Ukrayna için iki önerilen toplantı, iki farklı gelecek
Rusya, 10 Kasım’dan sonra Ukrayna ve ABD ile müzakerelere yeniden başlamayı prensipte kabul ederken, Donald Trump, Vladimir Putin ve Şi Cinping’i Ukrayna veya Avrupa hükümetleri olmadan Çin’de bir araya getirecek farklı bir toplantı düzenlenmesini de gündeme getiriyor. Birbiriyle yarışan bu formatlar, barış çabalarının temel bir meselesini öne çıkarıyor: Ukrayna’nın geleceğini müzakere etme hakkı kime ait?
İçindekiler
- Ukrayna için iki önerilen toplantı, iki farklı gelecek
- Moskova ve Washington neyi görüşmek istiyor?
- Kiev müzakere masasında yer istiyor
- Oslo’dan olası kasım görüşmelerine giden yol
- Çin arabulucu olmadan neden katılabilir?
- Güvenlik dengesini değiştirmeye yönelik ortak çıkar
- Yakıt, yaptırımlar ve askerî destek baskıyı şekillendiriyor
- Avrupa’nın etkisi davetli listesinin ötesine uzanıyor
- Aralık hedefi, çözüme kavuşmamış taleplerle karşı karşıya
- Öne Çıkanlar
Putin ile ABD’nin özel temsilcisi Steve Witkoff’un 21 Ekim 2026’da St. Petersburg’da yaklaşık üç saat süren görüşmesinin ardından Kremlin danışmanı Yury Ushakov, Abu Dabi’de teknik müzakerelerin yapılabileceğini söyledi. Görüşmelerde çatışmaların sona ermesinin ardından Rusya ve Ukrayna için güvenlik düzenlemeleri ele alınacak.
Trump, Putin ve Şi’nin önerilen buluşması, 18-19 Kasım’da Shenzhen’de düzenlenmesi planlanan Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesiyle aynı dönemde yapılacak. Moskova bunu Rusya’nın çıkarlarına uygun bir anlaşma için fırsat olarak görüyor. Trump ise farklı bir öncelik tarif etti: nükleer silahlar ve silahsızlanma.
Çin’in kamuoyuna yansıyan tutumu, Moskova’nın hazırlıklara ilişkin açıklamalarından daha temkinli. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, önerilen toplantı hakkında bilgisinin olmadığını söylerken Pekin’in barış müzakerelerini teşvik etmeyi sürdüreceğini belirtti. Liderler toplantısına, düzenlemelerine veya gündemine ilişkin nihai bir anlaşma açıklanmadı.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, 20 Ekim’de Oslo’da üç liderin buluşup buluşmamaya kendilerinin karar verebileceğini söyledi. Ancak Ukrayna toprakları, güvenliği ve egemenliği konusunda müzakere yürütülecekse Ukrayna’nın da masada olması gerektiğini vurguladı. Avrupa hükümetleri de benzer bir kaygı taşıyor: Shenzhen’de alınacak kararlar, güvenliklerini ve Kiev’e sürdürdükleri desteği etkileyebilir.
Moskova ve Washington neyi görüşmek istiyor?
Putin’in, 9 Ekim’de Trump’la yaptığı telefon görüşmesinde zirveyi önerdiği bildirildi. Aynı görüşmede Rusya’nın dizel ihracatını içeren bir anlaşmaya varılmıştı. Diplomatik temaslara ilişkin haberler, Moskova’nın savaş hedeflerini ilerletecek ve Washington’ın Kiev’e bu anlaşmayı kabul etmesi için baskı yapmasına olanak tanıyacak bir çözüm aradığını aktarıyor.
Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov, toplantıyı üç başkentin de olasılık olarak kabul ettiği varsayımsal bir seçenek diye nitelendirdi. Ushakov daha sonra hiçbir tarafın fikri reddetmediğini ve koşullar elverişli olursa Çin’in toplantıyı APEC programına ekleyebileceğini söyledi. Ushakov, ayrıntı vermeden Moskova’nın uygulanabilir öneriler sunduğunu da belirtti.
Trump ise toplantıyı kamuoyu önünde öncelikle silahların kontrolü için bir fırsat olarak sundu. ABD Başkanı, Beyaz Saray önünde konuşurken gündeme getirmek istediği konuları şöyle açıkladı:
Nükleer silahları ve nükleer silahsızlanmayı konuşmak için bir araya gelirdik.
Trump, ticaretin de görüşmeye dahil olabileceğini söyledi. Zelenskiy’nin katılımı olmadan Ukrayna savaşını sona erdirmeye çalışmaya istekli olduğunu belirtti ve Ukrayna adına müzakereyi başka birinin yürütmesi gerektiğini öne sürdü.
Çin, Washington’ın istediği nükleer müzakerelere katılmaya yanaşmadı. Dışişleri Bakanlığı, Çin’in nükleer kuvvetlerinin Rusya ve ABD’ninkilerden çok daha küçük olduğunu, bu nedenle mevcut aşamada üçlü silahsızlanma müzakerelerinin uygun olmayacağını belirtiyor. Peskov da Pekin’in Washington’ın tarif ettiği nükleer gündemle ilgilenmediğini kabul etti.
Nükleer silahların kontrolü, silahları, konuşlandırmaları veya ilgili askerî faaliyetleri sınırlayan anlaşmaları ifade eder. ABD ve Rusya’nın konuşlandırılmış stratejik nükleer kuvvetlerini sınırlayan Yeni START anlaşmasının Şubat 2026’da sona ermesiyle Washington’ın önerdiği görüşme, Ukrayna’da barışın şartlarından ayrı bir güvenlik sorununu ele alıyor. Ortak bir gündem oluşturulabilmesi için liderlerin bu öncelikleri uzlaştırması gerekecek.
Kiev müzakere masasında yer istiyor
Zelenskiy, Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre ve Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb’la birlikte Oslo’da düzenlediği basın toplantısında Ukrayna’nın tutumunu açıkça ortaya koydu. Tercih ettiği liderler toplantısında Ukrayna, Rusya ve ABD’nin yer alacağını söyledi.
Ukrayna Cumhurbaşkanı, müzakere grubuna kimin dahil olduğunun neden önemli olduğunu şöyle açıkladı:
Üçlü toplantının Amerika, Çin ve Rusya arasında olup olmayacağını bilmiyorum. Buna onlar karar verir. Ancak konu Ukrayna ve geleceğimizse, masada olduğumuz takdirde kabul edilebilir. Bu çok açık.
Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha, 19 Ekim’de Ukrayna-ABD-Rusya zirvesinin savaşı daha erken sona erdirmeye yardımcı olabileceğini, Rusya-Çin-ABD toplantısının ise Putin’i savaşmaya devam etmesi için cesaretlendireceğini söylemişti. Putin’in önce ateşkesi kabul etmek gibi barış yönünde ciddi bir adım atması gerektiğini savunmuştu.
Kiev çatışmaların durdurulmasını isterken toprak tavizlerini reddediyor. Zelenskiy, mevcut cephe hattında çatışmaların dondurulmasını savaşı sona erdirmeye başlamak için gereken asgari adım olarak nitelendirdi. Bu hat boyunca çatışmaların durması, kuvvetlerin mevcut mevzilerinde kalması anlamına gelecek; Ukrayna ise işgal altındaki topraklar ve yeni bir saldırıyı önlemek için gerekli güvenlik düzenlemeleri konusunda müzakerelerle karşı karşıya kalacak.
Rusya’nın talepleri arasında Donetsk bölgesinin tamamının kontrolü, Ukrayna’nın NATO üyeliğinin reddedilmesi ve geçici bir ateşkes yerine kapsamlı bir anlaşma bulunuyor. Bu tutumlar, müzakerelere katılmayı kabul etmekle savaşı durdurabilecek bir anlaşmaya varmak arasında önemli bir mesafe olduğunu gösteriyor.
Oslo’dan olası kasım görüşmelerine giden yol
Witkoff’un St. Petersburg ziyareti, Oslo’da Ukraynalı, Amerikalı ve Avrupalı temsilcilerle yapılan istişarelerin ardından geldi. Zelenskiy, görüşmelerde güvenlik garantilerinin, toprak meselesinin, yaptırımların, yeniden imarın ve Avrupa’nın gelecekteki güvenlik düzenlemelerinin ele alındığını söyledi.
Süreç, Washington’ın hem Ukrayna’nın dahil olduğu müzakereleri hem de üç büyük gücün olası buluşmasını yürütmeye çalıştığını gösteriyor:
- 9 Ekim: Trump ve Putin Rusya’nın dizel ihracatını görüştü; Putin’in Şi ile toplantıyı önerdiği bildirildi.
- 19 Ekim: Trump nükleer silahlara odaklanan bir zirveye açık olduğunu belirtti; Sybiha ise Ukrayna’nın dışlanmasına karşı uyarıda bulundu.
- 20 Ekim: Zelenskiy, barış önerilerini ve güvenlik garantilerini görüşmek üzere Witkoff ve Avrupalı liderlerle Oslo’da bir araya geldi.
- 21 Ekim: Witkoff, St. Petersburg’da Putin’e öneriler sundu; ardından Moskova müzakerelere yeniden başlamaya hazır olduğunun sinyalini verdi.
- Kasım: Zelenskiy kasım başında görüşme yapılmasını isterken Ushakov, ayın ortalarına denk gelen 10 Kasım’da veya sonrasında Rusya’nın hazır olduğunu söyledi.
- 18 ve 19 Kasım: Shenzhen’de yapılması planlanan APEC zirvesi, Trump-Putin-Şi toplantısı için önerilen ortamı sunuyor.
Witkoff barış için olası yaklaşımları ana hatlarıyla açıklayan belgeleri beraberinde getirdi. St. Petersburg’daki toplantıya Rusya’nın yatırım temsilcisi Kirill Dmitriev katılırken Trump’ın damadı Jared Kushner uzaktan bağlandı. Bu ziyaret, Witkoff’un Putin’le yüz yüze yaptığı dokuzuncu görüşmeydi.
Ukrayna, Rusya ve ABD temsilcileri 2026’nın başlarında üç tur müzakere yapmıştı: ocak ve şubat aylarında Abu Dabi’de iki, şubat ayında ise Cenevre’de bir tur. Bu görüşmelerde savaş esirlerinin karşılıklı değişimi dışında kayda değer ilerleme sağlanmadı.
Zelenskiy, Kiev’in ateşkes önerilerini, enerji alanında ateşkesi ve esirlerin iadesi dahil insani önlemleri destekleyeceğini söyledi. Moskova’nın yanıtı temkinli kaldı. Peskov, Trump’ın daha önce böyle bir düzenleme yapıldığını açıklamasına rağmen Putin’in enerji alanında ateşkesi değerlendirmediğini söyledi.
Çin arabulucu olmadan neden katılabilir?
Berlin’deki Carnegie Rusya Avrasya Merkezi’nde Çin-Rusya ilişkileri üzerine çalışan araştırmacı Temur Umarov, önerilen formatı kısmen Moskova’nın büyük bir uluslararası güç olarak tanınma arayışı olarak görüyor.
Umarov, Çin’in bir anlaşmanın hayata geçirilmesinden sorumluluk üstlenmekten kaçınırken sembolik olarak katılmayı tercih edeceğini düşünüyor. Pekin’in muhtemel yaklaşımını şöyle özetledi:
Pekin, Ukrayna’nın geleceği konusunda sorumluluk üstlenme niyetinde değil.
Trump ve Putin’in yanında yer almak, Şi’ye önemli bir diplomatik etkinlikte rol kazandırır. Umarov’a göre Çin, bir anlaşmayı uygulamasını veya Moskova’ya baskı yapmasını gerektirecek taahhütler yerine, sonradan yaşanacak gelişmelere karşı hareket serbestisini korumasına olanak tanıyacak geniş kapsamlı ifadeleri tercih edebilir.
ABD’deki Kennan Enstitüsü Direktörü Michael Kimmage de Pekin’in daha aktif bir arabulucu olmaya hazırlandığından kuşku duyuyor. Çin’in istikrarı ve Ukrayna ile komşu ülkelerle ticaretin sürmesini tercih etmek için nedenleri olduğunu, ancak Putin’le ilişkisine daha fazla değer verdiğini savunuyor.
Kimmage, Pekin’in tercihlerini yönlendirdiğine inandığı önceliği şöyle açıkladı:
Çin için Vladimir Putin’in siyasi varlığını sürdürmesi daha önemli.
Kimmage’a göre Rusya, Çin’e ucuz enerji sağlıyor ve Pekin’in dış politikasının önünü nadiren kesen bir diplomatik ortak sunuyor. Çin’in, Rusya’nın tam zaferi Pekin’in başlıca hedefi olmasa bile yenilgisini önlemek için Rusya’nın askerî çabalarını dolaylı biçimde desteklemeyi sürdüreceğini düşünüyor.
Güvenlik dengesini değiştirmeye yönelik ortak çıkar
Mercator Çin Araştırmaları Enstitüsü’nde kıdemli araştırmacı olan Yurii Poita, Çin ve Rusya’nın ortak stratejik hedeflerine daha fazla ağırlık veriyor. İki ülkenin de Avrasya’da Batı’nın askerî varlığının ve NATO’nun etkisinin daha sınırlı olacağı farklı bir güvenlik düzenini desteklediğini savunuyor.
Poita, Washington’ın alacağı kararların cephede nasıl etkiler yaratabileceğini şöyle anlattı:
Rusya ve Çin, ABD’yi Avrupa’daki askerî varlığını ve Ukrayna’ya askerî yardımı azaltmaya ikna ederse Rusya savaş alanında ek avantajlar kazanır.
Poita ayrıca böyle bir değişimin, Avrupa’nın ABD’ye NATO müttefiki olarak duyduğu güveni zayıflatacağını düşünüyor. Bu değerlendirmesi, Çin’in resmî bir arabulucunun yükümlülüklerini üstlenmekten kaçınsa bile müzakerelerin içeriğiyle ilgilenebileceğini gösteriyor.
Umarov ve Poita, Çin için farklı olası kazanımlara odaklanıyor: sorumluluk üstlenmeden diplomatik itibar elde etmek ve Pekin ile Moskova’nın lehine bir askerî denge oluşturmak. Kimmage ise yararlı bir Rus ortağını ayakta tutma kaygısını ekliyor. Bu değerlendirmeler birlikte, Çin’in bir barış önerisi sunmasa bile toplantıya katılımının neden önem taşıyabileceğini açıklıyor.
Pekin’in nükleer gündeme verdiği yanıt, uygulamaya dönük bir engel olmaya devam ediyor. Rusya Ukrayna’yı görüşmek istiyor, Washington silah görüşmeleri yapılmasını istiyor, Çin ise önerilen nükleer formata kamuoyu önünde karşı çıkıyor. Üç cumhurbaşkanına ev sahipliği yapılabilmesi için bu tercihlerin uzlaştırılması gerekecek.
Yakıt, yaptırımlar ve askerî destek baskıyı şekillendiriyor
Trump’ın diplomatik girişimi, Rusya’yla ekonomik temasları yakınlaştırmayı Ukrayna üzerindeki baskıyı artırmayla birleştirdi. 9 Ekim’deki dizel anlaşmasını bazı yaptırımların geçici olarak hafifletilmesi izledi. Witkoff, Rusya’nın dizel ihracatı yasağını kaldırdığı için Putin’e teşekkür ederek ek arzın Amerikalı çiftçilere ve kamyon şoförlerine yardımcı olacağını söyledi.
Trump, Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik saldırılarının yüksek dizel fiyatlarına katkıda bulunduğunu öne sürdü. Zelenskiy ise kıtlığın, İran’la ilgili çatışmalar sırasında Hürmüz Boğazı’nın kapanmasından kaynaklandığını söyledi. Tarafların bu konudaki anlaşmazlığı, Ukrayna’nın Rus enerji tesislerine yönelik saldırılarını yakıt maliyetleri ve ABD politikası hakkındaki daha geniş tartışmanın parçası haline getiriyor.
Putin ayrıca Amerikalı çiftçilere Rus gübresi sağlama, İran’la ilgili meselelerin çözümüne yardımcı olma ve ortak ekonomik projeler geliştirme teklifinde bulundu. Diplomatik girişim sırasında Rusya, emekli Amerikalı öğretmen 74 yaşındaki Stephen Hubbard’ı serbest bıraktı. ABD Dışişleri Bakanlığı, Hubbard’a yöneltilen paralı askerlik suçlamalarının uydurma olduğunu söylemiş, Trump ise Moskova’nın esir takası istemediğini belirtmişti.
Ukrayna, ABD ile istihbarat paylaşımında kesintiler ve uydu iletişimini etkileyen kısıtlamalar yaşandığını, ayrıca Patriot önleme füzelerinin teslimatına ilişkin kaygılar bulunduğunu bildirdi. Uydu kısıtlamalarını kimin talep ettiği konusundaki açıklamalar ise çelişkili: Elon Musk bu kararların ABD ordusuna veya başkana ait olduğunu söyledi, Trump sorumluluğu reddetti, Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Washington’ın Ukrayna’nın Starlink erişimini kestiğini yalanladı.
Zelenskiy, Oslo’daki görüşmelerin ardından Rusya’nın balistik füze fırlatmalarına ilişkin erken uyarı sağlayan ABD istihbaratının yeniden çalıştığını söyledi. Rubio’yla Starlink ve Patriot sistemlerini de görüştü. Siviller için önceden yapılan uyarılar sığınağa ulaşmak üzere değerli zaman kazandırabilir; Ukrayna kuvvetleri içinse güvenilir iletişim operasyonların eşgüdümüne yardımcı olur.
Diplomatik temaslar sırasında Rusya’nın saldırıları sürdü. Büyük saldırılardan birinin ardından en az 550 bin hanenin elektriği kesildi. Ukraynalı yetkililer 21 Ekim’deki görüşmelerden önceki gece düzenlenen saldırılarda beş kişinin öldüğünü, 25 kişinin yaralandığını bildirdi. Rusya Savunma Bakanlığı ise gece boyunca 373 Ukrayna insansız hava aracını engellediğini açıkladı.
Avrupa’nın etkisi davetli listesinin ötesine uzanıyor
Kiev merkezli Yeni Jeopolitik Ağı’nda genç araştırmacı olarak çalışan Kateryna Krasina, Ukrayna ve Avrupa’nın dışlanmasının, Kiev’in bağımsız etkisinin bulunmadığı ve Avrupa hükümetlerinin görece zayıf olduğu yönündeki Çin görüşünü yansıtacağını düşünüyor.
Kimmage ise Almanya’nın Ukrayna’yla çalışmaları da dahil olmak üzere Avrupa’nın mali yardımlarının ve savunma sanayisi işbirliğinin pratik önemine dikkat çekiyor. Bu destek, Ukrayna’nın Rusya’ya direnmesini sağlıyor ve Avrupalı hükümetlere önerilen bir anlaşmanın işe yarayıp yaramayacağını belirlemede rol veriyor.
Kimmage ayrıca 2025’te Alaska’da düzenlenen Trump-Putin zirvesi etrafındaki Avrupa diplomasisine işaret ederek bunun Avrupa’nın çıkarlarına aykırı sonuçların önlenmesine yardımcı olduğuna inanıyor. Avrupalı liderlerin Shenzhen’deki bir toplantıyı engelleme imkânı sınırlı olabilir; ancak Ukrayna’nın kaynaklarını ve güvenlik tercihlerini etkileme imkânları sürüyor.
Yeni bir Yalta’ya yapılan göndermeler, küçük ülkelerin geleceğinin büyük güçler tarafından belirlenmesine ilişkin kaygıları artırdı. Bu benzetme, Nazi Almanyası’nın yenilgisini ve Avrupa’nın savaş sonrası düzenini görüşmek üzere 1945’te ABD, İngiltere ve Sovyet liderlerinin bir araya geldiği toplantıyı hatırlatıyor. Peskov, bu nitelemenin doğru olmadığını söyledi. Kiev ve Avrupa başkentleri için somut kaygı, toprak ve güvenlik taahhütlerinin kendi rızaları olmadan müzakere edilip edilmeyeceği.
Aralık hedefi, çözüme kavuşmamış taleplerle karşı karşıya
Trump’ın danışmanlarının, Putin ve Zelenskiy’nin aralık ortasında Miami yakınlarındaki Trump’a ait golf tesisinde düzenlenmesi planlanan G20 zirvesinde bir barış anlaşması imzalamasını öngördüğü bildiriliyor. Zelenskiy zirveye katılmayı planladığını doğruladı ve Putin’le her yerde görüşmeye istekli olduğunu söyledi; Putin daveti kabul etmedi.
3 Kasım’daki ABD Kongresi seçimleri de yeni bir siyasi son tarih oluşturuyor. Ukraynalı yetkililer, özellikle Cumhuriyetçilerin meclislerden herhangi birinin kontrolünü kaybetmesi halinde Trump’ın 3 Ocak’ta göreve başlayacak yeni Kongre öncesinde baskıyı artırmasından endişe ediyor. Aralık ayında imza atılması ihtimali, üzerinde uzlaşılmış bir diplomatik takvimden ziyade danışmanların dile getirdiği bir hedef olarak duruyor.
Güvenlik garantileri Kiev’in tutumu açısından merkezi önem taşıyor. Zelenskiy, Oslo’da ele alınan belgelerde NATO’nun kolektif savunma taahhüdünü içeren 5. maddesine benzer düzenlemelerin bulunduğunu söyledi. Ukrayna, herhangi bir anlaşmanın ardından Rusya’nın yeniden saldırmasına karşı somut koruma istiyor.
Umarov, büyük güçlerin neyi görüşürse görüşsün Ukrayna’nın kararlarının ve cephedeki durumun sonucu şekillendirmeyi sürdüreceğini savunuyor. Shenzhen’deki bir toplantı ABD politikasını ve uluslararası baskıyı etkileyebilir. Ancak kalıcı bir anlaşmanın uygulanması, savaşı yürüten ülkenin ve onu destekleyen hükümetlerin kararlarını gerektirecek.
Öne Çıkanlar
- Rusya, 10 Kasım’dan sonra Ukrayna ve ABD ile müzakerelere yeniden başlamayı prensipte kabul etti; görüşmeler Abu Dabi’de yapılabilir.
- 18-19 Kasım’da Shenzhen’de düzenlenmesi planlanan APEC zirvesi kapsamında Trump-Putin-Şi arasında ayrı bir toplantı önerildi.
- Moskova Ukrayna’yı görüşmek isterken Trump, nükleer silahsızlanmayı başlıca önceliği olarak açıkladı.
- Çin, üçlü nükleer müzakerelere kamuoyu önünde karşı çıktı ve önerilen liderler toplantısını doğrulamadı.
- Zelenskiy, geleceğini ilgilendiren müzakerelere Ukrayna’nın da katılması gerektiğinde ısrar ediyor.
- Avrupa’nın askerî ve mali desteği, önerilen zirveden dışlanmasına rağmen Ukrayna için önemini koruyor.
- Toprak meselesi, güvenlik garantileri ve ateşkes şartları çözüme kavuşmuş değil.






