Tutukluluk tartışması Cenevre ile Colombo arasında sürüyor
Sri Lanka, eski istihbarat şefi Tümgeneral Suresh Sallay'ın gözaltına alınmasını savunduğu 20 Eylül 2026 tarihli diplomatik yanıtında, Birleşmiş Milletler'e tutuklamanın hukuka uygun olduğunu ve kanıtlarla desteklendiğini bildirdi. Temyiz Mahkemesi, 22 Ekim'de bu tutuklamaya ve tutukluluğun devamına karşı açtığı davaya müdahil olma izni isteyen dilekçeleri reddetti.
İçindekiler
- Tutukluluk tartışması Cenevre ile Colombo arasında sürüyor
- Ekim ayındaki mahkeme kararı neyi kapsıyordu?
- Soruşturma Sallay'a nasıl ulaştı?
- Tutuklamaya ilişkin farklı açıklamalar netleştirilmeli
- BM müdahalesine ne yol açtı?
- Avukat ve aileyle görüşme konusu tartışmalı
- Kötü muamele iddiaları ve hükümetin yanıtı
- Hastanedeki tedavi davanın merkezinde
- Tartışmayı şekillendiren tarihler ve kararlar
- Öne Çıkanlar
Daha önce Devlet İstihbarat Servisi ile Askerî İstihbarat'ın başkanlığını yapmış emekli subay Sallay, 21 Nisan 2019'daki Paskalya Pazarı saldırılarıyla bağlantılı bir soruşturma kapsamında 25 Şubat 2026'da gözaltına alındı. Terörizmi Önleme Yasası (PTA) uyarınca tutuklu bulunması; tutuklama gerekçeleri, avukatlara erişim, gözaltındaki muamele ve sağlığındaki ciddi bozulma konusunda birbiriyle çelişen açıklamalara yol açtı.
Hükümet, yargı denetimi, ailesiyle düzenli iletişim ve uzman tıbbi bakımın haklarını koruduğunu söylüyor. BM'nin dört insan hakları mekanizması, 20 Temmuz tarihli acil bir bildirimde işkence iddialarını, avukatlarla gizli görüşmelerin kısıtlanmasını ve yaşamına yönelik riskleri gündeme getirdi.
Tartışma artık birbiriyle bağlantılı üç konuyu kapsıyor: ceza soruşturmasını destekleyen kanıtlar, tutukluluğun yasallığı ve koşulları ile hastaneden yeniden cezaevine nakledilmeden önce alınması gereken tıbbi önlemler. Hükümetin yanıtı her konuya değinirken tutuklamanın dayanağı olan somut kanıtları açıklamıyor.
Ekim ayındaki mahkeme kararı neyi kapsıyordu?
Temyiz Mahkemesinin 22 Ekim tarihli kararı, dışarıdan tarafların Sallay'ın temel hakların ihlal edildiği iddiasıyla açtığı davaya görüş sunma izni talep eden başvurularıyla ilgiliydi. Bu tür bir başvuru, kamu makamlarının hukuka uygun davranıp davranmadığının mahkeme tarafından incelenmesini ister.
Başvurular arasında Saygıdeğer Bengamuwe Nalaka Thero, Kardinal Malcolm Ranjith ve sivil toplum kuruluşlarının da bulunduğu Budist din adamlarının başvuruları yer aldı. Dava, Temyiz Mahkemesi Başkanı Yargıç Rohantha Abeysuriya ile Yargıç Priyantha Fernando'nun önündeydi.
Karara ilişkin haberlerde, müdahillik başvurularının birçoğunun reddedildiği; haberlerden biri ise Budist rahiplerin dilekçelerinin reddedildiğini belirtiyor. Ret gerekçeleri ve Sallay'ın itirazı hakkında nihai bir karar açıklanmadı. Mahkemeden daha önce yapılan bir bilgilendirmede, müdahillik kararı açıklamasının 14 Ekim'den 22 Ekim'e ertelendiği belirtilmişti; daha sonraki bir haberde ise 14 Ekim duruşma tarihi olarak verildi.
Soruşturma Sallay'a nasıl ulaştı?
Sri Lanka'nın Cenevre'deki Daimi Temsilciliği, hükümetin yanıtını BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisi'ne iletti. Yanıtta, Ceza Soruşturma Dairesi'nin (CID) Özel Şubesi'nin, Toplum ve Din Merkezi'nin icra direktörlüğünü yapan Katolik bir rahibin 11 Ekim 2024'te sunduğu şikâyetin ardından soruşturma başlattığı belirtiliyor.
Şikâyette, Paskalya Pazarı saldırıları hakkında Channel 4'te yayımlanan bir programda sunulan bilgilerin soruşturulması istendi. Hükümete göre soruşturmacılar konuyu Fort Sulh Ceza Mahkemesi'ne bildirdi ve yargı denetimi altında çalışmalarını sürdürerek Şubat 2026'da Sallay'ı gözaltına aldı.
Hükümet, siyasi görüşlerin, etnik kökenin, dinin veya Sallay'ın eski görevlerinin tutukluluğuna neden olduğu iddialarını reddediyor. Yanıtta, tutuklamanın soruşturma sırasında toplanan kanıtların nesnel biçimde değerlendirilmesinin ardından yapıldığı belirtiliyor.
Sri Lanka hükümeti yazılı yanıtında saldırılarla ilgili hesap verebilirlik konusundaki tutumunu şöyle açıkladı:
Hükümet, 21 Nisan 2019'daki Paskalya Pazarı saldırıları konusunda hesap verebilirliğin sağlanmasına bağlılığını yineler,
Yanıtta ayrıca soruşturmaların tarafsız ve bağımsız yürütülmesi, mağdurların, saldırılardan sağ kurtulanların ve ailelerinin yaşadığı acıların gözetilmesi gerektiği belirtiliyor. Hükümetin temel savı, eski rütbe veya makamın kimseyi hukuka uygun bir soruşturmanın dışında bırakamayacağı yönünde.
Tutuklamaya ilişkin farklı açıklamalar netleştirilmeli
Rahibi temsil eden avukatın 3 Eylül'de Temyiz Mahkemesine, Sallay'ın Janak de Silva Komisyonu raporu ve bir parlamento soruşturmasının tavsiyelerine dayanan CID soruşturmasının ardından gözaltına alındığını söylediği bildirildi. Avukatın, tutuklamanın rahibin Ekim 2024 tarihli şikâyetine veya belgeselde Azad Maulana'nın yaptığı açıklamalara dayanmadığını söylediği aktarıldı.
Hükümetin anlatımında şikâyet soruşturmanın başlangıç noktası olarak gösterilirken, mahkemeye sunulan açıklamada komisyonun bulguları ve tavsiyeleri tutuklamanın dayanağı olarak belirtiliyor. Bu nedenle okurların, şikâyet ile Sallay'ın tutuklanması arasındaki dönemde soruşturmacıların hangi kanıtları elde ettiğine dair açık bir açıklamaya ihtiyacı var.
Usule ilişkin bir başka mesele de Sallay'ın şüpheli olarak gösterilmesiyle ilgili. CID görevlilerinin 4 Mart'ta Sulh Ceza Mahkemesine, tutukluluğuna ilişkin olguların henüz resmen bildirilmediğini söyledikleri aktarılıyor. Soruşturmacıların 5 Mart'ta, ortaya çıkan kanıtlara atıfta bulunarak kendisini üçüncü şüpheli olarak belirlediği bildirildi.
Dava numaraları da farklılık gösteriyor. Hükümet yanıtında hem B 36882/2024 hem de B 35882/2024 numaralarının kullanıldığı aktarılırken, yurt içindeki dava kaydı B/35882/24 olarak belirtiliyor. Sallay'ın Temyiz Mahkemesine yaptığı başvurunun numarası ise tutarlı biçimde CA/Writ/232/2026 olarak veriliyor.
İmam Komitesi'nin Haziran 2024 tarihli raporunda Sallay'ın mazeretinin kabul edildiği ve iddia edilen bir toplantıya ilişkin anlatımın reddedildiği belirtiliyor. BM bildirimi ayrıca soruşturmacıların ilgili tarihlerde yurt dışında olduğunu gösteren kanıtları göz ardı ettiği yönündeki iddiaları kayda geçiriyor. Soruşturmacıların bu materyali nasıl değerlendirdiği, tutukluluğun dayanağına ilişkin daha geniş tartışmanın bir parçası.
BM müdahalesine ne yol açtı?
20 Temmuz tarihli acil bildirim; BM'nin insan hakları ve terörle mücadele konulu Özel Raportörü Ben Saul, Keyfî Tutuklamalar Çalışma Grubu'nun İletişimlerden Sorumlu Başkan Yardımcısı Ganna Yudkivska, sağlık hakkı konulu Özel Raportör Tlaleng Mofokeng ve yargıçların ve avukatların bağımsızlığı konulu Özel Raportör Margaret Satterthwaite tarafından gönderildi.
Bu BM mekanizmaları, iddia edilen insan hakları ihlallerini inceliyor ve hükümetlerden açıklama istiyor. Bildirimde Sri Lanka'dan tutukluluğun hukuki dayanakları, gözaltındaki muamele, tıbbi bakım, avukatlara erişim ve kötü muamele iddialarına ilişkin soruşturmalar dâhil sekiz başlıkta yanıt istendi.
Bildirimde aktarılan bilgilere göre Savunma Bakanlığı, Sallay'ın gözaltına alınmasından üç gün sonra bir tutuklama emri çıkardı. Emir, 90 gün boyunca tutuklu kalmasına izin verdi ve daha sonra 90 gün daha uzatıldı.
Emirde Sallay'ın Paskalya saldırılarını önceden bildiği ve bu bilgiyi kasıtlı olarak sakladığı; böylece suçlara komplo kurduğu, yardım ve yataklık ettiği ve faillerin kimliklerini gizlediği iddia edildi. Bildirimde, tutuklanmasından sonraki yaklaşık 103 gün içinde yalnızca birkaç kez sorgulandığı iddiasına da yer verildi.
Dört BM mekanizması, değişiklikler yapılıncaya kadar PTA'nın kullanımına derhâl moratoryum getirilmesi çağrısını yineledi. Endişeleri; Sri Lanka'nın kişi özgürlüğü, işkenceye karşı koruma ve sağlık hakkına ilişkin uluslararası anlaşmalar kapsamındaki yükümlülüklerinin yanı sıra tutuklulara yönelik muameleyi düzenleyen Nelson Mandela Kuralları'na dayanıyordu.
Avukat ve aileyle görüşme konusu tartışmalı
Hükümet, Sallay'a neden gözaltına alınacağının bildirildiğini, avukatıyla görüşmesine izin verildiğini ve eşi dâhil yakınlarının kendisini gördüğü konutuna götürüldüğünü söylüyor. Makbuz düzenlendiğini, yakınlarına tutuklama emrinin bildirildiğini ve Sri Lanka İnsan Hakları Komisyonu'na yazılı bildirim yapıldığını da belirtiyor.
Yanıtta haftalık görüşme düzeni ayrıntılı biçimde açıklanıyor: çarşamba günleri avukat ziyaretleri, cuma günleri eşi ve annesiyle telefon görüşmeleri, cumartesi günleri aile ziyaretleri. Yakınları yiyecek, içecek ve giysi getirebiliyordu.
Hükümet ayrıca Fort Sulh Ceza Mahkemesi yargıcının CID tesisini düzenli olarak ziyaret ettiğini ve Sallay'ı hücresinde gördüğünü söylüyor. Tesisi, sulh ceza yargıcı ve İnsan Hakları Komisyonu'nun denetimine tabi, yetkilendirilmiş bir gözaltı yeri olarak tanımlıyor.
BM bildirimi ise belirli dönemlerde iletişimin kısıtlandığı iddialarını aktarıyor. Bildirime göre, başlangıçta avukatlarla görüşmeler sırasında görevliler hazır bulundu ve konuşmaları kaydettiği öne sürüldü. Bildirimde, Sulh Ceza Mahkemesinin 26 Mart'ta görüşmelerin müdahale olmadan yapılmasına karar verdiği belirtiliyor.
Sallay hastanedeyken 8 Temmuz'da avukatına, görüşmenin ancak CID gözetiminde yapılabileceğinin söylendiği iddia ediliyor. Hükümet, görüşmelerin gizli olduğunu ve avukatlarla yapılan iletişimin kanıt olarak kullanılamayacağını savunuyor. Gizlilik, tutuklu kişinin davasını ve olası şikâyetlerini avukatıyla özel olarak konuşabilmesini sağlıyor.
Kötü muamele iddiaları ve hükümetin yanıtı
BM bildirimi, Sallay'ın yaklaşık 6,5 x 4,4 fitlik, ışıkların sürekli açık olduğu, haşerelerin bulunduğu ve dışarı çıkma imkânının çok sınırlı olduğu bir hücrede tutulduğu iddialarını aktarıyor. Bildirime göre ışıkların uykusuzluğa ve migrene yol açtığı, dava belgelerine erişimin ve not almanın kısıtlandığı öne sürüldü.
Bildirimde ayrıca görevlilerin onu diğer görevlilerin ve tutukluların önünde çıplak bıraktığı, kelepçelediği, aşağılayıcı muameleye maruz bıraktığı ve itirafa zorladığı iddiaları yer alıyor. İnsan Hakları Komisyonu soruşturmasına ilişkin daha sonraki bir haberde, CID'nin 8 Mart'ta diğer tutukluların önünde çıplak arama yapıldığını kabul ettiği belirtiliyor.
Hükümet, yanıtını sunduğu tarih itibarıyla işkence iddialarının hiçbirinin doğrulanmadığını söylüyor. Sri Lanka Anayasası'nın 11. maddesine ve işkenceyi, diğer zalimane, insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele ya da cezayı ele alan 1994 tarihli 22 sayılı Yasaya atıfta bulunuyor.
Sri Lanka, kötü muameleye ilişkin inandırıcı kanıtların soruşturma ve yargı mekanizmaları aracılığıyla ele alınacağını belirtiyor. İşkenceyle elde edilen bir ifadenin kabul edilemez olduğunu ve tutuklamayı ya da tutukluluğun devamını haklı gösteremeyeceğini de vurguluyor.
BM mekanizmaları soruşturmanın bağımsızlığı konusunda da ek iddialar gündeme getirdi; kanıtların göz ardı edildiği, CCTV görüntülerine müdahale edildiği ve soruşturmayı yöneten görevliler arasında çıkar çatışmaları bulunduğu öne sürüldü. Sallay için güvence kararı veren bir sulh ceza yargıcının başka göreve atanmasından da endişe duyduklarını belirttiler. Hükümet, soruşturma görevlileriyle ilgili konuların Temyiz Mahkemesi önünde olduğunu söylüyor.
Hastanedeki tedavi davanın merkezinde
Sallay'ın sağlık durumu hem BM bildiriminde hem de Sri Lanka'nın yanıtında geniş yer tutuyor. Hükümet, gözaltına alınmasının ardından sağlık kontrolünden geçirildiğini, 29 Nisan'da yeniden değerlendirildiğini ve uzman doktorlara yönlendirildiğini söylüyor.
Hükümetin açıklamasında cilt sorunları, beslenme, nörolojik sorunlar, görme, diş ve kulak problemleri için tedavi veya sevkler sıralanıyor. Laboratuvar testleri, reçeteli takviyeler ve vitaminler, Colombo Ulusal Hastanesi'nde çekilen MR ile Angoda'daki Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü'ne yapılan sevk de anlatılıyor.
BM bildirimi, 20 Mayıs'ta avukatlarına ulaşan bir sağlık raporunda travma sonrası stres bozukluğu tanısının yer aldığını ve bulguların işkence ve kötü muameleyle uyumlu olarak nitelendirildiğini belirtiyor. Ayrıca danışman diyetisyenin tavsiyelerinin uygulanmadığı iddiasını aktarıyor.
Bildirime göre Sallay 6 Haziran'da yiyecek ve su almayı reddetmeye başladı; sağlık durumu kötüleşince hastaneye yatırıldı. 27 Haziran'da şiddetli göğüs ağrısı nedeniyle hastanenin Kalp Koroner Yoğun Bakım Ünitesi'ne nakledildi. Açlık grevini 1 Temmuz'da sonlandırdı.
Bildirimde, kardiyologların onu ciddi kalp riski taşıyan bir hasta olarak değerlendirdiği ve ailesine ameliyat ile vücuda yerleştirilen bir kalp cihazının gerekebileceğini söylediği belirtiliyor. Daha sonraki bir haberde, dokuz kişilik bir sağlık kurulunun cihaz gerektiren bir kalp rahatsızlığı tespit ettiği aktarılıyor.
Hükümet, 20 Eylül itibarıyla Sallay'ın Colombo Ulusal Hastanesi'nin kardiyoloji servisinde yatarak tedavi gördüğünü söyledi. Hastaneye yatırılmasından sonra kendisinden ifade alınmadığını ve tedavi kararlarının sağlık uzmanlarına ait olduğunu belirtti. Yeniden gözaltına alınmak üzere nakledilmesi durumunda sağlık durumunun ve tıbbi tavsiyelerin dikkate alınacağını da kaydetti.
Tartışmayı şekillendiren tarihler ve kararlar
Süreç, 2024'teki şikâyetten Ekim 2026'daki mahkeme işlemlerine kadar uzanıyor. Önemli tarihler, soruşturmanın, tutukluluk itirazının ve sağlıkla ilgili endişelerin nasıl geliştiğini gösteriyor:
- 11 Ekim 2024: Bir rahip, hükümetin CID soruşturmasının başlangıcı olarak gösterdiği şikâyeti sundu.
- 25 Şubat 2026: CID, Sallay'ı gözaltına aldı. BM bildirimine göre PTA kapsamındaki tutuklama emri üç gün sonra çıkarıldı.
- 26 Mart 2026: Sulh Ceza Mahkemesinin avukatlarla gizli görüşmelerin müdahale olmadan yapılmasına karar verdiği bildirildi.
- 6 Haziran-1 Temmuz 2026: Sallay açlık grevi yaptı; sağlık durumu kötüleşince hastanede tedavi gördü.
- 20 Temmuz 2026: BM'nin dört insan hakları mekanizması acil bildirim yayımladı.
- 20 Eylül 2026: Sri Lanka, tutuklamayı, tutukluluk güvencelerini ve tıbbi bakımı savunan yanıtını sundu.
- 22 Ekim 2026: Temyiz Mahkemesi, yazılı başvuruya müdahil olmak için yapılan birkaç başvuruyu reddetti.
Hukuki tartışmada mahkeme salonunda kullanılan dile de dikkat edilmesi gerekti. Ek Başsavcı Dileepa Peiris'in 22 Eylül'de Fort Sulh Ceza Mahkemesi'nde Sallay'ı saldırıların faili olarak nitelendirdiği bildirildi. Sulh ceza yargıcı Peiris'i düzeltti, savcı da özür diledi. Sallay'ın olaylardaki rolü soruşturma ve yargı kararıyla belirlenmeyi bekliyor.
Sri Lanka, tıbbi izlemenin sürdürüleceğini ve işkenceyi, yıldırmayı veya misillemeyi önleyecek önlemler alınacağını taahhüt etti. Aileyle görüşmelere getirilecek kısıtlamaların yasalar, güvenlik ihtiyaçları ve mahkeme talimatları doğrultusunda uygulanacağını, terörle mücadele mevzuatındaki reformların da yasama sürecinden geçeceğini belirtiyor. Sallay açısından acil pratik meseleler, tıbbi bakımın sürmesi, avukatına gizli biçimde erişebilmesi ve tutukluluğun devamına ilişkin gerekçelerin yargı tarafından incelenmesi.
Öne Çıkanlar
- Sri Lanka'nın 20 Eylül 2026 tarihli yanıtı, Sallay'ın PTA kapsamında tutuklanmasını ve tutuklu bulunmasını savunuyor.
- BM'nin dört mekanizması, 20 Temmuz'da keyfî tutukluluk, kötü muamele, avukata erişim ve ciddi sağlık risklerine ilişkin iddiaları gündeme getirdi.
- Hükümet, avukat ve aileyle düzenli iletişim, mahkeme denetimi ve uzman tedavisinin sağlandığını söylüyor.
- Yanıtta tutuklamanın dayanağı olan somut kanıtlar açıklanmıyor; mahkemeye sunulan açıklamalarda ise davanın başlangıç noktasına ilişkin farklı anlatımlar yer alıyor.
- Hükümet yanıtını sunduğu sırada Sallay kardiyoloji servisinde tedavi görüyordu.
- Temyiz Mahkemesi 22 Ekim'de müdahillik başvurularının birçoğunu reddetti; tutukluluğa yönelik itiraz hakkında nihai bir karar açıklandığı belirtilmedi.






