Tacikistan'da Her Yıl 5.600 Çocuk Evliliği Yapıldığı Tahmin Ediliyor; Yaş İstisnasının Kaldırılması İsteniyor

9 dakikalık okuma
Tajikistan Study Estimates 5,600 Child Marriages a Year, Urges End to Age Exceptions

Binlerce kız çocuğu resmi kayıtlara geçmeden evlendiriliyor

UNICEF'in bir araştırmasına göre Tacikistan'da her yıl 18 yaşından küçük kız çocuklarının dahil olduğu yaklaşık 5.600 evlilik yapılıyor; bunların çoğu resmi kayıt sistemine girmiyor. Bulgular, mahkemelerin 17 yaşında evliliğe izin vermesini sağlayan yasal istisnaya ve aileleri erken evlilik düzenlemeye yönelten sınırlı seçeneklere yeniden dikkat çekiyor.

İçindekiler
  1. Binlerce kız çocuğu resmi kayıtlara geçmeden evlendiriliyor
  2. 18 yaşından önce evlenen genç kadınların oranı düşüyor
  3. Yasanın izin verdikleri ve kayıtların gösterdikleri
  4. Karşı çıkmak aile kararlarını neden her zaman değiştirmiyor?
  5. Kaynaklar azaldığında eğitime verilen destek zayıflıyor
  6. Erken evlilik ve erken annelik yakından bağlantılı
  7. Küçük çocuklar da sağlık riskleriyle karşı karşıya
  8. Ekonomik tahminler ne anlama geliyor?
  9. Yasal reformun yanında somut alternatifler de gerekiyor
  10. Öne Çıkanlar

2024'te mahkemeler, olağan yasal yaş sınırının altında evlilik için 3.804 izin verirken nüfus kayıt birimleri bu tür 771 evlilik kaydetti. Araştırma, 17 yaşındaki kız çocuklarının dahil olduğu evliliklerin çoğunun mahkeme izni veya resmi kayıt olmadan gerçekleştiğini tahmin ediyor. Evlilik belgesi olmayan kız çocukları, maddi destek alma, ayrılık sonrasında haklarını savunma ve miras meselelerini çözme konusunda daha büyük güçlüklerle karşılaşabiliyor.

UNICEF'in Ekim 2026'da yayımlanan ulusal araştırma raporu, çocuk yaşta evliliği 18 yaşından önce gerçekleşen resmi veya gayriresmi her türlü birliktelik olarak tanımlıyor. Öneriler arasında istisnasız biçimde evlilik yaşının 18 olarak belirlenmesi, kayıt sisteminin iyileştirilmesi ve kız çocuklarına eğitimden istihdama uzanan somut yollar sunulması yer alıyor.

Araştırma, UNICEF ve Tacikistan Cumhurbaşkanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi tarafından, BM Mukim Koordinatörlüğü Ofisi, UNDP, UNFPA, BM Kadın Birimi ve Dünya Gıda Programı'nın desteğiyle yürütüldü. Uluslararası araştırmacı Kyle Taylor, ulusal anket verilerini, ekonomik analizleri ve nitel araştırmaları bir araya getirerek çalışmayı hazırladı.

Temel sorun yasal evrakların ötesine uzanıyor. Ankete katılan ebeveyn ve bakım verenlerin yüzde 96'sı çocuk yaşta evliliklerin sona ermesi gerektiğini kabul etse de yüzde 58'i evliliği kız çocukları için mevcut en iyi seçenek olarak görüyordu. Pek çok aile bu uygulamayı ilke olarak reddediyor, ancak kızları için gerçekçi alternatiflerin az olduğunu düşünüyor.

Reklam

18 yaşından önce evlenen genç kadınların oranı düşüyor

2023 Demografik ve Sağlık Araştırması, 20-24 yaşlarındaki kadınların yüzde 8,8'inin 18. yaş günlerinden önce evlendiğini ortaya koydu. Bu oran 25-29 yaşlarındaki kadınlarda yüzde 10,7, 30-34 yaşlarındakilerde ise yüzde 13,9 oldu.

En genç grubun oranı, 30-34 yaşlarındaki kadınların oranından 5,1 yüzde puan daha düşüktü; yaşça büyük grubun oranına kıyasla yaklaşık yüzde 37'lik bir düşüşe karşılık geliyordu. Bu yaş gruplarının evlilik geçmişlerinin karşılaştırılması, yeni kuşaklar yetişkinliğe eriştikçe ilerlemenin kademeli olarak sürdüğünü gösteriyor.

Buna rağmen UNICEF'e göre Tacikistan, çocuk yaşta evlilik oranının yüksek olduğu Orta Asya ülkeleri arasında yer alıyor. Araştırmada en yüksek bölgesel oran olan yüzde 14,76, merkezi hükümetin doğrudan yönettiği ilçeler grubu olan Cumhuriyete Bağlı İlçeler'de kaydedildi.

Coğrafyanın yanı sıra yerel koşullar da önem taşıyor. Araştırmacılar erken evliliği, kentsel alanlar da dahil olmak üzere aile beklentileri, toplumsal normlar ve fırsatlara erişimin şekillendirdiği bir uygulama olarak tanımlıyor. Yalnızca kırsal topluluklara yönelik önlemler sorunun bir bölümünü çözümsüz bırakır.

Yasanın izin verdikleri ve kayıtların gösterdikleri

Tacikistan Aile Kanunu'nun 13. maddesi evlilik yaşını 18 olarak belirliyor, ancak evlenmek isteyenlerin talebi üzerine mahkemenin istisnai durumlarda bu yaşı en fazla bir yıl düşürmesine izin veriyor. Yaşın düşürülmesi için mahkemeye başvurma hakkı 17 yaşında başlıyor. Araştırmacılar bu istisnanın kaldırılmasını ve nüfus kaydı olmadan yapılan dini evlilikler üzerindeki denetimin güçlendirilmesini öneriyor.

Mahkeme izni ile evlilik kaydı, idari açıdan birbirinden farklı işlemler. Araştırma, 2024'te verilen 3.804 mahkeme izni ve kaydedilen 771 evlilik verisini, reşit olmayan kız çocuklarının dahil olduğu yıllık tahmini 5.600 evlilikle birlikte sunuyor. Her rakam sürecin farklı bir bölümünü yansıtıyor; bu nedenle takibin iyileştirilmesi temel önerilerden biri.

Dini veya gayriresmi birliktelikler, kız çocuklarını daha sonra maddi destek talep etmek ya da mülkiyet haklarını korumak için ihtiyaç duyabilecekleri resmi belgeler olmadan evlilik hayatına sokabiliyor. Araştırma, kayıt eksikliğini ebeveynlerin eğitimi, ikamet edilen bölge ve eşler arasındaki belirgin yaş farkı gibi çeşitli etkenlerle ilişkilendiriyor.

Reklam

Bulguların öne çıkardığı tarihler şöyle:

  • 2023: Demografik ve Sağlık Araştırması, 20-24 yaşlarındaki kadınların yüzde 8,8'inin 18 yaşından önce evlendiğini kaydetti.
  • 2024: Mahkemeler, olağan yasal yaş sınırının altında evlilik için 3.804 izin verirken nüfus kayıt birimleri bu tür 771 evlilik kaydetti.
  • 7 Ekim 2026: UNICEF, ulusal araştırma ve yasal ve toplumsal değişikliklere yönelik öneriler hakkındaki duyurusunu yayımladı.

UNICEF'in 7 Ekim tarihli duyurusu, doğum ve evlilik kayıtlarının güçlendirilmesi, yasaların daha iyi uygulanması ve kurumsal hesap verebilirliğin artırılması çağrısında bulunuyor. Yasal değişiklikler henüz öneri aşamasında; herhangi bir kabul tarihi belirtilmedi.

Karşı çıkmak aile kararlarını neden her zaman değiştirmiyor?

Ebeveyn ve bakım verenler çocuk yaşta evliliklere güçlü biçimde karşı çıktı: Yüzde 89'u bunu çocuklara yönelik bir şiddet biçimi olarak değerlendirdi, yüzde 96'sı ise kendi topluluklarında bu uygulamanın sona ermesini istedi. Buna rağmen yüzde 58'i evliliği bir kız çocuğu için mevcut en iyi seçenek olarak görürken yüzde 31'i iyi bir evlilik yapmanın eğitimine devam etmekten daha önemli olabileceğini kabul etti.

Bu yanıtlar arasındaki fark, farkındalık kampanyalarının neden tek başına sınırlı etki yarattığını açıklamaya yardımcı oluyor. Bir aile erken evliliğin risk taşıdığını anlayabilir, ancak kızının okul, ücretli iş veya bağımsız bir gelecek olanağına sahip olmadığına inanabilir.

Maddi sıkıntılar, aile itibarına ilişkin kaygılar ve yaşça büyük akrabaların otoritesi kararları etkiliyor. Araştırmacılar ayrıca kız çocuklarının eğitim veya istihdamdan önce evlilik ve anneliğe öncelik vermesi gerektiği yönündeki beklentilere dikkat çekiyor. Bazı ebeveynler, eğitimin kızlarını daha bağımsız kılacağından endişe ediyor.

Bulgular, kız çocukları için alternatiflere ilişkin önceki bulguları tamamlıyor: Evlilik oranlarının düşmesi, dar beklentilerin ve sınırlı fırsatların yarattığı baskıyı ortadan kaldırmış değil. Önerilen yaklaşım, aileler ve dinî liderlerle çalışmayı eğitim, mesleki eğitim ve istihdama yönelik somut destekle birleştiriyor.

Kaynaklar azaldığında eğitime verilen destek zayıflıyor

Ankette eğitime geniş destek vardı; katılımcıların yüzde 92'si kız ve erkek çocuklarının eğitime eşit erişimini destekledi. Buna rağmen yaklaşık yarısı, bir hanenin tüm çocuklarını okutmaya gücü yetmediğinde erkek çocukların eğitimine öncelik verilmesi gerektiğine inanıyordu. Katılımcıların yüzde 71'i de kadının temel sorumluluğunun ev ve çocuklarla ilgilenmek olduğunu söyledi.

Maddi sıkıntı yaşayan bir hanedeki kız çocuğu için bu inançlar, kimin okula devam edeceğini ve kimin eğitimini önce bırakacağını etkileyebilir. Özellikle ebeveynler genç kadınlar için istihdam fırsatlarının az olduğunu düşündüğünde, görücü usulü evlilik beklenen bir sonraki adım haline gelebilir.

Reklam

Araştırma, 18 yaşından önce evliliği kadınların eğitim düzeyinde yüzde 11'lik bir düşüşle ilişkilendiriyor. Bu, kadınların tamamladığı eğitim süresinin azalması anlamına geliyor. Evliliğin ardından çoğu zaman kısa süre içinde annelik geliyor; bu da derslere devam etmek veya ücretli işte çalışmaya yönelik beceriler edinmek için daha az zaman bırakıyor.

Araştırmacılar, nitelikli eğitime erişimin önündeki engellerin kaldırılmasını ve evli kız çocukları ile ergen annelerin okula dönmesine olanak tanınmasını öneriyor. Mesleki eğitim ve insana yakışır istihdama erişim, ailelere eğitimi desteklemeleri için daha somut nedenler sunabilir; maddi yardım da yoksul hanelerin kız çocuklarını okula göndermeyi sürdürmesine katkıda bulunabilir.

Erken evlilik ve erken annelik yakından bağlantılı

2023 araştırmasına göre, 20-24 yaşlarındaki kadınların yüzde 1,2'si ilk çocuklarını 18 yaşından önce dünyaya getirdiğini bildirdi. Araştırma, 18 yaşından önce gerçekleşen doğumların yaklaşık dörtte üçünün çocuk yaşta evlilikle bağlantılı olduğunu tahmin ediyor.

17 yaşında veya daha küçükken evlenen kadınların yaşamları boyunca sahip oldukları çocuk sayısı, 18 yaşında veya daha sonra evlenen kadınlara kıyasla ortalama yüzde 12 daha fazlaydı. Evlilik hayatına daha erken başlamak, kadınların çocuk sahibi olduğu dönemi uzatabilir; üreme kararları üzerindeki sınırlı söz hakları ise gebeliklerin zamanını ve sayısını seçmelerini zorlaştırabilir.

Araştırmacılar gebelik komplikasyonları, yetersiz beslenme, toplumsal tecrit ve depresyon gibi riskleri tanımlıyor. Evlilik içinde söz hakkı sınırlı olan kız çocukları doğum kontrol yöntemlerine erişmekte veya cinsel ilişkiye dair kararları müzakere etmekte de zorlanabilir; bu durum onları cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara, istenmeyen gebeliklere ve kürtajlara karşı savunmasız bırakabilir.

Ergenlere yönelik gizli sağlık hizmetleri araştırmanın önerileri arasında yer alıyor. Hem evli hem de evli olmayan ergenlerin anlaşılır bilgiye ve üreme sağlığı hizmetlerine erişmesi gerekiyor; bu destek, halihazırda evlilik hayatı yaşayan kız çocuklarının koşullarına göre uyarlanmalı.

Küçük çocuklar da sağlık riskleriyle karşı karşıya

Araştırmaya göre, 18 yaşından önce doğum yapan annelerin çocuklarının beş yaşına gelmeden bodur kalma olasılığı, daha ileri yaştaki annelerin çocuklarına kıyasla yaklaşık dört kat daha yüksekti. Bodurluk, yaşına göre çok kısa boylu olma durumudur ve genellikle beslenme sorunlarının, hastalıkların ya da her ikisinin uzun süre devam etmesiyle ilişkilidir.

Bu bulgu, kız çocuklarının gebelik öncesi ve sırasındaki koşullarını gelecek kuşağın sağlığıyla ilişkilendiriyor. Genç bir annenin beslenmesi, sağlık hizmetlerine erişimi ve hane içindeki kararlara katılabilmesi, hem kendisinin hem de çocuğunun alacağı bakımı etkileyebilir.

Reklam

Araştırmacılar, çocuk yaşta evliliklerin sona erdirilmesi yoluyla çocuklarda bodurluğun azaltılmasının yılda yaklaşık 2,79 milyon dolar ekonomik fayda sağlayabileceğini tahmin ediyor. Bu nedenle öneriler, çözümün sorumluluğunu yalnızca hukuk sistemine yüklemek yerine anne sağlığı hizmetlerini, çocuk beslenmesini, eğitimi ve ailelere desteği kapsıyor.

Ekonomik tahminler ne anlama geliyor?

UNICEF'in duyurusuna göre çocuk yaşta evliliklerin sona ermesi yılda tahmini 19,4 milyon dolarlık ekonomik kazanç sağlayabilir. Bunun yaklaşık 16,6 milyon doları kadınların eğitimi, verimliliği ve gelecekteki kazançlarındaki iyileşmelerden; yaklaşık 2,8 milyon doları ise çocuklarda bodurluğun ve bunun kalıcı etkilerinin azalmasından kaynaklanabilir.

Daha ayrıntılı tahminler bu tutarları sırasıyla 16,57 milyon dolar ve 2,79 milyon dolar olarak veriyor. Araştırma ayrıca, ek doğumlarla bağlantılı her yıllık grupta beş yaşından küçük çocukların eğitim ve sağlık harcamalarının yaklaşık 982.000 dolar olduğunu tahmin ediyor. Grup, aynı dönemde doğan kişileri ifade ediyor.

UNICEF, hesaplamaları seçili ekonomik maliyetlerin yaklaşık boyutuna ilişkin tahminler olarak tanımlıyor. Bu tahminler, eğitim hayatının kesintiye uğramasının, kazanç fırsatlarının azalmasının ve çocuk sağlığının kötüleşmesinin hem kamu kaynaklarını hem de haneleri nasıl etkileyebileceğini açıklamaya yardımcı oluyor.

Rapor, harekete geçme gerekçesinin merkezine kız çocuklarının bedensel özerkliğini, güvenliğini ve haklarını da koyuyor. Ekonomik değerlendirmesi, korumanın esas olarak sağlayabileceği maddi getiriye bağlanmaması gerektiği uyarısında bulunuyor. Kız çocuklarının evlenip evlenmeyeceklerine ve ne zaman evleneceklerine karar verebilmesi başlı başına bir hak.

Yasal reformun yanında somut alternatifler de gerekiyor

Araştırmada yer verilen örnek bir senaryoya göre, yasal istisnanın kaldırılması ve bunun etkili biçimde uygulanması, 20-24 yaşlarındaki kadınlar arasında 18 yaşından önce evlilik oranını yüzde 8,8'den yaklaşık yüzde 2,05'e düşürebilir. Bu hesaplama, değişikliklerin ne ölçüde hayata geçirileceğine ilişkin iyimser varsayımlara dayanıyor.

Önerilen önlemler hem evlilik düzenleme kararlarını hem de kız çocuklarının sonrasında karşılaşacağı koşulları ele alıyor. Bunlar arasında kayıt sisteminin güçlendirilmesi, resmi kayda girmeyen dini evliliklerin denetlenmesi, yoksul ailelere destek sağlanması, sağlık hizmetlerine erişim ve evlilik ya da gebelik sonrasında eğitime dönüş yolu sunulması bulunuyor.

Kadınların yaşamlarına dair beklentileri değiştirmede ebeveynlerin, dinî liderlerin ve yerel toplulukların da rolü var. Araştırmacılar, kız çocuklarının kendilerini etkileyen kararlarda daha fazla söz sahibi olmasının yanı sıra eğitim görme, beceri kazanma ve gelir elde etme fırsatlarına sahip olmasını istiyor.

Reklam

Çocuk yaşta evliliklerin sona erdirilmesi Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları kapsamında bir hedef olsa da UNICEF yatırımların sınırlı kaldığını söylüyor. Tacikistan verileri, kapsamlı bir yaklaşımın neden önemli olduğunu gösteriyor: Önceki kuşaklara kıyasla erken evlenen kız çocuklarının sayısı azalıyor, ancak her yıl binlercesi hâlâ evlilik birliği kuruyor ve pek çok aile evliliği mevcut en güvenli seçenek olarak görüyor.

Öne Çıkanlar

  • Araştırma, Tacikistan'da her yıl reşit olmayan kız çocuklarının dahil olduğu yaklaşık 5.600 evlilik yapıldığını tahmin ediyor.
  • 20-24 yaşlarındaki kadınların yüzde 8,8'i 18 yaşından önce evlendi; 30-34 yaşlarındaki kadınlarda bu oran yüzde 13,9 oldu.
  • Aile Kanunu evlilik yaşını 18 olarak belirliyor, ancak istisnai durumlarda mahkemelerin 17 yaşında evliliğe izin vermesine olanak tanıyor.
  • Ankete katılan ebeveyn ve bakım verenlerin yüzde 96'sı çocuk yaşta evliliklerin sona ermesini istese de yüzde 58'i evliliği kız çocukları için mevcut en iyi seçenek olarak gördü.
  • Araştırmacılar, yaş istisnasının kaldırılmasının yanı sıra eğitim, sağlık hizmetleri, maddi destek ve istihdam olanaklarının genişletilmesini öneriyor.
  • Çocuk yaşta evliliklerin sona ermesinden sağlanacak yıllık ekonomik kazancın yaklaşık 19,4 milyon dolar olduğu tahmin ediliyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir