Bir yargıç emekliliğine yıllar kala görevden ayrıldı
Yargıç Mohsin Akhtar Kayani, anayasa değişikliklerinin yargı bağımsızlığını zayıflattığını ve vicdanının artık kürsüde kalmasına izin vermediğini belirterek Pakistan'ın Lahor Yüksek Mahkemesi'nden 28 Ekim 2026'da istifa etti. Cumhurbaşkanı Asif Ali Zerdari'ye gönderdiği mektupta, kişisel nedenlere ve yakın zamanda geçirdiği ameliyatın ardından yaşadığı sağlık sorunlarına da değindi.
İçindekiler
- Bir yargıç emekliliğine yıllar kala görevden ayrıldı
- Kayani'nin ayrılışına ilişkin açıklaması
- Değişiklikler yargı yetkisini nasıl değiştirdi?
- Nakil konumunu nasıl değiştirdi?
- Dogar'ın göreve gelişi neden hukuki mücadele başlattı?
- Bölünmüş Yüksek Mahkeme kararı
- Karardan sonra da itiraz sürdü
- Müdahale iddialarından istifaya
- Hak davalarına odaklanan bir kariyer
- Öne çıkanlar
23 binden fazla davayı sonuçlandırdığını söyleyen Kayani'nin 10 Şubat 2032'de emekli olması bekleniyordu. Görevden ayrılışı, bu tarihten yaklaşık beş yıl üç ay önce, İslamabad Yüksek Mahkemesi'nden tartışmalı biçimde nakledilmesinin ve yargı atamaları, kıdem ve mahkeme işleyişi üzerindeki yetkiye ilişkin uzun süren hukuki mücadelenin ardından geldi.
Lahor Yüksek Mahkemesi yargıcı, istifa mektubunda kararını doğrudan 26. ve 27. Anayasa Değişiklikleri'ne bağladı:
Kanaatime göre, 26. ve 27. Anayasa Değişiklikleri ile getirilen düzenlemeler yüksek mahkemelerin bağımsızlığını ve kurumsal bütünlüğünü zedelemiştir.
Kayani, değişikliklerin ardından istifa ettiği bildirilen üst derece mahkemelerdeki dördüncü yargıç oldu. Yüksek Mahkeme yargıçları Syed Mansoor Ali Shah ve Athar Minallah ile Lahor Yüksek Mahkemesi yargıcı Shams Mehmood Mirza da değişikliklere ilişkin kaygılarını dile getirerek 2025'te istifa etmişti.
İstifası, 2024'ten bu yana gelişen çeşitli anlaşmazlıkları bir araya getiriyor: istihbarat teşkilatlarının müdahale ettiği iddiaları, kıdemli yargıçların seçilme biçimindeki değişiklikler, Federal Anayasa Mahkemesi'nin kurulması ve yargıçların yüksek mahkemeler arasında nakledilmesine yönelik yeni yetkiler. Dava açanlar açısından Kayani'nin temel kaygısı, mahkemelerin talepleri hakkında bağımsız karar verip veremeyeceğiydi.
Kayani'nin ayrılışına ilişkin açıklaması
Kayani, İslamabad ve Lahor yüksek mahkemelerinde görev yapmayı bir ayrıcalık olarak nitelendirdi. Yargı kariyerini Anayasa'yı savunmaya, temel hakları korumaya ve korku ya da tarafgirlik olmaksızın adaleti sağlamaya adadığını söyledi.
Buna karşın yargıç, atama ve nakiller üzerindeki yetkinin mahkemelere zarar verecek biçimde el değiştirdiğini savundu. Cumhurbaşkanına yazdığı mektupta değerlendirmesini şöyle açıkladı:
Yürütmenin, yargı kurumları üzerinde giderek artan kontrolüne, yargıçların atanması ve nakledilmesine kadar uzanan müdahalesine tanık oldum. Kanaatime göre bu müdahale, yargı bağımsızlığına ve yargılama sürecinin adilliğine duyulan kamu güvenini ciddi biçimde aşındırdı.
Yürütme, yasaları uygulayan ve kamu yönetimini yürüten devlet erkidir. Yargı bağımsızlığı, yargıçların davalarda hükümetin ya da diğer güçlü kurumların baskısı olmaksızın, hukuka göre karar verebilmesi anlamına gelir. Atama ve nakiller önemlidir; çünkü davalara kimin bakacağını ve mahkemelere kimin başkanlık edeceğini belirlemeye yardımcı olurlar.
Kayani, kararın kendisi için acı verici olduğunu söyledi ve yargıçlık görevinin bağımsızlık, Anayasa'ya bağlılık ve insan onurunun korunmasıyla bağlantılı kalması gerektiğini belirtti. Mektubunda ayrıca, ayrılmasına yol açan değerlendirme sürecinde kendisini destekleyen öğretmenlerine, meslektaşı yargıçlara ve ailesine teşekkür etti.
Değişiklikler yargı yetkisini nasıl değiştirdi?
Ekim 2024'te yürürlüğe giren 26. Anayasa Değişikliği, Pakistan başyargıcının seçilme biçimini değiştirdi ve Yüksek Mahkeme'nin kıdem bakımından en üstteki üç yargıcı arasından üç yıllık dönem için seçim yapılmasına olanak tanıdı. Değişiklik, Pakistan Yargı Komisyonu'nun da dahil olduğu atama çerçevesini değiştirerek sürece siyasi katılımı artırdı.
Böylece kıdem, yargı liderliği üzerindeki daha geniş çaplı mücadelenin bir parçası hâline geldi. Birkaç kıdemli yargıç arasından seçim yapılmasına olanak tanıyan sistem, hizmet süresinin tek başına sonucu belirlemesi yerine, mahkemeye kimin başkanlık edeceğine karar veren makamlara tercih hakkı veriyor.
2025'te yasalaşan 27. Anayasa Değişikliği, Federal Anayasa Mahkemesi'ni kurdu ve bazı anayasal yetkileri Yüksek Mahkeme'den aldı. Hükümet, yeni düzenlemenin biriken dava sayısını azaltacağını ve daha hızlı karar alınmasını sağlayacağını savundu. Eleştirmenler ise Yüksek Mahkeme'yi zayıflatacağını öne sürdü.
Değişiklik, yüksek mahkemeler arasındaki nakilleri düzenleyen 200. maddeyi de değiştirdi. Yeni düzenlemeler uyarınca nakiller, ilgili yargıcın rızası alınmadan Yargı Komisyonu'nun tavsiyesiyle gerçekleştirilebiliyor. Görevdeki bir yargıç açısından bu değişiklik, onayı olmadan başka bir yere gönderilebilmesi anlamına geliyordu.
Kayani'nin itirazları hem kurumsal yetkiyi hem de çalışma koşullarını kapsıyordu: Yargıçları kimin seçeceği, kimin başka bir yere gönderebileceği ve mahkemelerin kendi işleyişini düzenleme konusunda ne kadar serbest kalacağı. Muhalefetteki Pakistan Adalet Hareketi (PTI) de Başbakan Şahbaz Şerif hükümetini, Savunma Kuvvetleri Başkanı Mareşal Asım Münir'in desteğiyle, yürütme ve askerî liderliğin elinde gücü toplamakla ayrıca suçladı.
Nakil konumunu nasıl değiştirdi?
Yargı Komisyonu, Pakistan Başyargıcı Yahya Afridi'nin başkanlık ettiği 28 Nisan 2026 tarihli toplantıda çoğunluk oyuyla Kayani'nin İslamabad'dan Lahor'a naklini onayladı. Öneriyi İslamabad Yüksek Mahkemesi Baş Yargıcı Sardar Muhammad Sarfraz Dogar sunmuştu.
Aynı kararla Yargıç Babar Sattar Peşaver Yüksek Mahkemesi'ne, Yargıç Saman Rafat Imtiaz ise Sindh Yüksek Mahkemesi'ne gönderildi. Hukuk ve Adalet Bakanlığı daha sonra nakilleri resmen bildirdi. Bunlar, 27. Değişiklik'in nakil hükümlerinin yüksek mahkemelere ilk kez doğrudan uygulanması olarak nitelendirildi.
Kayani'nin nakil tarihi 29 Nisan 2026 olarak kayda geçti; ancak naklin mayısta gerçekleştiği de bildirildi. İslamabad'dan ayrılmadan önce mahkemenin başyargıçtan sonraki en kıdemli yargıcıydı ve başyargıç olmayı bekliyordu.
Lahor'da kıdem sıralamasında 12. sıraya yerleştirildi; ancak 10. sırada olduğu da bildirildi. Her iki durumda da İslamabad'daki konumunun gerisine düşmüştü. Kıdem, bir yargıcın mahkeme içindeki konumunu ve yöneticilik görevlerine gelme olasılığını etkilediği için önem taşıyor.
Kayani ilk olarak Lahor'un ana merkezinde görevlendirildi ancak iki ya da daha fazla yargıcın birlikte davalara baktığı heyetlerde görev almadı. İstifasından kısa süre önce, yeni bir görev çizelgesi kapsamında İslamabad ve Ravalpindi bölgesine dönerek Lahor Yüksek Mahkemesi'nin Ravalpindi biriminde tek başına davalara bakmaya başladı.
Dogar'ın göreve gelişi neden hukuki mücadele başlattı?
Dogar'ın Şubat 2025'te Lahor'dan İslamabad'a nakli, nakil ve kıdem konusunda daha önce de anlaşmazlığa yol açmıştı. Lahor Yüksek Mahkemesi'nde kıdem sıralamasında 15. sıradaydı; ancak İslamabad'a nakledildikten sonra orada görev yapan yargıçların önüne geçti ve mahkeme yönetimine giden yol açıldı.
Sindh ve Belucistan yüksek mahkemelerinden iki yargıç daha geldi. Kayani ve İslamabad'dan dört meslektaşı nakillere itiraz etti; Karaçi Barosu ve İslamabad Yüksek Mahkemesi Barosu da ayrı itirazlarda bulundu.
Anlaşmazlığın merkezinde, bir yargıcın başka bir mahkemeye nakledilmesinin liderlik sıralamasını da değiştirip değiştiremeyeceği sorusu vardı. Kariyerlerini İslamabad'da kurmuş yargıçlar açısından başka bir yerden gelen kıdemli bir meslektaş, sıradaki başyargıcın kim olacağını değiştirebilirdi.
Beş yargıç, Şubat 2025'te Dogar'ın kıdemini ve atanmasını sorguladı ve yemin törenine katılmadı. Hukuki itiraz, tek bir atamaya yönelik itirazın ötesine geçerek nakilleri düzenleyen anayasal kuralların yeni yargıç atamalarını düzenleyen kurallarla nasıl bağdaştığını sorguladı.
Kayani ve diğer kıdemli İslamabad yargıçları daha sonra Dogar'ın idari yetkilerine de itiraz etti. Baş Yargıçlık makamının bir kişinin elinde toplanan yönetim biçimine, yani "monokrasiye", dönüştüğünü ve yargıçların istenildiği zaman görev çizelgesinin dışında bırakılabildiğini öne sürdüler. Görev çizelgesi, yargıçları davalara ve heyetlere atar; bu nedenle mahkeme içindeki yetkinin pratik kaynaklarından biridir.
Bölünmüş Yüksek Mahkeme kararı
Yüksek Mahkeme'nin Anayasa Heyeti, 19 Haziran 2025'te nakilleri üçe karşı iki oyla onayladı. Çoğunluk, ister kalıcı ister geçici olsun, 200. madde uyarınca naklin Anayasa'ya uygun olduğunu ve yeni bir atamadan farklı nitelik taşıdığını belirtti.
Karar, 27. Değişiklik öncesinde yürürlükte olan nakil çerçevesini uyguladı. Yargıcın rızasını ve Pakistan başyargıcıyla nakilden etkilenen iki yüksek mahkemenin başyargıçlarına danışılmasını gerektiren güvenceleri sıraladı.
Çoğunluk, nakil bildirimlerini yürürlükte bıraktı ancak konunun bir bölümünü cumhurbaşkanına geri gönderdi. Cumhurbaşkanından hizmet kayıtlarını incelemesi, kıdemi belirlemesi ve görevlendirmelerin kalıcı mı geçici mi olduğuna karar vermesi istendi. Bu konular çözüme kavuşturulana kadar Dogar'ın vekâleten başyargıç olarak görev yapmasına izin verildi.
Yargıç Naeem Akhtar Afghan, Yargıç Shakeel Ahmed'in de katıldığı muhalefet şerhinde aksi yönde görüş bildirdi. Afghan, nakil bildirimini hukuken geçersiz saydı; sürecin 175A. madde kapsamındaki atama düzenini devre dışı bıraktığını ve anlamlı bir istişare yürütülmediğini savundu. Muhalefet şerhinde ayrıca 2A, 4 ve 25. maddelerdeki anayasal güvencelere atıfta bulunuldu.
Karar, dar bir çoğunlukla nakillerin ilk aşamadaki geçerliliğini onaylayarak acil meseleyi çözüme kavuştururken önemli idari kararları cumhurbaşkanına bıraktı. Rıza şartı önceki hukuki çerçevenin parçasıydı; sonraki değişiklik, Kayani'nin 2026'daki naklinden önce bu şartı değiştirdi.
Karardan sonra da itiraz sürdü
Kayani ve Yargıçlar Tariq Mehmood Jahangiri, Babar Sattar, Sardar Ijaz Ishaq Khan ile Saman Rafat Imtiaz daha sonra Yüksek Mahkeme'de 19 Haziran tarihli karara karşı temyize başvurdu. Kıdemli hukukçu Muneer A. Malik ile Avukat Salahuddin Ahmed temyiz başvurusunu birlikte yaptı.
Yargıçlar, 200. maddenin çoğunluğun onayladığı türden kalıcı nakillere değil, belirli bir süre için geçici nakillere izin verdiğini savundu. Ayrıca 2010 İslamabad Yüksek Mahkemesi Yasası'nın diğer eyaletlerden atama yapılmasına olanak tanıdığını ancak nakiller üzerinden aynı yolun sağlanmadığını ileri sürdüler.
Temyiz başvurusunda, nakledilen yargıçların 194. madde uyarınca yeniden yemin edene kadar İslamabad Yüksek Mahkemesi yargıcı sayılmalarının önlenmesi istendi. Başvuruda ayrıca cumhurbaşkanının nakil yetkileri ile 175A. madde kapsamında Yargı Komisyonu'nun atama yetkileri arasındaki dengeye itiraz edildi.
Cumhurbaşkanı Zerdari üç nakli 29 Haziran 2025'te onayladı. Kayani istifa ettiğinde, sonraki temyiz başvurusunun ve Dogar'ın idari yetkilerine yönelik ayrı itirazın sonucu açıklanmamıştı.
Müdahale iddialarından istifaya
Kayani'nin güçlü kurumlarla yaşadığı anlaşmazlık, Lahor'a naklinden önceye dayanıyor. Mart 2024'te, yargı işlerine istihbarat teşkilatlarının müdahale ettiği iddialarına ilişkin yol gösterilmesini talep etmek üzere Yüksek Yargı Konseyi üyelerine mektup yazan altı İslamabad Yüksek Mahkemesi yargıcından biriydi.
Yargıçlar, yakınlarının kaçırılması ve işkence görmesi yoluyla kendilerine baskı yapılmaya çalışıldığını ve evlerinde gizli gözetim yürütüldüğünü öne sürdü. Kayani'yle birlikte 2026'da nakledilen Sattar ve Imtiaz da bu altı yargıç arasındaydı.
Başlıca gelişmeler iki yılı aşkın sürede yaşandı:
- Mart 2024: İslamabad'dan altı yargıç, istihbarat teşkilatlarının müdahale ettiği iddialarını Yüksek Yargı Konseyi'ne iletti.
- Ekim 2024: 26. Anayasa Değişikliği, yargıç seçim düzenini değiştirdi.
- Şubat 2025: Dogar ve iki yargıç daha İslamabad Yüksek Mahkemesi'ne nakledilince itirazlar başladı.
- 19 Haziran 2025: Yüksek Mahkeme nakilleri üçe karşı iki oyla onayladı.
- 29 Haziran 2025: Yargıçlar karara itiraz ettikten sonra Cumhurbaşkanı Zerdari nakilleri onayladı.
- 2025: 27. Anayasa Değişikliği, Federal Anayasa Mahkemesi'ni kurdu ve nakil kurallarını değiştirdi.
- 28 ve 29 Nisan 2026: Yargı Komisyonu Kayani'nin naklini onayladı ve Kayani Lahor Yüksek Mahkemesi'ne geçti.
- 28 Ekim 2026: Kayani istifasını sundu.
Hak davalarına odaklanan bir kariyer
Kayani, 1995'te il mahkemelerinde avukat olarak kaydolmasıyla başlayan hukuk kariyerinin ardından 23 Aralık 2015'te İslamabad Yüksek Mahkemesi heyetine katıldı. 1997'de yüksek mahkemelerde, 2009'da ise Yüksek Mahkeme'de avukatlık yapma yetkisi aldı.
Eğitimine İslamabad'daki F.G. Erkek Lisesi'nde başlayan Kayani, 1989'da mezun olduğu F.G. Erkek Koleji'nde öğrenimine devam etti. 1994'te Pencap Üniversitesi'nden hukuk diploması, 1996'da siyaset bilimi alanında yüksek lisans, 2003'te Karaçi Üniversitesi'nden hukuk yüksek lisansı (LLM), 2005'te ise Pakistan çalışmaları alanında yüksek lisans derecesi aldı.
Ayrıca Peşaver Üniversitesi, Norveç İnsan Hakları Enstitüsü ve Oslo Üniversitesi işbirliğiyle düzenlenen lisansüstü insan hakları diplomasını tamamladı. Mesleki görevleri arasında 1998-1999'da İslamabad Bölge Barosu genel sekreter yardımcılığı, 2002-2003'te genel sekreterlik ve ardından 2013-2014'te İslamabad Yüksek Mahkemesi Barosu başkanlığı yer aldı.
Kayani, mahkemedeyken insanların alıkonulduğu ve nerede olduklarının gizlendiği zorla kaybetme vakalarını içeren önemli davalara baktı. Yargı biyografisinde, bu tür kaybetmelere ağır cezalar getiren yasaları desteklediği belirtildi.
İstifa mektubunda adalet arayan sıradan insanlar ön plandaydı. Kayani, onların ihtiyaçlarının çok sık göz ardı edildiğini, başkalarının ise sistemden yararlandığını söyledi. Hukuk pratiğine dönme niyetini açıklarken şöyle yazdı:
Bu nedenle cübbemi çıkarıp hukuk pratiğine dönme zamanının geldiğini düşünüyorum. Bu yolla halka hizmet etmeyi, haklarını korumayı ve hukuk bilincini artırmayı sürdüreceğim.
Ayrılışı, hak davalarında deneyimli bir yargıcın kürsüden çekilmesi anlamına geliyor. Belirttiği üzere bundan sonraki adımında, farklı bir görevle insanları temsil etmeyi ve onlara yardım etmeyi sürdürecek.
Öne çıkanlar
- Yargıç Mohsin Akhtar Kayani, vicdanını, kişisel nedenleri ve sağlık sorunlarını gerekçe göstererek 28 Ekim 2026'da Lahor Yüksek Mahkemesi'nden istifa etti.
- 26. ve 27. Anayasa Değişiklikleri'nin yüksek mahkemelerin bağımsızlığını zayıflattığını ve yürütmenin kontrolünü artırdığını söyledi.
- İstifası, Nisan 2026'da İslamabad'dan Lahor'a tartışmalı biçimde nakledilmesinin ardından geldi.
- Yüksek Mahkeme çoğunluğu, Haziran 2025'te yargıçların İslamabad Yüksek Mahkemesi'ne daha önceki nakillerini onayladı; karara itiraz edildi.
- Kayani 23 binden fazla davayı sonuçlandırdığını ve hukuk pratiğine dönmeyi planladığını söyledi.
- Planlanan emeklilik tarihi 10 Şubat 2032'ydi.






