Depolanacak nükleer yakıt artıyor; ilk havuzların 2030'da dolması bekleniyor
Güney Kore, yeni reaktörler ve mevcut santrallerin daha uzun süre işletilmesiyle depolanması ve sonunda gömülmesi gereken radyoaktif madde miktarının artması üzerine, nükleer reaktörlerinin işletme ömürleri boyunca yaklaşık 762.000 demet kullanılmış yakıt üretmesini bekliyor. Bu miktar, 2021'de öngörülenden yaklaşık yüzde 20 daha fazla.
İçindekiler
- Depolanacak nükleer yakıt artıyor; ilk havuzların 2030'da dolması bekleniyor
- Tahmin neden yükseldi?
- Depolama havuzu dolduğunda ne oluyor?
- Ulusal tesis sahası nasıl belirlenecek?
- Yüzeyde depolama, derin yeraltında bertaraf
- 72,85 trilyon wonluk faturayı kim ödeyecek?
- Ev sahibi topluluklara ne sağlanacak?
- On yıllardır süren yer seçimi anlaşmazlıkları yeni süreci şekillendiriyor
- Son onaydan önce kamuoyu görüşleri alınacak
- Öne Çıkanlar
Yüksek Seviyeli Radyoaktif Atık Yönetimi Komitesi'nin 3'ünde yayımlanan Yüksek Seviyeli Radyoaktif Atık Yönetimine İlişkin Üçüncü Temel Plan taslağı, 2027-2056 dönemi için politikaları ortaya koyuyor. Planda 2038'e kadar tesis sahasının belirlenmesi, merkezi geçici depolama tesisinin 2050'de, kalıcı bertaraf tesisinin ise 2060'ta faaliyete geçmesi hedefleniyor.
Acil baskı çok daha erken başlayacak. Hanbit'teki depolama havuzlarının 2030'da, ardından Hanul'dakilerin 2031'de ve Kori'dekilerin 2032'de dolması bekleniyor. Bu nedenle hükümet, 2030'dan itibaren nükleer santral sahalarında aşamalı olarak geçici kuru depolama tesisleri açmayı planlıyor. İnşaat masraflarını Korea Hydro & Nuclear Power (KHNP) karşılayacak.
Bu santrallerin çevresindeki topluluklar açısından takvim, kullanılmış yakıtın onlarca yıl boyunca yakınlarında kalacağı anlamına geliyor. Merkezi geçici depolama tesisi zamanında açılsa bile Hanbit'te, havuzların öngörülen doluluk tarihiyle yakıtı kabul edebilecek ulusal tesisin açılması arasında yaklaşık 20 yıllık bir boşluk bulunuyor.
Taslak, 2027-2031 döneminde atık yönetimi projeleri ve santral sahalarındaki depolama için en az 2,4953 trilyon won harcanmasını öngörüyor. Ülkenin yüksek seviyeli radyoaktif atıklarının yönetimi için tahmin edilen toplam maliyet ise çok daha yüksek: 72,85 trilyon won.
Komitenin şimdi ulusal takvimi yerel yönetimler ve bölge sakinleriyle yapılacak anlaşmalara dönüştürmesi, aynı zamanda işletmedeki reaktörlerin kullanılmış yakıtlarını depolayabilecekleri yeterli alanı sağlaması gerekiyor.
Tahmin neden yükseldi?
Yeni tahmine, rapor yılının üçüncü çeyreğine kadar üretilen 552.478 demet ile gelecekte üretilmesi beklenen yaklaşık 210.000 demet dahil edildi. 2021'de kabul edilen İkinci Temel Plan'da 635.329 demet öngörülmüştü. Yuvarlanmış yeni toplam baz alındığında artış yaklaşık 126.700 demet, yani yüzde 19,9 düzeyinde.
Hesaplama artık 30 yerine 35 reaktörü kapsıyor. On Birinci Elektrik Tedarik ve Talep Temel Planı doğrultusunda Shin Hanul 3 ve 4. üniteleri, iki yeni büyük reaktör ve bir küçük modüler reaktör de hesaba katılıyor. Küçük modüler reaktör, birim başına geleneksel büyük reaktöre kıyasla daha az enerji üretecek şekilde tasarlanıyor.
İşletme süresinin uzatılması da tahmindeki yakıt miktarını artırıyor. Komite, basınçlı su reaktörlerinin işletme süresinin yaklaşık iki kez, basınçlı ağır su reaktörlerinin ise bir kez uzatılacağını varsaydı. Bunlar, nükleer sistemlerinde farklı su türleri kullanan ayrı reaktör tasarımlarıdır.
Bu politika mevcut santralleri şimdiden etkiliyor. 27 Ekim 2026'da onaylanan Kori reaktörlerinin işletme süresi uzatımlarının ardından, yeniden başlatma için gerekli çalışmaların ve denetimlerin tamamlanması koşuluyla Kori 3'ün Eylül 2034'e, Kori 4'ün ise Ağustos 2035'e kadar çalışması mümkün. Reaktörlerin 2027'nin ilk yarısında yeniden devreye alınması hedeflenmişti.
Demet sayısı, malzemenin tonajını değil yakıt demetlerini ifade ediyor. Güney Kore'de farklı yakıt tasarımları kullanıldığından, yakıtın bileşimine ilişkin ek bilgi olmadan demet sayısını tek bir ağırlık değerine dönüştürmek mümkün değil.
Depolama havuzu dolduğunda ne oluyor?
Kullanılmış yakıt, reaktörden kullanımının ardından çıkarılan yakıttır. Sıcak ve radyoaktif kalmayı sürdürdüğü için işletmeciler, ısıyı uzaklaştıran ve radyasyona karşı koruma sağlayan su havuzlarında depolar. Reaktörlerin çalışırken kullanılmış yakıtı yenisiyle değiştirebilmesi için boş depolama alanına ihtiyacı vardır.
En güncel veriler, Hanbit'teki depolama kapasitesinin yüzde 86,0'ının, Hanul'dakinin yüzde 76,1'inin ve Kori'dekinin yüzde 93,4'ünün kullanıldığını gösteriyor. Doluluk tarihlerindeki farklılık, yalnızca mevcut yüzdeleri değil, kullanılabilir depolama alanını ve gelmesi beklenen yakıt miktarını da yansıtıyor.
Önceki tahminlere göre Wolseong'daki kapasitenin 2042'de, Saewool'dakinin ise 2066'da dolması bekleniyordu. Bu daha geç tarihler, depolama sorununu birkaç on yıla yayıyor; Hanbit, Hanul ve Kori'de ise çok daha erken önlem alınması gerekiyor.
Yakıt havuzda yeterince soğuduktan sonra bir sonraki adım kuru depolamaya geçilmesi. Yakıt, koruyucu zırhlamaya sahip sızdırmaz kaplara yerleştiriliyor ve ısı hava yoluyla uzaklaştırılıyor. Taslak, bu tesislerin mevcut nükleer santral sınırları içinde kurulması politikasını sürdürüyor.
Wolseong'da kuru depolama deneyimi zaten bulunuyor. Diğer sahalarda ise yakıt havuzlarına bel bağlandı; bu nedenle yeni kuru depolama tesisleri, çevredeki topluluklar açısından önemli bir değişiklik anlamına geliyor. Bölge sakinleri ve yerel yönetimler, geçici olarak tanımlanan tesislerin ulusal proje gecikirse süresiz biçimde kullanılmaya devam edebileceğinden endişeli.
Ulusal tesis sahası nasıl belirlenecek?
Komite, taslağın yayımlanmasını izleyen yılın ilk yarısında yerel yönetimlerden başvuru almaya başlamayı planlıyor. İl, ilçe ve semt belediyelerinin önce yerel meclislerin onayını alması ve bölge sakinlerinin görüşlerini teyit etmesi gerekecek.
Hariç tutma ölçütleri, tesislerin kurulamayacağı yerleri belirleyecek. Aday alanlarda 2033'e kadar ön inceleme, 2037'ye kadar ayrıntılı inceleme yapılacak; ardından 2038'de nihai saha kararı alınmadan önce bölge sakinleri oylamaya gidecek.
Önerilen takvim, aralarında yıllar bulunan bir dizi kararı birbirine bağlıyor:
- 2030'dan itibaren: Nükleer santral sahalarında geçici kuru depolama tesisleri aşamalı olarak faaliyete geçecek.
- 2032'ye kadar: Taebaek'te bir yeraltı araştırma laboratuvarı kurulması planlanıyor.
- 2033'e kadar: Aday alanlarda ön incelemeler yapılacak.
- 2037'ye kadar: Bölge sakinlerinin oylamasından önce aday sahalar ayrıntılı biçimde incelenecek.
- 2038'e kadar: Hükümet, ulusal tesisin sahasını belirlemeyi hedefliyor.
- 2050'de: Merkezi geçici depolama tesisinin faaliyete geçmesi planlanıyor.
- 2060'ta: Kalıcı bertaraf tesisinin faaliyete geçmesi planlanıyor.
Tesisin yeri henüz belirlenmedi. Başvurular, jeolojik incelemeler ve yerel oylama süreci önümüzdeki dönemde yapılacak. Dolayısıyla takvimin ilerlemesi, hem uygun bir arazi bulunmasına hem de tesislere ev sahipliği yapmayı kabul edecek bir topluluğun ortaya çıkmasına bağlı.
Yüzeyde depolama, derin yeraltında bertaraf
Merkezi geçici depolama tesisi, ülke genelindeki nükleer santrallerden kullanılmış yakıt alarak seçilen bertaraf sahasında depolayacak. Faaliyete geçtiğinde yakıt, santrallerdeki geçici depolama alanlarından buraya taşınmaya başlayacak.
Kalıcı tesisin işlevi farklı. Kullanılmış yakıt bertaraf kaplarına yerleştirilerek yerin yaklaşık 500 metre altındaki ana kayaç içine gömülecek. Geçici depolama ise yakıtı nihai bertaraf aşamasına kadar kontrollü biçimde muhafaza edecek.
Taebaek'te kurulması planlanan laboratuvarda yeraltı araştırmaları yürütülecek ve burada nükleer yakıt depolanmayacak. Tesisin 2032'de tamamlanması öneriliyor. Bu tarih, ayrıntılı saha incelemelerinin tamamlanmasından önceye denk geliyor ve hükümet ev sahibi bir yer ararken araştırmaların sürmesine olanak tanıyor.
2050 ve 2060 hedefleri, Ticaret, Sanayi ve Enerji Bakanlığı'nın 2022 tarihli araştırma ve geliştirme yol haritasında da yer almıştı. Yeni taslak, sistemin karşılaması gereken yakıt miktarını artırırken bu tarihleri koruyor.
72,85 trilyon wonluk faturayı kim ödeyecek?
Nükleer santral işletmecileri, ürettikleri kullanılmış yakıt miktarına göre ücret ödüyor. Bu ödemeler, ulusal atık yönetimi programını finanse etmesi öngörülen Radyoaktif Atık Yönetimi Fonu'nda birikiyor.
2031'e kadar olan beş yıllık dönemde, fon kaynaklarından en az 1,0373 trilyon won saha incelemeleri ve Taebaek araştırma laboratuvarı gibi çalışmalar için ayrılacak. KHNP'nin nükleer santral sahalarındaki geçici depolama tesislerine 1,458 trilyon won daha harcaması bekleniyor.
Bu iki tutar, taslakta belirtilen en az 2,4953 trilyon wonluk ilk dönem harcama toplamını oluşturuyor. Yakın dönemdeki bütçe böylece iki işi birden karşılıyor: ulusal bir depolama sahasını bulup incelemek ve mevcut santrallerde havuzlar dolmadan önce yer açmak.
Projenin tahmin edilen toplam maliyeti olan 72,85 trilyon won, ilk dönemin çok ötesine uzanıyor. Bu tutar, en büyük tesislerinin ilk inceleme ve inşaat harcamalarından onlarca yıl sonra faaliyete geçmesi planlanan bir programı kapsıyor.
Ev sahibi topluluklara ne sağlanacak?
Ev sahibi topluluklara yönelik destek paketi, en az 300 milyar wonluk özel destekle başlayacak. Tutar, bölge sakinleri oylamaya gitmeden önce tesisin büyüklüğüne göre belirlenecek. Böylece seçmenler, projeyi kabul edip etmeyeceklerine karar verirken önerilen ödeme miktarını bilecek.
Alınan atık miktarına bağlı ücretler de ev sahibi bölgeyi ve çevresindeki toplulukları destekleyecek. 300 milyar wonluk asgari tutar belirlenirken, düşük ve orta seviyeli radyoaktif atık işleyen bir tesise sağlanan destek ölçüt alınıyor.
Bu ölçütün belirli bir geçmişi var. Araştırmacı Jungmin Kang, 2011 tarihli kullanılmış yakıt analizinde, Gyeongju'da düşük ve orta seviyeli atık bertaraf tesisine ev sahipliği yapılmasına ilişkin 2005 referandumunu anlattı. Hükümet, kabul edilen her atık varili için 637.500 won ödeme teklifinin yanı sıra, peşin 300 milyar won da önermişti.
Gyeongju'da tesisin kabul edilmesi yüzde 89,5 oyla onaylandı. Kang, bu sonucun ilçenin farklı kesimlerinde değiştiğini de kaydetti: Tesise yaklaşık altı mil mesafede yaşayan seçmenler arasında onay oranı yüzde 60'ın altındaydı; seçmenlerin çoğu ise dağın öteki tarafında yaşıyordu.
Önceki deneyim, yeni destek önerisi için somut bir referans sunuyor. Ayrıca ödemelerin nasıl dağıtılmasının ve tesise en yakın yaşayanların görüşlerinin, tüm belediyeyi kapsayan sonuç kadar önemli olduğunu gösteriyor.
On yıllardır süren yer seçimi anlaşmazlıkları yeni süreci şekillendiriyor
Kang'ın analizinde, 1986-1996 arasında düşük ve orta seviyeli atıkların bertarafıyla kullanılmış yakıt için merkezi geçici depolamayı aynı yerde birleştirecek bir saha belirlemeye yönelik beş girişimin başarısız olduğu kaydedildi. Yerel halkın güçlü direnişi bu girişimleri durdurdu.
Sonraki başarısız girişimlerin ardından hükümet, iki tesis için yer seçimi süreçlerini birbirinden ayırdı. 2005 tarihli bir yasa, düşük aktiviteli atık tesisi için ev sahipliği yapan yerel yönetimden aynı zamanda merkezi kullanılmış yakıt geçici depolama tesisine de ev sahipliği yapmasının istenmesini yasakladı. Daha sonra Wolseong'daki geçici depolama ile merkezi geçici tesis arasındaki fark konusunda anlaşmazlıklar çıktı.
Kang, depolama kapasitesine ilişkin tahminlerin yıllar önce de acil bir hal aldığını kaydetti. KHNP'nin geçmiş tahminlerine göre Kori'deki kapasitenin 2016'da, bugün Hanul olarak anılan Ulchin'dekinin 2018'de, bugün Hanbit olarak anılan Yonggwang'dakinin 2021'de ve Wolsong olarak da yazılan Wolseong'dakinin 2017'de dolması bekleniyordu.
Makalesinde Kang, havuzlardaki rafların yoğunluğunu artırmak, aynı sahadaki yeni reaktörlerin havuzlarına yakıt aktarmak ve kuru depolamaya geçmek dahil, daha fazla alan yaratmanın yollarını anlattı. Wolseong'da kuru depolama kapasitesi, 2005 ile Şubat 2010 arasında 4.440 metrik ton ağır metal artırıldı. Ulusal tesisin yeri belirlenememişken bu tür önlemler zaman kazandırdı.
Kang, yerel yönetimlerle istişare edilmesini, bağımsız uzmanlara erişim sağlanmasını ve yerel halka veto hakkı verilmesini önerdi. Yeni önerideki meclis onayı şartı ve bölge sakinlerinin oylaması da aynı temel konuya yanıt veriyor: Topluluklar, kullanılmış yakıtın nereye gideceğine karar verirken anlamlı bir role sahip olmak istiyor.
Son onaydan önce kamuoyu görüşleri alınacak
Komitenin istişare takvimine göre taslak 4'ünden 23'üne kadar halkın incelemesine açık olacak; 16'sından 18'ine kadar Daegu, Busan ve Gwangju'da bilgilendirme toplantıları düzenlenecek. Duyuruda bu tarihler belirtiliyor ancak ay bilgisi verilmiyor.
Komite Başkanı Kim Hyun-kwon, istişare sürecinin güvenliğe ve kamuoyunun güvenine dayanan bir politikaya yön vereceğini söyledi:
Halkın farklı kesimlerinden gelen görüşleri dikkatle dinleyecek, güvenlik ve şeffaflık temelinde kamuoyunun güvenebileceği bir yönetim politikası geliştireceğiz.
Komite, görüşleri aldıktan ve ilgili kurumlarla istişare ettikten sonra taslağı gözden geçirmeyi, ardından Atom Enerjisini Teşvik Komisyonu'nun değerlendirme ve onayına sunmayı planlıyor. Süreç kapsamında planın ilgili Ulusal Meclis daimi komitesine bildirilmesi de öngörülüyor.
Ulusal Meclis, 27 Şubat'ta Yüksek Seviyeli Radyoaktif Atık Yönetimi Özel Yasası'nı kabul ederek programa yasal çerçeve sağladı. Yasa üzerine daha önce yapılan görüşmelerde, santral sahalarındaki depolama kapasitesini reaktörlerin ilk tasarım ömürlerinde üretmesi beklenen kullanılmış yakıtla sınırlayan bir düzenleme gündeme gelmiş, özellikle Wolseong 2, 3 ve 4. ünitelerinde işletme süresinin uzatılması halinde depolama alanının yetmeyeceği endişesi doğmuştu.
Taslak, santral sahalarındaki depolamayı yakın dönemdeki çözüm olarak korurken işletme süresi uzatımlarından kaynaklanacak yakıt miktarını da hesaba katıyor. Depolama kapasitesini, reaktör işletme planlarını ve topluluklarla yapılacak anlaşmaları uyumlu hale getirmek bu nedenle, ulusal bir bertaraf sahasının hazır olmasına daha yıllar varken çözülmesi gereken acil bir uygulama sorunu.
Öne Çıkanlar
- Güney Kore, kullanılmış yakıt miktarının yaklaşık 762.000 demete ulaşacağını öngörüyor. Bu, 2021 tahmininden yaklaşık yüzde 20 daha fazla.
- Hesaplama, işletme ömrü uzatılan reaktörlerden çıkacak yakıt dahil 35 reaktörü kapsıyor.
- Hanbit'teki depolama havuzlarının 2030'da, Hanul'dakilerin 2031'de, Kori'dekilerin ise 2032'de dolması bekleniyor.
- Nükleer santrallerde geçici kuru depolama tesislerinin 2030'dan itibaren aşamalı olarak açılması ve masrafların KHNP tarafından karşılanması planlanıyor.
- Taslakta tesis sahasının 2038'e kadar belirlenmesi, merkezi geçici depolamanın 2050'de, kalıcı bertarafın ise 2060'ta başlaması hedefleniyor.
- 2027-2031 dönemi için en az 2,4953 trilyon wonluk ilk harcama öngörülüyor. Projenin toplam maliyetinin ise 72,85 trilyon won olacağı tahmin ediliyor.
- Ev sahibi topluluklara en az 300 milyar won özel destek ve alınan atık miktarına bağlı ödemeler yapılacak.






