10.900 NT$’lık ücret farkı aileleri baskı altında bırakıyor
Tayvan’ın imalat ve balıkçılık sektörlerindeki işverenlere göçmen işçilerin yurt dışı işe alım masraflarını ödetme planı, yabancı bakıcılara bağımlı ailelerin karşı karşıya olduğu güç bir sorunu gözler önüne seriyor: Evde bakım daha düşük ücret ve daha az yasal koruma sunarken işçiler için nasıl rekabet edilecek?
İçindekiler
- 10.900 NT$’lık ücret farkı aileleri baskı altında bırakıyor
- Sıfır işe alım ücreti neleri değiştirir?
- Bir oğlun geliri, evde bakımın sınırlarını gösteriyor
- Felçli bir kadın için işçinin ayrılması, günlük desteğin de kaybı demek
- Ücret tartışması yıllardır büyüyor
- Bakıcılar işler ve ülkeler arasında seçim yapıyor
- Masrafları kimin ödediğini belirlemek için ücret kalemlerini izlemek gerekiyor
- Kurumlar evlerde çalışacak bakıcıları istihdam edebilir mi?
- Nüfusun yaşlanması, deneyimli çalışanları elde tutmayı daha acil kılıyor
- Öne Çıkanlar
Çalışma Bakanlığı, imalat ve balıkçılık sektörleri için üç yıla yayılan aşamalı bir uygulama planı izliyor. Hane işverenleri mevcut planın dışında tutuluyor. Ancak aile temsilcileri, sanayi işçilerinden işe alım ücretlerinin kaldırılmasının fabrika işlerini daha cazip hâle getirebileceğinden ve ağır engelli kişilerle yaşlıların bakıcı bulmakta zorlanabileceğinden endişe ediyor.
Ücret farkı şimdiden ciddi boyutta. Haneler tarafından doğrudan istihdam edilen göçmen bakıcıların aylık temel ücreti 20.000 NT$. Tartışmalarda belirtilen planlı sanayi asgari ücreti ise 30.900 NT$; aradaki fark 10.900 NT$. Fabrika çalışanları ayrıca çalışma saatleri, dinlenme ve fazla mesaiyi düzenleyen İş Standartları Yasası kapsamındaki korumalardan yararlanıyor. Ev hizmetlerinde çalışan bakıcılar bu yasanın dışında kalıyor.
Aileler açısından sonuçlar işe alım evraklarının çok ötesine uzanıyor. Bakıcı bulunamaması, yetişkin bir çocuğun işini bırakması, yetmişli yaşlarındaki ebeveynlerin fiziksel açıdan ağır işleri üstlenmesi ya da ağır engelli bir kişinin yemek yeme, banyo yapma ve yatakta dönme konusunda yardım alamaması anlamına gelebilir.
İşçiler de kendi hesaplarını yapıyor: Evlerine ne kadar para gönderebileceklerini, işe alım aracısına ne kadar borçlandıklarını ve dinlenmeye vakit bulup bulamayacaklarını. Tayvan’daki tartışma, bu ihtiyaçları gelirlerinin büyük bölümünü bakıma ayıran hanelerin mali sınırlarıyla karşı karşıya getiriyor.
Önerilen reform, işe alım masraflarını kimin ödeyeceğini değiştirecek. Evde bakım üzerindeki etkisi ise ücretlere, çalışma koşullarına ve bakıcı işten ayrıldığında ya da izin kullandığında sunulacak desteğe de bağlı olacak.
Sıfır işe alım ücreti neleri değiştirir?
Çalışma Bakanlığının önerdiği yaklaşım, yurt dışı işe alım ve bağlantılı masrafları göçmen işçilerden alıp imalat ve balıkçılık sektörlerindeki işverenlere yükleyecek. Bu masraflar işe alım hizmetleri, eğitim ve seyahat giderlerini kapsayabilir. Reform, Tayvan’ın ABD ile yürüttüğü ticaret görüşmeleri ve zorla çalıştırmaya karşı uluslararası tedarik zinciri gereklilikleriyle bağlantılı.
İşe alım borcu önemli; çünkü iş bulabilmek için yüklü miktarda borçlanan bir işçinin bu masrafı ödemesi aylar sürebilir. Bu mali baskı, kötü koşulların olduğu bir işyerinden ayrılmayı çok daha zor hâle getirebilir. İşe alım masraflarının işverenler tarafından karşılanması şartı, istihdamın başlangıcındaki bu baskıyı azaltmayı amaçlıyor.
İlgili yasa tasarıları, İstihdam Hizmetleri Yasası’nın 5. ve 40. maddeleriyle ilgili. Tasarılarda işverenlerin veya işe alım ajanslarının pasaport, çalışma izni ve diğer kimlik belgelerine el koyması ya da güvence bedeli tahsil etmesi açıkça yasaklanacak. Önerilen diğer önlemler arasında işe alım ajanslarının değerlendirme ölçütlerinin gözden geçirilmesi ve doğrudan işe alım hizmetlerinin iyileştirilmesi bulunuyor.
Balıkçılık Ajansı, açık deniz balıkçı gemilerinde çalışan yabancı işçilerin belgelerine el konulmasını yasaklayan kuralları hâlihazırda değiştirdi ve bu sektörde işçilerden ücret alınmadan işe alım yapılması için çalışmalarını sürdürüyor.
Mevcut öneri kapsamında hanelere bir işe alım faturası çıkarılmadı. Uygulamanın tamamen hayata geçeceği, haneleri kapsayacağı ya da hangi yurt dışı masraflarının karşılanacağını gösteren kesin bir takvim açıklanmadı. Ailelerin 100.000 NT$’ı aşabileceğini konuştuğu olası faturalar, yayımlanmış bir hane tarifesini değil, gelecekte karşılaşabileceklerinden korktukları bir masrafı ifade ediyor.
Bir oğlun geliri, evde bakımın sınırlarını gösteriyor
Şiaoyang’ın annesi bir zamanlar bir uzun süreli bakım kurumunda gece bakıcı olarak çalışırken gündüzleri de kendi ailesiyle ilgileniyordu. 60 yaşında geçirdiği inme, sağ elini kullanamamasına yol açtı. Yemek yemek ve banyo yapmak için yardıma ihtiyacı var; dengesiz yürümesi de düşme riski yaratıyor.
Şiaoyang, annesini doktor randevularına ve rehabilitasyona götürebilmek için inşaat işini bırakıp vardiyaları daha esnek olan fabrika temizlik işine geçti. Ara sıra inşaat işlerinde de çalışıyor. Bu işlerden ayda toplam yaklaşık 60.000 NT$ kazanıyor.
Bakıcı ücreti, yemek ve konaklama aylık 30.000 NT$’ı aşıyor. Rehabilitasyon ekipmanı ve diğer tedavi masrafları hesaba katılmadan, gelirinin yarısından fazlası bu giderlere gidiyor. Ailesinde dört çocuk var; ancak iki kız kardeşinin kendi haneleri bulunuyor, küçük erkek kardeşi ise başka yerde yaşıyor. Şiaoyang anne babasıyla birlikte kalıyor.
Özellikle istihdam ilişkisi erken sona ererse ek bir işe alım ödemesinin bu bütçeyi aşmasından endişe ediyor. Fabrikalarla yaptığı karşılaştırma pratik: Bir şirkette insan kaynakları ve yönetim personeli var; bir hane ise kendi işi ve aile sorumluluklarının yanı sıra işe alımı, istihdam sorunlarını ve günlük bakımı da yürütmek zorunda.
Felçli bir kadın için işçinin ayrılması, günlük desteğin de kaybı demek
46 yaşındaki Şiaoling çocukluğundan beri felçli ve günlük işlerini başkalarının yardımıyla yapabiliyor. Ebeveynleri artık yetmişli yaşlarında; hane geçimini emekli maaşlarıyla sağlıyor. Şiaoling de internet üzerinden satış yaparak az miktarda gelir elde ediyor.
Şiaoling’in Endonezyalı bakıcısı, ailenin anlatımına göre neredeyse her ay işveren değişikliği talep etti. Aile, bakıcının kalmasını sağlamak için koşulları iyileştirip ücretini artırdı; ancak bakıcı, iş yükünün daha hafif olduğu bir hane aradığı için üç yıllık sözleşmesi bittiğinde ayrılacağını söyledi.
Şiaoling, yeni bir yüksek işe alım masrafını karşılayamamaktan korktuğu için engelli bireylerin ailelerini ve bakıcı işverenlerini temsil eden Tayvan derneğinden yardım istedi. Ebeveynleri açısından da yeni bir bakıcı bulmak, kızlarına evde bakmayı sürdürüp sürdüremeyecekleri meselesi.
Derneğin başkanı Heidi Chang, kendi hanesindeki benzer mali sıkıntılardan söz ediyor. Fazla mesai dâhil bir bakıcının maliyeti ayda yaklaşık 28.000 NT$. Ailesinin yoğun bakım ihtiyacı iki işçi gerektiriyor ve yaşam ile sağlık giderleri hariç istihdam maliyetleri yaklaşık 56.000 NT$’a ulaşıyor.
Bu rakamlar, tek başına temel ücretin hane bütçesini neden eksik yansıttığını gösteriyor. Aileler zaten fazla mesai ücreti ödüyor, yemek ve konaklama sağlıyor olabilir; buna karşın bakıcılar fabrikalardaki çalışanlara tanınan yasal çalışma süresi ve dinlenme güvencelerinden hâlâ yoksun.
Ücret tartışması yıllardır büyüyor
Mevcut anlaşmazlığın öncesinde, ev hizmetlerinde çalışan bakıcıların ücretlerinin 17.000 NT$’dan en az 20.000 NT$’a çıkarılması tartışılmıştı. 17.000 NT$’lık ücret 2015’ten beri değişmemişti. 2022’deki tartışma sırasında bu ücret, sanayi ve inşaat sektörlerinde çalışan göçmen işçiler için belirlenen asgari ücretin 8.250 NT$ altındaydı.
Başlıca gelişmeler birkaç yıla yayılıyor:
- 2015: Özel hanelerde çalışan göçmen bakıcılar ve ev hizmetlileri için aylık ücret 17.000 NT$ olarak uygulanıyordu.
- 2020: Chang’e göre Endonezya, işçilerin gidecekleri ülkelerde işe alım ücreti ödememesini talep etti.
- 2022: Tayvan Çalışma Bakanlığı, İstihdam Güvenliği Fonu komitesinin tavsiyesi üzerine bakıcı ve ev hizmetlisi ücretlerinin en az 3.000 NT$ artırılmasını önerdi.
- Mevcut öneri: Hane işverenleri kapsam dışında bırakılırken imalat ve balıkçılık işverenleri, üç yıla yayılan aşamalı bir uygulamayla yurt dışı işe alım masraflarını üstlenecek.
Chang, ücretin 20.000 NT$’a çıkarılmasını, Endonezya’nın talebinin ardından Tayvan ile Endonezya arasında yürütülen görüşmelere bağlıyor. İşverenlerin ödeme yükümlülüğünün sanayi sektörüne genişletilmesinin, Endonezya’yı hane bakıcıları için de aynı düzenlemeyi talep etmeye yöneltebileceğinden endişe ediyor.
Ücret farkı büyümeyi sürdürüyor. 2022’de belirtilen 8.250 NT$’lık farkla karşılaştırıldığında, öngörülen 10.900 NT$’lık fark 2.650 NT$ daha yüksek. Taoyuan Evde Bakım Çalışanları Meslek Birliği Genel Sekreteri Huang Tzu-hua, ücret, çalışma saatleri ve dinlenme güvencelerindeki eşitsizliklerin işe alımı şimdiden zorlaştırdığını savunuyor.
Bakıcılar işler ve ülkeler arasında seçim yapıyor
National Central Üniversitesi İnsan Kaynakları Yönetimi Enstitüsü yarı zamanlı doçenti Hsin Ping-lung, Tayvan’ın yalnızca kendi fabrikalarıyla rekabet etmediğini söylüyor. Japonya ve Güney Kore, Güneydoğu Asya’dan daha aktif biçimde işçi alıyor ve daha yüksek ücretler sunuyor.
Hsin, ülkelerin ekonomileri ve nüfus yapıları değiştikçe yurt dışına çalışmaya gidenlerin sayısındaki artışın yavaşlamasını bekliyor. Bu nedenle Tayvan, göçmen iş gücüne yönelik talep artarken işçiler için daha cazip hâle gelen başka ülkelerle rekabet ediyor.
İşçilerden işe alım ücreti alınmamasını, işverenlerin işe alım maliyetlerini artıracak olsa da Tayvan için yararlı bir teşvik olarak görüyor. Gideceği ülkeyi karşılaştıran bir işçi için başlangıçta büyük bir ödeme yapmamak, sonunda maaşının ne kadarının ailesine ulaşacağını değiştirebilir.
Tayvan Uluslararası İşçiler Derneğinden Chen Hsiu-lien, 2022’deki ücret tartışması sırasında benzer bir görüş dile getirdi. Göçmen bakıcıların İş Standartları Yasası kapsamına alınmasını talep etti ve Japonya ile Güney Kore’deki daha iyi fırsatların işçileri Tayvan’dan uzaklaştırabileceği uyarısında bulundu.
Eğitim de istihdam koşullarının bir parçası. Chang, önceki tartışma sırasında işçilerin geldikleri ülkelerin mesleki hazırlık sunması, Tayvan’ın ise bakıcılar için giriş yeterliliklerini iyileştirmesi gerektiğini söyledi. Karmaşık bakım ihtiyacı olan ailelerin uygun becerilere sahip işçilere, işçilerin de kendilerinden beklenen görevler için hazırlık ve desteğe ihtiyacı var.
Masrafları kimin ödediğini belirlemek için ücret kalemlerini izlemek gerekiyor
National Chengchi Üniversitesi Çalışma Araştırmaları Enstitüsü profesörü Liu Mei-chun, masrafları işverenlere yüklemenin tek başına yurt dışındaki aşırı işe alım ücretlerini ortadan kaldırmayacağı uyarısında bulunuyor. Tayvan’ın başka ülkelerde faaliyet gösteren işe alım aracısı ve aracı zincirleri üzerinde denetim gücü sınırlı.
Pasaport masrafları, sağlık muayeneleri ve hizmet ücretlerinin nasıl ele alınacağının netleştirilmesi gerekiyor. Masrafları üstlenen işverenlerin, her kalemin neyi karşıladığını ve ödemenin kime yapıldığını anlaşılır biçimde görebilmesi gerekir.
Liu, işe alım ajanslarının eğitim, Tayvan’a yerleşme desteği ve istihdam yönetimi hizmetleri sunan kuruluşlara dönüştürülmesini; bu hizmetlerin bedelini de kullananların ödemesini öneriyor. Ayrıca göçmen işçilerin özgürce iş değiştirebilmesini destekliyor. Böylece işçiler daha iyi istihdam koşullarını seçme olanağı bulabilir.
Bu yaklaşımda işe alım reformu, faturanın işçiden işverene aktarılmasından fazlasını gerektirir. Daha açık tanımlanmış hizmetler, izlenebilir ücretler ve işe yerleştirme başarısız olduğunda anlaşmazlıkları çözme yolları gerekir.
Kurumlar evlerde çalışacak bakıcıları istihdam edebilir mi?
Huang farklı bir istihdam yapısı öneriyor: Kurumlar yabancı bakıcıları istihdam ederken hükümet, engelli bireylerin ailelerine kısmi sübvansiyon sağlayacak. Kurumlar aracılığıyla istihdam edilen işçiler İş Standartları Yasası kapsamındaki güvencelerden yararlanabilir; haneler de tüm istihdam sorumluluğunu tek başına üstlenmeden bakım hizmeti alabilir.
Huang ayrıca Sağlık ve Refah Bakanlığına bakım iş gücü ihtiyacını değerlendirme ve Tayvanlı bakım çalışanlarıyla göçmen bakıcıların görevlerini birlikte planlama çağrısı yapıyor.
Tayvan Aile Bakıcıları Derneği Genel Sekreteri Chen Ching-ning, engelli bireyler ve demans hastaları da dâhil olmak üzere yaklaşık 920.000 kişinin uzun süreli bakıma ihtiyacı olduğunu söylüyor. Yaklaşık 210.000 hane göçmen bakıcı istihdam ediyor. Chen’e göre bu düzenlemelerin tamamını kısa sürede kurumsal istihdama geçirmek zor olur.
Chen, hanelerin doğrudan istihdam ettiği bakıcıların tamamının hemen değiştirilmesi yerine, zamanla kurumlar üzerinden istihdam ve görevlendirme seçeneğinin eklenmesini destekliyor. Bu modelin iş yerindeki desteği, kalite yönetimini ve istihdam koşullarını iyileştirme potansiyeli olduğunu düşünüyor.
Uygulamadaki fayda, personel sayısına bağlı olacak. İzin kullanan bir bakıcının üstlendiği temel görevleri başka eğitimli birinin devralması gerekir. Göçmen işçiler konusunda uzman Hsueh Chien-chung, Hong Kong’da yedi günde en az bir dinlenme günü hakkı bulunduğuna, Singapur’da ise 2023’te yürürlüğe giren kuralla ayda en az bir dinlenme günü zorunlu kılındığına ve bu günün fazla mesai ücretiyle telafi edilemediğine dikkat çekiyor.
Tayvan’da dinlenme günlerinin finansmanı ile yedek bakımın finansmanı aynı tartışmanın parçası olmalı. Kendi başına hareket edemeyen birine bakan ailenin hafta boyunca güvenilir desteğe ihtiyacı var; bu yardımı sunan kişinin de işten uzak kalacağı zamana ihtiyacı var.
Nüfusun yaşlanması, deneyimli çalışanları elde tutmayı daha acil kılıyor
Ulusal Kalkınma Konseyinin projeksiyonlarına göre Tayvan’ın nüfusu 2075’te yaklaşık 12,15 milyona düşecek; 65 yaş ve üzerindekiler nüfusun yüzde 52,9’unu oluşturacak. 15-64 yaş grubundaki çalışma çağındaki nüfusun ise yaklaşık 5,13 milyona, yani toplam nüfusun yüzde 42’sine gerilemesi bekleniyor.
Çalışma çağındaki nüfusun öngörülen büyüklüğü, projeksiyonun başlangıç dönemindeki 15,76 milyonla karşılaştırıldığında yaklaşık üçte iki oranında azalmaya işaret ediyor. Yaşlıların nüfus içindeki payı çok daha yüksek bir düzeye çıkarken Tayvan’da potansiyel işçi ve aile bakıcısı sayısı azalacak.
Bu nedenle deneyimli göçmen işçileri elde tutmak bakım tartışmasının bir parçası. İşçiler, Aralık 2025’te istihdam süresi sınırına karşı düzenlenen protestoda, sanayide göçmen işçilerin istihdam süresini genel olarak 12 yılla sınırlayan kuralların kaldırılmasını talep etmişti. Gerekli koşulları karşılayan bakıcılar ise 14 yıla kadar çalışabiliyor.
Hsueh, kalıcı olarak yerleşmek istemeyen deneyimli işçilerin bile meslek değişiklikleri ve daha uzun istihdam süreleri yoluyla Tayvan’da kalmasının kolaylaştırılması gerektiğini savunuyor. Dili, işi ve bakım rutinlerini zaten bilen çalışanları tutmak, yeni işçi alımına tekrar tekrar başvurma ihtiyacını azaltabilir.
Tayvan’ın önündeki acil soru, bakım hizmeti alan haneleri desteksiz bırakmadan adil işe alımın nasıl finanse edileceği. Hâlihazırda tartışılan öneriler bu soruyu ücretlere, dinlenmeye, eğitime, yedek bakıma ve deneyimli işçileri elde tutma olanağına bağlıyor. Bu düzenlemelerin aileler ve işçiler için birlikte işlemesi gerekiyor.
Öne Çıkanlar
- Tayvan, imalat ve balıkçılık sektörlerindeki işverenlerin göçmen işçilerin yurt dışı işe alım masraflarını üç yıla yayılan aşamalı bir uygulamayla ödemesini öneriyor.
- Hane işverenleri mevcut planın dışında; ancak aile temsilcileri bakıcı bulmak için rekabetin artmasından endişe ediyor.
- Sanayi için planlanan 30.900 NT$’lık asgari ücret, ev hizmetlerinde çalışan bakıcıların 20.000 NT$’lık temel ücretini 10.900 NT$ aşıyor.
- Ev hizmetlerinde çalışan bakıcılar, sanayi işçilerinin yararlandığı İş Standartları Yasası güvencelerinden yoksun.
- Bakıcıları savunanlar kurumsal istihdam, kamu sübvansiyonları ve bakım personelinin eşgüdümlü planlanmasını öneriyor.
- Nüfus projeksiyonları, Tayvan’ın çalışma çağındaki nüfusu azalırken bakım hizmetleri üzerindeki baskının artacağına işaret ediyor.






