rekabet onayı geldi
- Çin'in yatırım kuralları nelere izin veriyor?
- Robotik veriler anlaşmazlığın neden bir parçası?
- SoftBank'ın planı sohbet robotlarının ötesine uzanıyor
- ABB'nin Şanghay fabrikası endüstriyel hedefi gösteriyor
- Ekimdeki güven yerini kasımdaki yasağa bıraktı
- Özet
ABB, 5 Kasım Perşembe günü yaptığı açıklamada, SoftBank'ın Çin Yabancı Yatırımların Güvenlik İncelemesi Çalışma Mekanizması Ofisi'nin kararını kendilerine bildirdiğini söyledi. Şirketler küresel işlemin sona erdiğini duyurmadı. ABB, yakın diyaloğu sürdürdüklerini ve işlem üzerinde yapıcı biçimde çalışmaya devam ettiklerini belirtti.
Karar, fiziksel işler yapan makineleri yapay zekâya yaklaştırmayı amaçlayan anlaşmanın odağına fabrikalar, endüstriyel teknoloji ve verileri yerleştirdi. İncelemeye aşina kaynaklara göre Çinli yetkililer, robotik verilerin yurt dışına aktarılmasından ve OpenAI tarafından geliştirilen modeller de dâhil olmak üzere yapay zekâ modellerini eğitmek için kullanılmasından endişe duyuyordu. SoftBank, OpenAI'ın önemli yatırımcılarından biri.
ABB'nin açıklamasında yasağın gerekçelerine yer verilmedi. Bildirilen kaygılar, iş kolunun Çin'deki tedarik zincirini ve üretim kapasitesinin ülkede kalıp kalmayacağını da kapsıyordu.
SoftBank, robotik bölümü Ekim 2025'te satın almak üzere anlaşmıştı. Satın almanın hâlâ düzenleyici onayların alınmasına ve diğer koşulların yerine getirilmesine bağlı olduğu, onay sürecini yönetme sorumluluğunun SoftBank'ta bulunduğu belirtildi. Çin'in kararı artık imzalanan anlaşmayla işlemin tamamlanması arasındaki engel konumunda.
Çin, satın alma açısından neden bu kadar önemli?
Çin, ABB'nin robotik iş kolunun yaklaşık onda üçünü oluşturuyor. Bu pazarı etkileyen bir kısıtlama, SoftBank'ın satın almayı kabul ettiği operasyonun küçük bir yurt dışı biriminden ziyade önemli bir bölümünü kapsıyor.
Şanghay, iş kolu açısından merkezi bir konumda. ABB'nin küresel robotik merkezi, önemli bir araştırma ve üretim üssüyle birlikte burada bulunuyor. Şirketin faaliyetlerine ilişkin bilgilere göre ABB'nin Çin'de sattığı robotların %90'ından fazlası ülkede üretiliyor.
ABB Robotics'in Çin Başkanı Han Chen, ekim ayında buna yakın bir oran paylaşmıştı: Şirketin Çin pazarında sattığı robot ürünlerinin %90'ı Şanghay fabrikasından geliyordu. Şirketin yerel üretim ve tedarikçi kullanımını artırmasıyla bu oranın yükseleceğini söylemişti.
ABB'nin Çin'deki daha geniş çaplı faaliyetleri robotik alanının çok ötesine uzanıyor. Tahminlere göre şirketin Çin'de yaklaşık 12.700 çalışanı bulunuyor. Şirket bilgilerine atıfta bulunan başka bir kaynak ise yaklaşık 30 kuruluşta toplam 15.000 civarında çalışandan söz ediyor. Bu kaynak, faaliyetlerin yaklaşık 130 şehre yayıldığını ve satış kanallarının yaklaşık 700 şehri kapsadığını belirtiyor.
Müşteriler ve tedarikçiler için acil mesele, köklü bir endüstriyel ağın kime ait olacağı ve kimin denetiminde bulunacağı. ABB, yasağın ardından Çin'deki üretim faaliyetlerinde bir değişiklik olduğunu açıklamadı.
Güvenlik kararından önce rekabet onayı geldi
İşlemin, yabancı yatırım güvenliği incelemesine alınmadan önce şubatta Çin'in rekabet incelemesinden geçtiği bildirildi. Bu süreçlerde farklı sorular ele alınıyor. Rekabet incelemesi, bir satın almanın şirketler arasındaki rekabeti nasıl etkileyebileceğini değerlendirirken güvenlik incelemesi, yabancı yatırım ve kontrolle bağlantılı riskleri inceliyor.
Sürece aşina kaynaklara göre Çin Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu (NDRC) satın almayı inceledi ve engelleme kararını kısa süre önce SoftBank'a bildirdi. SoftBank, önceki hafta yasak bildirimini alana kadar onay bekliyordu.
ABB, açıklamasında yabancı yatırım güvenliği incelemesi ofisinin adını verdi. Bu ofis, inceleme mekanizmasına Ticaret Bakanlığıyla birlikte liderlik eden NDRC bünyesinde faaliyet gösteriyor. Kurumsal yapı, karara ilişkin haberlerde hem ofisin hem de komisyonun adının neden geçtiğini açıklıyor.
SoftBank, onay için yeniden başvurup başvuramayacağını değerlendiriyor. İşlemin yapısında değişiklik, yeni bir başvuru tarihi ya da güncellenmiş bir tamamlama takvimi açıklanmadı.
Çin'in yatırım kuralları nelere izin veriyor?
NDRC ile Ticaret Bakanlığı tarafından 19 Aralık 2020'de yayımlanan Çin Yabancı Yatırım Güvenliği İnceleme Tedbirleri, ulusal güvenliği etkileyen veya etkileyebilecek yabancı yatırımları kapsıyor. Tedbirler, yurt içindeki şirketlerin hisselerinin veya varlıklarının satın alınmasını da içeriyor.
Tedbirlerde, önemli ekipman imalatı, önemli bilgi teknolojileri ve kilit teknolojiler, fiilî kontrol sağlayan yatırımların bildirim gerektirebileceği sektörler arasında sayılıyor. Kontrol; bir şirketin hisselerinin yarısından fazlasına sahip olmayı, oylar üzerinde belirleyici etki kurmayı ya da iş kararları, personel, finans veya teknoloji üzerinde önemli nüfuz kullanmayı kapsayabiliyor.
Kurallar, olağan ve özel inceleme süreçleri öngörüyor. Özel incelemenin ardından yetkililer yatırımı onaylayabiliyor, ulusal güvenliği etkilemesi hâlinde yasaklayabiliyor veya güvenlik etkisini ortadan kaldırabilecek koşulların taraflarca kabul edilmesi durumunda şartlı onay verebiliyor.
Özel incelemeler genellikle en fazla 60 iş günü sürüyor; özel durumlarda bu süre uzatılabiliyor. Talep edilen ek belgelerin sağlanması için geçen süre hesaba katılmıyor. Şirketler inceleme sırasında yatırım planlarını da değiştirebiliyor; bu durumda güncellenmiş planın alınmasıyla inceleme süresi yeniden başlıyor.
Bu hükümler, düzenleyicilerin ve şirketlerin kullanabileceği araçları açıklıyor. SoftBank'ın yeniden girişimde bulunması hâlinde de bu özel satın alma konusunda Çinli yetkililerin kararını ele alması gerekecek.
Robotik veriler anlaşmazlığın neden bir parçası?
Çinli yetkililerin bildirilen kaygısı, robotik faaliyetler sırasında üretilen bilgilerin ülke dışına çıkması ve yapay zekâ eğitimi için kullanılması üzerinde yoğunlaşıyor. Eğitim, bir yapay zekâ sisteminin nesneleri tanımasını, sonuçları öngörmesini veya eylemler seçmesini sağlayacak örüntüleri örneklerden öğrenme sürecidir.
Endüstriyel robotlar giderek daha fazla kamera, yazılım ve hareketlerle üretim görevlerine ilişkin bilgileri bir araya getiriyor. Bu tür bilgiler, makinelerin nesneleri nasıl tutacağını veya bir dizi eylemi nasıl tamamlayacağını öğrenmesine yardımcı olabiliyor. Bir fabrikada bu veriler, ürünlerin nasıl üretildiğiyle de yakından bağlantılı olabiliyor.
SoftBank'ın OpenAI yatırımı, bu bilgilerin nereye gidebileceğine ilişkin bildirilen kaygıya şirketler düzeyinde bir bağlantı ekliyor. ABB'nin kamuoyuna yaptığı açıklama yasağa ve devam eden işlem görüşmelerine odaklandı; ayrıntılı güvenlik gerekçeleri ise açıklanmadı.
Tedarik zincirleri ve üretim kapasitesinin bildirilen incelemesi, sürece ikinci bir pratik boyut kazandırıyor. Çinli yetkililer, bilgilerin hareketinin yanı sıra endüstriyel kapasitenin gelecekte nerede bulunacağını da değerlendiriyordu. ABB'nin Çin'deki kapsamlı yerel üretimi, her iki soruyu da şirketin Çin'deki faaliyetleri açısından önemli hâle getiriyor.
SoftBank'ın planı sohbet robotlarının ötesine uzanıyor
SoftBank, kurucusu ve CEO'su Masayoshi Son'un fiziksel yapay zekâ alanına yönelme planının parçası olarak satın alma girişiminde bulundu. Bu terim, yalnızca ekranda metin veya görsel üretmek yerine fiziksel dünyayı algılayan ve burada eyleme geçen makineler aracılığıyla çalışan yapay zekâyı tanımlıyor.
ABB, bu stratejiye köklü bir robotik iş kolu kazandıracaktı. Bölüm 2024'te 2,3 milyar dolar gelir elde etti; bu rakam ABB grubunun gelirinin yaklaşık %7'sine karşılık geliyor. Faaliyetlerden elde edilen faiz, vergi ve amortisman öncesi kârın satışlara oranını gösteren faaliyet FAVÖK marjı ise %12,1 oldu.
5,375 milyar dolarlık anlaşmalı şirket değeri, bölümün 2024'te elde ettiği 2,3 milyar dolarlık gelirin yaklaşık 2,3 katına denk geliyor. Şirket değeri, anlaşma koşulları kapsamında borç ve nakit dikkate alınarak işlemin konusu olan işletmenin değerini ifade ediyor. Bu karşılaştırma, satın almanın ölçeğini yıllık satışlarla birlikte değerlendirme imkânı veriyor.
SoftBank hâlihazırda İngiliz çip tasarımcısı Arm'ın sahibi ve OpenAI'da önemli bir yatırıma sahip. ABB Robotics'in satın alınması, bu teknoloji portföyüne endüstriyel makineler, mühendislik uzmanlığı ve fabrika müşterileri ekleyecekti.
Çin'de de bu alandaki rekabet büyüyor. Şubatta duyurulan Çin merkezli robotik model tanıtımları arasında, makinelerin görevler sırasında mekânı, zamanı ve ilerlemeyi takip etmesine yardımcı olmak üzere tasarlanan Alibaba'nın RynnBrain modeli de vardı. Yarış, yazılım modellerindeki iyileştirmelerin yanı sıra yapay zekânın yararlı fiziksel işleri nasıl gerçekleştirdiğiyle de giderek daha fazla ilgili hâle geliyor.
ABB'nin Şanghay fabrikası endüstriyel hedefi gösteriyor
Han, ABB'nin Şanghay fabrikasında fiziksel yapay zekâ için somut bir kullanım örneği anlattı: 200'den fazla ürün konfigürasyonu üretebilen bir kontrol cihazı üretim hattı. Daha önce ürünler arasında geçiş yapmak uzun hazırlıklar ve büyük stoklar gerektiriyordu.
Han'a göre fiziksel yapay zekâ kullanan esnek bir hat, farklı model, özellik ve konfigürasyonlara sahip siparişlere uyum sağlayarak üretimin talebi daha yakından takip etmesini mümkün kılıyor. Amaçlanan fayda basit: ekipmanı yeniden ayarlamak için daha az zaman harcamak ve depoda bekleyen ürün sayısını azaltmak.
ABB ayrıca GoFa adlı işbirlikçi robotunun filtre kahve hazırladığı bir gösterim yaptı. Makine, taklit yoluyla hareketleri, zamanlamayı ve kahve dökme biçimlerini öğrendi; bu süreçte görüntüleme, eğitim araçları ve otonom rota planlamasını bir araya getirdi. İşbirlikçi robot, uygun güvenlik düzenlemeleri kapsamında insanların yanında çalışmak üzere tasarlanıyor.
Gösterim, sabit bir konum dizisini izlemekle gözlem ve zamanlamaya bağlı bir görevi öğrenmek arasındaki farkı ortaya koyuyor. Han, endüstriyel üretimde fiziksel yapay zekâ uygulamalarının önümüzdeki iki ila üç yıl içinde önemli ölçüde artacağını öngördü.
Ağustos ayındaki fabrika otomasyonunun yaygınlaşmasına ilişkin haberde aktarıldığı üzere Çin fabrikalarında hâlihazırda iki milyondan fazla endüstriyel robot çalışıyor; imalat sektöründe ise yaklaşık 120 milyon kişi istihdam ediliyor. Bu mevcut robot altyapısı, Çinli müşterilere ve tedarikçilere erişimin yanı sıra üretim deneyiminin küresel bir robotik alıcısı için neden önemli olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor.
Ekimdeki güven yerini kasımdaki yasağa bıraktı
Han, 12 Ekim'deki bir sanayi fuarında satın alma konusunda güvenli bir tutum sergiledi. Süreçlerin normal ilerlediğini ve projenin planlanan takvime uygun olduğunu söyledi. Şirketler işlemin 2026'nın ortası ile sonlarına doğru tamamlanmasını bekliyordu.
Şimdi bir yılı aşkın süreye yayılan başlıca adımlar şöyle:
- 8 Ekim 2025: ABB ve SoftBank, robotik iş kolunun 5,375 milyar dolarlık şirket değeri üzerinden satılması konusunda anlaşmaya vardıklarını duyurdu.
- Şubat 2026: İşlem, bildirildiğine göre Çin'in rekabet incelemesinden geçti.
- 12 Ekim 2026: Han, işlemin ilerlediğini ve planlanan tamamlanma takvimine uygun olduğunu söyledi.
- 5 Kasım 2026: ABB, SoftBank'ın Çin'deki robotik iş koluyla ilgili yasağı kendilerine bildirdiğini doğruladı.
Han, ekim ayında ABB Robotics'in sahiplik yapısından bağımsız olarak Çin pazarına bağlılığını sürdüreceğini de söyledi. Yerel olarak geliştirilen ve üretilen ürünler arasında IRB 6720 Lite+ büyük robotu ile yedi kilogram taşıma kapasitesine sahip ek bir PoWa işbirlikçi robot modelini gösterdi.
ABB'nin son açıklaması, şirketler nasıl ilerleyeceklerini görüşürken küresel işlemin hâlâ masada olduğunu gösteriyor. İlk takvim artık bölümün en büyük pazarını etkileyen bir güvenlik yasağıyla birlikte değerlendiriliyor.
Özet
- Çin, SoftBank'ın ABB'nin ülkedeki robotik iş kolunu satın almasını yasaklayarak 5,375 milyar dolarlık küresel satın alma planını karmaşık hâle getirdi.
- Çin, ABB'nin robotik iş kolunun yaklaşık %30'unu oluşturuyor ve ülkede satılan robotların %90'ından fazlası yerel olarak üretiliyor.
- Bildirilen güvenlik kaygıları; robotik verilerin yurt dışına aktarılmasını, yapay zekâ eğitimini, tedarik zincirlerini ve üretim kapasitesinin ülkede kalmasını kapsıyor.
- İşlem, bildirildiğine göre yabancı yatırım güvenliği kararı öncesinde şubatta rekabet incelemesinden geçti.
- ABB ile SoftBank görüşmeleri sürdürüyor. SoftBank, yeniden onay başvurusu yapıp yapamayacağını değerlendiriyor.






