Afganistan’da 48 Saatlik İletişim Kesintisi Aileleri Birbirinden Kopardı, İş Dünyasını Durdurdu ve Yardım Çalışmalarını Aksattı

11 dakikalık okuma
Afganistan’da 48 Saatlik İletişim Kesintisi Aileleri Birbirinden Kopardı, İş Dünyasını Durdurdu ve Yardım Çalışmalarını Aksattı

İki günlük kesinti gündelik hayatı durma noktasına getirdi

Afganistan’da 29 Eylül’den 1 Ekim 2025’e kadar süren internet ve telefon kesintisi uçuşları, bankacılığı, sağlık iletişimini ve deprem yardım çalışmalarını aksattı; yaklaşık 43 milyon nüfuslu ülkeyi, giderek daha fazla dijital bağlantılara bağımlı hâle gelen hizmetlerden kopardı. Taliban ülke genelindeki kesintiyi önceden haber vermeden emretti. Kesinti pazartesi akşamı başladı ve yaklaşık 48 saat sonra, çarşamba günü sona erdi.

İçindekiler
  1. İki günlük kesinti gündelik hayatı durma noktasına getirdi
  2. Bölgesel kısıtlamalar ülke çapında kesintiye dönüştü
  3. Telefon görüşmeleri internetle birlikte neden kesildi?
  4. Uçuşlar, nakit ve ticaret durma noktasına geldi
  5. Deprem yardımı uzak topluluklarla bağlantısını kaybetti
  6. Kadınlar ve kız çocukları temel bir bağlantı olanağını kaybetti
  7. Haber merkezleri ve aileler yeniden bağlantı kurmakta zorlandı
  8. Alternatif çözümler neden sınırlı fayda sağladı?
  9. Haklara ilişkin kaygılar kesintinin ötesine uzandı
  10. Tekrarlanan kesintilerin maliyeti
  11. Öne Çıkanlar

Aileler birbirlerine ulaşamadı. Mesajlaşma uygulamaları çalışmadı, sosyal medya akışları durdu ve telefonlar çalmadı. Yurt dışındaki Afgan toplulukları ülkedeki yakınlarıyla iletişimini kaybederken para transferleri, ticari ödemeler ve günlük işler aksadı. Bazı sakinler komşu ülkelerin sinyallerini aramak için Pakistan ya da İran sınırındaki bölgelere doğru yola çıktı.

Ülke genelindeki kesintiden önce haftalar boyunca bazı vilayetlerde fiber optik bağlantılara kısıtlamalar getirilmişti. Yetkililer bu önceki kesintileri ahlaksızlık ve uygunsuz davranışlarla mücadele kampanyasının parçası olarak sunmuştu. Eylül ayındaki kesinti, Afganistan’ın mevcut yöneticilerinin ülkenin büyük bölümünde iletişimi aynı anda kapattığı ilk olay oldu.

Hizmetlerin 1 Ekim’de yeniden başlaması rahatlama sağladı, ancak sakinlerin ani bir kesinti daha yaşanabileceği yönündeki kaygılarını gidermedi. 10 Ekim’e kadar birden fazla sağlayıcıda büyük sosyal medya platformlarına da kısıtlamalar getirildiği bildirildi. Dolayısıyla temel bağlantı hizmetlerinin yeniden sağlanması, insanların çevrimiçi iletişim kurma biçimlerine yönelik kısıtlamalar sürerken gerçekleşti.

Kesinti, mesaj göndermeye ya da internet sitelerinde gezinmeye çalışanların çok ötesinde bir etki yarattı. Bankalar ödemeleri işlemek, havayolları tarifeleri koordine etmek, yardım kuruluşları ise tecrit edilmiş topluluklardaki ekiplerle iletişim kurmak için bağlantıya ihtiyaç duyuyordu. Okula gitmeleri ve birçok işte çalışmaları yasaklanan kadınlar, çevrimiçi alternatiflere erişimini kaybetti. Tüm bu faaliyetler, hem temel hizmetlerin hem de kişisel iletişimin dayandığı aynı iletişim altyapısını kullanıyordu.

Reklam

Bölgesel kısıtlamalar ülke çapında kesintiye dönüştü

Taliban yetkilileri ülke çapındaki kesinti için kamuoyuna açık, net bir açıklama yapmadı. Kesinti, aylar süren ahlak kampanyasının ve bazı vilayetlerde fiber optik bağlantıların kesilmesine yönelik önceki emirlerin ardından geldi. Bu girişim hareketin üst yönetiminden yürütülüyordu.

Bağlantı hizmetleri eylül ortasında çökmeye başladı. Bölgesel kısıtlamalar önce kuzeydeki Belh, Bedahşan ve Tahar’ı etkiledi; ardından güneydeki Kandahar ve Helmand’a, doğudaki Nangarhar’a ve Afganistan’ın merkezindeki Uruzgan’a yayıldı.

İnternet gözlem kuruluşları, ağların aşamalı olarak bağlantıdan koptuğunu kaydetti. Eylül sonuna gelindiğinde Kabil, Herat ve Kandahar’da erişim normal düzeyin çok küçük bir bölümüne gerilemişti. Yetkililer 3G ve 4G mobil verinin sınırlandırılması ya da kapatılması için son tarihler belirledi; geriye yalnızca sınırlı sayıda 2G hizmeti kaldı.

Kabil’in fiber bağlantıları 29 Eylül Pazartesi günü geç saatlerde kesildi. Operatörler hizmetlerin ikinci bir duyuruya kadar kullanılamayacağını bildirdi. Kesinti salı sabahı ülke geneline yayıldı; internet ölçüm grupları trafiğin sıfıra yaklaştığını kaydetti. Telefon hizmetleri de kesildi ya da ciddi ölçüde aksadı.

Kısıtlamaların belirli vilayetlerde başlayıp ülkenin büyük bölümünü etkileyen bir kesintiye nasıl dönüştüğü şu kronolojide görülüyor:

  • Eylül ortası: Kuzey vilayetlerinde fiber optik kısıtlamaları başladı ve daha sonra diğer bölgelere yayıldı.
  • Eylül sonu: Kısıtlamalar mobil veriye de uzanırken Kabil, Herat ve Kandahar’daki bağlantı hizmetleri ciddi biçimde geriledi.
  • 29 Eylül: Kabil’deki fiber bağlantılar pazartesi geç saatlerde kesildi ve ülke çapındaki kesintinin son aşaması başladı.
  • 30 Eylül: Kesinti salı sabahı ülke geneline yayıldı; internet trafiği sıfıra yaklaştı.
  • 1 Ekim: Yaklaşık 48 saat sonra internet ve telefon hizmetleri yeniden başladı.
  • Hizmetlerin yeniden başlamasının ardından, 10 Ekim’e kadar: Birden fazla sağlayıcıda büyük sosyal medya platformlarına yeni kısıtlamalar getirildiği bildirildi.

Telefon görüşmeleri internetle birlikte neden kesildi?

Afganistan’ın ulusal fiber optik ağı, vilayet merkezlerini, mobil baz istasyonlarını, devlet dairelerini ve değişim noktalarını birbirine bağlamak üzere yıllar içinde kuruldu. Bu bağlantılar, yerel ağlarla daha geniş internet ağı arasında veri taşıyor.

Mobil baz istasyonlarının ana ağa geri bağlanması gerekiyor; bu bağlantıya ana taşıma hattı deniyor. Fiber güzergâhlar kesilince baz istasyonları bağlantısını kaybetti ve ana yönlendiriciler uluslararası geçitlerle trafik alışverişi yapamaz hâle geldi. Mobil internet 4G ve 3G’den sınırlı 2G noktalarına geriledi, ardından birçok yerde tamamen kesildi.

Afganistan’daki telefon görüşmelerinin çoğu, internet verisini taşıyan aynı fiber ana taşıma hatlarına dayanıyor. Daha zengin pazarlarda bulunan alternatif güzergâhlar Afganistan’da sınırlı. Bu nedenle önemli bir bağlantının kaybı, internet erişiminin yanı sıra sıradan telefon görüşmelerini de kesebiliyor.

Radyo ve televizyon hizmetleri de bu durumdan etkilenme riski taşıyordu. Dijital bağlantılar stüdyoları vericilere bağlıyor ve yayınların dağıtımını sağlıyor. Bu nedenle yayıncılar izleyicileri ve dinleyicileri hizmetlerinin kesintiye uğrayabileceği konusunda uyardı. Birkaç iletişim biçimi aynı altyapıya bağlı olduğu için kesinti farklı alanlara yayıldı.

Reklam

Uçuşlar, nakit ve ticaret durma noktasına geldi

Kabil Uluslararası Havalimanı’nda operasyonlar durma noktasına geldi. Gelen uçuşlar iptal edildi, kalkışlar ertelendi ya da durumu bilinmiyor olarak listelendi. Yolculara, hizmetlerin ancak kesinti sona erdikten sonra yeniden başlayabileceği söylendi. Hava trafiği veri akışları aksadığı ve havayolları tarifeleri doğrulayamadığı için terminal sessizliğe büründü.

Bankalar aynı sorunun başka bir biçimiyle karşılaştı. Ödeme sistemleri aksadı, müşteriler nakit çekmek için bir araya geldi ve bazı şubeler yalnızca küçük miktarlarda ödeme yapabildi. Bazıları ise tamamen kapandı. Güney vilayetlerinde bazı bankalar hiç açılmazken özel para değişim noktaları para transferlerini işleme alamadıklarını söyledi.

Hane gelirinin önemli bir kaynağı olan yurt dışındaki yakınlardan gelen para transferleri durdu. Helmand’da bir döviz bürosu sahibi, yerel banka şubelerinin kapalı olduğunu ve ödemeleri sonuçlandıramadığını söyledi. Para bekleyen aileler için kesinti, gönderen kişiyle iletişimin yanı sıra paraya erişimi de etkiledi.

Teslimat şirketleri alışıldık mobil kanallar üzerinden sipariş alamadı. Piyasalar sessizleşti; esnaf müşterilerini, tedarikçilerini ve şoförleri arayamaz hâle geldi. Kabil’de 42 yaşındaki dükkân sahibi Necibullah, iletişim kesintisinin işlerini nasıl durma noktasına getirdiğini anlattı:

Necibullah, “Telefon ve internet olmadan kör gibiyiz,” dedi. “Bütün işlerimiz cep telefonlarına bağlı. Piyasa tamamen durdu.”

Hastaneler, klinikler ve eczaneler de iletişim sorunları yaşadı. Rutin koordinasyon, ambulans yönlendirme ve dijital tıbbi kayıtlara erişim yavaşladı ya da durdu. Ne telefon görüşmeleri ne de çevrimiçi mesajlar iletilebildiğinden doktor randevusunu doğrulamak bile zorlaştı.

Deprem yardımı uzak topluluklarla bağlantısını kaybetti

İnsani yardım ekipleri, bir önceki ay Afganistan’ın doğusunda meydana gelen 6,0 büyüklüğündeki depremin ardından toplulukların iyileşmesine destek olmayı sürdürüyordu. Afette yaklaşık 2 bin kişi hayatını kaybetti, 3 bin 600 kişi yaralandı ve yaklaşık 8 bin 500 ev hasar gördü.

Kesinti, uzak bölgelerdeki yardım çalışanlarıyla bağlantıyı kopardı, bilgilerin anında paylaşılmasını engelledi ve teslimatları geciktirdi. Ekipler artık etkilenen köylerdeki koşulları kolayca kontrol edemiyor ya da başka yerlerdeki çalışma arkadaşlarıyla malzeme koordinasyonu sağlayamıyordu.

Birleşmiş Milletler’in Afganistan’daki insani yardım koordinatörü Indrika Ratwatte, Kabil’den kırılgan bir uydu bağlantısı üzerinden konuşurken saha ekipleri ve topluluklarla iletişimin kesilmesini şöyle anlattı:

Onlarla bağlantımız yok,” dedi. “Ülkenin geri kalanının büyük bölümü şu anda tamamen iletişimden kopmuş durumda.

Yardım kuruluşları aşılama kampanyalarının ve tedarik zinciri yönetiminin aksayacağı uyarısında bulundu. Bu faaliyetler, personelin konumları, teslimatları ve yardım alan kişileri koordine etmesini gerektiriyor. İletişim çalışmayınca bu koordinasyon yavaşladı ve zorlaştı.

Reklam

Kış koşulları şimdiden etkisini gösteriyordu; bu da depremzedeler için zamanlamayı özellikle zorlaştırdı. Barınaklar için yalıtım malzemesi, sıcak giysiler ve yakıt dağıtmak, koşullar kötüleşmeden doğru ailelere ulaşmaya bağlıydı. İzole vadilerle bağlantının kesilmesi, yardımların daha az isabetli olmasına ve ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmasının maliyetinin artmasına yol açtı.

Birleşmiş Milletler Afganistan Misyonu, yetkililere ülke genelinde internet ve telekomünikasyon erişimini yeniden sağlamaları çağrısında bulundu. Kesintinin ekonomik istikrarı tehdit ettiği ve zaten ağır olan insani krizi derinleştirdiği uyarısını yaptı.

Kadınlar ve kız çocukları temel bir bağlantı olanağını kaybetti

Kadınlar ve kız çocukları özellikle ağır bir kayıpla karşılaştı. İlköğretim sonrasındaki eğitim yasaktı ve birçok meslek kadınlara kapatılmıştı. Çevrimiçi dersler ve uzaktan çalışma, öğrenim ve gelir elde etmeyi sürdürmenin geriye kalan az sayıdaki yolundan biri hâline gelmişti.

Kesinti ders yayınlarını, özel dersleri ve çalışma gruplarını durdurdu. Ayrıca faaliyetlerini dijital platformlara taşımış kadınların yönettiği yayın organlarını ve sivil toplum ağlarını da aksattı.

Çevrimiçi olarak yüksek lisans eğitimi alan, Kabil’de yaşayan 27 yaşındaki Laila Rahimi, kesintiyi kamusal yaşamdan bir kez daha dışlanmak olarak niteledi:

“Kadınların okula gitmesini ve çalışmasını yasakladıktan sonra elimizde sadece internet kalmıştı, onu da aldılar,” dedi.

Ebelik kursu önceki yıl durdurulduktan sonra çevrimiçi eğitime yönelen bir üniversite öğrencisi, kesintinin dünyayı karanlık hissettirdiğini söyledi. Öğretmenler öğrencileriyle iletişim kuramazken öğrenciler, artık yüz yüze katılamadıkları derslere erişimini kaybetti.

Kadın gazeteciler haber kaynaklarıyla ya da editörlerle iletişim kuramadı. Kadınların yönettiği bir haber kuruluşunun kurucusu, Afganistan’daki çalışanlar sessizliğe gömülürken yurt dışındaki meslektaşlarının yayın yapmayı sürdürmekte zorlandığını söyledi.

Kesinti, şehirdeki günlük hareketliliği de aksattı. İnsani yardım çalışanları, işleri için koordinasyon kuramaz ya da ailelerinin durumunu kontrol edemez hâlde, dışarıda işlerini hallederken mobil ve SIM kart hizmetlerinin durduğunu anlattı. Bağlantı geri geldikten sonra bile yeni bir ani kesinti olasılığı korku kaynağı olmaya devam etti.

Haber merkezleri ve aileler yeniden bağlantı kurmakta zorlandı

Gazeteciler, Afganistan’ın dört bir yanındaki saha muhabirleri ve bürolarla telefon bağlantısını kaybetti. Haber merkezleri röportaj ayarlamak, bilgileri doğrulamak ya da haber çalışmalarını koordine etmek için normalde yaptıkları aramaları gerçekleştiremedi.

Bazı ekipler önceden telefon edemedikleri için röportaj yapacakları kişilerin yanına doğrudan kamera ekipleri gönderdi. Yayıncılar, haber ekipleri birbirleriyle iletişimini kaybederken radyo ve televizyon yayınlarının da kesintiye uğrama ihtimaliyle karşılaştı.

Yurt dışındaki Afganlar anne babalarına ve kardeşlerine ulaşmaya çalışırken uykusuz geceler geçirdi. Ülke içinde yakınlar birbirlerinin durumunu rutin biçimde kontrol edemedi; haneler de teslimatları, doktor ziyaretlerini ve diğer günlük ihtiyaçları kolayca koordine edemedi.

Reklam

Hizmetlerin yeniden başlaması bu iletişim kanallarını açtı, ancak önceden haber verilmeden kaybedilmiş olma deneyimini ortadan kaldırmadı. Sakinler, yeni bir kesintinin aileleri yeniden birbirinden ayırabileceği, işleri durdurabileceği ve temel düzenlemeleri aksatabileceği kaygısının sürdüğünü anlattı.

Alternatif çözümler neden sınırlı fayda sağladı?

Bazı sakinler, Pakistan ya da İran’dan gelen kablosuz sinyallerin alınabildiği sınır kasabalarına doğru yolculuk etti. Bazıları da az sayıda kişiye fiber ağ dışında bir seçenek sunan sınırlı uydu bağlantılarını kullanmaya çalıştı.

Starlink Afganistan’da resmî olarak hizmet vermiyordu. Bazı kullanıcıların gizlice edinilmiş ekipmanlar ya da kayıt dışı kanallar üzerinden hizmete eriştiği öne sürüldü. Ancak teknoloji uzmanları, bu tür yöntemlerin mevcut kurallar kapsamında yasal ve kişisel riskler taşıdığı uyarısında bulundu.

Sanal özel ağlar, yani VPN’ler, tam kapsamlı bir kesinti sırasında çözüm sunmadı. VPN’nin kullanıcı bağlantısını taşıyabilmesi için internete giden mevcut bir güzergâha ihtiyacı var. Bu temel güzergâh ortadan kalktığında VPN yeni bir bağlantı oluşturamaz.

Kesintiden önce de erişimi karşılanabilirlik sınırlıyordu. Mobil veri, ortalama bir hanenin ödeyebileceğinden çok daha pahalı olabiliyordu. Öğrenciler, büyük veri paketlerine onlarca dolar karşılığı harcadıklarını anlattı.

Bulunabildiği yerlerde ortak kullanılan ev Wi-Fi bağlantıları daha ucuzdu, ancak her yerde mevcut değildi. Bu nedenle öğrenciler ve çalışanlar fiyat ve erişilebilirliğe göre şekillenen çeşitli bağlantı türlerine dayanıyordu. Bu bağlantılar durunca eğitim ve iş planları da durdu.

Haklara ilişkin kaygılar kesintinin ötesine uzandı

Hak örgütleri ve hukuk uzmanları, internetin toptan kapatılmasının temel özgürlükleri ihlal ettiğini söyledi. Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’nin 19. maddesi, kişilerin kendi seçtikleri herhangi bir iletişim aracıyla bilgi arama, edinme ve yayma hakkını koruyor.

Bu hakka yönelik kısıtlamaların hukuka uygun, gerekli ve orantılı olması gerekiyor. Basitçe söylemek gerekirse, yasal bir dayanağa, gerçek bir gerekliliğe ve ele alınan zararla orantılı sınırlara ihtiyaç var. Hak örgütleri, belirli zararları hedef almak yerine tüm nüfusu susturduğu için herkesi bağlantıdan koparan bir uygulamanın bu ölçütü karşılamadığını savundu.

Uluslararası Af Örgütü kesintiyi sorumsuzca olarak nitelendirdi ve Afganistan nüfusunun neredeyse yarısının desteğe ihtiyaç duyduğu bir dönemde yardım ulaştırma faaliyetlerine, sağlık hizmetlerine ve temel hizmetlere zarar vereceği uyarısında bulundu.

İnsan Hakları İzleme Örgütü, internet erişiminin kesilmesinin insanları eğitim, iş ve sesini duyurma imkânından yoksun bıraktığını, en ağır yükü ise kadınlarla kız çocuklarının taşıdığını belirtti. Tanıklar bilgileri dışarıya aktaramadığı için kesinti, hak ihlallerinin belgelenmesini de zorlaştırdı.

Reklam

Birleşmiş Milletler tarafından görevlendirilen bir uzman grubu, ülke çapındaki kesintinin sona ermesinden günler sonra büyük sosyal medya platformlarına getirilen yeni kısıtlamalara dikkat çekerek çevrimiçi ortamdaki daha geniş kısıtlamaları daha sonra kınadı. Bu kısıtlamalar, çoğu bağlantının kullanılamadığı iki günün ötesinde bilgiye erişim konusundaki kaygıları artırdı.

Tekrarlanan kesintilerin maliyeti

Birkaç vilayetteki yetkililer, fiber bağlantıları kesmenin çevrimiçi ahlaksızlığı engellemenin bir yolu olduğunu savundu. Bazı yerel yetkililer temel ihtiyaçlar için alternatif sistemler kurmayı önerdi, ancak bu konuda yalnızca belirsiz ayrıntılar verdi.

İşletme sahipleri, yardım çalışanları ve ailelerin tekrarlanan kesintilerden kaygı duymak için somut nedenleri vardı. Şirketlerin tedarikçiler ve müşterilerle güvenilir iletişime ihtiyacı var. Havayolları uçuş planlaması, ekiplerle iletişim ve güvenlik için öngörülebilir bağlantılara dayanıyor. Yardım kuruluşları da desteğe ihtiyaç duyan kişileri belirlemek, malzemeleri takip etmek ve çalışanları korumak için dijital sistemler kullanıyor.

Hizmetlerin çalışmadığı her gün, telafisi zor kayıplara yol açıyor. Kaçırılan bir teslimat, kesintiye uğrayan bir ödeme ya da iptal edilen bir yolculuk, bağlantı geri geldikten sonra da insanları etkilemeye devam edebiliyor. Temel altyapının çok az haber verilerek kapatılabilmesi yatırımcılar açısından da belirsizlik yaratıyor.

Afgan sivil toplum kuruluşları, eğitimciler ve girişimciler, toplulukları korurken bağlantıyı sürdürmeye yönelik politikaların oluşturulmasına katılmak istediklerini belirtti. Zararlı içeriklere yönelik hedefli kurallar, şeffaf süreçler ve bağımsız denetim, bilgiye erişimi korurken çevrimiçi tehditlerle mücadele etmenin yollarını sunuyor.

29 Eylül ile 1 Ekim arasındaki kesinti, iletişimle ilgili bir kararın ulaşımı, sağlık hizmetlerini, hane gelirini ve afet yardımını ne kadar hızlı etkileyebileceğini gösterdi. 10 Ekim’e kadar hizmetleri yeniden başlayan sakinler ilk anda rahatladı; ancak bölgesel kesintilerin, ülke çapındaki iletişim kesintilerinin ve platform kısıtlamalarının günlük yaşamda tekrar eden uygulamalara dönüşebileceği kaygısı sürdü.

Öne Çıkanlar

  • Afganistan’da ülke çapındaki internet ve telefon kesintisi, 29 Eylül’den 1 Ekim 2025’e kadar yaklaşık 48 saat sürdü.
  • Kesintiden önce vilayetlerde fiber optik kısıtlamaları getirildi. Yetkililer bu kısıtlamaları ahlaksızlıkla mücadele kampanyasıyla ilişkilendirdi.
  • İnternet trafiği sıfıra yaklaştı; paylaşılan ağ altyapısı nedeniyle telefon hizmetleri de kesildi ya da aksadı.
  • Uçuşlar, bankacılık, para transferleri, teslimatlar ve sağlık iletişimi aksadı.
  • Yardım ekipleri, yaklaşık 2 bin kişinin hayatını kaybettiği depremin ardından iyileşme sürecindeki uzak topluluklarla bağlantısını kaybetti.
  • Mevcut eğitim ve istihdam kısıtlamaları sürerken kadınlar ve kız çocukları çevrimiçi eğitim ve uzaktan çalışma erişimini kaybetti.
  • Temel bağlantı hizmetleri geri geldikten sonra büyük sosyal medya platformlarına yeni kısıtlamalar getirildiği bildirildi.
  • Birleşmiş Milletler yetkilileri ve hak örgütleri erişimin yeniden sağlanması çağrısı yaptı; temel hizmetler ve temel özgürlüklerin zarar görebileceği uyarısında bulundu.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir