Tartışmanın merkezinde bir yıla kadar gözaltı
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisinin 19 sayfalık değerlendirmesine göre, Sri Lanka'nın önerdiği Devleti Terörizmden Koruma Yasa Tasarısı, Adalet Bakanlığı müsteşarına iki aya kadar gözaltı izni verme yetkisi tanıyacak; bu sürenin uzatılması için Yüksek Mahkeme onayı gerekecek. Gözaltı süresi en fazla bir yıla kadar devam edebilecek. Ofis, yasa yürürlüğe girmeden önce tasarının kapsamlı biçimde yeniden yazılmasını istiyor.
İçindekiler
- Tartışmanın merkezinde bir yıla kadar gözaltı
- Tasarı Meclis'e nasıl geldi?
- Gözaltındaki kişi ne zaman hâkim karşısına çıkacak?
- Terörizm ne kadar geniş tanımlanacak?
- Güvenlik operasyonlarına ilişkin haberler risk taşıyabilir
- Askerî yetkiler ve kamusal faaliyetlere getirilen kısıtlamalar
- İyileştirmeler zorlu bir geçiş sürecini ortadan kaldırmıyor
- İkinci tasarı haklar konusundaki tartışmayı genişletiyor
- İş dünyası hukuki öngörülebilirliği ticaretle ilişkilendiriyor
- Öne Çıkanlar
22 Eylül 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanan tasarının, Terörizmi Önleme Yasası'nın (PTA) yerini alması amaçlanıyor. BM değerlendirmesinde, polis ifadelerinin delil olarak kabul edilmemesi gibi iyileştirmeler olduğu belirtiliyor; ancak önerilen yeni düzenlemenin keyfî gözaltılara, işkenceye ve barışçıl siyasi faaliyetlerin kısıtlanmasına yol açabilecek yetkileri koruduğu veya genişlettiği uyarısı yapılıyor.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisi (OHCHR), temel sorunun bu yetkileri kimin kontrol edeceği olduğunu söylüyor. Tasarıya göre, uzun süreli gözaltı için ilk kararı bağımsız bir yargıç yerine yürütmeden bir yetkili verecek. Mahkemeler, sonraki uzatma taleplerini onaylama aşamasında devreye girecek.
Tartışma artık gözaltı konusunu aşıyor. Gazeteciler güvenlik operasyonlarına ilişkin haberler konusunda belirsizlikle karşı karşıya; kuruluşlar cumhurbaşkanının kararıyla yasaklanabilir ve polisle askerî personele kapsamlı yaptırım yetkileri verilebilir. İnsan Hakları İzleme Örgütü de önerilen organize suç yasasına itiraz ederken Seylan Ticaret Odası, hukuki güvencelerin yatırım ve Avrupa Birliği'nin ticari tercihli uygulamalarına erişimin sürmesi açısından önem taşıdığı uyarısında bulundu.
Cumhurbaşkanı Anura Kumara Dissanayake'nin Ulusal Halkın Gücü hükümeti açısından bu tasarılar, 2024 seçimlerinde PTA'yı ve diğer baskıcı yasaları yürürlükten kaldırma vaadini de mercek altına alıyor.
Tasarı Meclis'e nasıl geldi?
Adalet ve Ulusal Entegrasyon Bakanı Harshana Nanayakkara, terörle mücadele yasa tasarısını 6 Ekim'de Meclis'e sundu. Hükümet, 1979 tarihli PTA'da reform yapılmasını hedeflediğini belirtiyor. Önerilen yeni yasanın Aralık 2025'te yayımlanan ilk taslağı muhalefetle karşılanmış, bunun üzerine değişiklikleri değerlendirmek üzere bir uzman grubu oluşturulmuştu.
Bu grupta görev yapan Barolar Birliği eski başkanı Saliya Peiris, 7 Ekim'de Meclis'e sunulan metnin gözaltı süreleri ve sulh hâkimlerinin kefalet verme yetkileri konusunda varılan mutabakatlardan önemli ölçüde saptığını söyledi. Kefalet, sanığın mahkemece belirlenen koşullara uyması şartıyla yargılama sürerken tutuksuz kalmasına olanak tanır.
Başlıca gelişmeler hükümetin seçim vaadini, taslak hazırlama sürecini ve tasarının Meclis'e sunulmasını kapsıyor:
- 23 Eylül 2024: Dissanayake, PTA'nın da aralarında bulunduğu baskıcı yasaları yürürlükten kaldırma vaadinde bulunduğu seçim kampanyasının ardından göreve başladı.
- Aralık 2025: Önerilen yasanın ilk taslağı yayımlandı. Gelen tepkilerin ardından bir uzman grubu oluşturuldu.
- 22 Eylül 2026: Gözden geçirilmiş Devleti Terörizmden Koruma Yasa Tasarısı yayımlanarak resmen kamuoyuna duyuruldu.
- 6 Ekim: Nanayakkara tasarıyı Meclis'e sundu.
- 7 Ekim: Peiris, uzman incelemesi sırasında varılan mutabakatlardan sapıldığı yönündeki itirazlarını kamuoyuyla paylaştı.
Dissanayake göreve başladığından bu yana PTA kapsamında en az 12 kişinin tutuklandığı bildiriliyor. Dolayısıyla Meclis yeni yasayı değerlendirirken mevcut düzenleme kolluk faaliyetlerinde kullanılmaya devam ediyor. Nihai Meclis oylaması için herhangi bir tarih açıklanmadı.
Gözaltındaki kişi ne zaman hâkim karşısına çıkacak?
OHCHR, gözaltına alınan herkes açısından önemli olan iki ayrı süreye dikkat çekiyor: sulh hâkimi karşısına çıkmadan önce geçecek süre ve gözaltının devam edebileceği daha uzun dönem. Tasarı, polis tarafından tutuklanan kişinin sulh hâkimi karşısına çıkarılmadan önce en fazla 48 saat, silahlı kuvvetler tarafından tutuklanan kişinin ise en fazla 72 saat gözaltında tutulmasına izin verecek.
BM ofisi, tutuklamayı kimin yaptığına bakılmaksızın tüm şüphelilerin mümkün olan en kısa sürede, kural olarak 24 saat içinde sulh hâkimi karşısına çıkarılmasını öneriyor. Silahlı kuvvetler için öngörülen 72 saatlik süre, önerilen sürenin üç katı; polis için öngörülen 48 saatlik süre ise iki katı. Şüphelinin daha erken mahkemeye çıkarılması, yargıca gözaltı gerekçelerini ve muameleye ilişkin kaygıları inceleme olanağı verir.
Adalet Bakanlığı müsteşarı, ilk seferde iki aya kadar gözaltına alma kararı verebilecek; ilk iki ayın ötesindeki uzatmalar için Yüksek Mahkeme onayı gerekecek. OHCHR, terörle mücadele tasarısı kapsamında toplam gözaltı süresinin en fazla bir yıl olabileceğini belirtiyor. İnsan Hakları İzleme Örgütünün önerilen iki yasaya yönelik daha geniş kapsamlı eleştirisinde, gözaltı sürelerinin bir yıla, bazı hükümler uyarınca ise iki yıla kadar uzayabileceğine dikkat çekiliyor.
OHCHR'nin itirazı, ilk iki aylık gözaltının yürütme organı içinde karara bağlanmasına odaklanıyor. Bakanlık yetkilisi, güvenlik politikalarını yürüten hükümetin bir parçası; bağımsız mahkeme ise devletin kişiyi gözaltında tutmak için hukuki gerekçesi olup olmadığını denetleyen ayrı bir güvence sağlıyor.
Terörizm ne kadar geniş tanımlanacak?
Önerilen terörle mücadele yasasının 3. maddesi, siyasi veya ideolojik bir amaç doğrultusunda hükümeti ya da uluslararası bir kuruluşu bir eyleme usulsüz biçimde zorlamayı veya eylemde bulunmaktan alıkoymayı hedefleyen fiilleri kapsıyor. Listelenen zararlar ölüm, yaralanma ve rehin almanın yanı sıra mülk, ulaşım, altyapı, halk sağlığı ve elektronik sistemlerde ciddi zarara yol açmayı da içeriyor. Önemli ölçüde ekonomik kayıp da kapsamda.
OHCHR, terör suçlarının geniş tanımlanmasının gazetecilere, insan hakları savunucularına, sivil toplum kuruluşlarına ve barışçıl göstericilere karşı kullanılabileceği uyarısında bulunuyor. Ulaşımı veya hizmetleri aksatan faaliyetler açısından kaygı özellikle somut: grev veya gösteri, siyasi bir talep doğrultusunda yapılırken ekonomik aksamaya yol açabilir.
Tasarının protesto, savunuculuk, muhalefet ve iş bırakma eylemlerini koruyan hükümleri bulunuyor; OHCHR ayrıca gazetecilik ve sivil toplum faaliyetlerine yönelik ek güvenceleri olumlu karşılıyor. Bununla birlikte BM ofisi, suçlamaya dayanak oluşturabilecek tanımlar da dâhil olmak üzere, meşru faaliyetlerin yasanın tamamında korunmasını sağlayacak daha kesin sınırlar istiyor.
Önerilen cezalar bu sınırları önemli kılıyor. Ölüme yol açan terör suçları müebbet hapis cezasıyla sonuçlanabilecek. Diğer terör suçları için 20 yıla kadar hapis ve 20 milyon rupi para cezası öngörülüyor. Fiilin gerçekleştirilmediği durumlar da dâhil olmak üzere teşebbüs, yardım, komplo ve hazırlık suçları 15 yıla kadar hapis cezası getirebilecek.
Açık tanımlar, polisin, savcıların ve mahkemelerin Meclisin cezalandırmayı amaçladığı davranışları belirlemesine yardımcı olur. Ayrıca grev düzenleyen, bilgi yayımlayan veya gösteriye katılan kişilerin tutuklama gerçekleşmeden önce hukuki durumlarını anlamalarını sağlar.
Güvenlik operasyonlarına ilişkin haberler risk taşıyabilir
OHCHR, gizli bilgiler ve terör örgütü yayınlarına ilişkin hükümlerin meşru gazetecilik açısından risk oluşturduğuna özellikle dikkat çekiyor. Gazeteciler, tam da geniş kapsamlı kısıtlamalara konu olabilecek tutuklama, soruşturma ve güvenlik operasyonlarına ilişkin bilgileri düzenli olarak topluyor.
Önerilen suçlar arasında terörizmi doğrudan veya dolaylı biçimde teşvik eden ifadeler, sözler ya da işaretler de bulunuyor. Bu suçlar 15 yıla kadar hapis, 15 milyon rupi para cezası veya her iki cezayı birden gerektirebilecek. Diğer hükümler, terör örgütü yayını bulundurmayı veya dağıtmayı ya da bir başkasının bu yayına erişmesine yardım etmeyi kapsıyor.
Bu nedenle çevrim içi yayıncılar ve sosyal medya sayfalarını yöneten kişiler, paylaştıkları veya erişilebilir kıldıkları içerikler nedeniyle hukuki yaptırımlarla karşılaşabilir. İnsan hakları kuruluşlarının da polis ya da askerî faaliyetlere ilişkin iddialar dâhil olmak üzere, muhtemel ihlallere dair bilgileri toplaması ve saklaması gerekiyor.
BM ofisi, gazetecilik kaynaklarının, kamu yararına yapılan meşru haberlerin ve insan hakları ihlallerine ilişkin belgelerin açıkça koruma altına alınmasını istiyor. Tanıkların misillemeden korktuğu durumlarda gizli kaynaklar hayati önem taşıyabilir. Hukuki koruma, gazetecilerin bu kaynakları güvende tutarken güvenlik konularını araştırmasına olanak verir.
Askerî yetkiler ve kamusal faaliyetlere getirilen kısıtlamalar
19, 20 ve 24. maddeler, belirli koşullarda silahlı kuvvetler mensuplarına ve Sahil Güvenlik görevlilerine arama kararı olmaksızın tutuklama, arama ve el koyma yetkileri verecek. Bu yetkiler arasında kişileri durdurup aramak, binalara girmek ve belge, eşya ya da telefon ve dizüstü bilgisayar gibi cihazlara el koymak bulunuyor.
OHCHR, askerî personelin olağan kolluk faaliyetlerine katılmasının keyfî gözaltı, işkence ve zorla kaybetme riskini artırabileceği uyarısında bulunuyor. Şüphelilerin yeterli güvenceler olmaksızın askerî gözetim altında tutulduğu durumlarda risk özellikle yükseliyor. Zorla kaybetme, bir kişinin gözaltına alınması ve yetkililerin bu gözaltıyı ya da kişinin nerede olduğunu gizlemesi sonucunda ailesinin kendisine ulaşamaması anlamına geliyor.
BM ofisi, kolluk faaliyetlerinde birincil sorumluluğun sivil poliste kalmasını ve askerî kuvvetlere tanınan geniş tutuklama, gözaltı ve arama yetkilerinin kaldırılmasını öneriyor. İstisnai durumlara ilişkin tasarı hükmü, bölgede kamu düzenini sağlamak için askerî kuvvetlerin görevlendirilmesini de kapsıyor. Bu da söz konusu yetkilerin sivillerin toplandığı durumlarda kullanılmasına yol açabilir.
51. madde, toplantıların ve diğer faaliyetlerin acil durumlarda 72 saate kadar yasaklanmasına izin verecek; yasağa uymayanlar bir yıla kadar hapis cezasıyla karşılaşabilecek. 59. madde ise cumhurbaşkanına, önceden mahkeme onayı veya sabit bir inceleme süresi olmaksızın kuruluşları yasaklama yetkisi verecek. OHCHR; toplantıları, dolaşımı ve iletişimi etkileyen kısıtlamalara daha açık sınırlar, daha güçlü yargı denetimi ve bağımsız inceleme getirilmesini istiyor.
İyileştirmeler zorlu bir geçiş sürecini ortadan kaldırmıyor
OHCHR, terörle mücadele tasarısının son hâlindeki bazı değişiklikleri olumlu karşılıyor. Polis ifadeleri delil olarak kabul edilmeyecek, polis sorgularının sesli ve görüntülü kaydı tutulacak, Sri Lanka İnsan Hakları Komisyonu ise tutuklama ve gözaltılardan 48 saat içinde haberdar edilecek.
Polis ifadelerinin delil olarak kullanılmasının kaldırılması, mahkûmiyet elde etmek için kullanılabilecek bir ifade alma yönündeki zorlayıcı sorgulama teşvikini ortadan kaldırıyor. Sorguların kaydedilmesi, işlemin nasıl yürütüldüğüne ilişkin bir kayıt oluşturuyor. Bildirim ise ulusal insan hakları kurumuna gözaltıları denetlemek için kullanabileceği bilgileri sağlıyor.
Bununla birlikte BM ofisi, önerilen gözaltı yetkileri ve geniş kapsamlı suç tanımları karşısında bu güvenceleri yetersiz buluyor. Öneriler birbiriyle bağlantılı güvenceleri bir araya getiriyor: sulh hâkimine hızla erişim, gözaltı kararlarının bağımsız denetimi, daha açık tanımlar ve tutuklama yetkisini kullanan makamların sınırlandırılması.
Geçiş hükümleri de başka bir kaygı yaratıyor. PTA kapsamında devam eden davalar ve mevcut bazı düzenlemeler, yasanın yürürlükten kaldırılmasının ardından da sürebilir. Bu nedenle hâlihazırda yargılanan kişiler açısından mevzuat değişikliği, eski hukuki çerçevenin önemli bir kısmını yürürlükte bırakabilir. OHCHR, sivil toplumu, bağımsız kurumları ve hukuk uzmanlarını içeren anlamlı istişarelerle birlikte bu düzenlemelerin kapsamlı bir yeniden yazım sürecinde gözden geçirilmesini istiyor.
İkinci tasarı haklar konusundaki tartışmayı genişletiyor
İnsan Hakları İzleme Örgütü, önerilen Organize Suçları Önleme Yasa Tasarısı'nı da eleştirdi. Örgütün Asya Direktörü Elaine Pearson, tasarının hükümlerinin polis işkencesini teşvik edebileceği uyarısında bulundu. Örgütün itirazları gözetim, ifade ve dolaşım kısıtlamaları ile yeterli yargı denetimi olmaksızın gözaltı konularını da kapsıyor.
Organize suç tasarısı, polis ifadelerinin delil olarak kullanılmasına izin veren hükümler nedeniyle eleştiriliyor. Bu yaklaşım, OHCHR'nin polis ifadelerinin delil olarak kullanılmasının kaldırılmasını olumlu karşıladığı gözden geçirilmiş terörle mücadele tasarısının tersi yönde. Bu fark önemli; çünkü zorlayıcı sorgulamaya karşı güvenceler, yetkililerin hangi yasayı kullandığına bağlı olarak değişebilir.
İnsan Hakları İzleme Örgütü, polisin mahkeme kararı olmaksızın telefon ve konum verilerine erişebilmesi konusunda da uyarıyor. Konum verileri, bir kişinin nereye gittiğini ve kimlerle görüşebileceğini ortaya çıkarabilir. Bu nedenle bağımsız denetim, ceza soruşturmalarının yanı sıra gündelik mahremiyet açısından da önem taşıyor.
Örgüt, PTA'nın kullanımının derhâl askıya alınması ve organize suç yasa tasarısının geri çekilmesi çağrısında bulundu. Bu tutum, hükümetin mevcut uygulamalarını yasama planlarıyla birlikte ele alıyor: eski bir yasayı yürürlükten kaldırmak, polisin bugün nasıl çalıştığını değiştirmek ve yeni yasanın hangi yetkileri içereceğine karar vermek birbiriyle bağlantılı adımlar.
İş dünyası hukuki öngörülebilirliği ticaretle ilişkilendiriyor
Seylan Ticaret Odası, önerilen terörle mücadele yasasına ilişkin görüşlerini sunarak açık tanımlar, uygun yargı denetimi ve yeterli adil yargılanma güvenceleri istedi. Adil yargılanma güvenceleri, yetkililerin hukuka uygun hareket etmesini ve kişilerin kendilerini etkileyen kararlara itiraz etmek için adil bir fırsata sahip olmasını sağlayan usullerdir.
Oda, hükümetin ulusal güvenliği güçlendirme çabalarını kabul etmekle birlikte, öngörülebilir kuralların yatırımcı güveni ve Sri Lanka'nın ticaret ve yatırım yapılacak bir yer olarak itibarı açısından önem taşıdığını belirtiyor. İşletmelerin hangi faaliyetlerin yasal olduğunu ve resmî kararlara nasıl itiraz edilebileceğini bilmesi gerekiyor.
Oda ayrıca yasama reformunu Avrupa Birliği'nin GSP+ ticaret tavizlerine erişimin sürmesiyle ilişkilendiriyor. GSP+, uygun şartları taşıyan gelişmekte olan ülkelere, uluslararası insan hakları sözleşmelerini uygulama taahhüdü de dâhil olmak üzere belirli yükümlülükler karşılığında ihracatta avantajlı gümrük tarifeleri sağlıyor. Odaya göre bu avantajlar ihracatı, istihdamı ve döviz gelirlerini destekliyor.
İnsan Hakları İzleme Örgütü de tasarıların Sri Lanka'nın uluslararası insan hakları taahhütlerini ve GSP+ avantajlarını tehlikeye atabileceği uyarısında bulunuyor. Oda, uluslararası standartlarla uyum çağrısı yaparken organize suç tasarısına ilişkin görüşlerini tamamlıyor. OHCHR ise Sri Lanka'nın hem ulusal güvenliği hem de temel hakları koruyan yasalar geliştirmesine yardımcı olmak için teknik destek sundu.
Öne Çıkanlar
- OHCHR, Sri Lanka'nın önerdiği Devleti Terörizmden Koruma Yasa Tasarısı'nın kapsamlı biçimde yeniden yazılmasını istiyor.
- Adalet Bakanlığı müsteşarı ilk iki aylık gözaltı kararını verebilecek; uzatmalar için mahkeme onayı gerekecek ve toplam süre en fazla bir yıl olabilecek.
- BM, şüphelilerin önerilen 48 veya 72 saatlik süreler yerine kural olarak 24 saat içinde sulh hâkimi karşısına çıkarılmasını istiyor.
- Geniş kapsamlı suç tanımları, askerî kolluk yetkileri ile kuruluşlara ve toplantılara getirilen kısıtlamalar başlıca kaygılar arasında.
- Gözden geçirilmiş terörle mücadele tasarısı, polis ifadelerinin delil olarak kullanılmasını kaldırıyor ve polis sorgularının kaydedilmesini zorunlu kılıyor.
- İnsan Hakları İzleme Örgütü organize suç tasarısına da itiraz ederken Seylan Ticaret Odası, hukuki güvenceleri yatırımla ve AB'nin GSP+ avantajlarına erişimin sürmesiyle ilişkilendiriyor.






