Gelir toplamak ve harcamaları hızlandırmak için iki ay
Endonezya, 31 Ekim 2026'ya kadar 379,3 trilyon rupi bütçe açığı verdi. Hükümet, kasım ve aralık aylarında 590,1 trilyon rupi daha gelir toplamak ve 945,2 trilyon rupi harcamak için hazırlık yaptı. Yılın son iki ayı, bütçe açığının revize edilmiş yıllık tahmine ne kadar yaklaşacağını belirleyecek.
İçindekiler
- Gelir toplamak ve harcamaları hızlandırmak için iki ay
- Açık tahmini zaten yükseltildi
- Vergi hamlesi revize edilen tahmine odaklanıyor
- Vergi dışı gelir bütçeye destek sağlıyor
- Harcamalar farklı kanallardan hane halklarına ulaşıyor
- Bölgesel yönetimlere aktarılan ödenek artırıldı
- Faiz ödemeleri birincil denge hesabına dahil edilmiyor
- Hükümet nakit yönetimi yaparken borçlanma artıyor
- Yıl sonu hesapları öncesinde açıklığa kavuşturulması gerekenler
- Öne Çıkanlar
Maliye Bakanı Suahasil Nazara, rakamları 13 Kasım'da Orta Cakarta'daki Maliye Bakanlığı'nda düzenlenen APBN KiTa bütçe bilgilendirme toplantısında açıkladı. Gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 1,47'sine karşılık gelen açığın, hükümetin yıl geneli için öngördüğü yüzde 2,85'lik seviyeye doğru ilerlediğini söyledi.
Gelir, 2025'in aynı dönemine kıyasla yüzde 23,9 artarak 2.618 trilyon rupiye ulaşırken harcamalar yüzde 15,6 yükselişle 2.997,2 trilyon rupi oldu. Böylece gelirler harcamalardan daha hızlı arttı; ancak toplanan tutar harcanan miktarın altında kaldı.
Önümüzdeki dönemin acil görevi oldukça büyük: Kalan gelir artışının 514 trilyon rupisinin vergilerden gelmesi bekleniyor. Bakanlıklara, kurumlara ve yerel yönetimlere de sözleşme ve ödemelerin aralık ayında tamamlanması yaklaşırken öncelikli harcamaları verimli biçimde bitirmeleri talimatı verildi.
APBN, Endonezya'da devlet bütçesi için kullanılan kısaltmadır; hükümetin kamu gelirlerini toplama ve harcama planını ifade eder. Harcamaların gelirleri aşması durumunda bütçe açığı oluşur. GSYH, ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer ve bütçe açığının ülke ekonomisinin büyüklüğüyle karşılaştırılmasını sağlar.
Açık tahmini zaten yükseltildi
Hükümet, 2026 için başlangıçta GSYH'nin yüzde 2,68'i düzeyinde açık öngörmüştü. Suahasil, hükümetin yarıyıl raporuyla bu tahminin yüzde 2,85'e çıkarıldığını, yani 0,17 yüzde puanlık artış yapıldığını söyledi.
Revize edilen tahmin, hükümetin uymayı taahhüt ettiği yüzde 3'lük üst sınırın 0,15 yüzde puan altında kalıyor. Ekim ayı itibarıyla yüzde 1,47 olan açık, revize edilmiş yıllık tahminin 1,38 yüzde puan altında bulunuyor. Yılın en büyük harcama artışı ise henüz gerçekleşmedi.
Suahasil, bütçenin kamu ihtiyaçlarını karşılayabilmek için bilinçli olarak topladığından daha fazla harcama yapacak şekilde tasarlandığını açıkladı. Hükümet bütçesini, bir işletmenin kâr-zarar hesabından ziyade halka yönelik harcamalar çerçevesinde değerlendirdiğini belirtti.
Takvim önemli; çünkü çalışmaların tamamlanması ile ödemelerin yapılması her zaman aynı zamana denk gelmiyor. Suahasil, bakanlık ve kurumların sözleşmeleri çoğu zaman aralık ayında tamamladığını, ödemelerin ise işler yapıldıktan sonra geldiğini söyledi. Bu nedenle bütçe yılının sonuna doğru harcamalar hızla artabiliyor.
Vergi hamlesi revize edilen tahmine odaklanıyor
Vergi gelirleri ekim ayına kadar 1.796,8 trilyon rupiye ulaştı; bir yıl öncesine göre yüzde 23,2 artış göstererek başlangıçtaki 2.357,7 trilyon rupilik yıllık hedefin yüzde 76,2'sini karşıladı. Suahasil, bütçe yılı sona ermeden önce 514 trilyon rupi daha toplanması gerektiğini söyledi.
Bu 514 trilyon rupi, tahsilatı başlangıçtaki hedefe değil, hükümetin 2.310,8 trilyon rupi olarak belirlediği vergi geliri tahminine taşıyacak. Bu tahmin, başlangıçtaki hedefin yaklaşık yüzde 98'ine karşılık geliyor ve hedefin 46,9 trilyon rupi altında kalıyor. Başlangıçtaki hedefe ulaşmak için ekim sonrasında 560,9 trilyon rupi toplanması gerekecekti.
İki ayda 514 trilyon rupi toplamak, ayda ortalama 257 trilyon rupi gelir elde etmeyi gerektiriyor. İlk on ayda aylık ortalama vergi tahsilatı 179,68 trilyon rupiydi; dolayısıyla gereken aylık hız yaklaşık yüzde 43 daha yüksek. Tahsilatlar yıl boyunca değişiklik gösterebildiğinden, bu karşılaştırma görevin büyüklüğünü ortaya koyuyor.
Katma değer vergisi ile lüks mal satış vergisi önemli gelir kaynakları arasında yer aldı. Bu vergiler birlikte 793,55 trilyon rupi gelir sağladı ve bir yıl öncesine göre yüzde 39,1 arttı. Suahasil, artışı iç tüketime ve hane halklarının satın alma gücüne bağladı. Bu vergiler mal ve hizmet alımlarını kapsıyor; lüks mal vergisi ise belirli ürünlere uygulanıyor.
Vergi dışı gelir bütçeye destek sağlıyor
Gümrük ve tüketim vergisi gelirleri 267,2 trilyon rupiye ulaştı ve hedefin yüzde 79,5'ini karşıladı. Bu tutar, 1.796,8 trilyon rupilik vergi geliriyle birlikte, daha geniş vergi gelirleri toplamını 2.064 trilyon rupiye çıkardı. Bu toplam bir yıl öncesine göre yüzde 20,8 artışla bütçe hedefinin yüzde 76,6'sına ulaştı.
Daha geniş vergi gelirleri rakamı, hem olağan vergi tahsilatını hem de gümrük ve tüketim vergilerini kapsıyor. Bu nedenle 2.064 trilyon rupilik toplam, vergi tahsilatı hamlesi için kullanılan 1.796,8 trilyon rupilik rakamdan daha yüksek.
PNBP olarak bilinen vergi dışı devlet gelirleri 551,8 trilyon rupiye ulaştı. 2025'in aynı dönemine kıyasla yüzde 37 artan bu gelirler yıllık hedefin yüzde 120,2'sini karşıladı. Böylece planlanan yıllık seviyeyi aşan tek gelir kalemi oldu.
Suahasil, orman alanlarında yürütülen denetim faaliyetleri ile Bank Indonesia'nın (Endonezya Merkez Bankası) fazlasını gelir artışına katkı sağlayan unsurlar olarak gösterdi. Vergi dışı gelirler, hükümetin vergilendirme dışındaki gelirlerini kapsıyor. Bu örnekte, ormanların denetimiyle ve merkez bankasıyla bağlantılı tahsilatlar, vergiler ve gümrük gelirleri hedeflerinin altında kalırken toplam geliri destekledi.
Harcamalar farklı kanallardan hane halklarına ulaşıyor
Merkezi hükümet harcamaları ekim ayına kadar 2.343,6 trilyon rupiye ulaştı; bir yıl öncesine göre yüzde 24,7 arttı ve yaklaşık 3.149 trilyon rupilik ödeneğin yüzde 74,4'üne karşılık geldi. Bu harcamalar, 2.997,2 trilyon rupilik toplam devlet harcamalarının yaklaşık yüzde 78'ini oluşturdu.
Bakanlıklar ve kurumlar 1.239,1 trilyon rupi harcadı. Bir yıl önce bu tutar 961,2 trilyon rupiydi. Ayrılan ödeneğin yüzde 82'si kullanıldı. Suahasil, bu harcamaların Ücretsiz Besleyici Öğünler programı (MBG), sosyal yardımlar, altyapı, eğitim hizmetleri ve afet müdahalesini kapsadığını söyledi.
Bakanlıklar ve kurumlar dışındaki harcamalar 1.104,5 trilyon rupiye ulaştı; bir yıl önce aynı dönemde 918,4 trilyon rupiydi. Bu kalem, ayrılan ödeneğin yüzde 67,4'ünü oluşturdu. Kapsamında emekli aylıkları, sübvansiyonlar, yakıt ve elektrik için yapılan telafi ödemeleri ile devlet borcunun faizi bulunuyor.
Harcamaların hızı, halkın yardımlara, hizmetlere ve tamamlanan projelere ne zaman ulaşacağını etkiliyor. Bütçe açısından ise aynı ödemeler, yılın son haftalarında harcamaların ne hızla artacağını belirliyor. Suahasil, verimliliğin korunurken öncelikli programların daha hızlı hayata geçirilmesini istedi.
Bölgesel yönetimlere aktarılan ödenek artırıldı
Bölgesel yönetimlere yapılan transferler ekim ayına kadar 653,6 trilyon rupiye ulaştı. Bu tutar, başlangıçtaki 693 trilyon rupilik ödeneğin yüzde 94,3'üydü ve ilk transfer bütçesinin büyük bölümünün dağıtıldığına işaret ediyordu.
Maliye Bakanlığı daha sonra ödeneği 33,2 trilyon rupi artırarak 726,2 trilyon rupiye çıkardı. Daha yüksek bu ödeneğe göre ekim sonuna kadar aktarılan tutar yaklaşık yüzde 90'a ulaştı; aktarılması gereken 72,6 trilyon rupi kaldı.
Bölgesel transferler, ulusal bütçedeki kaynakları bölgesel yönetimlere aktarıyor. Bu transferler, merkezi bakanlık ve kurumların doğrudan yaptığı harcamalardan ayrı. Dolayısıyla harcama programının tamamlanmasında her iki yönetim düzeyinin de rolü var.
Bu nedenle Suahasil'in öncelikli harcamaların hızlandırılması çağrısı, ulusal kurumların yanı sıra bölgesel yönetimleri de kapsıyordu. Talimat, kalan ödeneğin mümkün olan en kısa sürede dağıtılmasından ibaret değildi; hızın yanı sıra kaynakların verimli kullanılmasını da öngörüyordu.
Faiz ödemeleri birincil denge hesabına dahil edilmiyor
Endonezya, bütçenin tamamı açık verirken ekim ayına kadar 114,8 trilyon rupi birincil fazla kaydetti. Birincil denge, devlet borcunun faiz ödemeleri hariç tutularak gelirlerle harcamaların karşılaştırılmasıyla hesaplanıyor.
Basitçe ifade etmek gerekirse gelirler, faiz dışındaki harcamaları karşılamaya yetti ve geriye 114,8 trilyon rupi kaldı. Faiz ödemeleri de hesaba katıldığında ise toplam harcamalar gelirleri 379,3 trilyon rupi aştı.
Bu iki denge arasındaki fark, dönem boyunca yaklaşık 494,1 trilyon rupi faiz ödendiğine işaret ediyor. Bu tutar, 114,8 trilyon rupilik birincil fazlaya 379,3 trilyon rupilik bütçe açığının eklenmesiyle hesaplanıyor.
Bütçe, 89,7 trilyon rupi birincil açık verecek şekilde hazırlanmıştı. Ekim ayındaki birincil fazla, bu nedenle planlanan yıllık dengenin 204,5 trilyon rupi üzerine çıktı. Suahasil, özellikle kalan harcamalar ödendikçe bütçe yılı ilerledikçe bu tablonun değişmesinin beklendiğini söyledi.
Hükümet nakit yönetimi yaparken borçlanma artıyor
Toplam bütçe finansmanı 595,2 trilyon rupiye ulaştı ve başlangıçtaki 689,1 trilyon rupilik hedefin yüzde 86,4'ünü karşıladı. Finansman, gelir ve harcamalar arasındaki fark da dahil olmak üzere bütçenin ihtiyaç duyduğu kaynakları sağlıyor.
Finansman hesapları içinde net borç finansmanı 629,3 trilyon rupiye ulaştı; bu, 832,2 trilyon rupilik hedefin yüzde 75,6'sına karşılık geldi. Tutar, 2025'in aynı döneminde kaydedilen 570,7 trilyon rupiden 58,6 trilyon rupi daha yüksek; artış yaklaşık yüzde 10,3 oldu.
Devlet tahvilleri 586,1 trilyon rupiyle 799,5 trilyon rupilik hedefin yüzde 73,3'ünü oluşturdu. 2025'in aynı döneminde bu rakam, o yılın daha düşük olan 642,6 trilyon rupilik hedefinin yüzde 83,8'ine karşılık gelen 538,7 trilyon rupiydi. Tahviller, yatırımcıların devlete borç vermesini sağlayan araçlardır.
Kredi finansmanı 43,2 trilyon rupiye ulaşarak 32,7 trilyon rupilik yıllık hedefi 10,5 trilyon rupi aştı. Bu tutar, yıllık kredi finansmanı hedefinin 133,3 trilyon rupiyle çok daha yüksek olduğu 2025'in aynı döneminde kaydedilen 32,1 trilyon rupiyi de geçti.
Suahasil, borçlanma kararlarında hükümetin nakit ihtiyaçları ile finans piyasalarının koşullarının dikkate alındığını ve finansman maliyetlerinin düşük tutulmasının amaçlandığını söyledi. Net borç finansmanı ile toplam bütçe finansmanı farklı muhasebe kalemlerini kapsıyor; bu nedenle daha geniş finansman toplamında borç dışı kaynaklar da yer alıyor.
Yıl sonu hesapları öncesinde açıklığa kavuşturulması gerekenler
Başlangıçtaki 3.153,6 trilyon rupilik yıllık gelir hedefi, ekim ayında toplanan 2.618 trilyon rupi çıkarıldığında aritmetik olarak 535,6 trilyon rupilik bir fark bırakıyor. Suahasil'in belirttiği kalan gelir ihtiyacı ise 590,1 trilyon rupiydi; bu tutar söz konusu farktan 54,5 trilyon rupi daha yüksek.
Başlangıçtaki 3.842,7 trilyon rupilik harcama ödeneğinden ekim sonuna kadar harcanan 2.997,2 trilyon rupi çıkarıldığında 845,5 trilyon rupi kalıyor. Kasım ve aralık için açıklanan 945,2 trilyon rupilik harcama planı ise bu tutardan 99,7 trilyon rupi daha yüksek. Başlangıçtaki ödeneklerle kalan dönem planları arasındaki farkın nasıl giderileceğine ilişkin kapsamlı bir mutabakat sunulmadı.
Hükümet belirtilen 590,1 trilyon rupiyi toplar ve planlanan 945,2 trilyon rupiyi harcarsa, yılın son iki ayında harcamalar gelirleri 355,1 trilyon rupi daha aşacak. Bu tutar ekim sonunda açıklanan açığa eklendiğinde yaklaşık 734,4 trilyon rupilik bir açık ortaya çıkıyor. Bu, nihai bütçe sonucu değil, açıklanan planlar kullanılarak yapılan bir hesaplama.
Önemli tarih ve dönemler şöyle:
- Yarıyıl değerlendirmesi sırasında hükümet, yıllık açık tahminini GSYH'nin yüzde 2,68'inden yüzde 2,85'ine yükseltti.
- 31 Ekim 2026: Raporlama dönemi 379,3 trilyon rupilik bütçe açığı ve 114,8 trilyon rupilik birincil fazla ile sona erdi.
- 13 Kasım 2026: Suahasil rakamları Orta Cakarta'daki APBN KiTa bilgilendirme toplantısında sundu.
- Kasım ve aralık 2026: Yetkililer, bütçe yılı sona ermeden 590,1 trilyon rupi gelir toplamayı ve 945,2 trilyon rupi harcama yapmayı hedefliyor.
Nihai tablo, gerçekleşen gelir tahsilatına, tamamlanan ödemelere ve hükümetin finansman hesaplarına bağlı olacak. Öncelikli görevler, hükümetin açıkladığı üst sınırın altında kalırken vergi gelirlerini artırmak ve öncelikli harcamaları tamamlamak.
Öne Çıkanlar
- Endonezya'nın bütçe açığı, 2026'nın ekim ayı sonuna kadar 379,3 trilyon rupiye, GSYH'nin yüzde 1,47'sine ulaştı.
- Yıllık açık tahmini yüzde 2,68'den yüzde 2,85'e yükseltildi; hükümet yüzde 3'ün altında kalmayı taahhüt etti.
- Gelir 2.618 trilyon rupiye, harcamalar 2.997,2 trilyon rupiye ulaştı.
- 514 trilyon rupilik vergi toplama hamlesi, başlangıçtaki hedefin altında kalan revize vergi geliri tahminini karşılayacak.
- Vergi dışı gelirler yıllık hedefi aşarak 551,8 trilyon rupiye ulaştı.
- Hükümet, harcamaların verimli biçimde yapılması çağrısında bulunurken kasım ve aralık aylarında 945,2 trilyon rupi harcamayı planlıyor.
- Birincil denge 114,8 trilyon rupi fazla verirken net borç finansmanı 629,3 trilyon rupiye ulaştı.






