Giderek büyüyen tartışmanın odağında 457 İngiliz askerinin ölümü var
İngiltere, ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth'in Afganistan savaşına NATO müttefiklerinden yalnızca birkaçının anlamlı katkıda bulunduğu yönündeki iddiasına tepki göstererek, ABD'ye yönelik bir saldırının ardından yürütülen çatışmalarda 457 İngiliz askerinin hayatını kaybettiğine dikkat çekti. Polonya ve Çekya da Hegseth'in sözlerine itiraz ederken, Amerikalı gaziler müttefikler arasındaki güvenin zarar görebileceği uyarısında bulundu.
İçindekiler
- Giderek büyüyen tartışmanın odağında 457 İngiliz askerinin ölümü var
- Hegseth geleceğin subaylarına ne söyledi?
- İngiltere asker kayıplarını hatırlattı
- Polonya, Gazni'de yıllarca güvenliği sağlamasına dikkat çekti
- Çekya ve ABD'li gaziler de eleştirilere katıldı
- Koalisyonun katkısı ne ölçüdeydi?
- 5. Madde ve tartışmanın arka planındaki tarihler
- Trump'ın ocak ayındaki sözlerinin ardından ikinci tartışma
- İngiltere, Ukrayna konusundaki tutumunu yineledi
- Öne Çıkanlar
Hegseth, 17 Ekim 2026 Cumartesi günü Knoxville'deki Tennessee Üniversitesi'nde yaptığı konuşmada, Kabil'deki koalisyon karargâhında yaklaşık 50 ülkenin bayrağını gördüğünü anlattı. Ardından, belki beş ülkenin katkıda bulunduğunu, çatışmalara ise sona doğru yalnızca bir ya da iki ülkenin katıldığını öne sürdü.
Başbakan Andy Burnham'ın sözcüsü, 19 Ekim Pazartesi günü Downing Street adına doğrudan yanıt verdi. Sözcü, binlerce İngiliz ve müttefik ailesinin büyük fedakârlıklarda bulunduğunu, bu ailelerin rolünü küçümsemenin yanlış olduğunu söyledi.
Tartışma, 51 NATO üyesi ve ortak ülkenin katıldığı bir misyonla ilgili. ABD Senatosu Silahlı Kuvvetler Komitesi'ne 2021'de sunulan verilerde 2.465 Amerikan askerinin yanı sıra NATO üyesi ve ortak ülkelerden 1.100'den fazla askerin hayatını kaybettiği kaydedildi. İngiltere, ABD'nin ardından en fazla asker kaybı veren ülke oldu.
Londra'nın eleştirisi, Başkan Donald Trump'ın Rusya'ya ve Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'ye yaklaşımının Avrupa müttefikleriyle ilişkileri daha da germesi üzerine Ukrayna'ya desteğin yeniden ilan edilmesiyle aynı döneme denk geldi. Downing Street, geçmişteki askerî hizmeti savunurken Kiev'e yönelik mevcut taahhüdünün değişmediğini de vurguladı.
Hegseth geleceğin subaylarına ne söyledi?
Ordu subayı olmaya hazırlanan askerî öğrencilerle konuşan Hegseth, Afganistan'da yüzbaşı ve Minnesota Ulusal Muhafızları eğitmeni olarak görev yaptığı dönemdeki deneyimlerinden söz etti. Uluslararası Güvenlik Destek Gücü'nün (ISAF) karargâhındaki çok sayıda bayrağı anlattı.
Savunma bakanı, uluslararası varlığı başlangıçta olumlu sözlerle tarif etti; ardından çatışmalara kaç ülkenin katıldığını sorguladı:
Ancak katkıda bulunan belki beş ülke vardı. İşin aslı, sona doğru sıcak çatışmalara gerçekten katılan ülke sayısı bir ya da ikiye daha yakındı.
Askerî yetkililer, silahların ya da fiziksel gücün kullanıldığı çatışmaları “kinetik operasyonlar” olarak adlandırıyor. Hegseth'in eleştirisi, koalisyon üyeleri arasındaki çatışma yükünün eşit dağılmadığı yönündeki değerlendirmesine dayanıyordu.
Hegseth, ISAF'ın adının aslında Güvenlik Destek Gücü olduğunu göz ardı ederek, bunun “Amerikalıların savaştığını gördüm” anlamına gelen “I Saw Americans Fighting” ifadesi olduğunu söyleyen bir şakayı da tekrarladı. Şakanın ardındaki duyguyu moral bozucu diye nitelendirdi ve koalisyonda ulusal bayrak sergilemenin askerî kapasite sunmakla aynı şey olmadığını savundu.
Sözleri, asker sayılarının karşılaştırılmasının ötesine geçti. Hegseth'in bu kadar az ülkenin katkıda bulunduğunu öne sürmesi üzerine hükümetler ve gaziler, müttefik güçlerin görev yaptığı yerleri ve ölen ya da yaralanan askerlerin sayılarını hatırlatarak yanıt verdi.
İngiltere asker kayıplarını hatırlattı
Downing Street'in yanıtı, görev yapan askerlere ve İngiltere'nin harekâta katılma nedenine odaklandı. 11 Eylül saldırılarının NATO'nun kolektif savunma taahhüdünü devreye sokmasının ardından İngiliz askerleri 2001'de Afganistan'a gönderildi.
Burnham'ın resmî sözcüsü, İngiliz ve müttefiklerin katkısının askerlerin ve ailelerinin yaptığı fedakârlıklar dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi:
Binlerce İngiliz ve müttefik ailesi, bu savaşta önemli bir rol üstlenmek ve değerlerimizi savunmak için büyük fedakârlıklarda bulundu; 450'den fazla İngiliz personel ise bir daha geri dönmedi.
Sözcü, bu fedakârlıkların kolektif güvenliği korumak ve bir müttefike yönelik saldırıya karşılık vermek için yapıldığını belirtti. Kolektif güvenlik, bir üyeye yönelik tehdidin ortak bir mesele sayılması ve o ülkenin tehdide tek başına karşılık vermek zorunda bırakılmaması anlamına geliyor.
Sözcü sözlerini şöyle tamamladı:
Silahlı kuvvetlerimizle büyük gurur duyuyoruz; onların hizmeti ve fedakârlığı asla unutulmayacak. Üstlendikleri rolü küçümsemek yanlıştır.
457 İngiliz askerinin hayatını kaybettiği bilgisi, tartışmanın insani boyutunu somutlaştırıyor. İngiltere, Hegseth'in değerlendirmesine itiraz ederken hayatını kaybeden askerleri, görevden sağ kurtulan personelin ve ailelerin yaşadıklarını tartışmanın odağına koydu.
Polonya, Gazni'de yıllarca güvenliği sağlamasına dikkat çekti
Polonya Dışişleri Bakanı Radosław Sikorski, 18 Ekim Pazar günü yaptığı açıklamada, Polonya güçlerinin 2008-2013 yılları arasında güvenliğinden sorumlu olduğu Gazni vilayetine dikkat çekti.
Sikorski, Hegseth'e sözlerini yakınlarını kaybeden Polonyalı ailelerin yüzüne karşı tekrarlaması çağrısında bulundu:
Bunu ... zorlu Gazni vilayetinde güvenliği sağlarken hayatını kaybeden 44 Polonyalı askerin ailelerine söyleyin.
Polonya'nın 44 kişilik toplam kaybı, daha ayrıntılı bir dökümde 43 asker ve başka bir kaynakta paramedik olarak tanımlanan bir sivil çalışan şeklinde veriliyor. Görev sırasında 200'den fazla Polonyalı personel yaralandı.
Yaklaşık yirmi yıl boyunca 33.000'den fazla Polonyalı asker ve Savunma Bakanlığı çalışanı Afganistan'da görev yaptı. Polonya, 2002'de uluslararası koalisyona katıldı ve yabancı güçlerin 2021'de çekilmesiyle misyonunu tamamladı. Görevlendirmenin en yoğun döneminde Gazni'de güvenlikten 2.500'den fazla Polonyalı asker sorumluydu.
Polonya Başbakanı'nın özel kalem müdürü Jan Grabiec de Hegseth'in sözlerine itiraz etti. NATO müttefiklerinin “yan yana dökülen kanla” alay etmemesi gerektiğini söyledi.
Polonya'nın yanıtı, katılımın ne anlama geldiğine dair somut bir örnek ortaya koydu: Binlerce personel, adı belli bir vilayette yıllarca güvenliği üstlendi; görevlendirme sona erdikten sonra da ölümler ve yaralanmalar aileleri etkilemeyi sürdürdü.
Çekya ve ABD'li gaziler de eleştirilere katıldı
Çekya Dışişleri Bakanı Petr Macinka, Hegseth'in sözlerinin saygıdan yoksun olduğunu söyledi. Afganistan'da 14 Çek askeri hayatını kaybetti; böylece Çekya, çatışmalar boyunca görev başında personelini kaybeden 30'dan fazla ülke arasında yer aldı.
Macinka, ülkelerin ortak bir operasyonda görev yapan ya da hayatını kaybeden herkesi anması gerektiğini söyledi:
Müttefikler, ortak bir askerî operasyonda kaybedilen her canı ve İttifak operasyonlarında görev alan her askeri onurlandırmalı.
Çek dışişleri bakanı, ülkesinin de aynı saygıyı beklediğini ekledi. Kanada'nın askerî personel kaybı 150'yi aşarken Fransa, Almanya, İtalya, Polonya ve Danimarka'nın her biri onlarca askerini kaybetti.
Amerikalı gaziler de Hegseth'e itiraz etti. Daha önce ABD Avrupa Ordusu komutanlığı yapan ve 2009'da Kandahar'daki Bölgesel Komutanlık Güney'de harekât direktörü olarak görev alan emekli General Ben Hodges, sözleri “utanç verici” olarak nitelendirdi.
Hodges, Amerikan askerleriyle birlikte hayatını kaybeden 1.000'den fazla müttefik personeline dikkat çekti. Ayrıca savunma bakanının subay olacak askerî öğrencilerin önünde neden müttefikleri küçümsediğini sorguladı.
Deniz piyadesi gazisi ve eski F/A-18 pilotu Amy McGrath, müttefik güçlerle birlikte iki görev turunda bulunduğunu anlattı. Onlarla “aynı çadırlarda kaldığını ve aynı gökyüzünde görev uçuşları yaptığını” söyledi.
McGrath, bu hizmetin takdir edilmesini gelecekteki askerî iş birliğiyle ilişkilendirdi:
Savunma bakanımız onların fedakârlığını küçümsediğinde, yeniden ihtiyaç duyabileceğimiz müttefiklerle aramızdaki güvene zarar veriyor.
Koalisyonun katkısı ne ölçüdeydi?
Afganistan'a 51 NATO üyesi ve ortak ülke asker gönderdi. Bu dönemde NATO üyesi olan 28 ülkenin tamamı göreve katılırken ittifak dışındaki ortak ülkeler de katkıda bulundu.
ISAF başlangıçta Kabil'de ve çevresinde güvenliği sağladı. 2006'nın ikinci yarısında sorumluluk alanı Afganistan'ın geneline yayıldı ve güçler, giderek büyüyen bir isyan hareketiyle daha sık çatışmaya girdi. Gücün mevcudu en yüksek seviyesinde 130.000'i aştı.
En fazla askerî kaybı ABD verdi. Senato Silahlı Kuvvetler Komitesi'ne 2021'de sunulan verilerde, 2.465 ABD askerinin yanı sıra NATO üyesi ve ortak ülkelerden 1.100'den fazla askerin hayatını kaybettiği kaydedildi. Bu rakamlara göre her 100 Amerikan askerinin ölümüne karşılık 44'ten fazla müttefik ve ortak ülke askeri hayatını kaybetti.
Aynı ABD verisi esas alındığında 457 İngiliz askerinin ölümü, her 100 Amerikan askerinin ölümüne karşılık 18'den fazla İngiliz askerinin hayatını kaybettiği anlamına geliyor. Bu karşılaştırma hem ABD'nin kayıplarının boyutunu hem de diğer hükümetlerin, güçlerinin çok az katkıda bulunduğu iddiasına neden sert tepki verdiğini gösteriyor.
Hegseth'e yanıt veren hükümetler meseleyi askerî hizmet, ortak tehlike ve bir müttefike karşı yükümlülükler üzerinden değerlendirdi. Hegseth ise çatışma görevlerinin ve askerî kapasitenin dağılımına odaklandı. Bu iki farklı yaklaşım, askerî yüklerle ilgili bir konuşmanın ölen askerlere saygı tartışmasına dönüşmesinin nedenini açıklıyor.
5. Madde ve tartışmanın arka planındaki tarihler
NATO, bir önceki gün ABD'ye yönelik saldırıların ardından 12 Eylül 2001'de Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. maddesini devreye soktu. Bu madde, bir üyeye yönelik silahlı saldırıyı tüm üyelere yapılmış sayıyor ve üyeleri yardım etmeyi taahhüt altına sokuyor.
11 Eylül saldırılarına verilen karşılık, NATO tarihinde 5. maddenin devreye sokulduğu tek örnek olmaya devam ediyor. Bu durum İngiltere'nin savunusunun merkezinde yer alıyor: Müttefikler, ortak bir güvenlik taahhüdü doğrultusunda ABD'ye yönelik saldırının ardından Afganistan'a gitti.
Misyon ve son tartışma, öne çıkan şu tarihlere uzanıyor:
- 12 Eylül 2001: ABD'ye yönelik saldırıların ardından NATO 5. maddeyi devreye soktu.
- 2001: İngiltere Afganistan'a asker gönderdi.
- 2002: Polonya uluslararası koalisyona katıldı.
- 2006'nın ikinci yarısı: ISAF'ın sorumluluk alanı Afganistan'ın geneline yayıldı.
- 2008-2013: Polonya güçleri Gazni vilayetinde güvenliği sağladı.
- 2021: Yabancı güçlerin çekilmesiyle Polonya'nın misyonu ve daha geniş kapsamlı askerî harekât sona erdi.
- 17 Ekim 2026: Hegseth, Tennessee Üniversitesi'nde söz konusu açıklamaları yaptı.
- 18 ve 19 Ekim: Sikorski ve Downing Street, Hegseth'in anlatımına kamuoyu önünde itiraz etti.
Trump'ın ocak ayındaki sözlerinin ardından ikinci tartışma
Hegseth'in açıklamaları, 2026'nın başlarında İngiltere'de öfkeye yol açmış bir tartışmayı yeniden alevlendirdi. Trump, ocak ayında NATO müttefiklerinin Afganistan'daki asıl çatışmalardan uzak durduğunu öne sürmüştü.
Trump, Amerikalı olmayan askerlerin “biraz geride, cephe hatlarından biraz uzakta” kaldığını söylemişti. O sırada İngiltere başbakanı olan Keir Starmer, bu sözleri “hakaret niteliğinde ve açıkçası dehşet verici” diye nitelendirerek başkanın özür dilemesi gerektiğini söylemişti.
Tepkilerin ve Starmer'la yaptığı telefon görüşmesinin ardından Trump, İngiliz askerlerini övmüştü. Başkan, Truth Social'da yayımladığı bir mesajda 457 İngiliz askerinin hayatını kaybettiğini hatırlatmış, çok sayıda askerin yaralandığını kabul etmiş ve İngiliz askerlerini olağanüstü cesur olarak nitelendirmişti.
Ekim ayındaki tartışma, Washington ile Londra'nın daha önce de karşı karşıya geldiği bir meseleyi yeniden gündeme taşıdı: ABD'ye yönelik bir saldırıya yanıt olarak başlayan savaşta, Amerikan liderlerinin müttefiklerin hizmetini nasıl anlattığı.
İngiltere, Ukrayna konusundaki tutumunu yineledi
Downing Street'in Afganistan konusunda sert bir yanıt vermesi, Trump'ın Rusya ve Ukrayna'ya yaklaşımına ilişkin daha temkinli açıklamalarla aynı döneme denk geldi. Trump, Zelenskiy'yi yeniden eleştirmiş ve Ukrayna'nın Rusya'nın füze ve İHA saldırılarına karşılık vermesine yardımcı olan istihbarat paylaşımını kısıtlamıştı.
İstihbarat paylaşımı, bir ülkenin ortaklarının topladığı bilgilere erişmesini ve böylece tehditleri belirleyip karşılık hazırlamasını sağlıyor. Kısıtlamalar, asker konuşlandırmalarından farklı bir askerî iş birliği alanını etkiliyor; ancak her ikisi de hükümetler arasındaki çalışma ilişkilerine bağlı.
ABD, Rusya ve Çin'in katılacağı, Ukrayna'nın ise yer almayacağı öne sürülen bir barış zirvesi sorulduğunda Burnham'ın sözcüsü bu fikri doğrudan desteklemedi ya da reddetmedi. Böyle bir toplantı için tarih de verilmedi.
Sözcü, İngiltere'nin tutumunun adil ve kalıcı bir barış arayışı olduğunu ve Ukrayna'nın kendi adına konuşması gerektiğini söyledi. Sözcü, başbakanın önceki hafta Zelenskiy'yle yaptığı görüşmeye atıfta bulunarak şunları ifade etti:
Ukrayna'ya desteğimiz sarsılmaz.
Londra'nın iki açıklamasının tonu farklıydı. Afganistan konusunda Hegseth'in müttefiklerin hizmetine ilişkin değerlendirmesini doğrudan reddetti. Ukrayna konusunda ise Washington'a atfedilen her öneriye doğrudan karşı çıkmadan İngiltere'nin politikasını yineledi. Her iki durumda da hükümetin mesajı, ortaklara yönelik güvenlik taahhütlerini sürdürme üzerine kuruluydu.
Öne Çıkanlar
- İngiltere, Hegseth'in NATO müttefiklerinin Afganistan'daki rolünü küçümsemesinin yanlış olduğunu söyledi. Afganistan'da 457 İngiliz askeri hayatını kaybetti.
- Hegseth, 17 Ekim'de askerî öğrencilerle yaptığı konuşmada koalisyondaki yalnızca birkaç ülkenin katkıda bulunduğunu ve sona doğru çatışmalara bir ya da iki ülkenin katıldığını söyledi.
- Polonya, 44 askerinin ölümünü ve Gazni'de yıllarca güvenlik sağladığını hatırlatırken Çekya, 14 askerî kaybına dikkat çekti.
- ABD Senatosu komitesine 2021'de sunulan verilerde 2.465 Amerikan askerinin ve NATO üyesi ve ortak ülkelerden 1.100'den fazla askerin hayatını kaybettiği kaydedildi.
- Afganistan misyonu, 11 Eylül saldırılarının ardından NATO tarihinde 5. maddenin tek kez devreye sokulmasını izledi.
- Downing Street, Washington'ın Rusya'ya yaklaşımı ve barış görüşmeleri konusundaki anlaşmazlıklar sürerken Ukrayna'ya desteğini de yineledi.






