Daha güçlü büyüme, hane halkı bütçeleri üzerindeki baskıyla birlikte
Endonezya İstatistik Kurumu, imalat sanayisi, hane halkı harcamaları ve kamu harcamalarının Güneydoğu Asya'nın en büyük ekonomisini desteklemesiyle, Endonezya ekonomisinin 2026'nın üçüncü çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,47 büyüdüğünü 5 Kasım'da açıkladı. Büyüme, ekonomistlerin yüzde 5,18'lik tahminini aşarken ikinci çeyrekteki yüzde 5,29'luk oranın üzerine çıktı.
İçindekiler
- Daha güçlü büyüme, hane halkı bütçeleri üzerindeki baskıyla birlikte
- Farklı büyüme rakamları ne anlama geliyor?
- Biyodizel ve işleme yatırımları imalat sanayisini destekliyor
- Tüketiciler büyümenin başlıca itici gücü olmaya devam ediyor
- Kamu harcamaları artarken yatırımlar yavaşlıyor
- İhracat toparlanıyor, ancak ithalat büyümeyi hâlâ aşağı çekiyor
- İstihdam artıyor, ancak kazanımlar herkese eşit ulaşmıyor
- Rupiah faiz kararlarını zorlaştırıyor
- Yangınlar ve farklı tahminler görünümü şekillendiriyor
- Öne Çıkanlar
Yıllık büyümeye imalat sanayisi 1,20 puan katkı sağladı; üretimi destekleyen faaliyetler arasında biyodizel için palm yağı işlenmesi de yer aldı. Ekonomi sanayi kollarına göre değil harcamalara göre ölçüldüğünde, büyümenin en büyük kaynağı olan tüketiciler hane halkı tüketimiyle 2,62 puanlık katkı sundu.
Büyüme verisindeki bu yükselişe, pek çok aile ve işletme açısından daha zorlu bir tablo eşlik etti. Hane halkı harcamaları yatırımlardan veya kamu tüketiminden daha yavaş büyürken rupiah 2026 boyunca ABD doları karşısında yüzde 8,3 değer kaybetti; ekim enflasyonu yüzde 3,23 oldu. Orman yangınları ve kuraklık da ülkenin bazı bölgelerini olumsuz etkiledi.
Üretim, ocak-eylül döneminde 2025'in aynı dönemine kıyasla yüzde 5,45 arttı ve 2026 devlet bütçesinde öngörülen yüzde 5,4'lük büyüme varsayımını aştı. Yılın tamamındaki sonuç dördüncü çeyreğe bağlı olacak. Banka ekonomistlerinin tahminleri yüzde 5,2 ile yüzde 5,4 arasında değişirken Maliye Bakanı Suahasil Nazara büyümenin yaklaşık yüzde 5,5 olacağını öngördü.
Farklı büyüme rakamları ne anlama geliyor?
BPS olarak bilinen Endonezya İstatistik Kurumu, ikinci çeyrekten üçüncü çeyreğe büyümeyi yüzde 1,59 olarak açıkladı. Bu oran yaklaşık yüzde 1,3'lük tahminin üzerinde, önceki çeyrekte kaydedilen yüzde 3,73'ün ise altındaydı. Yıllık ve çeyreklik rakamlar farklı karşılaştırmaları ifade ediyor: Üretim geçen yılın aynı dönemine kıyasla daha hızlı büyürken bir önceki çeyreğe göre artış daha sınırlı kaldı.
Çeyreklik rakamlarda mevsimsel etkilerden arındırma yapılmıyor. Bu nedenle tatil takvimi, hasat dönemleri ve kamu harcamalarının zamanlaması, birbirini izleyen çeyrekler arasındaki karşılaştırmaları etkileyebiliyor.
Gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH), bir ülkede üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor. Endonezya'da cari fiyatlarla GSYH, çeyrekte 6.741 trilyon rupiaha ulaştı. Büyüme hesaplamalarında, üretimdeki değişimleri fiyat değişimlerinden ayırmak için sabit fiyatlar kullanılıyor.
Yakın dönemdeki gelişmeler hem hızlanmayı hem de önümüzdeki sınamaları ortaya koyuyor:
- 2025'in üçüncü çeyreği: Yıllık GSYH büyümesi yüzde 5,04 oldu.
- 2026'nın ikinci çeyreği: Yıllık büyüme yüzde 5,29'a ulaştı.
- 2026'nın üçüncü çeyreği: Yıllık büyüme yüzde 5,47'ye çıktı. İlk dokuz aydaki büyüme, bir yıl önceki yüzde 5,01'lik orana kıyasla yüzde 5,45 oldu.
- 5 Kasım 2026: BPS, üçüncü çeyrek verilerini Cakarta'da açıkladı.
- Aralık 2026: OCBC, Bank Indonesia'nın politika toplantısında gösterge faiz oranını artırmasını bekliyor.
Biyodizel ve işleme yatırımları imalat sanayisini destekliyor
GSYH'nin cari fiyatlarla yüzde 19,22'sini oluşturan imalat sanayisi, Endonezya'nın en büyük sektörü olmayı sürdürdü. Sektörün üretimi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,87, önceki çeyreğe göre yüzde 5,44 arttı; böylece çeyreklik karşılaştırmada en güçlü sektör oldu.
Endonezya'da biyodizel kullanımına yönelik zorunluluğun genişletilmesi, palm yağının yakıta dönüştürülmesini destekledi. Program, Endonezya'daki işleme faaliyetlerine talep yaratarak tarımsal üretimi sanayi üretimi ve yakıt arzıyla buluşturuyor.
Nikel işleme de izabe tesislerine ve bataryayla bağlantılı sektörlere yatırım çekti. Bu projeler, ham maddeleri satılmadan önce ülke içinde daha değerli ürünlere dönüştürmeyi amaçlayan hükümetin ileri işleme stratejisinin bir parçasını oluşturuyor.
İmalat sanayisinin büyüklüğü, büyümeye neden yüksek katkı sağladığını açıklıyor. Konaklama ve yiyecek hizmetleri yıllık yüzde 11,22 ile daha hızlı büyüdü, ancak daha küçük bir sektörün ulusal üretime katkısı, daha düşük hızla büyüyen çok daha büyük bir sektörden az olabilir.
Ticaret yıllık GSYH büyümesine 0,94 puan, inşaat 0,62 puan, bilgi ve iletişim ise 0,49 puan katkı sağladı. İmalat sanayisi, tarım, ticaret, inşaat ve madencilik birlikte ekonominin yüzde 65,31'ini oluşturdu.
Tüketiciler büyümenin başlıca itici gücü olmaya devam ediyor
GSYH'nin yüzde 51,97'sini oluşturan hane halkı tüketimi, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,04 arttı. Hane halkı tüketiminin 2,62 puanlık katkısı, ekonomideki toplam yüzde 5,47'lik büyümenin neredeyse yarısını oluşturdu.
BPS, tüketici faaliyetlerini çevrim içi alışveriş, artan hareketlilik ve turizmle ilişkilendirdi. Mal ve hizmetlere yönelik çevrim içi işlemlerin değeri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 22,02 artarken konaklama ve yiyecek hizmetleri güçlü büyüme kaydetmeyi sürdürdü.
Bununla birlikte hane halkı harcamalarında belirgin bir hızlanma görülmedi. Yıllık büyüme, ikinci çeyrekteki yüzde 5,06'ya yakın, ilk çeyrekteki yüzde 5,52'nin ise altında kaldı. Harcamalar önceki çeyreğe göre yüzde 0,57 gerilerken Bank Indonesia'nın ortalama tüketici güven endeksi 120,6'dan 117,8'e düştü.
Dolayısıyla tüketiciler büyümeyi desteklemeyi sürdürdü, ancak harcamalar manşet GSYH verisiyle aynı ölçüde hız kazanmadı. Gıda fiyatları, borçlanma maliyetleri ve düzenli iş bulma olanağı, ailelerin ne kadar harcama yapabileceklerine karar verirken karşı karşıya kaldığı somut kaygılar olmaya devam ediyor.
Kamu harcamaları artarken yatırımlar yavaşlıyor
Ana harcama kalemleri arasında en hızlı artış, yıllık yüzde 8,95 ile kamu tüketiminde kaydedildi. Kamu çalışanlarının maaş ve ödenekleri, mal ve hizmet alımları ile ücretsiz besleyici öğün programı harcamaları destekledi.
Kamu tüketimi 2026'nın ilk dokuz ayında yüzde 15,09 arttı. Ancak üçüncü çeyrekteki yıllık büyüme, ikinci çeyrekteki yaklaşık yüzde 16'lık oranın altında kaldı ve GSYH büyümesine katkısı 1,07 puandan 0,62 puana geriledi.
Endonezya Maliye Bakanı Suahasil Nazara, GSYH verilerinin açıklanmasından önce iç talebe ve bütçe desteğine dikkat çekti. Büyüme öngörüsünün dayanağını şöyle anlattı:
Şöyle ifade edeyim: Yurt içi ekonomik faaliyetlerin desteğiyle büyümenin güçlü kalması muhtemel,
Suahasil; sübvansiyonları, sosyal korumayı ve gıda ile enerji fiyatlarını istikrara kavuşturma çabalarını, işleme projeleri ve altyapı yatırımlarıyla birlikte sıraladı. Bu önlemler, hanelerin temel giderlerini karşılamasına yardımcı olarak ve harcamaları işletmelere ve kamu projelerine yönlendirerek talebi destekliyor.
Gayrisafi sabit sermaye oluşumu, ikinci çeyrekteki yüzde 6,87'ye kıyasla yüzde 6,06 arttı. Bu ölçüt, zaman içinde üretimi destekleyebilecek bina, makine ve ekipman gibi varlıklara yapılan yatırımları kapsıyor. Ayrı bir yatırım izleme ölçütüne göre yatırım gerçekleşmeleri yüzde 7,6 artarak 528,7 trilyon rupiaha ulaştı.
Yatırımlar ve kamu harcamaları güçlü biçimde artmasına rağmen her ikisinin büyüme hızı ikinci çeyreğe kıyasla yavaşladı. GSYH'deki hızlanmaya, net ihracatın daha küçük bir negatif etkisi ve işletmelerin ileride kullanmak veya satmak üzere ellerinde tuttuğu malları ifade eden stok değişimlerinin daha büyük katkısı da destek verdi.
İhracat toparlanıyor, ancak ithalat büyümeyi hâlâ aşağı çekiyor
Mal ve hizmet ihracatı önceki çeyreğe göre yüzde 7,49 arttı. GSYH hesaplarında yıllık bazda ihracat yüzde 4,59, ithalat ise daha hızlı bir oranla yüzde 7,31 yükseldi.
GSYH hesabında ihracat ile ithalat arasındaki farkı ifade eden net ihracat, yıllık büyümeyi 0,3 puan düşürdü. Bu negatif etki, ikinci çeyrekteki 0,9 puana göre daha sınırlı kaldı. Böylece yurt içi harcamaların bazı kalemlerinde yavaşlama görülmesine rağmen toplam büyümenin neden hızlandığı da açıklık kazandı.
Hane halkı harcamaları, işletme yatırımları ve kamu alımları yurt dışında üretilen malları içerebildiği için GSYH hesabında ithalat düşülüyor. İthal bir makine, Endonezyalı bir fabrikanın ileride daha fazla üretim yapmasına yardımcı olabilir; ancak makinenin kendisi başka bir yerde üretilmiştir.
Sınırları aşan malları izleyen dış ticaret dengesi, ikinci çeyrekteki yaklaşık 2 milyar dolarlık açıktan üçüncü çeyrekte yaklaşık 7 milyar dolarlık fazlaya döndü. Eylül ayındaki fazla 3,36 milyar dolar olurken ocak-eylül dönemindeki toplam fazla 10,61 milyar dolara ulaştı.
Eylül ayı dış ticaret verileri, Endonezya'nın enerji maliyetlerine karşı hassasiyetini de ortaya koydu. Petrol ve gaz dışı ticarette 5,67 milyar dolarlık fazla verilirken petrol ve gaz ticaretinde 2,32 milyar dolarlık açık kaydedildi. Uluslararası enerji fiyatlarındaki yükseliş, imalat sanayisi ve tarım ihracatı iyi performans gösterse bile ithalat faturasını artırabilir.
İstihdam artıyor, ancak kazanımlar herkese eşit ulaşmıyor
BPS, Ağustos 2026'da istihdam edilen kişi sayısını 147,99 milyon olarak açıkladı. Bu, Ağustos 2025'e göre 1,44 milyonluk artış anlamına geliyor. İşsizlik oranı yüzde 4,75 olurken en fazla kişi tarım, ticaret ve imalat sektörlerinde çalıştı.
Tam zamanlı çalışanlar istihdamın yüzde 67,47'sini, kayıtlı çalışanlar ise yüzde 42,07'sini oluşturdu. Çalışma saatleri, kazançlar ve istihdam güvenceleri aile gelirinin ne ölçüde güvende hissedildiğini belirlediğinden, hem istihdam toplamı hem de işlerin niteliği hane halkı maliyesi açısından önem taşıyor.
BPS'nin denge ve istatistiksel analizlerden sorumlu başkan yardımcısı Mohammad Edy Mahmud, sektörler ve bölgeler arasındaki eşitsiz büyümenin bazı kişilerin mali zorluk yaşamaya devam etmesini açıklayabileceğini söyledi. BPS ekonomiyi ülke genelinde ölçerken kişilerin deneyimleri büyük ölçüde işlerine ve yaşadıkları yere bağlı.
Bank Permata başekonomisti Josua Pardede, istihdam yaratılması, hane halkının satın alma gücünün artırılması ve ülke içinde daha fazla değer yaratan yatırımlar yapılması çağrısında bulundu. Çok sayıda kişiyi istihdam eden imalat sanayisinin, tarımın, ticaretin ve küçük işletmelerin desteklenmesinin yanı sıra devam eden projelere yönelik kamu ödemelerinin zamanında yapılmasını savundu.
Endonezya'nın İnsani Gelişme Endeksi 2026'da 0,69 puan artarak 76,59'a ulaştı. Endeks; sağlık, eğitim ve yaşam standardı ölçümlerini bir araya getiriyor. En yüksek sıralama DKI Cakarta'nın, en düşük sıralama ise Papua Pegunungan'ın oldu. Bu sonuç, ülke genelindeki iyileşmenin yanı sıra bölgeler arasındaki geniş gelişmişlik farkını da ortaya koydu.
Rupiah faiz kararlarını zorlaştırıyor
GSYH verilerinin açıklanması civarında rupiah değer kazandı; kısa süre sonra dolar yaklaşık 18.090 rupiahtan işlem gördü. ABD doları zayıflarken para birimi açıklama öncesinde de değer kazanıyordu. Dolayısıyla yurt içi büyüme verileri, piyasa koşullarındaki daha geniş kapsamlı iyileşmenin yaşandığı bir dönemde geldi.
Buna rağmen Endonezya para birimi yıl boyunca baskı altında kaldı. Rupiahın dolar karşısındaki yüzde 8,3'lük değer kaybına kıyasla Filipin pesosu yüzde 7,7, Tayland bahtı yüzde 6,6 değer kaybetti. Rupiahın zayıflaması, dolar cinsinden fiyatlanan malları yerel para birimiyle daha pahalı hâle getiriyor.
Bank Indonesia, 20-21 Ekim'deki toplantısında gösterge faiz oranını yüzde 5,75'te sabit tutarken mevduat imkânı faizini yüzde 5,00'e yükseltti. Merkez bankası mayıs ayından bu yana gösterge faiz oranını üç kez artırarak toplamda 1 puanlık artış yaptı.
OCBC'nin kıdemli ASEAN ekonomisti Lavanya Venkateswaran, aralık ayında 25 baz puanlık bir artış daha bekliyor. Bir baz puan, yüzde puanın yüzde biridir; dolayısıyla bu tahmin 0,25 puanlık artış anlamına geliyor. Faizlerin yükselmesi, rupiah yatırımlarını daha cazip hâle getirerek para birimini destekleyebilir; ancak borçlanma maliyetlerini de artırır.
Ekim enflasyonu yüzde 3,23 ile Bank Indonesia'nın yüzde 1,5 ila yüzde 3,5 arasındaki hedef aralığında kaldı. Döviz rezervleri eylül sonu itibarıyla 146,3 milyar dolar düzeyindeydi; bu tutar yaklaşık 5,3 aylık ithalatı karşılamaya yetiyor. Maliye planlarına, politika yönüne ve borsanın sınıflandırmasının düşürülmesi riskine ilişkin yatırımcı kaygıları Endonezya varlıkları üzerinde baskı yaratmayı sürdürdü.
Yangınlar ve farklı tahminler görünümü şekillendiriyor
Ağır orman yangınları ve kuraklığın faaliyetleri aksatmasıyla Kalimantan ekonomisi üçüncü çeyrekte yıllık yalnızca yüzde 1,31 büyüdü. Bu oran ikinci çeyrekte yüzde 3,11 olmuştu. Ormancılık üretimi yüzde 2,25 daralarak önceki çeyrekteki yüzde 6,02'lik büyümenin tersine döndü.
Edy Mahmud, yangınların ulusal büyüme üzerindeki etkisinin görece sınırlı kaldığını, ancak etkilenen bölgelerde aksamalara yol açtığını söyledi. Madencilik ve taş ocakçılığı da daha uzun bir dönemde zayıflık gösterdi; çeyreklik karşılaştırmada toparlanmasına rağmen ocak-eylül döneminde yüzde 0,94 daraldı.
Endonezya Üniversitesinin Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Enstitüsündeki Makroekonomi, Finans ve Politik Ekonomi Araştırma Grubu, El Niño'nun tarım faaliyetlerini daha fazla aksatabileceği uyarısında bulundu. Grup, hava koşullarındaki baskının aile bütçelerini nasıl etkileyebileceğini şöyle anlattı:
Bu hava olayı gerçekleşirse tarımsal üretimi aksatabilir, daha fazla kişiyi yoksulluğa sürükleyebilir ve enflasyonu körükleyerek hane halkının satın alma gücünü daha da aşındırabilir,
Tahminler, bu risklere ve kamu harcamalarının sürmesine ilişkin farklı değerlendirmeleri yansıtıyor. OCBC, yukarı yönlü olasılık payı da bırakarak yıllık büyümenin yüzde 5,2 olmasını bekliyor. Bank Danamon Indonesia ekonomisti Irman Faiz, 2026 için yüzde 5,4, 2027 için yüzde 5,1 büyüme tahmininde bulunuyor ve ivmenin dördüncü çeyrekte sürme ihtimalini görüyor.
Devlet bütçesinde yüzde 5,4'lük büyüme varsayılırken temmuz ayında açıklanan bütçe görünümünde hedef yüzde 5,6 ila yüzde 6 ile daha yüksek belirlenmişti. Suahasil yaklaşık yüzde 5,5'lik büyüme öngörüsünde bulunurken Bank Indonesia'nın tahmin aralığı yüzde 4,9 ile yüzde 5,7 arasında. Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto'nun uzun vadeli hedefi, 2029'a kadar yüzde 8 büyümeye ulaşmak.
İmalat sanayisi satın alma yöneticileri endeksi ekimde, eylüldeki 52 seviyesinden 54'e yükseldi. 50'nin üzerindeki değerler, ankete katılan işletmelerin faaliyetlerinde genişlemeye işaret ediyor ve sanayide ivmenin sürdüğüne dair erken bir gösterge sunuyor. Endonezya son çeyreğe girerken yüksek enerji maliyetleri, rupiah üzerindeki baskı ve hane halkının satın alma gücü birbirine zıt yönlü etkiler yaratmayı sürdürüyor.
Öne Çıkanlar
- Endonezya GSYH'si üçüncü çeyrekte yıllık yüzde 5,47 büyüyerek yüzde 5,18'lik anket tahminini aştı.
- Ocak-eylül dönemindeki büyüme, bir yıl önceki yüzde 5,01'e kıyasla yüzde 5,45 oldu.
- Hane halkı tüketimi büyümeye 2,62 puan, üretim tarafında imalat sanayisi ise 1,20 puan katkı sağladı.
- Kamu tüketimi yüzde 8,95, sabit yatırımlar yüzde 6,06 arttı; ancak her ikisinin büyüme hızı ikinci çeyreğe göre yavaşladı.
- Ağustos ayında istihdam 147,99 milyona ulaşırken çalışanların yüzde 42,07'si kayıtlı istihdamdaydı.
- Rupiahın zayıflığı, bölgesel yangınların yol açtığı zarar ve borçlanma maliyetleri görünümü zorlaştırıyor; OCBC aralıkta faiz artışı bekliyor.






