Hindistan'da Çita Doğumları Yeni Bir Botsvana Soy Hattı Getirirken Yavru Ölümü İlerlemeyi Sınadı

9 dakikalık okuma
India's Cheetah Births Bring New Botswana Lineage as Cub Death Tests Progress

Kuno'da dokuz yeni yavru ve ardından bir kayıp

5 Ekim 2026'da Kuno Ulusal Parkı'nda doğan beş yavru, Hindistan'ın Çita Projesi'nde yeni bir aşamaya işaret etti: Anneleri Hindistan'da doğmuş, babaları ise Botsvana'dan gelmişti. Bu doğumların ardından eylülde başka bir Hindistan doğumlu dişinin dört yavrusu dünyaya geldi; böylece bir aydan kısa sürede toplam dokuz yavru doğdu.

İçindekiler
  1. Kuno'da dokuz yeni yavru ve ardından bir kayıp
  2. Botsvana'dan gelen çitaların yavrularını farklı kılan ne?
  3. Popülasyon bu noktaya nasıl geldi?
  4. Uçuş öncesinde kurulan ortaklık
  5. Çita Projesi'nin hedefleri
  6. Yedi ölüm, hayatta kalma konusunu gündemde tutuyor
  7. Program bir kaplan koruma alanına yayılıyor
  8. Gandhi Sagar'da neden Kuno'daki gibi yavru doğmadı?
  9. Kayıtlara erişim de bir sınav
  10. Öne Çıkanlar

Çevre Bakanı Bhupender Yadav, ekim ayındaki doğumlarla Hindistan'daki çita nüfusunun, ülkede doğan 41 çita dahil, 60'a yükseldiğini açıkladı. Bir hafta sonra, 12 Ekim'de farklı bir yavru grubundan sekiz aylık bir çita Kuno'da ölü bulundu. Böylece bildirilen nüfus, Hindistan'da doğan 40 çita dahil, 59'a geriledi.

Doğumlar ve ölüm, programın temel güçlüğünü gözler önüne seriyor. Çitalar Hindistan'da üreyip çoğalıyor; ülkede doğan bazı dişiler üreme yaşına ulaşarak kendileri de yavru sahibi oldu. Bu yavruları yaşatmak, Kuno dışındaki alanlarda da çita popülasyonları oluşturmak ve korunaklı alanlara bağımlılığı azaltmak ise sıradaki sınavlar.

Son nüfus verilerine göre Madhya Pradesh eyaletindeki Kuno'da 53, Gandhi Sagar Yaban Hayatı Koruma Alanı'nda dört, Veerangana Durgavati Kaplan Koruma Alanı'nda ise iki çita bulunuyor. Kuno'daki 53 hayvandan 15'inin vahşi doğada serbestçe dolaştığı bildirildi.

Bu rakamlar, doğumlarla ilgili sevinci daha geniş bir çerçeveye oturtuyor. Hindistan'daki mevcut çitaların yaklaşık yüzde 68'i, 59 hayvandan 40'ının ülkede doğduğu hesabına göre, Hindistan doğumlu. Kuno'daki çitaların yaklaşık yüzde 28'i, 53 hayvandan 15'inin serbestçe dolaştığı hesabına göre, vahşi doğada yaşıyor. Program yeni bir kuşak yetiştirirken popülasyonun büyük bölümünü hâlâ korunaklı alanlarda yönetiyor.

Botsvana'dan gelen çitaların yavrularını farklı kılan ne?

5 Ekim'de doğan beş yavrunun annesi KJP21, 32 aylıktı. Yadav'a göre KJP21, Mukhi ve KGP12'nin ardından üreyen Hindistan doğumlu üçüncü dişi oldu.

Bakan, yaptığı açıklamada yavruların soyuna ve nüfus toplamına değindi:

Bu beş yavrunun dünyaya gelmesiyle Hindistan'daki çita nüfusu, Hindistan'da doğan 41 çita dahil, 60'a ulaştı. Önemli olarak, babaları Botsvanalı bir erkek çita olduğu için bu yavrular Hindistan'da Botsvana soy hattının da başlangıcını işaret ediyor ve giderek büyüyen Hindistan çita nüfusuna yeni bir genetik soy hattı katıyor,

Baba, Şubat 2026'da Botsvana'dan getirilen dokuz çitadan biriydi. Yavruları, bu gruptan bir ebeveyne sahip olup Hindistan'da doğan ilk yavrular oldu.

Reklam

Genetik çeşitlilik, bir popülasyonda farklı kalıtsal özelliklerin bulunması demek. Başka bir popülasyondan üreyebilen hayvanların getirilmesi, bu özelliklerin çeşitliliğini artırabilir ve yöneticilere hayvanları eşleştirirken daha fazla seçenek sunabilir. Az sayıda ithal çitayla başlayan bir programda yeni yavruların sayısı kadar soyları da önem taşıyor.

Eylülde doğan KGP12'nin dört yavrusu ise başka açıdan önem taşıyor. KGP12, Güney Afrika'dan getirilen Gamini'nin kızı. Üremesi, Hindistan koşullarında büyüyen bir dişinin hayatta kalıp üreme yaşına erişebildiğini ve orada yeni bir kuşak dünyaya getirebildiğini gösteriyor.

Popülasyon bu noktaya nasıl geldi?

Hindistan, çitanın ülkede neslinin tükendiğini 1952'de ilan etti. Vahşi doğada varlığı doğrulanan son çitalar, 1947'de bugünkü Chhattisgarh eyaletinin Koriya ormanlarında vurulan üç hayvandı. Çita Projesi, yetmiş yıl sonra Afrika'dan getirilen hayvanlarla türü yeniden ülkede yaşatmayı amaçladı.

Programın temel aşamaları, ithalatın, doğumların ve yayılımın nasıl birlikte ilerlediğini gösteriyor:

  • 17 Eylül 2022: Namibya'dan beş dişi ve üç erkek olmak üzere sekiz çita Kuno'ya getirildi.
  • Şubat 2023: Güney Afrika'dan 12 çita getirildi.
  • 2023: Jwala, Hindistan'da 70 yılı aşkın süredir doğan ilk çita yavrularını dünyaya getirdi.
  • Şubat 2026: Altı dişi ve üç erkek olmak üzere dokuz çita Botsvana'dan getirildi.
  • Eylül 2026: KGP12, Kuno'da dört yavru doğurdu.
  • 5 Ekim 2026: KJP21, babaları Botsvanalı bir erkek çita olan beş yavru dünyaya getirdi.
  • 7 Ekim 2026: Veerangana Durgavati Kaplan Koruma Alanı'na iki çita yerleştirildi.
  • 12 Ekim 2026: Aasha'nın yavrusu ölü bulundu; bildirilen ülke çapındaki nüfus 59'a düştü.

Üç uluslararası nakille Hindistan'a toplam 29 çita getirildi: Namibya'dan sekiz, Güney Afrika'dan 12 ve Botsvana'dan dokuz. Mevcut nüfus, ithal edilen hayvanlara yavruların eklenmesinden ibaret değil; bu gelişlerden bu yana yaşanan doğum ve ölümleri de yansıtıyor.

2026'daki önceki doğumlar arasında Aasha'nın şubattaki beş yavrusu ve Jwala'nın 9 Mart'ta dünyaya getirdiği beş yavru vardı. Gamini'nin 18 Şubat'taki doğumunda üç mü yoksa dört mü yavru olduğu konusunda farklı bilgiler bulunuyor. KGP12, 11 Nisan'da da dört yavru doğurmuş, bu yavruların tümü eylül doğumundan yaklaşık bir ay önce ölü bulunmuştu.

Reklam

Uçuş öncesinde kurulan ortaklık

Botsvana'nın programa katılımı, Hindistan'ın başlangıçtaki popülasyonu Namibya ve Güney Afrika'nın ötesine genişletmeye çalıştığı dönemde, Aralık 2024'te hükümetler arasındaki görüşmelerle başladı. Yadav, teklifi dönemin Botsvana Çevre ve Turizm Bakanı Boipuso Wynter Mmolotsi ile görüştü.

Ortaklık, Hindistan Cumhurbaşkanı Droupadi Murmu'nun Kasım 2025'te Botsvana'ya yaptığı ziyaret sırasında ilerleme kaydetti. Murmu ve Botsvana Cumhurbaşkanı Duma Gideon Boko, Ghanzi bölgesinde yakalanan sekiz çitanın Mokolodi Doğa Koruma Alanı'ndaki karantina tesisine sembolik olarak bırakılmasına tanıklık etti.

Sonunda dokuz hayvanın nakli gerçekleştirildi. Karantina ve veteriner kontrolleri, ihracat izinleri ile Nesli Tehlike Altındaki Türlerin Uluslararası Ticareti Sözleşmesi kapsamındaki onayların tamamlanmasının ardından çitalar Mokolodi'den Gaborone'ye götürüldü. Hindistan Hava Kuvvetleri'nin desteğiyle Hindistan'a uçurulan hayvanlar, ardından helikopterle Kuno'ya taşındı.

Veteriner hekimler ve kaçak avcılığı önleme uzmanı dahil Botsvana'dan üç kişilik bir heyet daha sonra Kuno ve Gandhi Sagar'ı ziyaret ederek Ulusal Kaplanları Koruma Kurumu yetkilileriyle görüştü. İşbirliği, hayvan tedarikinin yanı sıra bakım ve koruma deneyiminin paylaşılmasını da kapsadı.

Çita Projesi'nin hedefleri

Ulusal Kaplanları Koruma Kurumu'nun Çita Projesi hedefleri, çita sayısını artırmanın ötesine geçiyor. Kurum, programın türün tarihî yaşam alanındaki ekolojik rolünü yeniden kazandırmayı, küresel çita koruma çalışmalarına katkıda bulunmayı ve yakın çevredeki toplulukların geçim koşullarını iyileştirme potansiyelini değerlendirmeyi amaçladığını belirtiyor.

Kurum ayrıca çitaları, otlak ve yarı kurak ekosistemlerde av türlerinin ve diğer tehdit altındaki türlerin korunmasına dikkat çekebilecek öncü bir tür olarak tanımlıyor. Öncü türler, çevrelerindeki daha geniş yaşam alanının korunmasına katkı sağlayabilecek ilgi ve kaynakları çekiyor.

Program, Madhya Pradesh Orman Dairesi, Hindistan Yaban Hayatı Enstitüsü ve Güney Afrika'dan uzmanlarla çalışan Ulusal Kaplanları Koruma Kurumu tarafından yürütülüyor. Kurumun yayımladığı belgeler arasında hastalık riski analizleri, yıllık ilerleme raporları, Gandhi Sagar için 2024 eylem planı ve yavru bekleyen dişilerle savunmasız yavruların bakımı için prosedürler bulunuyor. 2025 Yıllık İlerleme Raporu'nun 2026'da yayımlandığı belirtiliyor.

Hükümetin açıkladığı hedef, 2032'ye kadar kendi kendini sürdürebilen bir popülasyona ulaşmak. Bunun için yeterli sayıda hayvanın hayatta kalması, avlanması ve kayıpları telafi edecek yeni kuşakların doğup üremesi gerekiyor. Hindistan'da doğan dişilerin üremesi bu sürecin bir parçası; hayatta kalma ve yeterli yaşam alanına erişim de diğer parçaları.

Reklam

Yedi ölüm, hayatta kalma konusunu gündemde tutuyor

Orman görevlileri 12 Ekim'de sabah kontrolleri sırasında Aasha'nın beş yavrusundan yalnızca dördüyle birlikte hareket ettiğini fark etti. Yapılan aramada kayıp yavrunun cesedi bulundu. Park yetkilileri otopsi talimatı verdi; ölüm nedeni açıklanmadı.

Kuno Ulusal Parkı Müdürü Uttam Kumar Sharma, yetkililerin ölümle ilgili soruşturma yürüttüğünü ve otopsi bulgularını beklediğini söyledi.

Bu kayıpla birlikte 2026'da Hindistan'da öldüğü bildirilen çita sayısı yediye çıktı. Mayısta dört yavru öldü. KGP-11 olarak tanımlanan Hindistan doğumlu bir dişi, Morena ilçesinde yaralandıktan sonra haziranda yaşamını yitirdi. Namibya'dan getirilen Gaurav ise kronik bir rahatsızlığı olduğu ve halsiz, susuz kalmış halde bulunduğu bildirildikten sonra 21 Eylül'de öldü.

Önceki yıllarda da hastalık, enfeksiyon, yaralanma ve yeni çevreye uyum güçlükleri nedeniyle kayıplar yaşandı. 2023'te birkaç çitanın derisinin altında kurtçuk istilasına uğramış yaralar görülmesi, yönetim ve salım prosedürlerinin gözden geçirilmesine yol açtı. Pawan adlı bir erkek çita, Ağustos 2024'te boğularak öldü.

Bu olaylar, genç hayvanların hayatta kalmasını ilerlemenin temel ölçütlerinden biri haline getiriyor. Bir doğum, popülasyona hemen katkı sağlıyor; ancak gelecek kuşaklara katkısı, yavruların yetişkinliğe erişip sonunda üremesine bağlı. KGP12'nin nisandaki kayıpları ve eylüldeki doğumları, tek bir dişinin yaşamı içinde programın geleceğinin ne kadar hızlı değişebileceğini gösteriyor.

Program bir kaplan koruma alanına yayılıyor

İki çitanın 7 Ekim'de yerleştirilmesiyle Veerangana Durgavati Kaplan Koruma Alanı, programın üçüncü konumu oldu. Bu adımdan önce Yaban Hayatı'ndan sorumlu ormanlardan ek baş koruma görevlisi L. Krishnamurthy, Orman Dairesi'nin hayvanları oraya nakletmek için Ulusal Kaplanları Koruma Kurumu'ndan izin istediğini doğrulamıştı.

Bu adımla çitalar, kaplanlarla bir arada yaşamalarının planlandığı bir koruma alanına taşındı. Yöneticilerin hayvanların ortama nasıl uyum sağladığını değerlendirirken av hayvanlarını, yaşam alanını ve diğer büyük yırtıcıların varlığını hesaba katması gerekiyor.

59 hayvandan 53'ünün Kuno'da bulunduğu hesabına göre, ülke çapındaki popülasyonun yaklaşık yüzde 90'ı hâlâ bu parkta. Hayvanları iki başka alana yerleştirmek programı coğrafi olarak yaygınlaştırıyor; ancak çitaların çoğu ilk yerleştirildikleri bölgede yoğunlaşmış durumda.

Kuno'da serbestçe dolaşan gruptaki 15 hayvanın dışında kalan 38 çitanın korunaklı alanlarda ya da yumuşak salım boma adı verilen bölmelerde bulunduğu bildirildi. Boma, hayvanların ortama alışmasına yardımcı olmak, onları gözlemlemek ya da salım sürecini yönetmek için kullanılan çitlerle çevrili bir alan. Programın nasıl gelişeceğini, korunaklı alanda yönetim ile geniş arazide bağımsız yaşam arasındaki denge de gösterecek.

Reklam

Gandhi Sagar'da neden Kuno'daki gibi yavru doğmadı?

Son sayıma göre Gandhi Sagar'da dört çita bulunuyor. Çiftleşme gözlemlenmesine karşın burada henüz yavru doğduğu bildirilmedi. Bölgede, ilk olarak Güney Afrika'dan getirilen dişi Dheera ile erkekler Prabhas ve Pavak bulunuyor. CCB-2 olarak da bilinen Botsvanalı dişi Radha ise Eylül 2026'da Kuno'dan buraya nakledildi.

Hayvanlar, çiftleşmeye olanak tanıyan düzenlemelerle, birbirine bitişik ancak ayrı bölmelerde tutuldu. Güney Afrika'daki Metapopulation Initiative'den Susan Yannetti'ye göre iki erkek de daha önce Kuno'da yavrulara baba olmuştu.

Yannetti üremeyi etkileyebilecek çeşitli unsurları sıraladı: Hayvanların sayısı ve cinsiyet dağılımı, uyumluluk, yaş, sağlık, stres ve çiftleşme fırsatları. Gandhi Sagar'da popülasyonun hâlâ oluşturulma aşamasında olduğunu belirten Yannetti, üreme başarısızlığı sonucuna varmak için henüz erken olduğunu söyledi.

İki alan arasındaki fark, yayılım açısından önem taşıyor. Kuno'daki üreme kayıtları yöneticilere deneyim kazandırırken Gandhi Sagar'da hayvanların sağlığı, davranışları ve koşullar ayrıca değerlendirilmek zorunda. Çitaların yeni bir konuma taşınması, uyum ve gözlem açısından yeni bir dönemin başlangıcı anlamına geliyor.

Kayıtlara erişim de bir sınav

Bhopal'da yaşayan aktivist Ajay Dubey, programın 2022'de başlamasından bu yana ölen çitaların otopsi raporlarını talep etti. Bilgi Edinme Hakkı Yasası kapsamında yaptığı başvuru, 9 Ekim'de yasanın 8(1)(a) maddesi uyarınca ulusal güvenlik kaygıları gerekçe gösterilerek reddedildi.

Dubey, Hindistan'ın egemenliği ve bütünlüğüyle ilgili bir istisnanın hayvan ölümlerine dair kayıtlar için kullanılmasını sorguladı. Çita Projesi'yle bağlantılı yetkililerin yurt dışı seyahatleri hakkında da bilgi istedi; kendisine bu bilgilerin mevcut olmadığı söylendi.

Ölüm nedenlerine ilişkin bulgular ve hareket kayıtları, sağlık, yaşam alanı ve yönetim koşullarının hayatta kalmayı nasıl etkilediğini araştıran uzmanlara yardımcı olabilir. Koruma uzmanları bu bilgilere bağımsız erişim talep ederken eleştirmenler de tehdit altındaki yerli otlak türlerinin korunmaya ihtiyacı varken çita ithalatına kaynak ayrılmasını sorguluyor.

Ulusal Kaplanları Koruma Kurumu'nun kendi hedeflerinde de yaşam alanı ve diğer türler programın kapsamına dahil ediliyor. Bu nedenle ilerlemeyi değerlendirmek için somut sonuçlara bakmak gerekiyor: Yavruların hayatta kalması, yetişkinlerin uygun yaşam alanlarında yaşayıp üremesi, otlaklardaki yaban hayatının korunması ve yırtıcılardan etkilenen hayvancılıkla uğraşanlar dahil çevre toplulukların fayda görmesi.

Hindistan'da artık ülkede doğan çitaların sayısı, ithal edilip hayatta kalan çitaların sayısını aşıyor; yeni bir Botsvana soy hattı ve üç ayrı bölgede yaşayan hayvanlar bulunuyor. 2032 hedefine giden yol, bu gelişmelerin yeterli büyüklükteki uygun yaşam alanlarında tekrarlanan hayatta kalma ve üreme sonuçlarına dönüşmesine bağlı.

Öne Çıkanlar

  • Eylül ve Ekim 2026'da Kuno'da dokuz yavru doğdu; bunlardan beşinin babası Botsvanalı bir çitaydı.
  • KJP21, Mukhi ve KGP12'nin ardından üreyen Hindistan doğumlu üçüncü dişi oldu.
  • Aasha'nın yavrusu 12 Ekim'de öldü; bildirilen nüfus Hindistan'da doğan 40 çita dahil 59'a geriledi.
  • Kuno'da 53, Gandhi Sagar'da dört, Veerangana Durgavati Kaplan Koruma Alanı'nda iki çita bulunuyordu.
  • Kuno'daki 53 çitadan 15'inin serbestçe dolaştığı bildirildi.
  • Gandhi Sagar'da çiftleşme gözlemlenmesine rağmen doğum kaydedilmedi; otopsi kayıtlarına erişim tartışmalı olmaya devam etti.
  • Hükümetin hedefi, 2032'ye kadar kendi kendini sürdürebilen bir popülasyona ulaşmak.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir