Yeni iadeler hazırlanırken güvenlik taahhüdü verildi
İçişleri Bakanı Saifuddin Nasution Ismail, 21 Ekim 2026'da parlamentoya yazılı olarak verdiği yanıtta, zulüm, işkence veya yaşamlarına yönelik tehdit konusunda açık kanıt ya da risk bulunması hâlinde Malezya'nın kimseyi Myanmar'a göndermeyeceğini söyledi. Bakanın bu güvencesi, göçmenlik gözetiminde tutulan 5.000'e kadar Myanmar vatandaşını kapsayan program çerçevesinde 29 Eylül'de 1.476 kişinin geri gönderilmesinin ardından geldi.
İçindekiler
- Yeni iadeler hazırlanırken güvenlik taahhüdü verildi
- Bakanın parlamentoya verdiği taahhüt
- 29 Eylül'de Lumut'tan kimler ayrıldı?
- Rıza neden sorgulanıyor?
- BM ve Malezya'daki insan hakları kuruluşları güvence talep ediyor
- Çatışmalar geri gönderme kaygılarını artırıyor
- Rohingya sayılarına neden temkinli yaklaşılmalı?
- Malezya'daki baskı evlere ve okullara da yansıyor
- Program nasıl ilerledi?
- Öne Çıkanlar
Hükümet, kimlik kontrolleri, belgeler ve ulaşım düzenlemelerine bağlı olarak programı aşamalı biçimde sürdürmeyi planlıyor. Saifuddin'in yanıtı, tüm operasyonun askıya alındığını duyurmak yerine geri gönderilecek kişiler için bir koşul ortaya koydu. İnsan Hakları Araştırma Merkezi'ne göre ikinci aşama için 3.524 kişi daha onaylandı.
İlk grup, Perak eyaletindeki Lumut'ta bulunan Malezya Kraliyet Donanması Üssü'nden Myanmar'a ait üç donanma gemisiyle ayrıldı. Grupta 1.370 erkek, 79 kadın ve 27 çocuk vardı. İnsan Hakları Araştırma Merkezi, bu kişilerin 14 göçmen gözaltı merkezinden geldiğini, yaşlarının 8 ile 60 arasında değiştiğini ve 4 Ekim'de Myanmar'a ulaştığını bildirdi.
Birleşmiş Milletler kuruluşları ve Malezya İnsan Hakları Komisyonu, yeni ayrılışlardan önce kişilerin bireysel olarak korunma ihtiyaçlarının değerlendirilmesi çağrısında bulundu. Endişeler, Myanmar'daki çatışmalar, gözaltındaki kişilerin geri dönmeyi özgürce seçip seçemediği ve sığınmaya ihtiyaç duyanların durumlarını anlatma fırsatı bulup bulmadığı üzerinde yoğunlaşıyor.
Saifuddin, 5.000 Rohingya'yı ülkelerine geri gönderme planı ile bunun insani biçimde yapılması için öngörülen güvenceler, takvim ve düzenlemeler hakkında soru soran milletvekili Jimmy Puah Wee Tse'ye yanıt veriyordu. Bakanlık, ilk grubun etnik bileşimini belirtmeden programı Myanmar'dan gelen mültecileri kapsayan bir uygulama olarak tanımladı.
Bakanın parlamentoya verdiği taahhüt
Saifuddin, güvenlik, esenlik ve insan haklarının geri gönderme sürecine yön vereceğini söyledi. Myanmar'ın geri gönderilen kişilerin güvenliği konusunda güvence verdiğini ve Malezya'nın her aşamayı izleyeceğini parlamentoya bildirdi.
İçişleri Bakanı, Malezya'nın başlıca uluslararası mülteci antlaşmasının dışında kalmasına da değindi:
Malezya, 1951 Mültecilerin Hukuki Durumuna İlişkin Sözleşme'ye veya bu sözleşmenin 1967 Protokolü'ne taraf olmasa da Madani hükümeti, atılan her adımın hukukun üstünlüğünü ve uluslararası insani standartları gözetmesini sağlamaya kararlıdır.
1951 Sözleşmesi ve 1967 Protokolü, zulüm görme korkusuyla ülkelerinden kaçan kişilerin korunmasına yönelik temel uluslararası çerçeveyi oluşturuyor. Malezya, iç hukuk düzeninde mülteci statüsünü resmen tanımıyor. Bu nedenle göçmenlik yetkileri kapsamında tutulan kişiler için korunma değerlendirmelerine erişim özellikle önemli hâle geliyor.
Saifuddin, operasyonun yalnızca Malezya'nın girişimi olmadığını, Myanmar'la doğrudan müzakereleri içerdiğini söyledi. Süreç; kimlik tespiti, kimlik ve statü doğrulaması, güvenlik taraması, Myanmar'ın kabulünün teyidi, belge düzenlenmesi ve nakil aşamalarından oluşuyor.
Bu adımlar, kişinin kim olduğunu ve Myanmar'ın onu kabul edip etmeyeceğini belirliyor. BM kuruluşları ile insan hakları örgütlerinin talep ettiği değerlendirme ise başka bir soruya yanıt arıyor: Söz konusu kişi ülkeye vardıktan sonra ne tür bir tehlikeyle karşılaşabilir?
29 Eylül'de Lumut'tan kimler ayrıldı?
İlk nakil, UMS Moattama, eskort gemisi UMS King Sin Phyu Shin ve sağlık gemisi UMS Thanlwin ile gerçekleştirildi. Gemileri Myanmar sağlarken operasyon, Malezya İçişleri Bakanlığı tarafından Göçmenlik Dairesi ve diğer kurumlarla koordinasyon içinde yürütüldü.
İnsan Hakları Araştırma Merkezi'nin koruma kaygılarına ilişkin değerlendirmesine göre 27 çocuğun 20'si erkek, yedisi kızdı. Çocuklar, geri gönderilen 1.476 kişinin yaklaşık yüzde 1,8'ini oluşturuyordu. Erkeklerin oranı ise yaklaşık yüzde 93'tü.
Merkezin bildirdiğine göre Myanmar, isimleri 13 Ağustos 2026 tarihli resmî diplomatik nota aracılığıyla iletti. Diplomatik nota, hükümetler arasındaki resmî yazılı iletişimdir. Operasyonun koordinasyonunda Malezya İçişleri Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Ulusal Güvenlik Konseyi ve Savunma Bakanlığı yer aldı.
İlk ayrılışla birlikte planlanan 5.000 kişinin yaklaşık yüzde 29,5'i geri gönderilmiş oldu. Kalan 3.524 kişi, toplamın yüzde 70'inden biraz fazlasını oluşturuyor. Planın tamamı uygulanırsa programın büyük bölümü hâlâ önümüzde olacak.
Rıza neden sorgulanıyor?
Saifuddin, 29 Eylül'de programı gönüllü olarak nitelendirdi; bu tanımın hem Myanmar'ın vatandaşlarını kabul etme anlaşmasına hem de her bireyin geri dönme rızasına dayandığını söyledi. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), göçmenlik gözetiminde tutulan kişilerin bu koşullarda verdikleri kararların gerçekten özgür ve bilinçli olup olmadığını sorguladı.
Gönüllü bir karar için kişinin döneceği koşulları anlaması ve anlamlı bir seçim yapabilmesi gerekir. Gözaltında bulunan biri için kapalı tutulduğu yerden çıkma olasılığı, bu seçimi ciddi biçimde etkileyebilir. UNHCR, bireysel değerlendirmeler ile korunma talebinde bulunma prosedürlerine erişimin de aralarında olduğu güvenceler istedi.
İnsan Hakları Araştırma Merkezi, UNHCR'ye ilk gruptaki kişileri değerlendirme izni verilmediğini bildirdi. Kurum, bazı kişilerin uluslararası korumaya ihtiyaç duyabileceği ve Myanmar'da ciddi risklerle karşılaşabileceği uyarısında bulundu.
Malezya'daki Myanmar Chin mülteci topluluğunun temsilcisi James Bawi Thang Bik, topluluk liderlerinin sınır dışı edilenler arasında, UNHCR tarafından tanınan bir mülteci de dâhil olmak üzere, birkaç sığınmacı tespit ettiğini söyledi. Sığınmacı, başvurusu henüz kesin olarak karara bağlanmamış olan ve korunma talep eden kişidir.
Hükümet, bir sonraki aşamanın ayrılış tarihini veya bağımsız değerlendirmenin nasıl yürütüleceğini, bir kişinin planlanan geri gönderme kararına nasıl itiraz edebileceğini ya da varış sonrasında ne tür bir izleme yapılacağını açıklamadı. Güvenli biçimde evlerine dönüp dönemeyeceklerine karar veren gözaltındaki kişiler için bu ayrıntılar önem taşıyor.
BM ve Malezya'daki insan hakları kuruluşları güvence talep ediyor
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Turk, Myanmar'daki koşulların ne güvenli ne de sürdürülebilir olduğunu belirterek Malezya'ya geri göndermeleri durdurma çağrısı yaptı. Turk, bu koşullarda yapılan iadelerin gerçekten gönüllü olup olamayacağını da sorguladı.
Turk, geri gönderilen kişilerin karşı karşıya olduğu tehlikeyi şöyle anlattı:
Ağır insan hakları ihlalleri ve istismarlarla boğuşan, dönen birçok kişinin aynı şiddetin yeniden yaşanması yönündeki gerçek riskle acımasızca karşı karşıya olduğu bir ülkeye bugün hiç kimse zorla geri gönderilmemeli,
SUHAKAM olarak bilinen Malezya İnsan Hakları Komisyonu, bağımsız bir makam tarafından uygun değerlendirme yapılmadan yeni geri göndermelerin gerçekleştirilmemesini istedi. Komisyon; çocuklara, mültecilere, sığınmacılara, insan ticareti mağdurlarına ve diğer savunmasız kişilere özellikle dikkat edilmesi gerektiğini, çocukların güvenliğinin, onurunun ve yüksek yararının öncelik taşımasını vurguladı.
160'tan fazla sivil toplum kuruluşu da Myanmar'daki koşullar üzerine görüşmeler yapılana kadar sınır dışı işlemlerinin durdurulması çağrısında bulundu. Bu çağrı, hükümetin daha önce açıkladığı kimlik ve belge kontrollerinin yanı sıra bağımsız koruma değerlendirmelerini de bir sonraki kararın merkezine yerleştiriyor.
Çatışmalar geri gönderme kaygılarını artırıyor
Myanmar'da Şubat 2021'deki askerî darbeden bu yana çatışmalar sürüyor. Silahlı kuvvetlerle silahlı gruplar arasındaki çatışmalar birçok eyalet ve bölgede sivilleri etkiliyor. Bu durum, kişinin nereye döneceğine ve bireysel koşullarına bağlı olarak farklı riskler yaratıyor.
BM İnsan Hakları Ofisi, 28 Eylül'de Rakhine Eyaleti'nin Kyauktaw ilçesine bağlı Pike Thae köyündeki India Market'e Myanmar ordusunun düzenlediği hava saldırısını bildirdi. 50'den fazla sivilin öldüğü, çok sayıda kişinin de yaralandığı aktarıldı. Saldırı, gemilerin Malezya'dan ayrılmasından bir gün önce gerçekleşti.
Rohingya topluluğunun korunmasına ilişkin krizin merkezinde Rakhine Eyaleti yer alıyor. Çok sayıda Rohingya, 2017'deki askerî baskının ardından Malezya'ya kaçtı. Zulümden kaçanlar için geri dönme kararı, hem güncel çatışmaları hem de kimlikleri ya da geçmişleriyle bağlantılı tehlikeleri hesaba katmayı gerektiriyor.
Myanmar, daha önce eylül ayında ülke dışında yerinden edilmiş vatandaşlarına güvenli ve onurlu bir geri dönüş sağlayacağı taahhüdünde bulunmuştu. Malezya, uyguladığı düzenlemeleri savunurken bu güvencelere atıfta bulundu. BM kuruluşları ve SUHAKAM, yeni nakillerden önce her kişinin koşullarının değerlendirilmesini istiyor.
Rohingya sayılarına neden temkinli yaklaşılmalı?
Başbakan Anwar Ibrahim, temmuz ayında Myanmar'ın 5.000 Rohingya'yı kabul etmeyi kabul ettiğini duyurdu. Puah'nın ekim ayında parlamentoya yönelttiği soru da Rohingyalara atıfta bulunurken İçişleri Bakanlığı, uygulanan programı daha genel biçimde Myanmar'dan gelen mültecileri kapsayan bir çalışma olarak tanımladı.
İki hükümet de ilk gruptaki Rohingya sayısını açıklamadı. Bu nedenle resmî geri gönderme açıklamasında 1.476 kişi uyruklarına göre tanımlanıyor.
BM, Malezya'daki 190.000 Myanmar uyruklu mülteci ve sığınmacının yaklaşık üçte ikisinin Rohingya olduğunu tahmin ediyor. Bu, yaklaşık 127.000 kişiye karşılık geliyor. Planlanan 5.000 kişilik geri gönderme, 190.000 kişilik daha geniş nüfusun yaklaşık yüzde 2,6'sına denk geliyor; ancak program özellikle gözaltında tutulan kişileri kapsıyor.
Malezya İçişleri Bakanlığı, ülkedeki yabancı sığınmacıların yüzde 95'inin Myanmar'dan geldiğini söyledi. Bu oran sığınmacılarla ilgiliyken BM'nin toplamı hem mültecileri hem de sığınmacıları kapsıyor. Bu kategorileri ayrı tutmak, hem nüfusun büyüklüğünü hem de mevcut operasyondan etkilenen daha dar grubu anlamaya yardımcı oluyor.
Malezya'daki baskı evlere ve okullara da yansıyor
Saifuddin, programı uzun süredir devam eden bir politika sorununa yanıt olarak sundu. 29 Eylül'de ülkede yabancı mültecilerin bulunmasının mali yük yarattığını, ciddi toplumsal sorunlara ve güvenlik tehditlerine yol açtığını söyledi. Açıklamalarında hükümetin yaklaşımının merkezine Malezya vatandaşlarının güvenliğini, esenliğini ve çıkarlarını koydu.
Rohingya aileleri gözaltı dışında da baskıyla karşı karşıya kaldı. Temmuz ayında 100'den fazla kişi, Penang'ın kuzeyindeki bir yerleşimden çıkarılma tehdidinin ardından BM'den yardım istemek üzere Kuala Lumpur'a gitti. Yetkililer belgeleri kontrol ederken grubu gözaltına aldı; geçerli BM belgeleri bulunduğu doğrulanınca daha sonra serbest bıraktı.
Ağustos ayında belgelenen tahliyeler ve okulların kapatılması; ailelere yönelik tehditleri, çocukların taciz edilmesini ve en az dokuz topluluk okulunun geçici olarak kapatılmasını içeriyordu. Çevrimiçi düşmanlık, toprak, istihdam ve kamu hizmetleriyle ilgili suçlamaları yayarak planlanan geri göndermelere ilişkin belirsizliği artırdı.
Malezya'da yaşayan aileler için göçmenlik uygulamaları, okula erişim ve evde güvenlik birbiriyle yakından bağlantılı kaygılar hâline geldi. Hâlihazırda gözaltında olanlar içinse acil mesele, gemiye bindirilmeden önce durumlarının incelenip incelenmeyeceği.
Program nasıl ilerledi?
Operasyon, aylar süren siyasi açıklamalar, diplomatik temaslar ve nakiller sonucunda şekillendi. Ekim ayında parlamentoya verilen güvence, ilk grup Myanmar'a vardıktan sonra geldi.
- Temmuz 2026: Anwar, Myanmar'ın 5.000 Rohingya'yı kabul etmeyi kabul ettiğini duyurdu.
- 13 Ağustos: İnsan Hakları Araştırma Merkezi'ne göre Myanmar, isimleri diplomatik nota aracılığıyla iletti.
- 28 Eylül: BM İnsan Hakları Ofisi, Rakhine Eyaleti'ndeki India Market'te düzenlenen ve çok sayıda kişinin öldüğü hava saldırısını bildirdi.
- 29 Eylül: Malezya, Lumut'tan Myanmar donanmasına ait üç gemiyle 1.476 kişiyi geri gönderdi.
- 4 Ekim: Merkeze göre geri dönenler Myanmar'a ulaştı.
- 21 Ekim: Saifuddin, zulüm, işkence veya yaşamlarına yönelik tehditlerle karşılaşacak kişilerin geri gönderilmeyeceğini parlamentoya bildirdi.
İletişim Bakanı ve hükümet sözcüsü Fahmi Fadzil, Anwar'ın Myanmar yetkilileriyle yeni geri göndermeleri görüşeceğini söyledi. Fahmi, Malezya'nın güvenlik kaygıları da dâhil olmak üzere çeşitli etkenleri değerlendireceğini ve risk ya da tehditlerle karşılaşacak kişileri geri göndermeyeceğini de belirtti.
Hükümetin programı sürdürme yönündeki açıklaması, şimdi risk altındaki kişileri koruma taahhüdüyle birlikte duruyor. Bir sonraki grup için uygulamada yanıt bekleyen sorular; kimin değerlendirmeden yararlanacağı, değerlendirmeyi kimin yapacağı ve korunmaya ihtiyaç duyduğu belirlenen kişilerin Malezya'da kalıp kalmayacağı.
Öne Çıkanlar
- Malezya, zulüm, işkence ya da yaşam tehdidiyle karşılaşan hiç kimseyi Myanmar'a geri göndermeyeceğini söylüyor.
- İlk aşamada 29 Eylül'de 1.476 kişi, aralarında 27 çocuk da olmak üzere, geri gönderildi.
- Program 5.000 kişiye kadarını kapsıyor; ikinci aşama için 3.524 kişi daha onaylandı.
- Hükümet geri dönüşleri gönüllü olarak nitelendiriyor; UNHCR ise gözaltındaki kişilerin rızasının özgür ve bilinçli olup olmadığını sorguladı.
- SUHAKAM, yeni geri göndermelerden önce bağımsız değerlendirmeler yapılması çağrısında bulundu.
- İlk grubun etnik bileşimi, aralarında kaç Rohingya bulunduğu da dâhil olmak üzere, açıklanmadı.






