Nefret kampanyası yayılırken Malezya’daki Arakanlı Müslümanlar tahliye, okul kapanmaları ve sınır dışı edilme korkusuyla karşı karşıya

11 dakikalık okuma
Nefret kampanyası yayılırken Malezya’daki Arakanlı Müslümanlar tahliye, okul kapanmaları ve sınır dışı edilme korkusuyla karşı karşıya

Çevrimiçi düşmanlık evlere ve sınıflara ulaşıyor

27 Temmuz 2026’da 100’den fazla Arakanlı Müslüman mülteci, Penang eyaletindeki Kuala Muda’da yaşadıkları yerleşimden çıkarıldı. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) ofisinin önünde yardım istemek üzere otobüsle Kuala Lumpur’a giden kadın ve çocukların da aralarında bulunduğu 100’den fazla kişi, polis belgelerini kontrol ederken gözaltına alındı. Yetkililer daha sonra gözaltındakilerin çoğunun ya da tamamının geçerli BM belgelerine sahip olduğunu doğruladı. Grup, sivil toplum kuruluşlarının gözetimine bırakılarak serbest bırakıldı.

İçindekiler
  1. Çevrimiçi düşmanlık evlere ve sınıflara ulaşıyor
  2. Asılsız iddialar Malezya’ya nasıl yayıldı?
  3. Suç ve sağlık hizmetlerine ilişkin veriler ne gösteriyor?
  4. Yardım istemeye giden evlerinden çıkarılmış aileler gözaltına alındı
  5. Çocuklar korku gölgesinde sınıfa dönüyor
  6. BM kaydı sınırlı yasal koruma sağlıyor
  7. 5.000 kişinin geri gönderilmesi önerisi
  8. Myanmar’a dönüş neden ciddi riskler taşıyor?
  9. Hükümet politikası ve koruma talepleri
  10. Bölgesel koruma açığı dijital düşmanlıkla buluşuyor
  11. Bilinmesi Gerekenler

Mültecilere hizmet veren en az dokuz toplum okulu da tehdit ve tacizler nedeniyle geçici olarak kapandı. Çocuklar sınıfa giderken kovalandı, yardım kuruluşları tehditlerle karşılaştı ve aileler evlerinden çıkarıldı. Hak savunucuları, bu olayları nisan sonunda başlayıp aylardır süren çevrimiçi düşmanlık kampanyasına bağlıyor.

Myanmar’da zulümden kaçan Arakanlı Müslümanlar için Malezya uzun süredir bir varış noktası. Şubat 2026 sonunda yaklaşık 126.000 Arakanlı Müslüman, BM mülteci ajansına kayıtlıydı. Bu sayı, ülkede kayıtlı yaklaşık 215.600 mülteci ve sığınmacı arasındaki en büyük topluluğu oluşturuyordu. Kayıtlı olmayan çok daha fazla kişi bulunuyor.

Bu rakamlara göre Arakanlı Müslümanlar, Malezya’daki kayıtlı mülteci ve sığınmacı nüfusunun yaklaşık yüzde 58’ini oluşturuyor. Topluluğun sayıca büyüklüğü, toprak, iş, suç ve kamu hizmetlerine ilişkin asılsız iddiaların şekillendirdiği tartışmalarda onu görünür hâle getiriyor.

11 Ağustos itibarıyla bir başka kaygı kaynağı da 5.000 kişinin Myanmar’a geri gönderilmesini içeren bir öneriydi. Hükümet daha sonra, inceleme sonucunda mültecilerin zulüm ya da yaşamlarına yönelik tehditlerle karşı karşıya olduğu belirlenirse sınır dışı edilmeyeceklerini açıkladı. Dışişleri ve İçişleri bakanlıkları planı hâlâ inceliyordu; bu nedenle gözaltındaki kişiler sonrasında ne olacağı konusunda belirsizlik içindeydi.

Reklam

Asılsız iddialar Malezya’ya nasıl yayıldı?

Asılsız paylaşımlar ve sahte afişler, Arakanlı Müslüman liderlerin Malezya’nın bazı bölgelerinin topluluklarına ayrılmasını istediği yönündeki suçlamaların yayılmasına yardımcı oldu. Başka paylaşımlarda ise mültecilerin özel haklar talep ettiği, Malezya’daki topluluklar üzerinde denetim kurmaya çalıştığı, yerel halkın topraklarını ve işlerini elinden aldığı ya da ekonomi üzerinde haksız bir yük oluşturduğu öne sürüldü.

Topluluğun ülkeden çıkarılmasını isteyen bir dilekçe, incelemeye alınmadan önce yüz binlerce imza topladı. #SaveMalaysiaFromRohingya gibi etiketler düşmanca paylaşımları ortak bir başlık altında topladı ve daha geniş kitlelere ulaşmalarına yardımcı oldu.

Güvenliği için adı değiştirilen Article 19 çalışanı Maryam, kuruluşunun zararlı içerikleri Meta’ya bildirdiğini söyledi. İçeriklerin anında zarara yol açabileceği durumlarda platformun moderasyon ve şikâyet sistemlerinin yanıt vermekte çok yavaş kaldığını belirtti.

Hak örgütleri, göç politikasının meşru biçimde eleştirilebileceğini, ancak bütün bir topluluğu suçlamanın ve ülkeden çıkarılması çağrısında bulunmanın kışkırtmaya dönüşebileceğini söylüyor. Kışkırtma, bir hükümet politikasına yalnızca karşı çıkmak değil, başkalarını insanlara karşı harekete geçmeye teşvik etmek anlamına geliyor.

Malezya İnsan Hakları Komisyonu (SUHAKAM), aşağılayıcı yorumların ve nefret söylemlerinin tehlikeli bir insanlıktan çıkarma sürecini körüklediği uyarısında bulundu. İnsanlar tekrar tekrar tehdit ya da yük olarak gösterildiğinde, bireysel koşulları ve korunma ihtiyaçları kamuoyu tartışmalarında gözden kaybolabiliyor.

Suç ve sağlık hizmetlerine ilişkin veriler ne gösteriyor?

Hak savunucularının aktardığı polis verilerine göre, 2024’ten Haziran 2026’ya kadar 89 Arakanlı Müslüman suç dosyalarına karıştı. Aktarılan rakamlarda, bu kişilerin söz konusu dönemdeki suç dosyalarının yüzde 0,02’sinde yer aldığı belirtiliyor. Bu veriler, topluluğun başlıca suç kaynaklarından biri olduğu yönündeki tekrar eden tasvirlere karşı çıkıyor.

Sağlık Bakanlığı da mültecilerin kamu sağlık kuruluşlarında tedavi için yabancılara uygulanan ücretleri ödediğini açıkladı. Sosyal medyadaki birçok paylaşımın iddia ettiğinin aksine, sübvansiyonlu sağlık hizmetlerinden yararlanmıyorlar.

Suç ve sağlık hizmetleri, güvenlik ve kamu kaynaklarına ilişkin gündelik kaygılara dokundukları için kampanyanın merkezinde yer aldı. Bu konulardaki asılsız iddialar, mülteci yaşamı hakkında doğrudan bilgisi sınırlı kişilere toplu cezalandırma taleplerini makul gösterebiliyor.

Öğretmenler, sık rastlanan başka bir yanlış anlamadan söz ediyor: Malezyalılar, Myanmar’dan gelen her mültecinin Arakanlı Müslüman olduğunu sanıyor. Oysa Malezya’da Myanmar’daki Çene, Karen, Bamar ve Rakhine topluluklarından insanlar da yaşıyor. Bu farklı grupları tek bir topluluk gibi görmek, gerçek kaygıların saptanmasını zorlaştırıyor ve yanlış iddiaların daha geniş kitlelere ulaşmasına yol açıyor.

Reklam

Yardım istemeye giden evlerinden çıkarılmış aileler gözaltına alındı

Yerel kaynaklara göre Kuala Muda’daki Arakanlı Müslüman nüfusu 2018’de 108 kişiyken 2026’da yaklaşık 400’e yükseldi. Balıkçı köyünün bazı sakinleri balıkçılık işleri için rekabeti ve yerel kaynaklar üzerindeki baskıyı gerekçe gösterdi.

27 Temmuz’da 100’den fazla Arakanlı Müslüman yerleşimden çıkarıldı. Mülteci aileler otobüsle Kuala Lumpur’a götürüldü. Burada, korunma ve başka bir ülkeye yerleştirilme konusunda bilgi almak için BM mülteci ajansının ofisinin önünde toplandılar.

Polis, belgelerini kontrol ederken 100’den fazla kişiyi gözaltına aldı. Gözaltına alınanlar arasında kadınlar ve çocuklar da vardı. Yetkililer daha sonra bu kişilerin çoğunun ya da tamamının geçerli BM belgelerine sahip olduğunu doğruladı. Kişiler, sivil toplum kuruluşlarının gözetimine bırakılarak serbest bırakıldı.

Malezya polisi, ajansın ofisinin önündeki alanın hassas bir bölge olduğunu ve geçici yerleşim yeri olarak kullanılamayacağını söyledi. Hak örgütleri, evlerini kaybeden ailelerin gözaltı yerine korunmaya ihtiyacı olduğunu savundu.

Ailelerin yolculuğu, yerinden edilmiş insanların ne kadar az seçeneği olabildiğini gösteriyor. Evlerinden çıkarıldılar, mülteci kaydı ve başka ülkelere yerleştirme işlemlerinden sorumlu kuruluşa gittiler ve yardım ararken kamu düzeni meselesi olarak muamele gördüler.

Çocuklar korku gölgesinde sınıfa dönüyor

Mültecilere hizmet veren en az dokuz toplum okulu, taciz ve güvenlik kaygıları nedeniyle geçici olarak kapandı. Bu tür okulların çoğu resmî olmayan biçimde faaliyet gösterdiği ve resmî olarak tanınmadığı için kesin sayıyı belirlemek zor.

Adının açıklanmamasını isteyen bir eğitim STK’sının kurucusu Amira, çocukların sınıfa giderken kovalandığını ve istismara uğradığını söyledi. Bazı olaylar kaydedilip çevrimiçi yayımlandı; bu da ebeveynler, öğretmenler ve gönüllü kuruluşlar arasında korku yarattı.

Kuala Lumpur’da çalışan Arakanlı Müslüman öğretmen Ahmad, ders verdiği iki okulun iki hafta, bir başka okulun ise bir ay kapalı kaldığını söyledi. Dersler yeniden başladı ancak personel, daha az dikkat çekmeleri için öğrencilere halka açık yerlerde okul üniforması giymemelerini tavsiye ediyor.

Myanmar’da çok sayıda Arakanlı Müslüman çocuğun eğitim görmesi engellendi. Malezya’daki toplum okulları çoğu zaman temel eğitim almalarının tek yolu; bu nedenle geçici kapanmaların bile bedeli ağır oluyor. Eğitimdeki kesintiler çocukları daha fazla yalnızlaştırabiliyor ve yetişkin olduklarında güvenli iş bulma şanslarını azaltabiliyor.

Bu nedenle ebeveynler, çocuklarını evde tutmakla istismara uğrayabilecekleri güzergâhlardan okula göndermek arasında zor bir seçim yapmak zorunda kalıyor. Korku okul kapılarının ötesine uzanıyor; sınıfa gidiş gelişin yanı sıra eğitimi mümkün kılan gönüllüleri ve kuruluşları da etkiliyor.

Reklam

BM kaydı sınırlı yasal koruma sağlıyor

Malezya, 1951 Mülteci Sözleşmesi’ne veya 1967 Protokolü’ne taraf değil ve iç hukuku mülteci statüsünü resmen tanımıyor. Bu nedenle BM mülteci ajansına kayıtlı kişiler de göçmenlik kuralları kapsamında düzensiz göçmen muamelesi görebiliyor.

Mülteci, zulümden kaçtıktan sonra korunmaya ihtiyaç duyan kişidir; sığınmacı ise bu ihtiyacın tanınmasını talep eder. Malezya’da BM kimlik kartı, sahibinin uluslararası korumaya ihtiyaç duyduğunu gösterebiliyor ancak ulusal kimlik belgesiyle aynı yasal güvenceleri sağlamıyor.

Arakanlı Müslüman mültecilerin yasal olarak çalışmasına izin verilmiyor ve devlet okullarına gitmek için genel bir hakları bulunmuyor. Birçoğu, ücretlerini alamama, sömürü ve tutuklanma riskiyle karşılaşabildikleri kayıt dışı işlerde geçimini sağlıyor. Yasal statülerinin tanınmaması; geçimlerini sağlamak, çocuklarını okula göndermek ve yetkililerden yardım istemek gibi gündelik işleri etkiliyor.

Hükümet, 2026’da Dokumen Pendaftaran Pelarian adlı ulusal kayıt programını başlattı. Programı destekleyenler, bunun mülteciler hakkında daha iyi bilgi edinmenin ve nüfusu yönetmenin bir yolu olduğunu söylüyor.

Hak örgütleri, kişisel ve biyometrik verilerin gözaltı ya da zorla geri göndermede kötüye kullanılabileceği gerekçesiyle program için güçlü güvenceler talep ediyor. Biyometrik veri, kişiyi fiziksel özellikleri üzerinden tanımlamak için kullanılan bilgidir.

Hükümet kendi sistemini yeniden düzenlerken BM’nin yeni mülteci kayıtlarını da geçici olarak durdurdu. Hak savunucuları, belgesi olmayan sığınmacıların neden kaçtıklarını açıklama ya da korunma talep etme fırsatı bulamadan tutuklanabileceği uyarısında bulunuyor.

5.000 kişinin geri gönderilmesi önerisi

Malezya Dışişleri Bakan Yardımcısı 23 Temmuz’da parlamentoda, göçmenlik birimlerinin gözetimindeki 5.000 Myanmar vatandaşının geri gönderilebileceğini söyledi. Başbakan Enver İbrahim ise daha sonra Myanmar’ın 5.000 Arakanlı Müslüman sığınmacıyı kabul etmeyi kabul ettiğini belirtti. Kullanılan tanımlar önem taşıyor: İlk açıklama Myanmar vatandaşlarından, başbakanın açıklamasıysa özellikle Arakanlı Müslüman sığınmacılardan söz ediyordu.

Mülteci örgütleri öneriye tepki gösterdi. Malaysia Myanmar Ethnic Rohingya Human Rights Organization, topluluğun Myanmar makamlarına geri dönenlerin güvenliğini sağlayacakları konusunda güvenemeyeceğini söyledi. Örgüt, geri gönderilen kişilerin askerlik hizmetine zorlanabileceği ya da canlı kalkan olarak kullanılabileceği uyarısında bulundu.

Malezya daha sonra tutumunu yumuşattı. İletişim Bakanı Fahmi Fadzil, 5 Ağustos’ta inceleme sonucunda mültecilerin zulüm ya da yaşamlarına yönelik bir tehditle karşı karşıya olduğunun belirlenmesi hâlinde sınır dışı edilmeyeceklerini söyledi.

Reklam

11 Ağustos itibarıyla Dışişleri ve İçişleri bakanlıkları öneriyi hâlâ inceliyordu. Geri gönderme için nihai bir karar ya da tarih açıklanmamıştı; bu nedenle gözaltındaki 5.000 kişi durumlarının ne olacağı konusunda belirsizlik içindeydi.

Bu gelişmeler, düşmanlık kampanyası ve ailelerin yerinden edilmesiyle aynı dönemde yaşandı:

  • Şubat 2026 sonu: Malezya’da kayıtlı yaklaşık 215.600 mülteci ve sığınmacı arasında yaklaşık 126.000 Arakanlı Müslüman bulunuyordu.
  • Nisan sonu: Hak savunucuları, son nefret kampanyasının bu dönemde başladığını söylüyor.
  • 23 Temmuz: Dışişleri bakan yardımcısı parlamentoda, gözaltındaki 5.000 Myanmar vatandaşının geri gönderilebileceğini söyledi.
  • 27 Temmuz: 100’den fazla Arakanlı Müslüman Kuala Muda’daki yerleşimden çıkarıldı.
  • 5 Ağustos: Fahmi Fadzil, zulüm ya da yaşamlarına yönelik tehditlerle karşılaşan mültecilerin sınır dışı edilmeyeceğini söyledi.
  • 11 Ağustos: Dışişleri ve İçişleri bakanlıkları geri gönderme planını hâlâ inceliyordu.

Myanmar’a dönüş neden ciddi riskler taşıyor?

Myanmar’ın 1982 Vatandaşlık Yasası Arakanlı Müslümanları vatandaşlıktan çıkardı. Ardından onlarca yıl süren kısıtlamalar, şiddet ve yerinden edilmeler geldi; topluluk, çoğunun kaçtığı ülkede sınırlı korumaya sahip kaldı.

2017’deki askerî operasyon, köylerin yakılması ve sivillerin öldürülmesi ya da saldırıya uğramasının ardından yaklaşık 700.000 Arakanlı Müslümanı Bangladeş’e kaçmaya zorladı. Myanmar’da orduyla etnik silahlı grupların da dâhil olduğu çatışmalar sürüyor.

Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar’ın Arakanlı Müslümanlara karşı soykırım işlediği iddialarını değerlendiriyor. Bu koşullarda mülteci örgütleri, geri dönüş için insanların kaçtıkları tehlikelere karşı güvenilir biçimde korunmasının şart olduğunu söylüyor.

Mültecilerin zulüm, işkence ya da ciddi zarar görme riskiyle karşı karşıya oldukları yerlere geri gönderilmesini yasaklayan uluslararası ilke, geri göndermeme (non-refoulement) olarak biliniyor. Basitçe, insanların yaşamlarının ya da güvenliklerinin tehdit edileceği bir yere gönderilmemesi gerektiği anlamına geliyor. Güvenilir koruma sağlanmadan mültecileri geri göndermek bu ilkenin ihlal edilmesi riskini doğurur.

Human Rights Watch, Myanmar’da askerî şiddetin hedefi olmaya devam eden Arakanlı Müslümanların Malezya tarafından geri gönderilmemesi çağrısında bulundu. Malaysia Myanmar Ethnic Rohingya Human Rights Organization’ın askerlik hizmeti ve canlı kalkan olarak kullanılma konusundaki uyarısı da gözaltındaki kişilerin gönderilmeleri hâlinde nelerle karşılaşabileceğine ilişkin kaygıları artırıyor.

Hükümet politikası ve koruma talepleri

Dışişleri Bakanı Mohamad Hasan, BM mülteci ajansının Malezya’yı mülteciler için bir cazibe merkezi hâline getirdiğini söyledi. Daha fazla yeniden yerleştirme olanağı sağlanmazsa hükümetin ajansın ülkedeki rolünü yeniden değerlendirebileceğini öne sürdü.

Yeniden yerleştirme, başka ülkelerin mültecileri kabul etmeyi kabul etmesine bağlı. BM ajansı kayıtlı herkesi başka bir ülkeye gönderemez. Kontenjanlar sınırlı ve birçok mülteci karar için yıllarca bekliyor.

Hak örgütleri, Malezya hükümetine nefret kampanyalarını kınama, tehditleri soruşturma, okulları koruma ve mülteci incelemelerini göçmenlik cezalarından ayırma çağrısında bulundu. Örgütler ayrıca süresiz gözaltının sona ermesini, mahkemelere erişimi ve mültecilerin çalışıp eğitim görebileceği güvenli yasal yolların oluşturulmasını istiyor.

Reklam

Fortify Rights, çevrimiçi tehditlerin hızla fiziksel saldırılara dönüşebileceği uyarısında bulunarak kışkırtmaya karşı kararlı adımlar atılması çağrısı yaptı. Ailelerin evlerinden çıkarılması, okulların kapanması ve yardım gruplarına yönelik tehditler, hak savunucularının neden belge kontrollerinin ötesine geçen bir karşılık talep ettiğini gösteriyor.

Malezya kendisini Filistinliler de dâhil olmak üzere zulüm gören Müslümanların savunucusu olarak tanıttı. Mülteci hakları savunucuları, ezici çoğunluğu Müslüman olan Arakanlı Müslümanlara zulümden kurtulanlar olarak değil, güvenlik sorunu olarak muamele edilmesinin bu imaja zarar verdiğini söylüyor.

Bölgesel koruma açığı dijital düşmanlıkla buluşuyor

Güneydoğu Asya’da bağlayıcı bir bölgesel sığınma sistemi bulunmuyor. Ülkeler mültecileri çoğu zaman geçici önlemler, gözaltı ve resmî olmayan düzenlemelerle yönetiyor. Bu da yerinden edilmiş insanları, kamuoyundaki öfke yükseldiğinde hızla değişebilen siyasi kararlara bağımlı bırakıyor.

Malezya’daki deneyim, insanların fiziksel tehlikeden kaçtıktan sonra bile çevrimiçi düşmanlığın peşlerini bırakmayabildiğini gösteriyor. Kampanyalar sınırları anında aşıyor, eski propagandayı tekrarlıyor ve kamu politikalarını etkileyebiliyor. Platformların içeriği seçip dağıtmak için kullandığı algoritmalar, duygusal ya da sarsıcı iddiaları çoğu zaman doğrulamalardan daha hızlı yayıyor.

Teknoloji şirketleri eşgüdümlü manipülasyonu tespit edebilir, tehditleri kaldırabilir ve moderasyon kararlarının nasıl alındığını açıklayabilir. Sivil toplum kuruluşları da kullanıcıların sahte görüntüleri, yanlış istatistikleri ve mülteci toplulukları adına konuşuyormuş gibi davranan hesapları tanıyabilmesi için dijital okuryazarlığın geliştirilmesini istiyor.

Maryam’ın zararlı içeriklere yavaş yanıt verildiğine ilişkin anlattıkları, bu taleplerin aciliyetine işaret ediyor. Tehditler bir çocuğun okula gidişini ya da bir ailenin evinde kalabilmesini etkilediğinde, yanıt vermedeki gecikmelerin sonuçları telefon ekranının ötesine geçebiliyor.

Bu nedenle koruma, barınma sağlamaktan ya da kimlik belgelerini kontrol etmekten fazlasını gerektiriyor. Okulları güvensiz hâle getiren, insanların yardım istemesini engelleyen ve tüm etnik gruplara yönelik saldırıları teşvik eden tehditlere karşı da harekete geçilmesi gerekiyor. Malezya’daki Arakanlı Müslüman aileler için bu baskılar artık çalışma, eğitim ve yasal statü kısıtlamalarının yanı sıra Myanmar’a geri gönderilme olasılığına ilişkin belirsizlikle iç içe.

Bilinmesi Gerekenler

  • Şubat 2026 sonunda yaklaşık 126.000 Arakanlı Müslüman, Malezya’da BM mülteci ajansına kayıtlıydı.
  • Hak savunucuları, son çevrimiçi düşmanlık kampanyasının nisan sonunda başladığını söylüyor.
  • 27 Temmuz’da 100’den fazla Arakanlı Müslüman Penang’daki bir yerleşimden çıkarıldı. Kuala Lumpur’da yardım arayan ailelerin ardından 100’den fazla kişi gözaltına alındı.
  • Taciz ve güvenlik kaygıları nedeniyle mültecilere hizmet veren en az dokuz toplum okulu geçici olarak kapandı.
  • Malezya’nın iç hukuku mülteci statüsünü resmen tanımıyor; Arakanlı Müslümanlar yasal olarak çalışamıyor ve genel olarak devlet okullarına gidemiyor.
  • 5.000 kişinin geri gönderilmesine ilişkin öneri, zulüm ve yaşam tehdidi incelemesi yapılacağı yönündeki hükümet güvencesinin ardından 11 Ağustos’ta bakanlıkların değerlendirmesindeydi.
  • Hak örgütleri kışkırtmaya karşı adım atılmasını, okulların ve ailelerin korunmasını, Myanmar’a güvensiz geri dönüşün önlenmesi için güvenceler sağlanmasını istiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir