Çin, Trump-Putin-Şi zirvesi olasılığına ilişkin temasları doğruladı; Ukrayna dışlanmaması konusunda uyardı

8 dakikalık okuma
China Confirms Contacts on Possible Trump-Putin-Xi Summit as Ukraine Warns Against Exclusion

APEC'ten iki hafta önce Pekin temasları doğruladı

Çin, 4 Kasım 2026'da Şi Cinping, Donald Trump ve Vladimir Putin arasında olası bir görüşme konusunda ABD ve Rusya ile iletişim halinde olduğunu doğruladı. Böylece tartışmalı diplomatik öneri, liderlerin Shenzhen'de bir araya gelmesine iki hafta kala kamuoyunda daha görünür hale geldi.

İçindekiler
  1. APEC'ten iki hafta önce Pekin temasları doğruladı
  2. Çin'in tutumunda ne değişti?
  3. Öneri nasıl gelişti?
  4. Trump ve Putin'in öncelikleri farklı
  5. Kiev neden dışlanmaya itiraz ediyor?
  6. Avrupa güvenlik kararlarında yer arıyor
  7. Abu Dabi farklı bir müzakere zemini sunuyor
  8. Shenzhen her lidere ne sunabilir?
  9. Öne çıkanlar

Önerilen görüşme, 18-19 Kasım'daki Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi kapsamında yapılabilir. Görüşmenin olasılığı, birbiriyle yarışan öncelikleri ortaya çıkardı: Trump nükleer silahları ele almak istiyor, Moskova Ukrayna'daki savaşa ilişkin müzakereler yürütmeyi amaçlıyor, Kiev ise Ukrayna'nın geleceğinin Ukrayna'nın katılımı olmadan müzakere edilemeyeceğinde ısrar ediyor.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, öneriyle ilgili daha önce bilgi vermekten kaçınmasının ardından Pekin'deki olağan basın toplantısında temasları doğruladı.

"Çin, Çinli, Rus ve ABD'li liderler arasında olası bir görüşme konusunda ilgili taraflarla iletişimini sürdürüyor," dedi Mao.

Pekin, görüşmenin yapılması konusunda nihai bir anlaşmaya varıldığını, görüşmenin formatını veya gündemini açıklamadı. Bu kararlar önemli; çünkü nükleer silahlar üzerine yapılacak bir görüşme, Ukrayna toprakları ve güvenliği konusundaki müzakerelerden farklı talepleri gündeme getirecek.

Diplomatik takvim şimdiden yoğun. Ukrayna, ABD ve Rusya'nın katılacağı ayrı müzakerelerin, APEC zirvesinin başlamasından bir hafta önce, 10-11 Kasım'da Abu Dabi'de yapılması planlanıyor. Avrupa hükümetleri de savaş sonrasındaki güvenlik düzenlemelerine ilişkin görüşmelerde rol üstlenmeye çalışıyor.

Çin'in tutumunda ne değişti?

Mao'nun 4 Kasım tarihli açıklaması, Pekin'in üç lider arasında önerilen görüşmeye ilişkin tartışmaları ilk kez kamuoyu önünde kabul etmesiydi. Çin'in bu görüşmeye ev sahipliği yapmayı kabul edip etmediği 19 Ekim'de sorulduğunda Mao, paylaşabileceği bir bilgi olmadığını söylemişti.

Çin daha sonra Şi ile Putin arasında olası bir ikili görüşmeye ilişkin temasları ele almıştı. Son açıklamada ise Trump'ın da katılacağı bir buluşmaya açıkça değinildi.

ABD'li, Çinli ve Rus yetkililerin, 3 Kasım itibarıyla öneriyi yaklaşık iki haftadır özel olarak görüştükleri ve Washington ile Moskova'nın Pekin'e ev sahipliği yapması için baskı yaptığı bildirildi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da görüşmelerin sürdüğünü söylemişti.

Reklam

Rusya hazırlıklara ilişkin daha kesin ifadeler kullandı. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, 3 Kasım'da çalışmaların sürdüğünü söyledi. Bu açıklama, daha önce Devlet Başkanı Yardımcısı Yuri Uşakov'un Çin'in düzenlemeler üzerinde çalıştığını ve koşullar elverişli olursa görüşmeyi APEC programına dahil edebileceğini söylemesinin ardından geldi.

Bu değişim, Moskova'nın Ukrayna'nın katılacağı görüşmelerle Kiev'in yer almayacağı ayrı bir buluşmayı birlikte gündeme getirdiği ekim ayında ortaya konan rakip zirve önerilerinin ardından yaşandı. Çin'in açıklaması ikinci öneriye artık daha net bir kamusal zemin sağlarken, Ukrayna'nın katılımı meselesi önemini koruyor.

Öneri nasıl gelişti?

Putin'in, 9 Ekim'de Trump'la yaptığı telefon görüşmesinde bu buluşmayı önerdiği bildirildi. ABD Başkanı daha sonra katılmaya istekli olduğunu belirtti; Kremlin ise başlangıçta fikrin Rusya'dan geldiğini doğrulamaktan kaçındı.

Kamuoyuna yapılan açıklamalar ve planlanan görüşmeler, kimlerin katılacağı ve nelerin ele alınacağı konusunda bir ay süren müzakere sürecini gözler önüne seriyor:

  • 9 Ekim: Putin'in, ABD Başkanı'yla telefon görüşmesinde Trump ve Şi ile bir araya gelmeyi önerdiği bildirildi.
  • 19 Ekim: Trump katılmaya istekli olduğunu kamuoyuna açıkladı. Çin Dışişleri Bakanlığı, öneri hakkında paylaşabilecekleri bir bilgi olmadığını söyledi.
  • 21 Ekim: Uşakov, Çin'in görüşmeyi düzenlemek için çalıştığını ve koşullar elverişli olursa APEC programına ekleyebileceğini söyledi.
  • 25 Ekim: Uşakov, Moskova, Pekin ve Washington'un ilke olarak hazır olduğunu ve hazırlıkların başladığını söyledi.
  • 29 Ekim: Almanya Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier, Pekin'de Şi'ye savaşı sona erdirmeye yardımcı olmak için Moskova üzerindeki nüfuzunu kullanması çağrısında bulundu.
  • 1 Kasım: Steinmeier, Şi'nin önerilen zirveye şaşırmış göründüğünü ve Ukrayna odaklı bir görüşme için hazırlık yapıldığını reddettiğini söyledi.
  • 4 Kasım: Mao, üç lider arasında olası bir görüşmeye ilişkin iletişimi kamuoyu önünde doğruladı.
  • 10-11 Kasım: Ukraynalı, ABD'li ve Rus müzakerecilerin Abu Dabi'de bir araya gelmesi planlanıyor.
  • 18-19 Kasım: APEC liderlerinin, liderler arasındaki olası görüşmenin mekanı olan Shenzhen'de bir araya gelmesi planlanıyor.

Moskova'nın 21 ve 25 Ekim'deki hazırlık açıklamaları, o sırada Pekin'in kamuoyu önündeki tutumundan daha kesin ifadeler içeriyordu. Mao'nun son açıklamaları bu anlatımları birbirine yaklaştırsa da Çin, doğrulanmış bir zirve ilan etmek yerine diplomatik iletişimden söz etmeyi sürdürüyor.

Trump ve Putin'in öncelikleri farklı

Trump, görüşmeyi istemesinin başlıca nedeni olarak nükleer silahları gösterdi. Putin'in ise bu formatı, savaşı Rusya'nın lehine koşullarda sona erdirecek bir anlaşmaya varmak için kullanmayı amaçladığı bildiriliyor.

ABD Başkanı, ekim ayında Beyaz Saray dışında öneriyi değerlendirirken ele almak istediği konuyu açıkladı.

Nükleer silahları ve nükleer silahlardan arınmayı konuşmak için bir araya gelirdik.

Reklam

Nükleer silahların kontrolü, silahları veya ülkelerin bunları geliştirme ve konuşlandırma biçimlerini sınırlayan anlaşmalar anlamına geliyor. Nükleer silahlardan arınma ise nükleer silahları ortadan kaldırmaya yönelik daha kapsamlı bir hedef. Bu hedeflerden herhangi biri için müzakere yürütmek, hangi silahların kapsama alınacağı ve ülkelerin anlaşmaya uyup uymadığının nasıl denetleneceği konusunda uzlaşmayı gerektiriyor.

Çin, Washington'un istediği nükleer müzakerelere karşı çıktı. Dışişleri Bakanlığı, Çin'in nükleer kuvvetlerinin ABD ve Rusya'nınkilerden çok daha küçük olduğunu ve bu nedenle üç ülke arasında şu aşamada müzakere yürütmenin uygun olmayacağını savundu. Peskov da Pekin'in Trump'ın tarif ettiği nükleer gündeme ilgi duymadığını kabul etti.

Dolayısıyla önerilen zirve, açıkladıkları hedefler yalnızca kısmen örtüşen liderleri bir araya getiriyor. Washington nükleer silahları öne çıkarırken, Moskova Ukrayna konusunda ilerleme sağlamaya çalışıyor; Pekin ise her iki konuyu da gündeme taşıyabilecek bir buluşmaya ev sahipliği yapıp yapmamayı değerlendiriyor.

Kiev neden dışlanmaya itiraz ediyor?

Ukrayna'nın itirazı, topraklarını, egemenliğini ve güvenliğini etkileyecek kararları kimin müzakere edeceğiyle ilgili. Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ülkesinin geleceğine ilişkin görüşmelerde Ukrayna'nın temsil edilmesi gerektiğinde defalarca ısrar etti.

Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sıbiha, Kiev'in katıldığı müzakerelerle Çin'in yer aldığı bir zirve arasında doğrudan karşılaştırma yaptı.

"Ukrayna, ABD ve Rusya liderleri arasında yapılacak üçlü bir görüşme, savaşın daha hızlı sona ermesine yardımcı olabilir. Rusya, Çin ve ABD liderlerinin yapacağı üçlü bir görüşme ise tam tersi etki yaratır: Putin'i bu savaşı sürdürmeye teşvik eder," dedi Sıbiha.

Sıbiha, Moskova'nın uluslararası meselelerde ayrıcalıklı bir rol üstlenme iddiasını da reddetti.

"Rusya küresel bir güç değil, küresel bir sorundur," dedi.

Zelenskiy, ekim ayında önerilen buluşmanın nüfuzun yeniden dağıtılacağı bir platforma dönüşebileceği uyarısında bulundu. İkinci Dünya Savaşı'nın sonuna yaklaşırken ABD, Sovyet ve İngiliz liderlerin Avrupa'nın geleceğini görüştüğü 1945 Yalta Konferansı'na atıfta bulundu.

"Bunun nüfuzun yeniden dağıtıldığı bir 'Yalta 2, 3, 4'e dönüşmesini kesinlikle istemiyoruz," dedi Zelenskiy.

Kiev açısından asıl kaygı, Ukrayna müzakere etme fırsatı bulamadan Washington, Moskova ve Pekin'in tutumlar üzerinde uzlaşabilmesi. Zelenskiy, görüşmeyi herkesten çok Rusya'nın istediğini söyledi ve Moskova'ya bir başka büyük diplomatik avantaj sağlanmaması uyarısında bulundu.

Reklam

Avrupa güvenlik kararlarında yer arıyor

Steinmeier'in 29 Ekim'de Şi ile yaptığı görüşmeye dair anlatımı sürece bir başka karmaşıklık kattı. Almanya Cumhurbaşkanı 1 Kasım'da yaptığı açıklamada, Ukrayna'yla ilgili bir zirve olasılığını gündeme getirdiğinde Çin liderinin şaşırmış göründüğünü söyledi.

Steinmeier, Pekin'deki görüşmelerinin ardından verdiği bir röportajda Şi'nin tutumunu anlattı.

"Onun bakış açısına göre ABD, Rusya ve Çin'in katılacağı bir Ukrayna zirvesi için hiçbir hazırlık yapılmıyor," dedi Steinmeier.

Steinmeier'e göre Şi, savaşın Avrupa'yı ilgilendiren bir çatışma olduğunu da belirterek müzakerelere Avrupalıların katılması gerektiğini söyledi. Bu anlatım Ukrayna odaklı bir zirveyle ilgiliyken, Mao'nun daha sonraki açıklamasında olası bir liderler görüşmesine değinildi ancak konular belirtilmedi.

Avrupa'nın katılımının somut sonuçları olabilir. Planlanan müzakereler, savaş sonrasında güvenlik garantilerini ve Avrupa'nın Ukrayna'daki rolünü kapsıyor. Güvenlik garantisi, bir ülkeyi gelecekteki saldırılara karşı korumaya yardımcı olma taahhüdüdür; bu taahhüdün değeri, hükümetlerin ne tür bir yardım sağlamayı kabul ettiğine bağlıdır.

ABD'li yetkililerin Abu Dabi görüşmelerinden önce Brüksel'de Fransa, Almanya, Birleşik Krallık, Avrupa Birliği ve NATO temsilcileriyle bir araya gelmesi bekleniyor. Bu görüşmelerde güvenlik garantileri ve Avrupa'nın sorumlulukları ele alınacak.

Abu Dabi farklı bir müzakere zemini sunuyor

10-11 Kasım'da Abu Dabi'de yapılacak görüşmelere Ukrayna'nın yanı sıra ABD ve Rusya'nın da katılması bekleniyor. ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff, Washington'un yetkililer arasındaki görüşmelere arabuluculuk yapacağını söyledi.

Görüşmelerde savaş sonrası güvenlik düzenlemeleri, gerilimin azaltılması, insani yardım çalışmaları ve barışa yönelik sonraki adımların ele alınması bekleniyor. Bu müzakereler, savaşta doğrudan yer alan ülkeleri ABD'nin arabuluculuğunda aynı sürece dahil edecek.

Önerilen iki format çok farklı görüşmelere yol açabilir. Abu Dabi'de Ukrayna'nın katılımıyla pratik meselelerin ele alınması amaçlanıyor. Shenzhen'de ise çıkarları Ukrayna'nın ötesine uzanan ve tercih ettikleri gündem üzerinde henüz uzlaşmamış üç nükleer güç bir araya gelebilir.

Takvimde önce Abu Dabi görüşmeleri yer alıyor. Sonuçları, Trump, Putin ve Şi'nin APEC'e geldiği sıradaki diplomatik ortamı şekillendirebilir; ancak iki buluşmayı birbirine bağlayan bir anlaşma açıklanmadı.

Reklam

Shenzhen her lidere ne sunabilir?

Şi'nin, APEC'in 21 üye ekonomisinin liderlerini ve temsilcilerini Shenzhen'de ağırlaması bekleniyor. Burada ek bir görüşme düzenlenmesi, Trump ve Putin'in önceden planlanmış uluslararası bir toplantı sırasında Şi ile bir araya gelmesine olanak sağlayabilir.

Putin için ABD ve Çin cumhurbaşkanlarıyla yapılacak bir görüşme, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından uluslararası yalnızlığını aşmaya çalıştığı bir dönemde önemli bir diplomatik platform sağlayabilir. Şi içinse ev sahipliği, Washington ile Moskova'yı bir araya getirmede rol üstlenme fırsatı sunabilir.

Trump ve Şi'nin ikili gündeminde de görüşülecek konular bulunuyor. İki lider 2026'da iki kez bir araya geldi; son görüşme Şi'nin eylül ayında Beyaz Saray'ı ziyareti sırasında gerçekleşti. Aralık ayında Miami'de yapılacak G20 zirvesinde yeniden görüşmeleri bekleniyor.

İki lider, Ekim 2025'te varılan ticaret ateşkesini uzama ve her iki tarafın 30 milyar ABD doları değerindeki mallarına uygulanan gümrük vergilerini düşürme olasılığını değerlendirme sözü verdi. Bu görüşmeler, Washington ve Pekin'in nükleer silahlar ve Ukrayna'daki savaşın yanı sıra ele alması gereken başka bir dizi konu oluşturuyor.

Trump, Putin'le son kez Ağustos 2025'te Alaska'da yüz yüze görüştü. Şi ve Putin ise çoğu son olarak Rus liderin mayıs ayında Pekin'e yaptığı ziyarette olmak üzere onlarca kez bir araya geldi. Ortak bir görüşme, bu ayrı ilişkileri aynı odaya taşıyacak; görüşmenin silahların kontrolüne, Ukrayna'ya veya daha geniş kapsamlı bir müzakereye odaklanıp odaklanmayacağını ise henüz netleşmemiş gündem belirleyecek.

Öne çıkanlar

  • Çin, 4 Kasım'da ABD ve Rusya ile liderlerinin olası bir görüşmesi konusunda iletişim halinde olduğunu doğruladı.
  • Önerilen mekan, 18-19 Kasım'da Shenzhen'de yapılacak APEC zirvesi. Nihai bir anlaşma, format veya gündem açıklanmadı.
  • Trump nükleer silahları öne çıkarırken, Moskova'nın Ukrayna'daki savaşı Rusya'nın lehine koşullarda sona erdirecek müzakereler yürütmek istediği bildiriliyor.
  • Ukrayna, geleceğini ilgilendiren kararlara katılmakta ısrar ediyor. Avrupa hükümetleri de güvenlik müzakerelerinde rol üstlenmek istiyor.
  • Ukrayna, ABD ve Rusya'nın katılacağı ayrı görüşmelerin 10-11 Kasım'da Abu Dabi'de yapılması planlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir