Yenilenebilir Enerji Planları Genişlerken Dünya Bankası Özbekistan'ın Elektrik Şebekesini Yenilemek İçin 100 Milyon Doları Onayladı

7 dakikalık okuma
World Bank Approves $100 Million for Uzbekistan Grid Upgrades as Renewable Energy Plans Expand

60 trafo merkezini yenilemek için 371 milyon dolarlık plan

Dünya Bankası, 60 büyük elektrik trafo merkezini modernize etmek ve dijitalleştirmek için hazırlanan 371 milyon dolarlık finansman paketine katılarak 27 Ekim 2026'da Özbekistan'a 100 milyon dolarlık kredi onayladı. Program, enerji kayıplarını ve kesintileri azaltmayı, şebekeyi ise en az 3,3 gigavatlık yenilenebilir enerji kapasitesini karşılayabilecek duruma getirmeyi hedefliyor.

İçindekiler
  1. 60 trafo merkezini yenilemek için 371 milyon dolarlık plan
  2. Finansman nasıl oluşturuldu?
  3. Trafo merkezlerinde neler değişecek?
  4. Güneş ve rüzgâr enerjisine yer açmak
  5. Elektrik ve salım hedeflerini anlamak
  6. İş olanakları tesislerin devreye alınmasına bağlı
  7. Dijital yenilikler yeni işletme sorumlulukları getiriyor
  8. Diğer şebeke yatırımlarıyla bağlantısı
  9. Öne Çıkanlar

Asya Kalkınma Bankası (ADB) 200 milyon dolarlık ek kredi sağlayacak, Özbekistan ise devlet bütçesinden 71 milyon dolar katkıda bulunacak. Devlete ait anonim şirket Özbekistan Ulusal Elektrik Şebekeleri, Elektrik Dağıtım Sistemlerini Modernizasyon Programı'nı uygulayacak.

Dünya Bankası, yenilenen trafo merkezlerindeki yıllık elektrik kayıplarının 2031'e kadar 20.000 megavatsaat azalmasını bekliyor. Programın ayrıca, karbondioksit eşdeğeri cinsinden ölçülen sera gazı salımını her yıl yaklaşık 23.000 ton önleyeceği öngörülüyor.

Özbekistan'ın eskiyen ve aşırı yük altında çalışan elektrik altyapısı, yatırımı acil hâle getiriyor. On yıllar önce kurulan ekipmanlar artan talebi karşılamakta zorlanıyor ve evleri, işletmeleri, okulları ve hastaneleri etkileyen kesintilere yol açıyor. Yeni güneş ve rüzgâr santrallerinin ürettiği elektriği tüketicilere taşıyabilecek bir şebekeye de ihtiyaç var.

Finansman; fiziksel altyapı çalışmalarını, dijital kontrol sistemlerini ve şebeke şirketinin işleyişindeki değişiklikleri bir araya getiriyor. Program, eskiyen ekipmanların yenilenmesinin yanı sıra mali yönetim, siber güvenlik, çevresel ve sosyal standartlar ile istihdamda toplumsal cinsiyet eşitliğini teşvik edecek önlemleri de kapsıyor.

Finansman nasıl oluşturuldu?

İki uluslararası kredi kuruluşu, toplam program bütçesinin yaklaşık yüzde 81'ine karşılık gelen 300 milyon doları sağlayacak. Özbekistan'ın 71 milyon dolarlık katkısı kalan yüzde 19'u oluşturuyor. ADB'nin 200 milyon dolarlık kredisi, Dünya Bankası kredisinin iki katı ve toplam paketin yaklaşık yüzde 54'ü büyüklüğünde.

Onaylar ve anlaşma birkaç aşamada gerçekleşti:

  • 30 Eylül 2026: ADB, program için 200 milyon dolarlık krediyi onayladı.
  • 15 Ekim 2026: ADB kredi anlaşması imzalandı.
  • 27 Ekim 2026: Dünya Bankası, 100 milyon dolarlık krediyi onayladı.
  • 2030: Özbekistan, kurulu yenilenebilir enerji kapasitesini 25 gigavata çıkarmayı hedefliyor.
  • 2031: Program, yıllık elektrik kayıplarını azaltmayı ve en az 3,3 gigavatlık yenilenebilir enerji kapasitesini karşılayabilecek bir şebeke oluşturmayı hedefliyor.
Reklam

Dünya Bankası ve ADB, proje hazırlığı ve uygulama denetiminde yaklaşımlarını paylaşmalarına olanak veren bir iş birliği düzenlemesi olan Tam Karşılıklı Güven Çerçevesi'ni kullanıyor. Lider kredi kuruluşu olarak ADB görev yapacak.

Bu düzenleme Özbekistan için işlerin tekrarlanmasını önleyerek pratik fayda sağlayacak. Her banka için ayrı değerlendirme ve denetim süreçleri yürütmek yerine kredi kuruluşları çalışmalarını koordine ederek idari maliyetleri ve hükümet üzerindeki yükü azaltmayı amaçlıyor. Açıklamada yenilenen tesislerin devreye alınacağı tarih ya da kredilerin geri ödeme koşullarına ilişkin ayrıntılar belirtilmedi.

Trafo merkezlerinde neler değişecek?

Trafo merkezleri, elektrik şebekesindeki bağlantı noktalarıdır. Elektriği şebeke içinde yönlendirir ve farklı sistem bölümleri arasında taşınabilmesi, sonunda da tüketicilere ulaşabilmesi için gerilimini değiştirirler.

Modernizasyon için seçilen 60 trafo merkezine yeni ekipman ve dijital kontrol sistemleri kurulacak. İşletmeciler, elektrik yüklerini izleyip arızaları daha hızlı tespit edebilecek; böylece şu anda baskı altında çalışan ekipmanları daha iyi yönetebilecekler.

Aşırı yüklenme, talebin ekipmanı rahatça karşılayabileceği düzeyin üzerine çıkmasıyla meydana gelir. Eskiyen bileşenlerle birlikte bu durum elektrik kayıplarına ve tedarik kesintilerine yol açabilir. Bu nedenle trafo merkezlerinin yenilenmesi, hem şebekenin taşıyabileceği elektrik miktarını hem de işletiminin güvenilirliğini artırmayı hedefliyor.

Haneler açısından başarı, aydınlatma, ısıtma ekipmanları ve ev aletlerinde daha az kesinti yaşanması anlamına gelecek. İşletmeler için makine ve günlük faaliyetlerde daha az aksama demek. Okullar ve hastaneler de temel hizmetleri sürdürebilmek için kesintisiz elektriğe ihtiyaç duyuyor.

Güneş ve rüzgâr enerjisine yer açmak

Özbekistan, kurulu yenilenebilir enerji kapasitesini 2030'a kadar 25 gigavata çıkarmayı planlıyor. Trafo merkezi programı, şebekenin bu miktarın en az 3,3 gigavatını, yani ulusal hedefin yüzde 13,2'sini karşılayabilmesine yardımcı olacak şekilde tasarlandı.

Bu karşılaştırma, ülkenin elektrik üretimine yönelik hedeflerinin yanı sıra şebeke yatırımının ölçeğini de ortaya koyuyor. Santraller elektrik üretirken trafo merkezleri ve hatlar bu elektriği ihtiyaç duyulan yerlere taşıyor. Dolayısıyla üretim kapasitesini artırmak için şebekeye de yatırım yapılması gerekiyor.

Reklam

Gigavat, güç kapasitesini, yani uygun koşullarda bir tesisin belirli bir anda ne kadar elektrik üretebileceğini ölçer. Bir yıl içinde fiilen üretilen miktar, tesisin ne sıklıkla çalıştığına ve güneş ile rüzgâr santrallerinde güneş ışığı ve rüzgâr koşullarına bağlıdır.

Programdaki 3,3 gigavatlık hedef, şebekenin yenilenebilir enerji üretimini karşılayabilme kapasitesiyle ilgili. Finansmanla yürütülecek çalışmalar, trafo merkezleri ve bunların işletilmesinde kullanılan sistemlere odaklanarak yeni elektrik kaynaklarıyla tüketiciler arasındaki bağlantıları destekliyor.

Elektrik ve salım hedeflerini anlamak

Yıllık elektrik kayıplarının 2031'e kadar 20.000 megavatsaat azaltılması öngörülüyor; bu, 20 milyon kilovatsaat demek. Kilovatsaat, hanelerin elektrik faturalarında yaygın olarak kullanılan birimdir; 1.000 kilovatsaat 1 megavatsaate eşittir.

Elektrik kayıpları, şebekeye giren ancak kullanılabilir elektrik olarak tüketicilere ulaşmayan enerjidir. Elektrik ekipmanlarından geçerken enerjinin bir bölümü ısıya dönüşür. Eskiyen ekipmanların yenilenmesi ve işletimin iyileştirilmesi bu kayıpları azaltarak üretilen elektriğin daha büyük bölümünün kullanıcılara ulaşmasını sağlayabilir.

20.000 megavatsaatlik hedef, yenilenen trafo merkezleri için geçerli. Bu merkezlerin yıllık kayıplarına ilişkin başlangıç değeri verilmediğinden, planlanan azalma yüzde olarak ifade edilemiyor.

Program kapsamında karbondioksit eşdeğeri cinsinden yıllık yaklaşık 23.000 ton salım azaltılması da öngörülüyor. Bu ölçüm, farklı sera gazlarını küresel ısınmaya etkilerine göre ortak bir ölçeğe taşır. Elektrik kayıplarının azaltılması ve yenilenebilir enerji üretimini karşılayabilme kapasitesinin artırılması, programın salımları azaltmaya yönelik katkısının bir parçası.

Kapasite ve enerji arasındaki fark, iki temel hedefi anlamaya yardımcı oluyor. Gigavat, şebekenin karşılayabilmesi gereken yenilenebilir güç kapasitesini ifade ediyor. Megavatsaat ise modernize edilen trafo merkezlerinde her yıl tasarruf edilmesi beklenen elektrik miktarını gösteriyor.

İş olanakları tesislerin devreye alınmasına bağlı

Dünya Bankası, modernize edilen altyapının işletmeye alınmasından sonraki beş yıl içinde programın yaklaşık 11.700 ilave nitelikli istihdam yaratılmasına yardımcı olmasını bekliyor. İstihdam tahmini, kredilerin onaylandığı tarihe değil, tesislerin devreye alınmasına bağlı.

Öngörülen işler, yatırımın elektrik tedarikini iyileştirerek yaratabileceği veya destekleyebileceği istihdam olarak tanımlanıyor. Açıklamada mesleklere, bölgelere ya da kalıcı ve geçici işlere göre bir dağılım verilmedi.

Reklam

Dünya Bankası'nın Orta Asya Bölge Direktörü Naji Benhassine, güvenilir elektrik tedarikinin hanelerin ihtiyaçları, istihdam ve kamu hizmetleriyle bağlantısına dikkat çekti. Yatırımın amacına ilişkin olarak şöyle konuştu:

Güvenilir elektrik tedariki, haneler ve iş faaliyetleri için temel bir gereklilik olmasının yanı sıra istihdamın, kamu hizmetlerinin ve ekonomik büyümenin de temelini oluşturur.

Benhassine, ADB ile iş birliğinin elektrik altyapısını modernize etmeye ve mali kaynakları daha verimli kullanmaya yardımcı olacağını da söyledi. Açıklamaları, programın teknik çalışmalarını ekonomik amacıyla ilişkilendiriyor: insanlara ve işletmelere daha güvenilir elektrik sağlamak.

Dijital yenilikler yeni işletme sorumlulukları getiriyor

Özbekistan Ulusal Elektrik Şebekeleri, program kapsamında ekipman yenilemenin ötesindeki uygulamalardan da sorumlu olacak. Program, bakım, mali denetim ve siber güvenliğin iyileştirilmesinin yanı sıra çevresel ve sosyal standartlara uyumun güçlendirilmesini de içeriyor.

Dijital kontrol sistemleri, ekipman yükleri ve arızalar konusunda işletmecilere daha hızlı bilgi sağlayabilir. Bu sistemlerin korunması, elektrik işletiminin güvenilirliğini sürdürmenin bir parçası. Programda modernizasyonla birlikte siber güvenliğe de yer verilmesinin nedeni bu.

Mali yönetim önlemlerinin, şirketin kaynaklarını planlama, kullanma ve raporlama biçimini iyileştirmesi amaçlanıyor. Çevresel ve sosyal standartlar, yatırımın nasıl yürütüleceğine ve insanlar ile çevredeki alanlar üzerindeki etkilerin nasıl yönetileceğine yön verecek.

Program ayrıca istihdamda toplumsal cinsiyet eşitliğini teşvik etmeyi ve enerji sektöründe kadınlara yönelik fırsatları artırmayı hedefliyor. Kadın istihdamına ilişkin sayısal bir hedef belirtilmedi.

Diğer şebeke yatırımlarıyla bağlantısı

ADB, 2010'dan bu yana Özbekistan'a enerji alanında 3,4 milyar doların üzerinde finansman ve garanti sağladı. ADB, 2023'te dağıtım şebekesindeki 26 trafo merkezinin dijitalleştirilmesi için ayrıca 200 milyon doları onaylamıştı. Bu da son paketin şebekeye yönelik önceki yatırımlar üzerine kurulduğunu gösteriyor.

Taşkent'in de 10 trafo merkezini modernize etme planları var. Güç transformatörlerinin yenilenmesinin toplamda 333,2 megavoltamper kapasite artışı sağlaması bekleniyor. Megavoltamper, transformatörler de dâhil olmak üzere elektrik ekipmanlarının sınıflandırılmasında kullanılan bir birim. Yenilenebilir enerji hedefi ise gigavat cinsinden üretim kapasitesiyle ifade ediliyor.

Reklam

Yeni program, iki büyük kredi kuruluşunun ortak denetimiyle ülke çapında 60 trafo merkezini yenilemeyi kapsıyor. Ölçülebilir hedefleri, kayıpları azaltmak, daha fazla yenilenebilir elektriği şebekeye almak ve 2031'e kadar salımları düşürmek.

Tüketiciler açısından en somut sonuç, elektriğin daha güvenilir hâle gelip gelmediği olacak. Özbekistan'ın yenilenebilir enerji planları açısından ise sınama, yenilenen şebekenin üretim tesislerinden ek elektriği ona ihtiyaç duyan hanelere, işletmelere ve kamu hizmetlerine taşıyıp taşıyamayacağı.

Öne Çıkanlar

  • Dünya Bankası, Özbekistan'daki elektrik şebekesini modernize etmek için 27 Ekim 2026'da 100 milyon dolarlık krediyi onayladı.
  • ADB 200 milyon dolar kredi verecek, Özbekistan ise 71 milyon dolar katkı sağlayacak. Toplam finansman 371 milyon dolara ulaşacak.
  • Program kapsamında 60 büyük trafo merkezi modernize edilip dijitalleştirilecek.
  • Yenilenen trafo merkezlerindeki yıllık elektrik kayıplarının 2031'e kadar 20.000 megavatsaat azalması bekleniyor.
  • Şebekenin en az 3,3 gigavatlık yenilenebilir enerji kapasitesini karşılayabilmesi hedefleniyor.
  • Yıllık salım azaltımının karbondioksit eşdeğeri cinsinden yaklaşık 23.000 tona ulaşacağı öngörülüyor.
  • Modernize edilen tesislerin işletmeye alınmasından sonraki beş yıl içinde yaklaşık 11.700 ilave istihdam yaratılması bekleniyor.
  • Programı Özbekistan Ulusal Elektrik Şebekeleri uygulayacak; kredi kuruluşlarının koordineli denetimine ADB liderlik edecek.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir