Gözaltı Yetkileri ve Anayasal Haklar İtirazların Odağında
Sri Lanka Yüksek Mahkemesi, önerilen Organize Suçlarla Mücadele Yasa Tasarısı’na itiraz eden 26 dilekçeyi dinliyor. Avukatlar, Savunma Bakanlığı sekreterinin yetkisiyle iki ay ile bir yıl arasında gözaltı uygulanmasına imkân vereceğini söyledikleri hükümlere karşı çıkıyor. Başsavcının, 4 ve 5 Kasım 2026’da dinlenen görüşlerin ardından hükümetin tutumunu 9 Kasım Pazartesi günü sunması planlanıyor.
İçindekiler
- Gözaltı Yetkileri ve Anayasal Haklar İtirazların Odağında
- Mahkemede Neler Yaşandı?
- Ağır Suçlar Ne Kadar Geniş Tanımlanacak?
- Uzun Süreli Gözaltını Kim Denetleyecek?
- Polis Gözetimi, Kefaletle Serbest Bırakılma ve Sulh Hâkiminin Rolü
- Avukatlar Mahkeme Haberlerine Getirilecek Kısıtlamalardan Neden Endişeli?
- Neden Üçte İki Çoğunluk ve Referandum Talep Ediliyor?
- Cumhurbaşkanı Hangi Değişiklikleri Yapma Sözü Verdi?
- Öne Çıkanlar
Baş Yargıç Preethi Padman Surasena, Yargıçlar Achala Wengappuli ve Sampath Abeykoon ile birlikte heyete başkanlık ediyor. Dilekçe sahipleri arasında Sri Lanka Barolar Birliği, Distilleries Company ve Malinda Seneviratne bulunuyor. Dilekçe sahipleri, tasarının itiraz edilen biçimiyle kabulü için parlamentoda üçte iki çoğunluk ve halk oylamasında onay şartı aranmasını mahkemeden talep ediyor.
Cumhurbaşkanı Anura Kumara Dissanayake, dövmelerle ilgili bir hükmün kaldırılacağını ve Tüketim Vergisi Yönetmeliği kapsamındaki suçlara ilişkin hükümlerin değiştirileceğini de açıkladı. Bu açıklama, hükümetin değiştirmeye hazır olduğu iki alanı ortaya koyarken mahkemedeki süreç gözaltı, kefaletle serbest bırakılma, yargı yetkisi ve ceza davalarının haberleştirilmesine ilişkin daha kapsamlı itirazları ele alıyor.
Önerilen yasa kapsamında gözaltına alınacak kişiler açısından temel soru pratik: Gözaltında kalıp kalmayacaklarına kim karar verecek, gözaltı ne kadar sürebilecek ve bir yargıç müdahale etmek için hangi yetkilere sahip olacak? Gazeteciler açısından bir başka endişe ise ağır suçlara ilişkin bilgilerin yayımlanmasına getirilecek kısıtlamaların mahkeme süreçlerinin haberleştirilmesini etkileyip etkilemeyeceği.
Mahkemede Neler Yaşandı?
Dilekçe sahiplerini temsil eden avukatlar sözlü savunmalarına 4 Kasım sabahı başladı ve gece geç saatlere kadar devam etti. Dilekçeler 5 Kasım’da aynı heyetin önüne yeniden geldi.
Yargıçlar, dilekçe sahiplerinden anayasal itirazlarını ve gerekli olduğunu düşündükleri değişiklikleri açıklayan yazılı beyanlarını sunmalarını istedi. Bu beyanlar 5 Kasım’da sunularak hükümetin planlanan yanıtı öncesinde dilekçe sahiplerinin ayrıntılı görüşleri mahkemeye iletildi.
Yargı sürecindeki başlıca tarihler şöyle:
- 4 Kasım 2026: Dilekçe sahiplerinin avukatları savunmalarına başladı; sunumlar gece geç saatlere kadar sürdü.
- 5 Kasım 2026: Mahkeme 26 dilekçeyi yeniden ele aldı; dilekçe sahipleri anayasaya uygunluk ve önerilen değişikliklere ilişkin yazılı görüşlerini sundu.
- 9 Kasım 2026: Başsavcının hükümetin tutumunu sunması planlanıyor.
Belirli hükümlere ilişkin savunma yapan avukatların yanı sıra dilekçe sahipleri adına Başkanlık Danışmanı Sanjeewa Jayawardena, M.A. Sumanthiran, Ali Sabry ve Naveen Marapana da mahkemede hazır bulundu. Başsavcılık adına ise Başsavcı Yardımcısı Viraj Dayaratne, Ek Başsavcı Sudarshana de Silva, Başsavcı Yardımcısı Sudharshi Herath ve Dr. Avanthi Perera mahkemeye çıktı.
Ağır Suçlar Ne Kadar Geniş Tanımlanacak?
Dilekçe sahibi Malinda Seneviratne adına mahkemeye çıkan Başkanlık Danışmanı Romesh de Silva, tasarıdaki ağır suç tanımının aşırı geniş olduğunu savundu. Bu itiraz, önerilen yasanın temelini ilgilendiriyor: Hangi suçlardan şüphelenilen kişiler yasa kapsamına girecek?
Yasal tanım, belirli yetkilerin hangi koşullarda kullanılabileceğini belirler. Bir yasa ağır suçlar için soruşturmacılara istisnai yetkiler tanıyorsa bu kategorinin ifadesi, söz konusu yetkilerin uygulanabileceği davaların kapsamını belirler. Bu nedenle de Silva’nın itirazı, doğrudan karşı çıktığı gözaltı hükümleriyle bağlantılı.
Mahkemeden iki konuyu birlikte incelemesi isteniyor: Tasarının kapsadığı eylemler ve yetkililere bu eylemleri soruştururken tanınacak yetkiler. Soruşturmayla karşı karşıya kalan kişiler için bu hükümler, suçlulukla ilgili herhangi bir karardan önce, yasal süreci en başından şekillendirecek.
Uzun Süreli Gözaltını Kim Denetleyecek?
De Silva, Polis Genel Müfettişi veya bir Polis Genel Müfettiş Yardımcısının talebi üzerine Savunma Bakanlığı sekreterinin iki ay ile bir yıl arasında gözaltı kararı verebilmesine imkân tanıyan hükümlere itiraz etti. İtirazı, bir şüpheliyi gözaltında tutma yetkisinin yürütme görevlisine verilmesine odaklanıyor.
Yürütme, yasaları uygulayan ve devlet kurumlarını yönlendiren hükümet organıdır. Mahkemeler ise hukuki uyuşmazlıklara karar vermek ve özgürlüğe getirilen kısıtlamaların yasal dayanağını incelemek gibi farklı bir rol üstlenir. Dilekçe sahipleri, tasarının bu iki organ arasındaki yetki dağılımını nasıl düzenleyeceği konusunda endişeli.
Başkanlık Danışmanı Iraj de Silva da bazı hükümlerin yürütmeye, yargı müdahalesi olmadan kişisel özgürlüğü kısıtlama imkânı vereceğini savundu. Bu beyanında anayasal itirazın odağına mahkemelerin rolünü yerleştirdi.
Soruşturma amacıyla gözaltına alınan kişi, şüphelenilen suç incelenirken özgürlüğünden mahrum kalır. Mahkemede tartışılan önerilen süre bir yıla kadar uzayabilir. Bu nedenle izin, inceleme ve serbest bırakma kuralları şüpheliler ve aileleri açısından önemli bir mesele.
Polis Gözetimi, Kefaletle Serbest Bırakılma ve Sulh Hâkiminin Rolü
Avukat Suren Fernando, 72 saat polis gözetiminde tutulma, kefaletle serbest bırakılmaya getirilen kısıtlamalar ve sulh hâkimlerinin yetkilerine ilişkin itirazlarını dile getirdi. Bu meseleler soruşturmanın ilk aşamalarını ve gözaltındaki bir kişinin serbest bırakılmak için başvurabileceği yolları ilgilendiriyor.
Yetmiş iki saat üç güne karşılık geliyor. Bu süre polis gözetimindeki gözaltıyla ilgiliyken Romesh de Silva’nın itiraz ettiği daha uzun süre, Savunma Bakanlığı sekreterinin yetkilendireceği gözaltını kapsıyor. Mahkemedeki görüşler hem ilk gözaltı düzenlemelerini hem de özgürlüğün çok daha uzun süre kısıtlanması ihtimalini ele alıyor.
Kefaletle serbest bırakılma, bir davanın görülmesi sürerken sanığın gözaltı dışında kalmasını sağlar. Genellikle mahkemeye gelmesini güvence altına almak ve yasal süreci korumak amacıyla koşullar getirilir. Bu nedenle kefalete getirilen kısıtlamalar, kişinin sonraki yargı işlemlerini beklerken gözaltında kalıp kalmayacağını doğrudan etkileyebilir.
Fernando’nun sulh hâkimlerine ilişkin itirazları, bu kararları veren yargıçların sahip olduğu yetkileri ilgilendiriyor. Gözaltı, kefalet ve tutuklulukla ilgili itirazlar bir arada ele alındığında, kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılmaya devam etmesi üzerinde mahkemelerin ne ölçüde denetim sahibi olacağı sorgulanıyor.
Avukatlar Mahkeme Haberlerine Getirilecek Kısıtlamalardan Neden Endişeli?
Sri Lanka Barolar Birliğini temsil eden Başkanlık Danışmanı Saliya Peiris, tasarının polise yargının yetkilerini aşan yetkiler vereceğini ve kötüye kullanıma imkân tanıyacağını savundu. Ayrıca ağır suçlara ilişkin bilgilerin açıklanmasına getirilen kısıtlamalara da itiraz etti.
Peiris, bu kısıtlamaların mahkeme süreçlerine ilişkin medya haberlerini etkileyebileceği uyarısında bulundu. Mahkeme haberleri, kamuoyunun iddiaları, avukatların savunmalarını ve yargıçların kararlarını öğrenmesini sağlar. Bir suçla ilgili bilgilerin yayımlanmasına getirilecek kısıtlama bu nedenle şüpheli ve soruşturmacıların ötesindeki kişileri de etkileyebilir.
Haberleştirmeye ilişkin itiraz, davaya bir başka kamu yararı boyutu ekliyor: Adalet süreci hakkındaki bilgilere erişim. Peiris bu endişeyi, polisin yetkileri ve Anayasa’nın koruduğu temel haklara ilişkin savunmalarıyla birlikte dile getirdi.
Neden Üçte İki Çoğunluk ve Referandum Talep Ediliyor?
Dilekçe sahipleri, tasarıdaki hükümlerin Anayasa’yla çeliştiğini ve kabul için parlamentoda üçte iki çoğunluk ile halk oylamasında onay gerektiğini savunuyor. Peiris de temel haklar üzerindeki etkisi nedeniyle tasarının referanduma sunulması gerektiğini ileri sürdü.
Anayasa’ya uygunluk itirazı, önerilen yasanın ülkenin en üst hukuk normuna uyup uymadığını sorgular. Yüksek Mahkemenin önündeki soru, itiraz edilen hükümlerin olağan yasama işlemlerinden daha yüksek bir onay eşiği gerektirip gerektirmediği de dâhil olmak üzere tasarının kabulü için gereken yasal koşullarla ilgili.
Üçte iki çoğunluk parlamentoda daha geniş destek gerektirirken referandumda karar seçmenlere bırakılır. Dilekçe sahipleri her iki koşulun da aranmasını istiyor. Mahkeme henüz kararını açıklamadı; hükümetin ayrıntılı yanıtını 9 Kasım’da sunması planlanıyor.
Yazılı beyanlarda dilekçe sahiplerinin talep ettiği değişiklikler de yer aldı. Böylece parlamentoya sunulan tasarıya ilişkin savunmaların yanı sıra olası değişikliklerin ifadeleri de yargı sürecinin parçası hâline geldi.
Cumhurbaşkanı Hangi Değişiklikleri Yapma Sözü Verdi?
Cumhurbaşkanı Dissanayake, dövmelerle ilgili hükmün kaldırılacağını ve Tüketim Vergisi Yönetmeliği kapsamındaki suçlara ilişkin hükümlerin değiştirileceğini söyledi. Açıklamayı, Ekata Nagitimu – Iwath Wenu adıyla anılan ve “Birlikte Yükseliyoruz” olarak da bilinen operasyonun birinci yıl dönümünü kutlayan dinî bir konferansta yaptı.
Tüketim Vergisi Yönetmeliği, alkollü içkilerin düzenlenmesi ve ilgili suçlar gibi konuları kapsıyor. Cumhurbaşkanının açıklaması, önerilen organize suçlar mevzuatında yeniden değerlendirilen alanlar arasına bu suçları da ekliyor. Distilleries Company, tasarıya itiraz eden dilekçe sahipleri arasında.
Cumhurbaşkanının açıklaması ile yasal beyanlar, önerilen mevzuatın farklı bölümlerini ele alıyor. Dövmelerle ilgili hükmün kaldırılması yasanın kapsamındaki bir unsuru değiştirecek. Avukatlar ise ağır suç tanımı, gözaltı, kefalet, yargı yetkileri ve bilgi yayımlanması konularında da değişiklik talep ediyor.
Başsavcının planlanan duruşması, hükümetin mahkemede tutumunu açıklaması için belirtilen bir sonraki fırsat. Bu yanıt, dilekçe sahiplerinin sözlü savunmalarını ve değişiklik önerilerini içeren yazılı beyanlarını sunmasının ardından gelecek.
Öne Çıkanlar
- Sri Lanka Yüksek Mahkemesi, önerilen Organize Suçlarla Mücadele Yasa Tasarısı’na karşı sunulan 26 dilekçeyi inceliyor.
- İtirazlar; ağır suçların tanımı, gözaltı yetkileri, kefalet, yargı yetkisi ve mahkeme haberlerini etkileyen kısıtlamalarla ilgili.
- Avukatlar, üst düzey polis görevlilerinin talebi üzerine Savunma Bakanlığı sekreterinin iki ay ile bir yıl arasında gözaltı kararı verebilmesine karşı çıktı.
- Dilekçe sahipleri parlamentoda üçte iki çoğunluk ve halk oylamasında onay şartı talep ediyor.
- Cumhurbaşkanı Dissanayake, dövmelerle ilgili hükmün kaldırılacağını ve Tüketim Vergisi Yönetmeliği kapsamındaki suçlara ilişkin değişiklikler yapılacağını açıkladı.
- Başsavcının hükümetin tutumunu 9 Kasım 2026’da sunması planlanıyor.






