Sindh yanıtını çoktan verdi
3 Eylül 2026'da Sindh Meclisi'nden oybirliğiyle geçen karar, Pakistan'da yeni eyaletler konusunda giderek büyüyen anlaşmazlığın merkezinde yer alıyor: Karar, Sindh'in bölünmesini, topraklarının herhangi bir bölümünün ayrılmasını ya da herhangi bir kısmının ayrı veya federal bir idari düzenlemeye bağlanmasını reddediyor. Buna rağmen federal bakanlar ülke çapında referandum yapılması için bastırıyor; Karaçi'nin geleceği, Başbakan Shehbaz Sharif'in iktidar koalisyonu içinde bir karşı karşıya gelişe yol açıyor.
İçindekiler
- Sindh yanıtını çoktan verdi
- Sindh Meclisi neyi reddetti?
- Öneri koalisyon anlaşmazlığına nasıl dönüştü?
- Karaçi neden gerilimin odağında?
- Şiddet uyarıları gerilimi tırmandırıyor
- Referandum ne işe yarayabilir?
- Yeni haritanın ardındaki para ve su
- Daha fazla eyalet siyasi gücü de değiştirir
- Daha güçlü yerel yönetim aynı ihtiyacı karşılayabilir mi?
- Öne çıkanlar
Meclisin 3 Eylül tarihli kararı, 7 Eylül'de resmen bildirildi ve Pakistan Anayasası'nın 239(4). maddesine dayanıyor. Bu hüküm, sınırları değiştiren bir anayasa değişikliğinin cumhurbaşkanına sunulabilmesi için, değişiklikten etkilenen eyalet meclisinin toplam üye sayısının en az üçte ikisinin onayını gerektiriyor.
Muttahida Qaumi Movement-Pakistan'ın (MQM-P) liderlerinden Sağlık Bakanı Mustafa Kamal, Karaçi'nin yeni bir eyalet içinde idari bir birim olmasını istiyor. Partisi Aralık 2026'da referandum yapılmasını talep ediyor. Sindh'i yöneten ve Sharif'in federal hükümetini destekleyen Pakistan Halk Partisi (PPP) ise eyaletin bütünlüğünün korunması gerektiğinde ısrar ediyor.
Bu karşı karşıya geliş, farklı uzlaşma biçimleri gerektiren üç kararı birbirine bağlıyor: seçmenlere danışılıp danışılmayacağı, Anayasa'nın değiştirilip değiştirilmeyeceği ve sınırlar değişirse para, su ve siyasi temsilin nasıl dağıtılacağı. Ülke çapında yapılacak bir oylama kamuoyunun tercihlerini ortaya koyabilir; ancak yeni sınırları onaylama yetkisi ulusal parlamentoda ve etkilenen eyalet meclislerinde kalacak.
Karaçi sakinleri açısından pratik mesele, Pakistan'ın en büyük şehri ve ticaret başkentindeki harcama ve hizmetleri kimin yöneteceği. Sindh hükümeti açısından ise anlaşmazlık, eyaletin toprak bütünlüğünün yanı sıra kendi sınırları üzerindeki anayasal yetkisiyle de ilgili.
Sindh Meclisi neyi reddetti?
Eyalet milletvekili ve Kamu Hesapları Komitesi Başkanı Nisar Ahmed Khuhro, eylül ayında kabul edilen kararı sundu. Kararın ifadesi, bir eyalet kurulmasının ötesine geçiyor: Bir ilçe, idari bölge ya da bölgenin ayrılmasını veya herhangi bir toprağın ayrı bir idari düzenlemeye bağlanmasını da reddediyor.
Kararda, meclisin Sindh sınırlarında yapılacak herhangi bir değişikliğe onay vermeyeceği ve eyaletin birliğini korumak için 239(4). madde kapsamındaki yetkisini kullanacağı belirtiliyor. Sindh hükümetine, karar metnini Pakistan cumhurbaşkanına, başbakana, Senato başkanına ve Ulusal Meclis başkanına iletmesi talimatı veriliyor.
Meclis, tutumunu Sindh'in Pakistan'ın kurucu bir parçası olma tarihine dayandırıyor. Sindh yasama meclisinin 3 Mart 1943'te Pakistan'ın kurulmasını destekleyen kararını ve 26 Haziran 1947'de yeni ülkeye katılma kararını hatırlatıyor. Ayrıca 21 Şubat 2026'da kabul edilen karar da dahil olmak üzere, toprak bütünlüğünü savunan önceki kararları sıralıyor.
Eylül kararı şöyle diyor:
Sindh birdir ve öyle kalacaktır.
Anayasal gereklilik, bu siyasi tutuma pratik bir güç kazandırıyor. Sindh'i etkileyecek bir önerinin, 168 üyeli mecliste 112 oy alması gerekecek. İslamabad'daki destek, eyalet meclisinin onayıyla tamamlanmak zorunda.
Öneri koalisyon anlaşmazlığına nasıl dönüştü?
İçişleri Bakanı Mohsin Naqvi, 30 Temmuz'da İslamabad'da düzenlenen ekonomi zirvesinde daha küçük idari birimlerin kamu hizmetlerini iyileştirebileceğini savunarak tartışmayı yeniden alevlendirdi. Daha sonra seçmenlere Pakistan'da daha fazla eyalet kurulmasını isteyip istemediklerinin sorulmasını önerdi.
Planlama Bakanı Ahsan Iqbal, uzlaşmayla 12 ila 15 eyalet kurulmasından söz etti. Savunma Bakanı Khawaja Asif ise sınırların dilsel, etnik veya siyasi değerlendirmelerden ziyade idari ihtiyaçlara göre belirlenmesi halinde 12'ye kadar eyalet kurulmasının ele alınabileceğini öne sürdü. Pakistan'da şu anda dört eyalet bulunuyor: Punjab, Sindh, Khyber Pakhtunkhwa ve Balochistan.
Başlıca gelişmeler şöyle:
- 30 Temmuz 2026: Naqvi, İslamabad'daki ekonomi zirvesinde yeni idari birimler kurulmasını açıkça savundu.
- 3 Eylül: Sindh Meclisi, toprakların bölünmesini ve ayrı idari düzenlemeleri oybirliğiyle reddetti.
- 7 Eylül: Meclis, kararını ulusal liderlere iletilmek üzere resmen bildirdi.
- 17 Kasım: MQM-P liderleri kampanyalarını yoğunlaştırarak aralık ayının belirleyici bir ay olacağını söyledi.
- 18 Kasım: Başbakan danışmanı Rana Sanaullah, konunun kabineye ve parlamentoya taşınması gerektiğini söyledi.
- Aralık 2026: MQM-P, 2027 başlamadan önce ülke çapında referandum yapılmasını istiyor.
Hükümet üzerinde uzlaşılmış bir harita, referandum sorusu, anayasa değişikliği taslağı ya da resmî oylama tarihi yayımlamadı. Kamal, kabinenin konuyu resmen görüşmediğini söylerken Sharif'in partisi Pakistan Müslüman Ligi-Navaz (PML-N) de henüz resmî bir politika açıklamadı.
Karaçi neden gerilimin odağında?
Kamal, Sindh eyalet hükümetinin yetki ve kaynakları kentlere ve mahallelere devretmek yerine merkezileştirdiğini savunuyor. Yeni bir eyalet kurulmasına Karaçi'deki farklı toplulukların destek verdiğini söylüyor.
Federal sağlık bakanı, televizyonda yaptığı açıklamalarda, var olduğuna inandığı desteği şöyle anlattı:
Karaçi'deki kayıtlara bakın. Sindhiler, Peştunlar, Beluçlar, Pencaplılar ve Saraikiler dahil tüm topluluklardan insanlar artık Karaçi'nin idari birim haline gelerek yeni bir eyaletin parçası olması fikrini destekliyor.
MQM-P Genel Başkanı ve Federal Eğitim Bakanı Khalid Maqbool Siddiqui, kaynakların dağıtımını kampanyanın merkezine yerleştirdi. Karaçi'nin Pakistan gelirlerinin yüzde 66'sını, Sindh'in eyalet gelirlerinin ise yüzde 97'sini sağladığını öne sürüyor. Kamal, kentte yaşamanın zor olmaya devam ettiğini, buna karşın 17 ila 18 yılda kente 22 trilyon rupi aktarıldığını iddia etti.
MQM-P nüfus sayımlarına da itiraz ediyor. Parti liderleri, Karaçi'nin 35 milyon sakini olduğunu ve 2023 nüfus sayımında nüfusun eksik kaydedildiğini ileri sürüyor. Kamal ayrıca Muhacir topluluğunun Sindh nüfusunun yüzde 38'ini oluşturduğunu ve 7,3 milyon kişinin sayımda eksik kaldığını iddia ediyor. Bunlar, temsil ve kamu kaynaklarının dağılımına ilişkin anlaşmazlık kapsamındaki parti iddiaları.
Parti, Karaçi'nin Shahrah-e-Faisal Caddesi'nde “Haqiqi Referandumu” adını verdiği etkinlik için destekçilerini harekete geçiriyor ve Başbakan Murad Ali Shah'ın istifasını talep ediyor. Sindh Kıdemli Bakanı Sharjeel Inam Memon, halka açık toplantılar için hükümet izni gerektiğini, yer ve tarihe yetkililerin karar vereceğini söylüyor.
Şiddet uyarıları gerilimi tırmandırıyor
PPP Genel Başkanı Bilawal Bhutto-Zardari, Sindh'i zorla bölme girişiminin direnişe ve kan dökülmesine yol açacağını söylüyor. Karaçi'de yaptığı açıklamada şu uyarıda bulundu:
Eyalet zorla bölünürse toplum da bölünür, düşmanlığa yol açar, sıradan insanlar silaha sarılır ve kan dökülmesi tek bir ölümle sınırlı kalmaz.
Kamal, olası şiddetin sorumluluğunu PPP liderine yükleyerek karşılık verdi. PPP'li siyasetçi Saeed Ghani, Bhutto-Zardari'yi savunarak sözlerinin yanıltıcı biçimde aktarıldığını söyledi ve MQM-P'nin kampanyasını düşmanlığı artırmakla suçladı.
Memon, etnik ve dilsel temelde bölünmeye karşı uyarıda bulundu. Kamal da çalışanlarından tüm dilsel ve dinî toplulukları kapsamalarını istedi; muhaliflerini ise bu toplulukları birbirine düşürmeye çalışmakla suçladı.
Tartışma, istişare konusundaki güvensizliği açığa çıkardı. Bhutto-Zardari, kendisine ya da Cumhurbaşkanı Asif Ali Zardari'ye öneri hakkında danışılmadığını söylüyor. Naqvi ise karar kesinleşmeden önce partilere danışılacağı ve değişikliklerin koalisyon mutabakatı gerektireceği güvencesini verdi.
Enformasyon Bakanı Attaullah Tarar, PPP'ye aynı hükümetin ortağı olarak müzakere çağrısında bulundu. Asif ise belirli bir Karaçi sınır planını desteklemeksizin, parlamento tartışmasının yanı sıra halkın görüşüne başvurulmasını savundu.
Referandum ne işe yarayabilir?
48(6). madde, başbakanın parlamentonun ortak oturumunun onayıyla, ulusal öneme sahip bir konuyu evet ya da hayır yanıtı gerektiren bir soruyla seçmenlere sunmasına izin veriyor. Tarar, bunun kamuoyunun görüşünü belirlemek için anayasal ve hukuki bir yol olduğunu söylüyor.
Enformasyon Bakanı tutumunu şöyle ifade etti:
Pakistan ve Sindh halkı daha fazla eyalet istiyorsa bunlar kurulmalı; istemiyorsa kurulmamalı.
Memon, eyalet kurmak için referandumun hukuki bir dayanağı olmadığını savunuyor. Karaçi'de çalışan anayasa avukatı Abdul Moiz Jaferii ise daha ayrıntılı bir açıklama yapıyor: Referandum sonucu tavsiye niteliğinde olacak ve eyalet sınırlarını değiştiren her türlü anayasa değişikliğinde 239. madde geçerliliğini koruyacak.
Jaferii şöyle dedi:
Referandum, bu şekilde özel olarak belirlenmiş sürecin yerine kullanılamaz. Ayrıca referandumlarda nüfusun tamamına yalnızca iki seçenekli bir soru yöneltilebilir ve yanıt, soruyu yöneltenler açısından bağlayıcı değildir.
Anayasa değişikliği için parlamentonun her iki kanadındaki toplam üyelerin üçte ikisinin desteği gerekiyor: 336 Ulusal Meclis üyesinden 224'ünün ve 96 senatörden 64'ünün oyu. Sınır değişiklikleri için ayrıca etkilenen eyalet meclisinin üçte ikisinin onayı gerekiyor. Bu eşikler yalnızca oylamaya katılanlara değil, toplam üye sayısına göre hesaplanıyor.
Cumhurbaşkanı Zardari ile Sharif'in, referandum yapılıp yapılmayacağına ve hangi sorunun sorulacağına parlamentonun karar vermesi gerektiği konusunda uzlaştığı bildirildi. Görüşmelerine ilişkin kamuoyu açıklamasında koalisyon içi eşgüdümden söz edildi ancak eyalet tartışmasının ayrıntılarına girilmedi. Sanaullah, Naqvi'nin konu parlamentoya taşınmadan önce kabineye sunması gerektiğini söylüyor.
Yeni haritanın ardındaki para ve su
Pakistan eyaletleri, federal vergilerden oluşan bölüşülebilir havuzun yüzde 57,5'ini alıyor; tartışmada sözü edilen mali yılda bu tutar 8,64 trilyon rupiye ulaşıyor. Yaygın olarak NFC Ödülü adıyla bilinen Ulusal Maliye Komisyonu düzenlemesi, bu kaynakların paylaşım çerçevesini belirliyor.
Eyaletlere ayrılan payın yüzde 51,74'ü Punjab'a, yüzde 24,55'i Sindh'e, yüzde 14,62'si Khyber Pakhtunkhwa'ya ve yüzde 9,09'u Balochistan'a gidiyor. Sindh'in yüzdesi 8,64 trilyon rupiye uygulandığında yaklaşık 2,12 trilyon rupilik bir pay ortaya çıkıyor; bu da yeniden yapılanmada söz konusu olan kaynakların büyüklüğünü gösteriyor.
Yeni eyaletlerin kurulması, mevcut bir eyaletin payının halefleri arasında nasıl bölüşüleceğine ilişkin kararlar gerektirecek. Hükümetlerin ayrıca varlıkları, sorumlulukları ve kurumları paylaşması gerekecek. 1991 Su Anlaşması, İndus Nehri sularını eyaletler arasında paylaştırıyor; bu da su dağıtımını müzakerelerin bir diğer önemli konusu haline getiriyor.
İslamabad merkezli Piyasa Ekonomisi Politika Araştırmaları Enstitüsü (PRIME), ekim ayında Punjab'ın üç eyalete bölünmesinin yıllık 46,9 milyar ila 56,2 milyar rupiye mal olacağını tahmin etti. Mevcut 30 idari bölümün tamamının eyalete dönüştürüldüğü senaryoda ise yıllık maliyet 609,2 milyar ila 730,3 milyar rupi olarak hesaplandı.
Bu tahminler, ilk kuruluş maliyetlerini, polis teşkilatlarını ve tam teşekküllü sekretaryaları kapsamıyor. Sindh Yerel Yönetimler Bakanı Syed Nasir Hussain Shah, bölünmeye karşı çıkarken ek kurumların maliyetini gerekçe gösterdi. Her yeni eyalet, kamu gelirlerinden pay almanın yanı sıra işleyen bir idareye de ihtiyaç duyacak.
Daha fazla eyalet siyasi gücü de değiştirir
Pakistan Senatosu eyaletlere eşit temsil sağladığından, yeniden yapılanma yalnızca yerel yönetimi değil ulusal siyaseti de etkiler. PRIME, kendi modeline göre yalnızca Punjab'ın üç eyalete bölünmesinin bile Senatodaki sandalye sayısını 96'dan 142'ye çıkaracağını tahmin etti.
Eyalet talepleri Karaçi'nin çok ötesine uzanıyor. Sanaullah, mevcut hareketlerin bulunduğu bölgeler olarak Güney Punjab, Bahawalpur ve Hazara'yı saydı. Punjab Meclisi Başkanı Malik Ahmad Khan, Sindh'in bölünmesine karşı çıkarken Punjab'ın bölünmesini desteklediği için PPP'ye tepki gösterdi.
Punjab'ın kendi tarihi, bir önerinin kabul edilmesi için kaç onay gerektiğini gösteriyor. Eyalet meclisi, Mayıs 2012'de Güney Punjab'ı destekleyen ve Bahawalpur eyaletinin yeniden kurulmasını isteyen kararları oybirliğiyle kabul etti. Senato, Mart 2013'te Bahawalpur Janoobi Punjab eyaleti kurulmasına ilişkin yasa tasarısını kabul etti; ancak Ulusal Meclis dönemi, bu kanadın herhangi bir işlem yapmaması üzerine sona erince tasarı geçerliliğini yitirdi.
Güncel tartışmalar, 12 ila 15 eyalet kurulmasından mevcut idari bölümlere dayalı çok daha büyük ölçekli planlara kadar uzanıyor. Bildirilen 12 eyaletli modelde Punjab dört, Khyber Pakhtunkhwa ve Balochistan üçer, Sindh ise iki eyalete bölünecek. Başka önerilerde 32 eyaletten söz ediliyor. Her plan farklı sınırlar, maliyetler ve siyasi temsil biçimleri ortaya çıkaracak.
Eleştirmenler, eyaletlerin siyasi tabanlarının parçalanmasının partileri zayıflatabileceği ve ordunun etkisini artırabileceği uyarısında da bulunuyor. Dolayısıyla daha iyi kamu hizmetleri vaadinin yanı sıra güç dengesi de anlaşmazlığın bir parçası.
Daha güçlü yerel yönetim aynı ihtiyacı karşılayabilir mi?
140-A maddesi, seçilmiş yerel yönetimleri ve siyasi, idari ve mali sorumlulukların devredilmesini zorunlu kılıyor. MQM-P lideri Dr. Farooq Sattar, önerilen 28. Anayasa Değişikliği'nde bu yükümlülüklerin daha kesin biçimde tanımlanmasını istiyor.
Kamal, 26. ve 27. değişiklikler üzerine yapılan müzakerelerde PPP'nin MQM-P'nin yerel yönetimleri güçlendirme çabalarını engellediğini iddia ediyor. PPP ise Sindh'in anayasal haklarına ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesi gerektiğini savunuyor.
Jaferii, eyalet sınırları değiştirilmeden daha küçük idari birimler kurulabileceğini savunuyor. PTI Genel Sekreteri Salman Akram Raja da benzer şekilde mevcut yerel yönetimlere yetki verilmesini destekliyor ve Punjab üçe bölünse bile her eyalette çok büyük nüfusların yaşamaya devam edeceğini söylüyor.
İşleyen bir okul, hastane veya su şebekesi arayan bir aile için pratik ölçüt, bütçelerin ve kararların kimin elinde olacağıdır. Yeni bir eyalet başkentiyle yetkileri artırılmış bir kent yönetimi, yetkiyi farklı biçimlerde dağıtır. Politika yapıcıların hangi hizmetleri kimin yöneteceğini, finansmanın bu kurumlara nasıl ulaştırılacağını ve sakinlerin yetkilileri nasıl hesap verebilir kılacağını belirlemesi gerekir.
Aralık, MQM-P'nin tercih ettiği son tarih. Asif'in yeni bir sistemin yeni yıla kadar gelebileceği yönündeki önerisi, içeriden bilgiye dayanmayan kişisel bir değerlendirmeydi. Öncelikli siyasi görev, birbiriyle çelişen kamuoyu açıklamalarını kabine tarafından hazırlanacak ve parlamentonun yanı sıra etkilenen eyalet meclislerinin de değerlendirebileceği bir öneriye dönüştürmek.
Öne çıkanlar
- Sindh Meclisi, ayrı veya federal idari düzenlemeler de dahil olmak üzere bölünmeyi 3 Eylül 2026'da oybirliğiyle reddetti.
- MQM-P, aralık ayında ülke çapında referandum yapılmasını istiyor ve Karaçi'nin yeni bir eyalete bağlanmasını destekliyor.
- PPP, Sindh'in bölünmesine karşı çıkıyor; bu durum Sharif'in iktidar koalisyonunda anlaşmazlığa yol açıyor.
- Referandum için parlamentonun onayı gerekiyor; sınır değişiklikleri ise anayasa değişikliği ve etkilenen eyalet meclisinin onayını gerektiriyor.
- Sindh sınırlarını değiştirecek bir düzenleme için eyalet meclisinde 112 oy ve parlamentonun her iki kanadında üçte iki destek gerekiyor.
- Üzerinde uzlaşılmış bir harita, referandum sorusu, değişiklik taslağı veya resmî oylama tarihi yayımlanmadı.
- Vergi paylaşımı, İndus sularının tahsisi, idari maliyetler ve Senatodaki temsil konularında da karar alınması gerekecek.






