Eksik rüşvet suçu, üyelik için bir sınava dönüşüyor
Endonezya, 2028’e kadar Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’ne (OECD) tam üye olma hedefi doğrultusunda yabancı kamu görevlilerine rüşvet verilmesini suç saymak için çalışmalarını hızlandırıyor. Önerilen değişiklik, Yolsuzluğu Ortadan Kaldırma Komisyonunun (KPK) belirlediği bir boşluğu gidermeyi amaçlıyor: Endonezya’da, başka bir ülkenin yetkililerine rüşvet veren yerli aktörleri cezalandırmaya yönelik açık bir yasal düzenleme bulunmuyor.
İçindekiler
- Eksik rüşvet suçu, üyelik için bir sınava dönüşüyor
- Yabancı kamu görevlilerine rüşvet yasası neyi değiştirecek?
- Tek bir suç değil, önerilen dört suç
- Anlaşma taahhüdü neden ulusal mevzuat gerektiriyor?
- OECD sürecinin ne kadarı tamamlandı?
- Yol haritasından mevcut yasal girişime
- Bankalar ve şirketler neden bu sürecin parçası?
- Soruşturmalar sınır ötesi işbirliği gerektirecek
- Sürecin takvimi artık siyasi kararlara bağlı
- Öne Çıkanlar
Ekonomik İşlerden Sorumlu Koordinasyon Bakanı Airlangga Hartarto, 23 Ekim 2026’da Cakarta’da girişimi yeniden gündeme getirdi. Hartarto, üyelik süreci kapsamındaki 24 sektörden 20’sinde teknik incelemelerin tamamlandığını, sağlık hizmetleri dahil bazı alanlarda ise iyileştirme gerektiğini söyledi. Yabancı kamu görevlilerine rüşveti düzenleyen mevzuat da bu sektörel incelemelerin yanı sıra tamamlanması gereken hukuki çalışmalar arasında yer alıyor.
Reform, yurt dışında yapılan ödemelerin ötesine geçiyor. KPK’nin 4 Şubat 2026’da Hukuk Bakanlığına sunduğu öneriler dört alanı kapsıyor: yabancı kamu görevlilerine rüşvet, nüfuz ticareti, haksız mal edinme ve özel sektörde rüşvet. Bu düzenlemeler, Endonezya’nın yolsuzluk mevzuatında açıkça ele alınan fiillerin kapsamını genişletecek.
Ekonomi gündemini koordine eden bakan Airlangga, yabancı kamu görevlilerine rüşvet düzenlemesinin OECD’ye katılım yolunda atılacak ilk adımlardan biri olduğunu belirtti:
OECD üyelik sürecinin ilk aşamalarından biri olarak bu onaya ihtiyacımız var.
Endonezya, Birleşmiş Milletler Yolsuzlukla Mücadele Sözleşmesi’ni (UNCAC) 2006 tarihli 7 sayılı Kanun’la onayladı. Aradan geçen yirmi yılın ardından hükümet, uluslararası taahhütlerin daha fazlasını soruşturmacıların ve mahkemelerin ulusal hukuk kapsamında uygulayabileceği suçlara dönüştürmenin yollarını değerlendiriyor.
Yabancı kamu görevlilerine rüşvet yasası neyi değiştirecek?
KPK, OECD Yabancı Kamu Görevlilerine Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi’ne ilişkin teknik çalıştayın Cakarta’da açıldığı sırada yayımladığı Şubat 2025 tarihli açıklamasında hukuki boşluğa dikkat çekti. Komisyon, Endonezya’da yabancı kamu görevlilerine rüşvet veren yerli aktörleri suç saymaya imkân veren bir yasal düzenlemenin henüz bulunmadığını söyledi.
Yabancı kamu görevlilerine rüşvet, ticari avantaj elde etmek amacıyla başka bir ülkenin yetkilisine haksız menfaat teklif edilmesi veya sağlanmasıdır. Örneğin bir şirketin yurt dışında sözleşme almak ya da iş kurarken ayrıcalıklı muamele görmek için bir yetkiliye ödeme yapması düşünülebilir. Önerilen suç tanımı, Endonezyalı makamlara bu fiille ilgili açık bir yasal dayanak sağlayacak.
OECD Yabancı Kamu Görevlilerine Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi, uluslararası ticari işlemlerde yabancı kamu görevlilerine rüşvet verilmesine odaklanıyor. Sözleşme, doğrudan ya da bir aracı üzerinden yapılan ödemeleri kapsıyor. Bu önemli; çünkü bir işletme parayı doğrudan yetkiliye vermek yerine başka bir kişi veya şirket üzerinden aktarabilir.
KPK’ye göre sözleşmenin 17 maddesi suç sayma, şirket sorumluluğu, uluslararası işbirliği ve yaptırımları ele alıyor. Şirket sorumluluğu, ödeme yapan kişinin yanı sıra şirketin de hukuki sonuçlarla karşılaşabilmesi anlamına geliyor. Dolayısıyla Endonezya’daki reform, hangi fiillerin cezalandırılacağı ve sorumluluğun nasıl belirleneceği konusunda kararlar alınmasını gerektiriyor.
Tek bir suç değil, önerilen dört suç
KPK’nin Şubat 2026 tarihli önerileri, Cakarta’daki ulusal bir çalıştayda sunuldu; görüşmeler 4 ve 5 Şubat’ta devam etti. Komisyon, çalışmaların Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) ile Gadjah Mada Üniversitesinin Yolsuzlukla Mücadele Çalışmaları Merkezi’nin (PUKAT UGM) yer aldığı bir görevlendirme kapsamında yürütüldüğünü belirtti.
Öneriler, kişilerin çıkar elde etmek veya avantaj sağlamak için başvurabileceği farklı yolları ele alıyor:
- Yabancı kamu görevlilerine rüşvet, başka bir ülkenin kamu görevlilerine haksız menfaat teklif edilmesini kapsıyor.
- Nüfuz ticareti, kamu kararları üzerinde gerçek ya da iddia edilen nüfuzun haksız menfaat karşılığında kullanılmasını kapsıyor.
- Haksız mal edinme, yasal gelirle makul biçimde açıklanamayan servet artışlarını kapsıyor; suçun kesin tanımı kabul edilecek mevzuata bağlı olacak.
- Özel sektörde rüşvet, kamu görevi dışındaki iş ilişkilerinde yapılan yolsuzluk amaçlı ödemeleri kapsıyor.
KPK Başkanı Setyo Budiyanto, nüfuz ticareti de dahil bazı kavramların Endonezya’nın hukuki çerçevesinde daha önce anıldığını ancak bunlara yönelik özel bir düzenlemenin bulunmadığını söyledi. Komisyon, uygulamaya yön verecek açık hükümlerin getirilmesini istiyor.
Öneriler, yaygın olarak UU Tipikor adıyla anılan Yolsuzluğun Ortadan Kaldırılması Kanunu’nda yapılacak değişikliğe ilişkin akademik çalışmaya ve taslağa katkı sağlayacak. Böylece yabancı kamu görevlilerine rüşvet önerisi, Endonezya’nın uluslararası üyelik çalışmasının yanı sıra ülke içinde de bir yasama sürecine kavuşacak.
Anlaşma taahhüdü neden ulusal mevzuat gerektiriyor?
Setyo, Endonezya’nın Yolsuzluğun Ortadan Kaldırılması Kanunu’nda 2006’daki UNCAC onayından bu yana sözleşmeye uyum amacıyla önemli bir değişiklik yapılmadığını söyledi. 13 Şubat 2026’da ulusal kuralların güncellenmesi için özellikle yabancı kamu görevlilerinin karıştığı rüşveti ele alan 16. maddeye dikkat çekti.
Bir anlaşmayı onaylamak, ülkenin uluslararası taahhütleri resmen kabul etmesi anlamına geliyor. Bir suç tanımlamak ise yasaklanan fiili ve sonuçlarını belirleyen ulusal mevzuatı gerektiriyor. Endonezya, OECD Yabancı Kamu Görevlilerine Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi’ne katılım için çalışırken ilgili kuralların ülke içinde uygulanmasını sağlayacak değişiklikleri de değerlendiriyor.
KPK’nin başındaki Setyo, katılım sürecini ulusal mevzuatı gözden geçirmek için bir fırsat olarak nitelendirdi:
OECD Yabancı Kamu Görevlilerine Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi’ne katılım yalnızca diplomatik bir gündem değil, ulusal mevzuatı güncellemek için önemli bir fırsat.
24 Kasım 2024’te yayımlanan Jambe Law Journal araştırması da benzer bir sonuca ulaştı. Endonezya İslam Üniversitesi öğretim üyesi ve Washington Üniversitesi Hukuk Fakültesinde misafir öğretim görevlisi Christopher Michael Cason ile bağımsız araştırmacı Hanna A. Hefni, OECD’nin yakın zamanda üye olan ülkelerini ve katılım sürecinde daha ileri aşamadaki aday ülkeleri inceledi. Araştırmacılar, Yabancı Kamu Görevlilerine Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi’ne uyumun Endonezya’nın yolsuzluk mevzuatında kapsamlı değişiklikler gerektirdiğini belirtti.
OECD sürecinin ne kadarı tamamlandı?
Airlangga’nın ekim ayındaki ilerleme açıklamasına göre 24 sektörden 20’sinin teknik incelemesi tamamlandı, dört sektörde ise süreç devam ediyor. Bakan ilerlemeyi yaklaşık yüzde 80 olarak nitelendirdi. Sağlık hizmetleri iyileştirme gereken alanlar arasındaydı; bu da rüşvet mevzuatını daha geniş kapsamlı bir politika ve kurum incelemesinin parçası haline getiriyor.
KPK’ye göre Endonezya’nın katılım yol haritasında en az 272 düzenleme bulunuyor; bunlardan altısı yolsuzlukla mücadeleyle ilgili. Bu düzenlemeler, önerilen yabancı kamu görevlilerine rüşvet suçundan çok daha geniş bir gündemi kapsıyor. Komisyon, Endonezya’nın OECD üyeliği hazırlıklarını yürüten ve hızlandıran ulusal ekipte yolsuzlukla mücadele koordinatörü olarak görevlendirildi.
KPK, katılım yol haritasının teslim alınma tarihini Mart 2024 olarak kaydetti; yol haritası Mayıs 2024’te tanıtıldı. Şubat 2025’teki çalıştayda OECD Mali ve Kurumsal İşler Direktör Yardımcısı Nicolas Pinaud, Endonezya’nın üyelik arayışındaki ilk Güneydoğu Asya ülkesi olduğunu söyledi.
Hükümet 2028’i üyelik hedefi olarak belirledi. UU Tipikor değişikliği hâlâ hükümetin incelemesinde ve 2025–2029 Orta Vadeli Ulusal Mevzuat Programı’nda (Prolegnas) yer alıyor. Yasanın kabulü için bir tarih ya da nihai metin açıklanmadı; dolayısıyla kesin cezalar, tanımlar ve uygulama düzenlemeleri henüz karara bağlanmış değil.
Yol haritasından mevcut yasal girişime
Endonezya’nın yabancı kamu görevlilerine rüşvet girişimi; anlaşma taahhütleri, teknik görüşmeler ve resmî önerilerle şekillendi. Başlıca adımlar, üyelik sürecinin yolsuzluk mevzuatının daha kapsamlı biçimde gözden geçirilmesiyle nasıl bağlantılı hale geldiğini gösteriyor:
- 2006: Endonezya, UNCAC’ı 2006 tarihli 7 sayılı Kanun’la onayladı.
- Mart ve Mayıs 2024: Endonezya OECD katılım yol haritasını martta teslim aldı; yol haritası mayısta tanıtıldı.
- 24 Kasım 2024: Jambe Law Journal araştırması, OECD Yabancı Kamu Görevlilerine Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi’ne uyum için kapsamlı mevzuat değişikliklerinin gerektiği sonucuna vardı.
- 10–14 Şubat 2025: Japonya hükümetinin desteğiyle sözleşmeye ilişkin teknik bir çalıştay Cakarta’da düzenlendi.
- 4–5 Şubat 2026: KPK önerilerini Hukuk Bakanlığına sundu ve yasal çerçevenin güncellenmesine ilişkin görüşmeler yaptı.
- 13 Şubat 2026: Setyo, UNCAC’ın 16. maddesine yönelik somut bir yasal düzenleme çağrısında bulundu.
- 23 Ekim 2026: Airlangga, 20 sektördeki incelemelerin tamamlandığını açıklarken yabancı kamu görevlilerine rüşveti düzenleyen mevzuat çağrısını yineledi.
- 2028: Hükümetin tam OECD üyeliği için belirlediği hedef yıl.
Önerilen değişiklik, 2025–2029 Ulusal Orta Vadeli Kalkınma Planı’nın (RPJMN) da parçası. Dolayısıyla hükümet reformu hem yasama programına hem de ulusal kalkınma gündemine dahil etti.
Bankalar ve şirketler neden bu sürecin parçası?
Bankalar, rüşvetle bağlantılı para hareketleriyle karşılaşabildiğinden finansal denetim, uygulama sürecinin bir parçası. Endonezya Finansal Hizmetler Otoritesinin (OJK) Hukuk Departmanında analist olan Reginaldi ve Amanda Savira Monica; müşteri kontrollerinin güçlendirilmesini, şüpheli işlemlerin izlenmesini ve mali makamlarla kolluk kuvvetleri arasındaki koordinasyonun geliştirilmesini savundu.
Müşterini tanı ilkesi, müşterinin kimliğinin doğrulanmasını ve işinin niteliğinin anlaşılmasını gerektiriyor. Sıkılaştırılmış durum tespiti ise riskin yüksek olduğu durumlarda daha kapsamlı inceleme yapılmasını içeriyor. Bankalar bu kontrollerle, aracı üzerinden yapılan ödemeler de dahil olmak üzere, soruşturma gerektiren işlemleri tespit edebilir.
1Malaysia Development Berhad skandalı, mali sonuçlara ilişkin bölgesel bir örnek sunuyor. Goldman Sachs, bu davayla bağlantılı olarak 2,9 milyar doları aşan para cezaları, yaptırımlar ve ceza hukuku kapsamındaki yaptırımlarla karşı karşıya kaldı. Bu örnek, yabancı kamu görevlilerine rüşvetle mücadele uygulamasının hem yolsuzluk amaçlı ödemeleri yapan ya da alan kişileri hem de büyük finans kuruluşlarını kapsayabileceğini gösteriyor.
OJK, Endonezya bankacılık sektörü için Yapay Zekâ Yönetişimi çerçevesini 29 Nisan 2025’te başlattı. Çerçeve, risk yönetimi ve ihtiyat ilkelerini gözetirken yapay zekânın sorumlu biçimde kullanılması için bir temel sağlıyor. Reginaldi ve Amanda, bu tür teknolojilerin dolandırıcılık ve rüşvetin tespitine de yardımcı olabileceğini savunuyor. Ancak küçük kuruluşların izleme kapasitelerini güçlendirmek için eğitim ve kaynağa ihtiyacı olabilir.
Soruşturmalar sınır ötesi işbirliği gerektirecek
Yabancı kamu görevlilerine rüşvet davalarında bir ülkedeki şirket, başka bir ülkedeki yetkili ve başka bir yerde tutulan mali kayıtlar söz konusu olabilir. Soruşturmacıların delil elde etmek ve para hareketlerini izlemek için başka bir ülkenin makamlarından yardım alması gerekebilir.
OECD Yabancı Kamu Görevlilerine Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi’nin 9. maddesi, kapsamındaki ceza ve hukuk davaları için hızlı ve etkili adli yardımlaşma öngörüyor. Bu işbirliği, Endonezya’da önerilen suç açısından önem taşıyor: Makamların hem yurt dışından delil elde edebilmesi hem de ülke içinde kovuşturma yürütebilmesi için yasal dayanağa ihtiyacı var.
KPK, Endonezya’nın sözleşmeye katılmadan önce OECD Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu tarafından değerlendirileceğini belirtiyor. Hazırlık gündeminde yabancı kamu görevlilerine rüşvetin açıkça suç sayılması, şirketlerin sorumluluğu, uygulayıcı kurumların güçlendirilmesi ve usulsüzlükleri bildiren kişilerin korunması yer alıyor.
Güney Kore, mevzuat açısından bir karşılaştırma örneği sunuyor. Ülkenin 1998 tarihli Yabancı Kamu Görevlilerine Rüşvetle Mücadele Yasası, beş yıla kadar hapis veya para cezası öngörüyor. Endonezya’nın kendi hükümlerini mevzuat yoluyla karara bağlaması gerekecek. UNODC temsilcisi Erik van der Veen, Şubat 2026’daki çalıştayda işbirliği teklif ederken örgütün tek bir model dayatmak yerine ülkenin ihtiyaçlarına uygun bir yaklaşımı desteklediğini söyledi.
Sürecin takvimi artık siyasi kararlara bağlı
Hukuk Bakanlığı, KPK’nin önerilerini memnuniyetle karşıladı. Bakanlığın Politika Stratejisi Ajansının başkanı Andry Indrady, ulusal mevzuatın uluslararası standartlarla uyumlu hale getirilmesi ve görüşmelerin uygulanabilir politika ve denetim tedbirlerine dönüşmesi çağrısında bulundu.
PUKAT UGM araştırmacısı Zainal Arifin Mochtar, ilerlemenin hükümetin ve Temsilciler Meclisinin (DPR) siyasi iradesine bağlı olacağını söyledi. Akademik değerlendirme şimdi bir taslağa dönüştürülmeli, ardından yasama sürecinden geçmeli.
Endonezya, Uluslararası Şeffaflık Örgütünün 2024 Yolsuzluk Algı Endeksi’nde 100 üzerinden 37 puan aldı. Endeks, kamu sektöründeki yolsuzluğa ilişkin algıyı ölçüyor; yüksek puanlar daha temiz bir yönetim anlamına geliyor. Bu puan, daha geniş reform gündemine bağlam sağlarken önerilen suçlar KPK’nin belirlediği belirli boşlukları ele alıyor.
Yurt dışında faaliyet gösteren Endonezyalı şirketler için reform, yabancı kamu görevlilerine rüşvet vermeleri halinde ülke içinde açık bir hukuki sorumluluk doğuracak. KPK ve diğer denetim kurumları içinse uluslararası ticareti içeren davalarda kullanılabilecek hukuki araçları genişletecek. Şimdi yapılması gereken, hükümetin 2028 hedefi öncesinde kalan OECD incelemelerini tamamlarken önerileri yasaya dönüştürmek.
Öne Çıkanlar
- Endonezya, 2028’e kadar OECD üyeliği hedefi doğrultusunda yabancı kamu görevlilerine rüşveti suç saymayı amaçlıyor.
- Airlangga Hartarto, 24 sektörden 20’sindeki teknik incelemelerin tamamlandığını, sağlık hizmetleri alanında ise iyileştirme gerektiğini söyledi.
- KPK, 4 Şubat 2026’da yabancı kamu görevlilerine rüşvet, nüfuz ticareti, haksız mal edinme ve özel sektörde rüşveti kapsayan önerilerini sundu.
- Yolsuzluğun Ortadan Kaldırılması Kanunu değişikliği hükümetin incelemesinde ve 2025–2029 mevzuat programında yer alıyor.
- OECD sözleşmesine hazırlık; şirketlerin sorumluluğunu, uluslararası adli işbirliğini ve Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu tarafından değerlendirmeyi kapsıyor.
- Nihai yasa metni, cezalar ve kabul tarihi henüz açıklanmadı.






