Güvenli su, haneler için giderek daha acil bir ihtiyaç hâline geliyor
Afganistan'da güvenli su ihtiyacı ile bu ihtiyacı karşılayacak kaynaklar arasındaki uçurum giderek büyüyor. UNICEF, 2026'da 15,9 milyon kişinin su, sanitasyon ve hijyen hizmetlerine ihtiyaç duyacağını tahmin ediyor. Kurumun insani yardım programları ise yaklaşık 2,9 milyon kişiye güvenli içme suyu sağlamayı hedefliyor.
İçindekiler
- Güvenli su, haneler için giderek daha acil bir ihtiyaç hâline geliyor
- Kuraklık, ailelerin bağımlı olduğu kaynaklara zarar veriyor
- Kabil yeraltı suyu rezervlerini tüketiyor
- Çocuklar ve kız çocukları neden daha ağır yük taşıyor?
- Yardım hedefi ihtiyacın yalnızca bir bölümünü karşılıyor
- Güneş enerjili pompalar ve yerel konseyler müdahalenin parçası
- Yerinden edilen ailelerin kalıcı sistemler kurulmadan önce suya ihtiyacı var
- Kriz nasıl gelişti?
- Öne Çıkanlar
Baskı, hanelerde daha belirgin hâle geliyor. UNICEF'in 2026 İnsani İhtiyaçlar Değerlendirmesi'ne göre, Afgan hanelerinin yüzde 46'sı 2025'te en acil ihtiyaçlarının güvenli içme suyu olduğunu belirtti. Bu oran 2024'te yaklaşık yüzde 31'di. Bir yılda 15 yüzde puanlık artış yaşandı. 2025'te hanelerin yaklaşık dörtte biri, kirlenmeye karşı yeterli koruması bulunmayan, iyileştirilmemiş su kaynaklarına bel bağladı.
UNICEF'in Afganistan temsilcisi Tajudeen Oyewale, iklim değişikliği, artan talep, yetersiz finansman, zayıf altyapı ve su kaynaklarının kötü yönetiminin krizi ağırlaştırdığı uyarısında bulundu. Oyewale'nin açıklaması, UNICEF'in üye ülkeler, bağışçılar ve uluslararası finans kuruluşlarının katıldığı bilgilendirme toplantısının ardından geldi.
Sonuçlar susuzluğun ötesine geçiyor. Ailelerin yemek hazırlamak, ellerini yıkamak, okulları ve klinikleri temiz tutmak, çocukları hastalıklardan korumak için suya ihtiyacı var. Ekinlerin zarar görmesi ya da su toplamanın daha uzun sürmesi, aynı kıtlığın hane gelirini azaltmasına, beslenmeyi kötüleştirmesine ve eğitimi aksatmasına yol açabiliyor.
UNICEF'in Mart 2026 durum raporu, su acil durumunu daha geniş bir insani krizin parçası olarak ele alıyor: Bu yıl 11,6 milyondan fazlası çocuk olmak üzere yaklaşık 21,9 milyon kişinin yardıma ihtiyacı var. Çocuklar bu toplamın yarısından biraz fazlasını oluşturuyor.
Kuraklık, ailelerin bağımlı olduğu kaynaklara zarar veriyor
UNICEF'e göre Afganistan nüfusunun yaklaşık üçte ikisi kuraklıktan etkilendi. 2025'te yaşanan kuraklıklar, özellikle kuzey bölgelerinde tarım arazilerine, otlaklara ve yeraltı suyu kaynaklarına zarar vererek hem gıda üretimini hem de içme suyu kaynaklarını baskı altına aldı.
Yeraltı suyu, toprak ve kaya katmanlarının altında depolanan sudur. Yağmur ve eriyen kar, suyun toprağa sızmasıyla bu kaynakları besleyebilir. Uzun süren kurak dönemlerde yeraltı rezervlerine daha az su ulaşırken haneler, çiftlikler ve işletmeler bu kaynaklardan su çekmeye devam ediyor.
Afganistan aynı zamanda birden fazla iklim tehlikesiyle karşı karşıya. UNICEF, haziran ayında 8,8 milyondan fazla Afgan çocuğun kuraklık, sel ve aşırı sıcaklar dâhil en az üç eş zamanlı tehlikeye maruz kaldığını bildirdi. Uzun süreli su kıtlığı yaşanan yerlerde bile seller borulara zarar verebilir ve su kaynaklarını kirletebilir.
Kurumun daha önce yayımladığı WASH on the Brink başlıklı bilgilendirme notunda, yayımlandığı dönemde Afganistan'ın son 27 yılın en şiddetli kuraklığını yaşadığı belirtildi. Notta bu acil durum; çatışmalar, yerinden edilme, ekonomik çöküş, doğal afetler, hastalık salgınları ve COVID-19 ile birlikte ele alındı. Öneriler; acil yardım sağlanmasını, su ve sanitasyon hizmetlerinin çökmesinin önlenmesini ve sonraki yıllarda toparlanmanın desteklenmesini kapsıyor.
Kabil yeraltı suyu rezervlerini tüketiyor
Kabil, ülke çapındaki bir iklim krizinin kentsel su tedariki acil durumuna nasıl dönüşebileceğini gösteriyor. Mercy Corps, başkentte yeraltı suyu seviyesinin son on yılda yaklaşık 25 ila 30 metre düştüğü uyarısında bulundu. Kuruma göre yıllık tüketim, doğal yollarla yenilenen su miktarını yaklaşık 44 milyon metreküp aşıyor.
Bu yıllık fark, kentin depolanmış suyu yağışların ve diğer doğal süreçlerin yerine koyabileceğinden daha hızlı tükettiği anlamına geliyor. Nüfus artışı talebi yükseltirken azalan yağışlar, kuraklık ve aşırı su çekimi aynı rezervler üzerindeki baskıyı artırıyor.
Mercy Corps, su çekiminin mevcut hızda sürmesi hâlinde Kabil'in yeraltı suyu rezervlerinin 2030'a kadar ciddi ölçüde azalabileceği uyarısında bulunuyor. Bu uyarı, çekilen ve yenilenen su miktarına bağlı. Kent sakinleri için yeraltı suyu seviyesinin düşmesi, suya erişimin zorlaşması ve özellikle satın alınan suya bağımlı hanelerin maliyetlerinin artması anlamına gelebilir.
Çocuklar ve kız çocukları neden daha ağır yük taşıyor?
UNICEF'e göre Afganistan nüfusunun üçte biri temel içme suyuna erişemiyor. Temel erişim, hem su kaynağının türünü hem de insanların makul bir süre içinde su toplayıp toplayamadığını kapsıyor. 2025'te hanelerin dörtte birinin iyileştirilmemiş kaynakları kullandığına ilişkin ayrı bulgu ise bu kaynakların kirlenmeye karşı korumalı olup olmadığına odaklanıyor.
Kirli su içen ya da hijyen için yeterli temiz suya erişemeyen çocuklar hastalanabilir. İshal hastalıkları, vücudun besinleri emmesini zorlaştırarak yetersiz beslenmeyi de ağırlaştırabilir. Kuraklık nedeniyle ekinlerin zarar görmesi ailelerin elindeki gıdayı ya da gıda satın alacak parayı azalttığında baskı daha da artıyor.
UNICEF, su ve sanitasyon genel bakışında çocuklar üzerindeki etkileri şöyle açıklıyor:
Afganistan'da iklim değişikliğinin etkileri önce su alanında, en ağır biçimde ise çocuklar üzerinde hissediliyor.
Haneleri için suyu çoğunlukla kadınlar ve kız çocukları topluyor. Bu nedenle suya ulaşmak için daha uzun yol katetmeleri, eğitim ve gelir getirici faaliyetlere ayırabilecekleri zamanı azaltıyor. Aile üyeleri hastalandığında bakım işini de üstleniyorlar. UNICEF, büyüyen gıda ve su kıtlığının, bazı ebeveynlerin ailelerini beslemekte zorlanması nedeniyle çocuk yaşta evliliklere katkıda bulunduğu uyarısı yapıyor.
Okulların ve sağlık merkezlerinin de evler kadar güvenilir su kaynaklarına ihtiyacı var. UNICEF, öğrencilerin ders kaçırdığı günleri azaltmak için okullardaki adet hijyeni ihtiyaçlarını destekliyor ve uzaktaki sanitasyon tesislerinin kız çocukları açısından güvenlik riski oluşturduğu topluluklara öncelik veriyor. Kurumun toplum temelli projeleri, engelli kişilerin erişimine de uygun şekilde tasarlanıyor.
Yardım hedefi ihtiyacın yalnızca bir bölümünü karşılıyor
UNICEF'in yaklaşık 2,9 milyon kişiye güvenli içme suyu sağlama planı, 2026'da su, sanitasyon ve hijyen yardımına ihtiyaç duyması beklenen 15,9 milyon kişinin yaklaşık yüzde 18'ine karşılık geliyor. Daha geniş kapsamlı ihtiyaç rakamı içme suyunun yanı sıra sanitasyon ve hijyeni de içeriyor; ayrıca başka kuruluşlar da yardım sağlıyor.
Kurumun mart ayı raporunda somut bir sonuç yer alıyor: Dayanıklı su tedarik sistemlerinin inşası ve rehabilitasyonu sayesinde 147.087 kişi güvenli içme suyuna erişti. Bu toplamda 33.830 kadın, 38.243 kız çocuğu, 33.830 erkek ve 41.184 erkek çocuk bulunuyor.
Kız ve erkek çocukları toplamda 79.427 kişiye, yani yardım ulaştırılanların yaklaşık yüzde 54'üne karşılık geliyor. Bu rakamlar, evlerde ve kamu hizmetlerinde işleyen su kaynaklarına bağlı olan çocuklara yönelik çalışmaların payını gösteriyor.
UNICEF, yetersiz finansmanı krizi ağırlaştıran etkenlerden biri olarak gösteriyor. Sistemlerin onarılması ve inşa edilmesi için para, ekipman ve bu sistemlerin bakımını yapabilecek insanlara ihtiyaç var. Bu sistemlerin kullanışlı kalması için kaynağında su bulunması da gerekiyor; dolayısıyla yeraltı rezervlerinin yönetimi de önem taşıyor.
Güneş enerjili pompalar ve yerel konseyler müdahalenin parçası
UNICEF, topluluklarla 70 yılı aşkın süredir yürüttüğü çalışmalara dayanarak Afganistan'da su, sanitasyon ve hijyen hizmetlerinin başlıca sağlayıcısı olduğunu belirtiyor. Kurum, çalışmalarında 30 binden fazla seçilmiş toplum konseyinin yer aldığını ve böylece hanelerin yerel su kaynaklarına ilişkin kararlarda söz sahibi olduğunu söylüyor.
Kurum, Afganistan'daki tüm su ve sanitasyon tesislerinin küçük ölçekli olduğunu ve güneş enerjisiyle çalıştığını belirtiyor. Güneş enerjili pompalar, suyu taşımak için güneş ışığından üretilen elektriği kullanarak yakıt sevkiyatına ya da güvenilir bir elektrik şebekesine duyulan ihtiyacı azaltıyor. Ancak pompaların yeraltı suyu rezervlerinden beslendiği her yerde su seviyesinin izlenmesi gerekiyor.
UNICEF ile Güney Kore Hükümeti'nin 22 Ekim tarihli ortak açıklamasında, iklim tehlikelerine açık topluluklarda 39 binden fazla çocuk ve ailelerine hizmet veren yeni ya da yenilenmiş sistemlerden söz edildi. Proje; sondaj kuyularını, güneş enerjili pompaları, su depolarını ve dağıtım şebekelerini kapsıyor. Açıklamanın yapıldığı ve UNICEF'in haziran ayında iklim tehlikelerine ilişkin verileri paylaştığı yıl belirtilmedi.
Her bir bileşenin pratik bir amacı var. Sondaj kuyuları yer altındaki suya ulaşıyor, pompalar suyu yüzeye çıkarıyor, depolar suyu saklıyor ve dağıtım şebekeleri kullanıcılara taşıyor. Bu bileşenler bir arada, su kaynaklarını evlere yaklaştırarak ailelerin su toplamak için harcadığı zamanı azaltabilir.
Yerinden edilen ailelerin kalıcı sistemler kurulmadan önce suya ihtiyacı var
UNICEF'e göre kuraklık, on binlerce aileyi su aramak için evlerini terk etmeye zorladı. Kuraklıktan etkilenen köylerden ayrılan ailelerin, yerleştikleri yerlere kalıcı altyapı kurulmadan önce çoğu zaman acilen içme suyuna ve sanitasyon hizmetlerine ihtiyacı oluyor.
UNICEF, yerinden edilenlerin kaldığı kamplara kamyonlarla temiz su ve hijyen malzemeleri ulaştırıyor. Ayrıca yeraltı suyu kaynaklarını izliyor ve yerel su, sanitasyon ve hijyen ortaklarının kıtlığa çözüm bulmasına yardımcı oluyor. Acil sevkiyatlar anlık ihtiyaçları karşılarken inşaat ve rehabilitasyon çalışmaları daha kalıcı su kaynaklarına geçiş sağlıyor.
Halk sağlığına ilişkin bilgilendirme de müdahalenin bir parçası. Mart 2026 raporuna göre yaklaşık 3,8 milyon kişiye hastalıkların önlenmesi, güvenli hijyen, yetersiz beslenmenin önlenmesi, yalnızca anne sütüyle beslenme, bağışıklama ve ruhsal iyilik hâli gibi konularda bilgi verildi. Ulaşılanların yaklaşık yüzde 49'unu kadınlar ve kız çocukları oluşturdu.
Ailelerin hem işe yarar bilgiye hem de bu bilgiyi uygulayabilecekleri imkânlara ihtiyacı var. Su ve sabun bulunduğunda el yıkama tavsiyesi daha yararlı oluyor; okullar, klinikler ve evlerde işleyen sanitasyon sistemleri olduğunda hastalıkların önlenmesine ilişkin bilgiler daha geniş kesimlere ulaşıyor.
Kriz nasıl gelişti?
Son döneme ait veriler, toplulukların su kaynakları zarar görürken hanelerin endişelerinin de arttığını gösteriyor. Öne çıkan tarihler ve planlama aşamaları şöyle:
- 2024: Afgan hanelerinin yaklaşık yüzde 31'i güvenli içme suyuna erişimi en acil ihtiyaçları olarak belirtti.
- 2025: Bu oran yüzde 46'ya yükselirken hanelerin yaklaşık yüzde 25'i iyileştirilmemiş su kaynaklarına bel bağladı. Kuraklık, özellikle kuzeyde tarım arazilerine, otlaklara ve yeraltı suyu kaynaklarına zarar verdi.
- Mart 2026: UNICEF, dayanıklı su tedarik sistemlerinin inşası ve rehabilitasyonu sayesinde 147.087 kişinin güvenli içme suyuna eriştiğini bildirdi.
- 2026: Tahminen 15,9 milyon kişinin su, sanitasyon ve hijyen yardımına ihtiyacı var. UNICEF, insani yardım programları aracılığıyla yaklaşık 2,9 milyon kişiye güvenli içme suyu sağlamayı hedefliyor.
- 2030: Mercy Corps, su çekimi mevcut hızda devam ederse Kabil'in yeraltı suyu rezervlerinin ciddi ölçüde azalabileceği uyarısında bulunuyor.
Afganistan'ın öncelikli görevi, hâlihazırda kıtlıkla karşı karşıya olan ailelere su ulaştırmayı sürdürmek. Daha uzun vadeli görevi ise kentlerin ve köylerin bağımlı olduğu yeraltı rezervlerinin kaybını sınırlarken su tedarikini devam ettirmek. UNICEF'in müdahalesi acil su sevkiyatlarını, kalıcı altyapıyı, toplum yönetimini ve izlemeyi bir araya getiriyor; ancak finansman yetersizliği çalışmaları kısıtlamayı sürdürüyor.
Öne Çıkanlar
- UNICEF, Afganistan'da 2026'da 15,9 milyon kişinin su, sanitasyon ve hijyen hizmetlerine ihtiyaç duyacağını tahmin ediyor.
- Güvenli içme suyu, 2025'te hanelerin yüzde 46'sı için en acil ihtiyaçtı; bu oran 2024'te yaklaşık yüzde 31'di.
- UNICEF'e göre nüfusun yaklaşık üçte ikisi kuraklıktan etkilendi.
- Mercy Corps, Kabil'deki yeraltı suyu seviyesinin on yılda yaklaşık 25 ila 30 metre düştüğünü belirtiyor.
- UNICEF, Mart 2026 raporunda dayanıklı su tedarik sistemleri sayesinde 147.087 kişinin güvenli içme suyuna eriştiğini bildirdi.
- Kurumun 2026 yılı için insani yardım kapsamında belirlediği içme suyu hedefi yaklaşık 2,9 milyon kişi.






