Özbekistan, Yasaklı Örgütlere Katılmaya 10 Yıla Kadar Hapis Cezası Getirdi

7 dakikalık okuma
Uzbekistan Sets Prison Terms of Up to 10 Years for Joining Banned Organisations

Hapis cezaları, para cezaları ve kamuya açık sicil

Adalet Bakanlığının açıklamasına göre Özbekistan, aşırılıkçı, ayrılıkçı, köktendinci veya diğer yasaklı örgütlere katılım için beş yıldan 10 yıla kadar hapis cezası öngören düzenlemeler yaptı. Değişiklikler ayrıca aşırılıkçı materyal ve sembollerle ilgili belirli faaliyetler için idari yaptırımlar getirirken, bakanlığın tutacağı kamuya açık elektronik bir sicil oluşturuyor.

İçindekiler
  1. Hapis cezaları, para cezaları ve kamuya açık sicil
  2. Hangi eylemler hapis cezası gerektiriyor?
  3. Hangi materyal ve semboller kapsama giriyor?
  4. İdari yaptırımlar ne kadar?
  5. Tekrarlanan bir suç ne zaman ceza davasına dönüşebilir?
  6. Elektronik sicilde neler yer alacak?
  7. Materyal Yüksek Mahkemeye nasıl ulaşıyor?
  8. Daha kapsamlı bir terim ve faaliyetleri bildiren kişilere koruma
  9. Öne Çıkanlar

İdari suçlar için vatandaşlara temel hesaplama tutarının 50 ila 100 katı, görevlilere ise bu tutarın 100 ila 150 katı para cezası verilecek. Alternatif yaptırım olarak 15 güne kadar idari gözaltı uygulanabilecek; suça konu eşyalar müsadere edilecek.

Düzenleme, mevcut yasal hükümlerdeki “dinî aşırılıkçılık” terimini “aşırılıkçılık” olarak değiştiriyor. Değişiklikler, ceza yaptırımlarının yanı sıra örgütlerin, materyallerin ve belirli çevrim içi kaynakların Adalet Bakanlığının resmî internet sitesinden erişilebilecek bir sicile nasıl kaydedileceğini de belirliyor.

Âli Meclis Senatosu düzenlemeyi 13 Ağustos 2026'da onayladı. Yasa, resmî olarak yayımlandığı gün yürürlüğe girecek. Açıklamada yayımlanma tarihi, sicilin faaliyete geçeceği tarih ya da para cezalarının Özbek somlarına çevrilmesinde kullanılacak tutar belirtilmedi.

Hangi eylemler hapis cezası gerektiriyor?

Ceza Kanunu hükmü, aşırılıkçı, ayrılıkçı, köktendinci veya diğer yasaklı örgütlere katılım için beş yıldan 10 yıla kadar hapis cezası öngörüyor. Hüküm bir örgüte katılımı kapsarken, açıklamada belirtilen idari hükümler materyal, nitelik ve sembollerle ilgili faaliyetleri düzenliyor.

Hüküm, birden fazla örgüt kategorisini kapsıyor. Ayrılıkçılık genel olarak bir bölgeyi mevcut bir devletten ayırma çabalarını ifade eder. Değişikliği değerlendiren okurlar açısından temel hukuki mesele, her hükmün kapsadığı eylemdir: Yasaklı bir örgüte katılım hapis cezası gerektirirken, belirli materyal ve sembollerle ilgili suçlar aşağıda açıklanan idari yaptırımlara tabi.

Reklam

Asgari ve azami hapis süreleri, değişiklikle belirlenen ceza aralığını gösteriyor. Açıklamada farklı katılım biçimlerine göre bir ceza dökümü sunulmuyor ve hükmün uygulanacağı örgütler tek tek belirtilmiyor.

Hangi materyal ve semboller kapsama giriyor?

İdari Sorumluluk Kanunu'ndaki değişiklikler, belirli materyallerin üretilmesini veya dağıtım amacıyla bulundurulmasını kapsıyor. Bu kategoriler arasında aşırılıkçı, ayrılıkçı veya köktendinci fikirler içeren materyaller; katliam ya da vatandaşların zorla yerlerinden edilmesi çağrıları; halk arasında paniğe yol açmayı amaçlayan içerikler yer alıyor.

Hüküm, aşırılıkçı ve terör örgütlerinin nitelik veya sembollerinin dağıtım ya da teşhir amacıyla üretilmesini veya bulundurulmasını da kapsıyor. Sıradan ifadeyle bu, söz konusu örgütlerle ilişkilendirilen tanıtıcı işaret veya amblemlerin dağıtılması ya da gösterilmesi amacıyla bulundurulmasını içeriyor.

Bakanlığın açıklamasında aktarılan hükümde amaç unsuru da yer alıyor. Materyallerin bulundurulması bakımından dağıtma niyetinden söz ediliyor. Örgütsel nitelik ve semboller içinse dağıtma veya teşhir etme niyeti aranıyor. Bu ayrıntılar, yeni idari kuralların hangi faaliyetleri kapsadığını açıklamaya yardımcı oluyor.

Yaptırımlar, para cezası veya kısa süreli gözaltının yanı sıra suça konu eşyaların müsaderesini de içeriyor. Müsadere, bu eşyaların suça ilişkin hukuki işlem kapsamında alınması anlamına geliyor.

İdari yaptırımlar ne kadar?

Özbekistan, bu para cezalarını belirli yasal ödemeleri ve yaptırımları hesaplamakta kullanılan standart bir parasal birim olan temel hesaplama tutarının katları üzerinden ifade ediyor. Som cinsinden ödenecek tutarı bulmak için geçerli temel hesaplama tutarı, yaptırımda belirtilen sayıyla çarpılmalı.

  • Vatandaşlar: Temel hesaplama tutarının 50 ila 100 katı para cezası.
  • Görevliler: Temel hesaplama tutarının 100 ila 150 katı para cezası.
  • Alternatif yaptırım: 15 güne kadar idari gözaltı.
  • Suça konu eşyalar: Müsadere.

İki para cezası aralığı arasındaki fark önemli. Bir görevliye verilebilecek en düşük para cezası, temel hesaplama tutarının 100 katı; bu da bir vatandaşa verilebilecek en yüksek cezaya eşit. Görevliler için üst sınır 150 kat, vatandaşlar içinse 100 kat.

Reklam

İdari gözaltı, yasaklı bir örgüte katılım için öngörülen beş ila 10 yıllık hapis cezasından ayrı bir yaptırım. Okurların bu iki hükmü birbirinden ayırması gerekiyor: Yasa, farklı eylemler için farklı yaptırımlar öngörüyor.

Tekrarlanan bir suç ne zaman ceza davasına dönüşebilir?

Senato görüşmelerinde, aşırılıkçı materyallerin üretilmesi veya dağıtım amacıyla bulundurulmasıyla ilgili belirli suçlara ilk aşamada idari yaptırım uygulanacağı belirtildi. İdari ceza verildikten sonra eylemin tekrarlanması hâlinde cezai sorumluluk doğacak.

Senatörlerin ele aldığı materyal suçları bakımından süreç şöyle işliyor: İlk ihlal idari yaptırıma yol açabiliyor; bu yaptırımın ardından eylemin tekrarlanması ise cezai sorumluluk getirebiliyor. Dolayısıyla önceki idari ceza, daha sonra ceza davası açılmasına giden süreçte önemli bir unsur.

Yasaklı bir örgüte katılıma ilişkin hapis cezası farklı bir hüküm kapsamında. Beş ila 10 yıllık ceza aralığı katılıma uygulanırken, Senato açıklaması materyallerle ilgili belirli eylemlerin tekrarlanması hâlinde yaptırımın ağırlaştırılmasını ele alıyor. Açıklamada, tekrarlanan bu materyal suçlarına verilecek hapis cezasının süresi belirtilmiyor.

Açıklanan yasama süreci şu aşamalardan oluşuyor:

  • 13 Ağustos 2026: Senato yasayı onayladı ve materyallerle ilgili ilk ve tekrarlanan suçların nasıl ele alınacağını görüştü.
  • Adalet Bakanlığının açıklaması: Bakanlık, Ceza Kanunu ve idari mevzuatta yapılan değişiklikleri aktardı.
  • Resmî yayımlanma: Yasa o gün yürürlüğe girecek.

Elektronik sicilde neler yer alacak?

Aşırılıkçılıkla Mücadele Kanunu'ndaki değişiklikler, aşırılıkçı örgütlere, materyallere veya kaynaklara ilişkin elektronik sicili tutma görevini Adalet Bakanlığına veriyor. Bakanlığın resmî internet sitesinde yayımlanacak sicil, kamuya açık olacak.

Sicil yalnızca aşırılıkçı olarak tanınan örgütleri kapsamıyor. Aşırılıkçı faaliyetlerle bağlantıları nedeniyle faaliyetleri askıya alınan örgütler de sicilde yer alacak. Bu nedenle sicile bakanların her örgütün kayıtlı durumunu dikkate alması gerekecek.

Sicilde dört kategori bulunacak:

  • Aşırılıkçı faaliyetlerle bağlantılı olarak faaliyetleri askıya alınan örgütler.
  • Aşırılıkçı olarak tanınan örgütler.
  • Aşırılıkçı olarak tanınan materyaller.
  • Bir yıl içinde aşırılıkçı materyallerin en az iki kez yayımlandığı ve dağıtıldığı telekomünikasyon ağlarındaki veya internetteki elektronik kaynaklar.
Reklam

Elektronik kaynaklar için belirlenen eşik, tekrarlanan faaliyeti sayısal olarak tanımlıyor: Bir yıl içinde iki veya daha fazla kez. Böylece sicil, hem tekil materyalleri hem de tekrar tekrar yayımlama ve dağıtma eylemleriyle bağlantılı elektronik kaynakları belirleyebilecek.

Kamuya açık olması, kişilere ve kuruluşlara resmî kaydı inceleyebilecekleri bir yer sunuyor. Sicilin pratikte ne kadar yararlı olacağı, ilgili örgüt, materyal veya kaynağın ve hukuki durumunun doğru biçimde kaydedilmesine bağlı olacak.

Materyal Yüksek Mahkemeye nasıl ulaşıyor?

Aşırılıkçılıkla mücadeleden sorumlu devlet kurumları, bir materyal veya kaynağın aşırılıkçı olarak tanınması için süreci başlatıyor. Kurumlar, aşırılıkçı materyal bulunduğunu doğrulayan uzman değerlendirmesini ekleyerek Başsavcılığa başvuruyor.

Başsavcılık daha sonra talebi destekleyen belgelerin dayanaklarını inceliyor. Talebi uygun bulması hâlinde başsavcı veya yardımcısı Yüksek Mahkemeye başvuruyor.

Yüksek Mahkeme, materyal veya kaynağın aşırılıkçı olarak tanınmasını yasada belirlenen usule göre değerlendiriyor. Süreçte sorumlu bir devlet kurumunun sunduğu değerlendirme, savcılık incelemesi ve ülkenin en yüksek mahkemesine yapılan başvuru yer alıyor.

Uzman değerlendirmesinin bu süreçte belirli bir işlevi var: İçeriği inceleyerek başvuruyu destekliyor. Savcılar başvurunun dayanaklarını inceliyor, Yüksek Mahkeme ise mevzuatta açıklanan yargısal kararı veriyor. Bu aşamalar, içeriğin ilk devlet incelemesinden resmî olarak aşırılıkçı kabul edilmesine uzanan süreci gösteriyor.

Daha kapsamlı bir terim ve faaliyetleri bildiren kişilere koruma

“Dinî aşırılıkçılık” teriminin “aşırılıkçılık” olarak değiştirilmesi, ilgili yasal ifadelerdeki dinî niteleyiciyi kaldırıyor. Böylece terminoloji, aşırılıkçı, ayrılıkçı ve köktendinci fikir ve faaliyetleri açıkça ele alan hükümlerle uyumlu hâle geliyor.

Senatörler, düzenlemenin aşırılıkçılık kavramını netleştireceğini ve aşırılıkçı faaliyetleri bildiren kişileri koruma mekanizmalarını iyileştireceğini de söyledi. Açıklamada bu koruma mekanizmalarının ayrıntıları veya değiştirilen tanım yer almıyor. Yasanın bu bölümleri, değişikliklerin kapsamını bütünüyle anlamak isteyenler için önem taşıyor.

Reklam

Düzenleme paketi birkaç somut değişikliği bir araya getiriyor: Yasaklı örgütlere katılım için hapis cezası, belirli materyal ve sembol suçları için idari yaptırımlar, bazı tekrarlanan eylemler için cezai sorumluluk yolu ve savcılık ile Yüksek Mahkemenin dâhil olduğu bir süreçle desteklenen kamuya açık sicil.

Vatandaşlar, görevliler ve kuruluşlar açısından pratikte öne çıkan noktalar, her hükmün kapsadığı eylemler, materyal ve sembollerin üretilmesi veya bulundurulmasına ilişkin amaç ve sicildeki kayıtların durumu. Değişikliklerin uygulanmaya başlayacağı tarihi resmî yayımlanma günü belirleyecek.

Öne Çıkanlar

  • Aşırılıkçı, ayrılıkçı, köktendinci veya diğer yasaklı örgütlere katılım, beş yıldan 10 yıla kadar hapis cezası gerektiriyor.
  • Belirli materyal ve sembol suçları, para cezası veya 15 güne kadar idari gözaltı ve müsadere yaptırımı getiriyor.
  • Vatandaşlara temel hesaplama tutarının 50 ila 100 katı, görevlilere ise 100 ila 150 katı para cezası veriliyor.
  • Senato görüşmelerinde, idari cezanın ardından tekrarlanan belirli materyal suçları için cezai sorumluluk öngörüldüğü belirtildi.
  • Adalet Bakanlığı; örgütleri, materyalleri ve gerekli koşulları karşılayan elektronik kaynakları kapsayan kamuya açık bir elektronik sicil tutacak.
  • Materyal veya kaynakların aşırılıkçı olarak tanınmasına yönelik başvurular, Başsavcılık üzerinden Yüksek Mahkemeye iletilecek.
  • Senato yasayı 13 Ağustos 2026'da onayladı. Yasa resmî olarak yayımlandığında yürürlüğe girecek.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir