İlçe yetkililerine önleyici gözaltı kararı verme yetkisi
Hayber Pahtunhva Valisi Faisal Karim Kundi, eyalet genelindeki kaymakamlara 1960 tarihli Batı Pakistan Kamu Düzenini Koruma Kararnamesi'nin 3(1). maddesi kapsamında tutuklama ve önleyici gözaltı kararı verme yetkisi tanıdı. Bu adım, 11 Ekim 2026'da ilan edilen olağanüstü hâl ve valilik yönetimi sırasında kişi özgürlüğünü etkileyen kararları ilçe yöneticilerinin eline bırakıyor.
İçindekiler
- İlçe yetkililerine önleyici gözaltı kararı verme yetkisi
- Kararname neye izin veriyor?
- Yetkiler ilçe düzeyine nasıl devrediliyor?
- Mahkeme kararı şimdiden sıkı bir ölçüt koydu
- Kişi özgürlüğünün korunması temel önem taşıyor
- Olağanüstü yönetim ve PTI ile yaşanan gerilim
- Meclis başkan yardımcısına mahkemeden geçici koruma
- Güvenlik verileri ne gösteriyor?
- Mevcut anlaşmazlığın arka planındaki tarihler
- Öne çıkan noktalar
Kundi, güvenlik konulu çarşamba günkü komiserler ve kaymakamlar toplantısının ardından yetki devrini duyurdu. 22 Ekim'de haberleştirilen açıklama; militan şiddetindeki artış, eyalet hükümetinin yürütme yetkisinin elinden alınması ve Pakistan Tehreek-e-Insaf'ın kurucusu, eski başbakan Imran Khan'ın serbest bırakılması talebi etrafındaki gerilim sürerken geldi.
Önleyici gözaltı, yetkililerin bir kişinin kamu güvenliğini veya kamu düzenini tehdit edebileceğine inanmaları hâlinde o kişiyi alıkoymalarına imkân tanır. Amaç, bir suçtan mahkûmiyetin ardından ceza vermek değil, beklenen bir davranışı önlemektir. Bölge sakinleri açısından pratikteki değişiklik, artık bir ilçe yetkilisinin devredilen yetki kapsamında gözaltı kararı verebilmesidir.
Kundi, X'te yayımladığı bir gönderide kararı şöyle açıkladı:
Mevcut kanun ve düzen durumu göz önünde bulundurularak, ilçe düzeyinde zamanında ve etkili önleyici tedbirlerin alınmasını sağlamak, idari gecikmeleri azaltmak ve kolluk kuvvetleriyle koordinasyonu güçlendirmek amacıyla 1960 tarihli Batı Pakistan Kamu Düzenini Koruma (MPO) Kararnamesi'nin 3(1). maddesi kapsamındaki yetkileri Hayber Pahtunhva genelindeki kaymakamlara devrettim.
Vali ayrıca yetkililere Anayasa'ya ve yasalara kesinlikle uygun hareket etmeleri talimatını verdi. Açıklama, yetkililerin destekleyici hiçbir kanıt sunmaması nedeniyle Bannu ve Karak'ta kaymakamlarca çıkarılan gözaltı kararlarını iptal eden Peşaver Yüksek Mahkemesi'nin Mayıs 2024 tarihli kararını yeniden gündeme taşıdı.
Kararname neye izin veriyor?
Eyalet hükümetinin yayımladığı kamu düzeni kararnamesi, kamu güvenliğine veya kamu düzeninin korunmasına zarar verecek davranışları önlemek için gerekli olduğu kanaatine varıldığında hükümete tutuklama ve gözaltı kararı verme yetkisi tanıyor. 3(1). madde, kararın yazılı bir emirle alınmasını şart koşuyor.
Aynı hüküm, hükümetin gözaltı süresini tekrar tekrar uzatmasına da imkân tanıyor; her uzatma en fazla altı ay olabiliyor. Bu sınır her bir uzatma için geçerli; hüküm, hükümetin belirtilen kamu güvenliği veya kamu düzeni gerekçeleriyle gerekli görmesi hâlinde yeni uzatmalara izin veriyor.
3. madde ayrıca bir yönlendirme sürecini düzenliyor. 2. fıkra uyarınca, yetkili bir kamu görevlisi kendi yetki alanındaki bir kişinin kamu güvenliğine veya kamu düzenine aykırı bir davranışta bulunduğuna, bulunduğuna devam ettiğine ya da bulunmak üzere olduğuna inanırsa konuyu hükümete iletmek zorunda. 4. fıkra uyarınca hükümet bu başvuruyu reddedebilir veya tutuklama ve gözaltı emri çıkarabilir.
Bu ayrım yerel düzeyde önem taşıyor. Şüpheli bir tehdidi ilgili makama ileten görevli, kararın başka bir yetkili tarafından verilmesini ister. 3(1). madde kapsamındaki yetkileri devralan görevli ise kendisine tanınan yetki çerçevesinde gözaltı kararı verebilir. Kundi, idari sürecin kısaltılmasının yetkililerin daha hızlı karşılık vermesine yardımcı olacağını söylüyor.
Yetkiler ilçe düzeyine nasıl devrediliyor?
26. madde, yetki devri için yasal mekanizmayı düzenliyor. Hükümetin, yazılı bir emirle, belirlenen kısıtlamalara tabi olmak üzere bir kamu görevlisine kendi yetki alanında 3(1). madde kapsamındaki yetkileri kullanma yetkisi vermesine izin veriyor.
Valinin açıklamasında, yetkileri devralan kaymakamlar ve kullanabilecekleri hüküm belirtiliyor. Yazılı yetki devrine eklenen kesin kısıtlamalar açıklamada duyurulmadı. Bu koşullar önem taşıyor; çünkü her görevlinin yetkisinin kapsamını belirliyor.
Eyalet yönetimini artık denetleyen vali Kundi, yetkilerin kullanımı konusunda açık bir talimat verdi:
Bu yetkiler asla kötüye kullanılmamalıdır.
Önceliğini de şöyle ifade etti:
Halkımızın huzuru, güvenliği ve korunması en öncelikli meselem olmaya devam ediyor.
İlçe yetkilileri açısından daha hızlı karar alma, belirli bir kişinin neden gözaltına alınması gerektiğini açıklama sorumluluğunu da beraberinde getiriyor. 2024 tarihli mahkeme kararı, hâkimlerin bu tür emirleri incelerken hangi kanıtları ve gerekçeleri aradığına somut bir örnek sunuyor.
Mahkeme kararı şimdiden sıkı bir ölçüt koydu
Peşaver Yüksek Mahkemesi'nin Bannu şubesi, W.P. No. 293-B/2023 ve bağlantılı dilekçeler kapsamında Bannu ve Karak kaymakamlarının çıkardığı gözaltı kararlarını inceledi. 2 Mayıs'ta açıklanan Mayıs 2024 tarihli kararında bu emirleri iptal etti.
Hâkimler, yetkililerin 3. madde kapsamındaki bildirimlerin kopyalarını sunduğunu, ancak dilekçe sahiplerini gözaltına alma kararlarını destekleyen hiçbir belge sunmadığını tespit etti. Mahkeme, gerekçeleri belirsiz ve muğlak buldu; kararların ne olgular ne de hukuk açısından geçerli olabileceği sonucuna vardı.
Bannu'daki emirlerde, siyasi görüş ayrılıkları nedeniyle hükümet ve devlet aleyhine protestolar, yürüyüşler ve mitingler düzenlediği öne sürülen kişilerden söz ediliyordu. Karak'ta ise eski Ulusal Meclis üyesi Shahid Khattak hakkındaki bir emirde PTI üyeliğine, yol kapatmalarını teşvik ettiği iddiasına ve güvenlik kurumlarıyla yöneticileri hedef alan ifadelerine atıfta bulunuluyordu.
Mahkeme, yetkililerin bu iddiaları ve gözaltı kararlarını haklı çıkarmaya yetecek bilgiye sahip olup olmadığını değerlendirdi. Yetkilerini hukuka uygun kullanmak için gereken olgusal temeli ortaya koyamadıkları sonucuna vardı.
Kararda, bir yetkilinin kanaatinin sınırları olması gerektiği açıklandı. Karar makul olmalı ve yetkilinin onu destekleyecek yeterli bilgiye sahip bulunması gerekiyor. Bu da ilçe yöneticileri için pratik bir ölçüt oluşturuyor: tehdide yol açan davranışı belirlemek, destekleyici bilgileri değerlendirmek ve hukuk çerçevesinde gerekçeli bir karar vermek.
Kişi özgürlüğünün korunması temel önem taşıyor
2024 tarihli kararda, Pakistan Anayasası'nın yaşam ve özgürlüğü ancak kanuna uygun biçimde sınırlandırılabilecek haklar olarak koruyan 9. maddesi ele alındı. Ayrıca tutuklama ve gözaltına ilişkin güvenceleri düzenleyen 10. madde incelendi.
Mahkeme, olağan tutuklama güvenceleri arasında kişiye tutuklanma gerekçelerinin bildirilmesinin, avukata erişiminin ve 24 saat içinde hâkim karşısına çıkarılmasının bulunduğunu açıkladı. Önleyici gözaltı ise bu olağan güvencelere istisnalar getiren, Anayasa'nın 10. maddesinin 3 ila 8. fıkralarında düzenlenen ayrı çerçeve kapsamında uygulanıyor.
Bu nedenle kararname uyarınca alıkonulan kişiler için yargısal denetim özellikle önem taşıyor. Bannu ve Karak davalarında hâkimler, yetkililerden kararlarının dayanağını göstermelerini istedi ve bu dayanak sunulmadığında emirleri iptal etti.
Mahkeme ayrıca, önleyici gözaltı yasalarını uygulayan hükümetlerin dikkatli davranması ve yetkilerinin yasal sınırlarına uyması gerektiğini belirtti. Gözaltı kararıyla karşı karşıya kalan aileler için yönetimin kayda geçirdiği gerekçeler ve bunları destekleyen belgeler, mahkemeye yapılacak itirazlarda temel meseleler hâline gelebilir.
Olağanüstü yönetim ve PTI ile yaşanan gerilim
Cumhurbaşkanı Asif Ali Zardari, Başbakan Shehbaz Sharif'in tavsiyesi üzerine 11 Ekim'de Hayber Pahtunhva'da olağanüstü hâl ve valilik yönetimi ilan etti. Federal hükümet, eyaletteki PTI yönetimini militan saldırılarına yeterli karşılık vermemekle suçladı. Yürütme yetkisi, 11 üyeli bir danışma kurulunun desteğiyle Kundi'ye geçti.
11 Ekim'deki müdahale, Anayasa'nın 232 ve 234. maddelerine dayanıyordu. 232. madde olağanüstü hâl ilanını, 234. madde ise bir eyaletin Anayasa'ya uygun biçimde yönetilememesi durumunda federal müdahaleyi düzenliyor. Bu iki tedbir hem olağanüstü hâl çerçevesini hem de eyalette yürütme yetkisini kimin kullandığını değiştirdi.
Müdahale, dönemin eyalet başbakanı Sohail Afridi'nin liderlik ettiği binlerce PTI destekçisinin Khan'ın serbest bırakılmasını talep etmek üzere Hayber Pahtunhva'dan İslamabad'a doğru yürüyüş düzenlediği sırada gerçekleşti. Khan, siyasi saiklerle yöneltildiğini söylediği suçlamalar nedeniyle 2023'ten bu yana cezaevinde.
PTI, federal hükümetin güvenlik konusundaki değerlendirmesini reddediyor ve terörle mücadele politikasının siyasi uzlaşıyla belirlenmesi gerektiğini savunuyor. Parti, federal makamları güvenlik kaygılarını barışçıl bir protesto yürüyüşünü durdurmak için kullanmakla suçluyor. Hükümet temsilcileriyle PTI yürüyüş öncesinde görüşmeler yaptı, ancak güvenlik temel anlaşmazlık konularından biri olarak kaldı.
PTI Başkanı Gohar Ali Khan, 14 Ekim'de Peşaver Yüksek Mahkemesi'nde valilik yönetimine itiraz etti. Müdahalenin ardından Afridi, eyalet meclisi başkanı Babar Saleem Swati ve diğer PTI liderleri de önleyici gözaltına alındı.
Meclis başkan yardımcısına mahkemeden geçici koruma
Peşaver Yüksek Mahkemesi, resmî konutunun mühürlenmesine ve kararname 3. madde uyarınca gözaltına alınma ihtimaline karşı çıkan dilekçesiyle ilgili olarak meclis başkan yardımcısı Suriya Bibi'nin davasına da müdahale etti. Justices Ijaz Anwar ve Muhammad Faheem Wali'nin yer aldığı heyet, konutun geçici olarak yeniden açılmasına karar verdi ve yeni bir karar verilene kadar Bibi'nin tutuklanmasını yasakladı.
Hâkimler eyalet hükümetinden, eyalet emniyet müdüründen ve diğer yetkililerden yanıt istedi. Mahkeme uyuşmazlığı değerlendirirken sağlanan koruma geçici nitelik taşıyor.
Bibi'nin avukatı Yasir Khattak, 1975 tarihli Hayber Pahtunhva Eyalet Meclisi Başkanı ve Başkan Yardımcısı (Maaşlar, Ödenekler ve Ayrıcalıklar) Yasası'nın 20. maddesinin görev süresi boyunca kendisine resmî konut hakkı tanıdığını savundu. Peşaver'deki Race Course Garden konutunun 3 Haziran 2024 tarihli bir bildirimle tahsis edildiğini söyledi.
Khattak, polisin 11 Ekim'de konuta baskın düzenlediğini, 14 Ekim gece yarısı civarında yeniden gelerek görevlilerin kapıyı kilitlediğini öne sürdü. Bu müdahalenin Bibi'nin kişisel eşyalarına, resmî belgelerine ve temel ihtiyaç malzemelerine erişimini engellediğini savundu.
Bibi, mahkemeden konuta erişimin yeniden sağlanmasını ve özellikle 3. madde kapsamında hukuka aykırı baskınların ya da gözaltının önlenmesini istedi. Hakkında resmî aracı iade etmeyi reddettiği iddiasıyla da dava açıldı. Dilekçesi, mahkemenin önüne somut bir soru getiriyor: Konutuna yönelik müdahalenin ve gözaltı tehdidinin yasal dayanağı neydi?
Güvenlik verileri ne gösteriyor?
Federal Bakan Attaullah Tarar bu ay, Hayber Pahtunhva'da 2025'te 3.774, 2026'nın ilk dokuz ayında ise 2.857 militan saldırısı kaydedildiğini söyledi. Militanlık bağlantılı olaylarda 2025'te 3.512, 2026'nın ocak-eylül döneminde ise 2.775 kişinin hayatını kaybettiğini de açıkladı.
Dolayısıyla 2026'nın daha kısa dönemi, önceki yılın toplam saldırı sayısının yaklaşık yüzde 76'sına, bildirilen can kaybı sayısının ise yüzde 79'una ulaşmıştı. Bu karşılaştırma, federal hükümetin sözünü ettiği güvenlik baskısının boyutunu anlamaya yardımcı oluyor.
Aylık ortalamaları karşılaştırmak, farklı raporlama dönemlerine ilişkin daha kullanışlı bir tablo sunuyor. Saldırı sayıları 2025'te ayda yaklaşık 315, 2026'nın ilk dokuz ayında ise 317'ye karşılık geliyor. Bildirilen aylık ortalama can kaybı yaklaşık 293'ten 308'e yükseldi.
Bu veriler, şiddetin ağır yükünün sürdüğünü gösteriyor. Bölge sakinleri yaşamları, seyahatleri ve gündelik faaliyetleri bakımından risklerle karşı karşıyayken polis ve yöneticiler yeni saldırıları önleme baskısı altında.
İslamabad, saldırıların çoğunun Afganistan merkezli militan gruplar tarafından düzenlendiğini söylüyor. Kabil bu iddiayı reddediyor. Pakistan içindeki siyasi tartışma ise şiddete nasıl karşılık verileceği ve PTI ile yaşanan gerilim sırasında kamu düzeni yetkilerinin nasıl kullanıldığı üzerine yoğunlaşıyor.
Mevcut anlaşmazlığın arka planındaki tarihler
Son yetki devri, daha uzun bir hukuki geçmişin ve kısa ama yoğun bir siyasi müdahale döneminin parçası. Öne çıkan tarihler şöyle:
- 2 Aralık 1960: Batı Pakistan Kamu Düzenini Koruma Kararnamesi, General Ayub Khan yönetiminde resmen ilan edildi.
- 2023: Kaymakamlar, daha sonra Peşaver Yüksek Mahkemesi'nde itiraz konusu olan Bannu ve Karak gözaltı kararlarını çıkardı.
- 2 Mayıs 2024: Mahkeme, gözaltıları destekleyen hiçbir belge bulunmadığı gerekçesiyle kararları iptal etti.
- 11 Ekim 2026: Hayber Pahtunhva'da olağanüstü hâl ve valilik yönetimi ilan edildi.
- 14 Ekim 2026: Gohar Ali Khan valilik yönetimine itiraz etti. Bibi'nin avukatı da aynı gün gece yarısı civarında baskın düzenlendiğini ve konutun kilitlendiğini öne sürdü.
- 22 Ekim 2026: Kundi'nin 3(1). madde kapsamındaki yetkileri devrettiğine ilişkin açıklaması, çarşamba günü ilçe yöneticileriyle yaptığı toplantının ardından haberleştirildi.
Kararnamenin siyasi muhaliflere karşı kullanılması, farklı dönemlerdeki hükümetlere yönelik eleştirilere yol açtı. Avukat Ahsan Pirzada; 1997'de Pakistan Halk Partisi göstericilerinin, 2012'de MQM-H lideri Afaq Ahmed'in ve 2023'te PTI liderleriyle üyelerinin tutuklanmasını, muhalefeti bastırmak amacıyla kullanıldığına dair örnekler olarak gösterdi.
Son yetki devri, ilçe yöneticilerine kanıtlarla desteklenen hızlı kararlar alma konusunda yeni bir sorumluluk yüklüyor. 2024 tarihli karar ve Bibi'nin süren davası, bu kararların hâkimlerin önüne nasıl gelebileceğini gösteriyor. Bu süreçlerde kişinin özgürlüğü, evine erişimi ve siyasi yaşama katılma imkânı söz konusu.
Öne çıkan noktalar
- Vali Faisal Karim Kundi, 3(1). madde kapsamındaki önleyici gözaltı yetkilerini Hayber Pahtunhva genelindeki kaymakamlara devretti.
- Kararname, gözaltı emirlerinin yazılı olmasını şart koşuyor ve her seferinde en fazla altı aylık uzatmalara izin veriyor.
- 26. madde, belirtilen kısıtlamalara tabi olmak üzere yazılı emirle yetki devrine imkân tanıyor.
- Peşaver Yüksek Mahkemesi, yetkililerin destekleyici belge sunmaması nedeniyle Mayıs 2024'te Bannu ve Karak'taki gözaltı kararlarını iptal etti.
- PTI, 11 Ekim'de valilik yönetiminin ilan edilmesine itiraz etti; meclis başkan yardımcısı Suriya Bibi ise tutuklanmaya karşı geçici koruma aldı.
- Hükümet verilerine göre militan saldırılarının sayısı 2025'te 3.774, 2026'nın ilk dokuz ayında 2.857 oldu.






