Batı Gatlar ESA Taslağı: Koruma Süreci Tamamlanmazken Altı Eyalet Sınırlar Üzerinde Anlaşmazlık Yaşıyor

11 dakikalık okuma
Western Ghats ESA Draft: Six States Face Boundary Disputes as Protection Remains Unfinished

56.825,7 kilometrekarelik teklif yeni bir sınavla karşı karşıya

Batı Gatlar'ın 56.825,7 kilometrekarelik bölümünü Ekolojik Açıdan Hassas Alan ilan etmeye yönelik Hindistan'ın yedinci taslak teklifi, koruma sınırlarına ilişkin tartışmayı yeniden eyalet meclislerine ve köy topluluklarına taşıdı. 27 Temmuz 2026'da yayımlanan teklif Gujarat, Maharashtra, Goa, Karnataka, Kerala ve Tamil Nadu'yu kapsıyor. Kamuoyunun itirazları için tanınan 60 günlük süre sona erdi; eyaletlerin kaygılarını inceleyen uzman komiteye ise Temmuz 2027'ye kadar ek süre verildi.

İçindekiler
  1. 56.825,7 kilometrekarelik teklif yeni bir sınavla karşı karşıya
  2. Neler yasaklanacak, neler sürecek?
  3. Altı eyaletin payları birbirinden çok farklı
  4. Karnataka saha incelemesi, Kerala ise kapsam dışı bırakma istiyor
  5. Tekrarlanan taslaklar bu noktaya nasıl geldi?
  6. Sınır çizgisi, riskleri değil peyzajları ayırıyor
  7. Çiftçilerin kaygıları ticari çıkarlarınkinden farklı
  8. Wayanad, haritanın neden yeterli olmadığını gösteriyor
  9. Temmuz 2027'den önce neler ilerleyebilir?
  10. Öne Çıkanlar

Karnataka meclisi, mevcut hâliyle taslağı 22 Eylül'de oy birliğiyle reddederek sahada inceleme yapılması için bir yıl süre istedi. Kerala, yerleşim alanlarının, tarım arazilerinin ve plantasyonların kapsam dışında bırakılmasını istiyor. Maharashtra gözden geçirilmiş bir teklif sundu; Goa ise bazı köylerin kapsama alınmasına itiraz ediyor. Anlaşmazlıklar hem kısıtlamaların nerelerde uygulanacağı hem de ekonomik maliyetleri kimin üstleneceğiyle ilgili.

Teklifteki kurallar madenciliği, taş ocakçılığını, kum madenciliğini, yeni termik santral projelerini, yüksek kirliliğe yol açan sanayileri ve belirli büyük inşaat projelerini hedef alıyor. Özel arazilere el konulmasını, insanların yerinden edilmesini veya tarıma genel bir yasak getirilmesini öngörmüyor. Evler ve geçim kaynaklarıyla ilgili kaygıların, çıkarım ve kalkınma faaliyetlerine getirilecek sınırlamalara yönelik ticari itirazlarla sıklıkla yan yana geldiği tartışmada bu ayrım merkezi önem taşıyor.

Resmî kayıtların da dikkatle okunması gerekiyor. Çevre, Orman ve İklim Değişikliği Bakanlığının ESA bildirim sicilinde, önceki taslaklar ve komite belgeleriyle birlikte 31 Temmuz 2024 tarihli S.O. 3060(E) sayılı altıncı taslak yer alıyor. Temmuz 2026'da yayımlanan yedinci taslak ve eyaletlerin sonraki yanıtları ise yalnızca bu sicile dayanarak değil, daha sonraki haber ve değerlendirmelerden aktarılıyor.

Reklam

Neler yasaklanacak, neler sürecek?

Taslak, 1986 tarihli Çevreyi Koruma Yasası kapsamında öneriliyor. ESA ilanı, çevresel etkileri nedeniyle belirli faaliyetlerin kısıtlandığı coğrafi bir alan oluşturuyor. Tek başına, arazi mülkiyetinin devlete geçirilmesi talimatı anlamına gelmiyor.

İlan edilecek alan içinde yeni madencilik, taş ocakçılığı ve kum madenciliği yasaklanacak. Mevcut madenlerin, nihai bildirimin yayımlanmasından itibaren beş yıl içinde veya ruhsat süreleri sona erdiğinde, hangisi önce gerçekleşirse, kapatılması gerekecek. Dolayısıyla beş yıllık süre taslağın yayımlanmasıyla değil, nihai bildirimin yayımlanmasıyla başlayacak.

Yeni termik santrallerin kurulması ve mevcut santrallerin genişletilmesi de yasaklanacak. Aynı kısıtlama, kırmızı kategorideki yeni sanayiler ile mevcut sanayilerin kapasite artışları için de geçerli olacak. Kırmızı kategori, her işletmeyi kapsayan bir etiket değil; yüksek kirlilik potansiyeline sahip sanayiler için kullanılan bir kirlilik sınıflandırması.

İnşaatla ilgili olarak teklif, en az 20.000 metrekare inşaat alanına sahip yeni projeleri ve genişletmeleri yasaklıyor. Yeni yerleşim alanlarına yönelik kısıtlamalarda ise 50 hektar ve 150.000 metrekare inşaat alanı eşikleri kullanılıyor. Bu hükümler, bir evde yapılan her değişikliği değil, belirli büyüklükteki projeleri kapsıyor. Mevcut konutlar onarılabilecek ve yenilenebilecek.

Tarım, plantasyonlar ve toplulukların olağan geçim faaliyetleri devam edebilecek faaliyetler olarak tanımlanıyor. Hidroelektrik enerji kategorik olarak yasaklanmıyor; ancak projeler, kurak mevsimde nehirde kesintisiz asgari akışın korunması şartı da dâhil olmak üzere çevresel değerlendirmeye ve koşullara tabi olacak. Bu şart, doğal akışın en düşük seviyede olduğu dönemde elektrik üretiminin nehrin aşağı kesimlerini yeterli sudan yoksun bırakmasını önlemeyi amaçlıyor.

Altı eyaletin payları birbirinden çok farklı

Teklif edilen alan eyaletler arasında eşit dağılmıyor. Karnataka 20.668 kilometrekareyle ilk sırada, Maharashtra ise 17.340 kilometrekareyle onu izliyor. Bu iki eyaletin toplam payı 38.008 kilometrekare; yani teklif edilen ESA'nın yaklaşık yüzde 66,9'u. Bu nedenle dağlık sistemin ne kadarının koruma altına alınacağını belirlemede bu eyaletlerin yanıtları büyük ağırlık taşıyor.

  • Karnataka: 20.668 kilometrekare.
  • Maharashtra: 17.340 kilometrekare.
  • Kerala: 9.993,7 kilometrekare.
  • Tamil Nadu: 6.914 kilometrekare.
  • Goa: 1.461 kilometrekare.
  • Gujarat: 449 kilometrekare.

Karnataka'nın önerilen payı toplamın yaklaşık yüzde 36,4'üne denk gelirken Gujarat'ın payı yüzde 1'in altında. Bu rakamlar, tek tip bir müzakere sürecinin eyaletlerde neden çok farklı siyasi tepkilere yol açabileceğini gösteriyor: Etkilenecek arazinin büyüklüğü ve bu arazilerde yürütülen faaliyetler eyaletten eyalete keskin biçimde değişiyor.

Bazı eyaletlerin uzlaşmaya ne kadar yakın olduğu konusunda aktarımlar farklılık gösteriyor. Bir haberde Gujarat ve Goa'nın önerilen alanları büyük ölçüde kabul ettiği, Maharashtra'nın gözden geçirilmiş teklifinin ise hâlâ incelendiği belirtiliyor. Observer Research Foundation, Gujarat ve Maharashtra'nın teklifi büyük ölçüde kabul ettiğini aktarıyor. Genel kabul, nihai köy listesi üzerinde anlaşmaya varıldığı veya hukuki bildirimin tamamlandığı anlamına gelmiyor.

Reklam

Karnataka saha incelemesi, Kerala ise kapsam dışı bırakma istiyor

Karnataka'nın itirazı, haritanın güvenilirliğine odaklanıyor. Eyalet meclisi, uydu haritalarının ormanları plantasyonlardan, çiftliklerden, evlerden ve kamu altyapısından yeterince ayıramadığını savunuyor. Arazi tahsisleri, orman sayılan alanlar ve 2006 tarihli Orman Hakları Yasası kapsamındaki bekleyen taleplerle ilgili sorunları da gündeme getirdi.

Sahada yapılacak doğrulama, bir sınırın yerleşim yerinden geçtiği veya arazi kullanımının yanlış tanımlandığı noktaların belirlenmesine yardımcı olabilir. Ancak tek başına, yerleşimin bulunduğu bir yamaçta taş ocakçılığına veya büyük inşaat projelerine kısıtlama getirilip getirilmemesi gerektiğini karara bağlamaz. Harita doğruluğu ve çevre kurallarının seçimi birbiriyle bağlantılı, ancak ayrı kararlardır.

Kerala'nın talep ettiği alan farklı kaynaklarda farklı veriliyor. Bir haberde alanın 9.993,7 kilometrekareden 8.590,69 kilometrekareye düşürülmesinin istendiği belirtiliyor. Observer Research Foundation ise Wayanad, Idukki ve Malappuram'da 98 köyün kapsam dışı bırakılmasıyla birlikte 8.711,98 kilometrekarelik bir alan teklif edildiğini aktarıyor. İki önerilen toplam arasında 121,29 kilometrekare fark var; aktarımlar bunun art arda yapılan revizyonları mı yoksa farklı başvuruları mı yansıttığını ortaya koymuyor.

İlk rakama göre Kerala, taslakta kendisine ayrılan alanın 1.403,01 kilometrekaresini, yani yaklaşık yüzde 14'ünü çıkaracak. İkinci rakama göre azalma 1.281,72 kilometrekare, yani yaklaşık yüzde 12,8 olacak. Her iki durumda da önemli bir değişiklik söz konusu; bu nedenle sınırların kesin konumu, başlıkta yer alan toplam alan kadar önem taşıyor.

Diğer talepler de belirli alanlara ilişkin. Maharashtra 378 köyün kapsam dışında bırakılmasını istedi. Goa, taslaktaki 108 köyle eyaletin önerdiği 87 köy arasındaki farka uygun olarak 21 köyün çıkarılmasını istiyor. Kerala, Cardamom Hills bölgesinin ve Idukki'nin bazı kesimlerinin kapsam dışı bırakılmasını talep etti. Tamil Nadu'da çözüme kavuşmamış konular arasında sınırlar, yerel arazi kullanımı ve bilgi tutarsızlıkları bulunuyor.

Tekrarlanan taslaklar bu noktaya nasıl geldi?

Anlaşmazlık ilk bildirimin yayımlanmasından daha eskiye dayanıyor. Ekolojist Madhav Gadgil başkanlığındaki Batı Gatlar Ekoloji Uzman Paneli, yerel karar alma süreçlerine önemli rol veren ve ekolojik hassasiyeti üç düzeyde sınıflandıran bir koruma çerçevesi önerdi. Ardından, bu yaklaşımı gözden geçirmek üzere 2012'de Hindistan Uzay Araştırmaları Kurumu eski başkanı K Kasturirangan'ın yönettiği Yüksek Düzeyli Çalışma Grubu kuruldu.

Kasturirangan grubu, yaklaşık 59.940 kilometrekarenin koruma altına alınmasını önerdi. Daha dar kapsamlı bu çerçeve, 2014'ten itibaren yayımlanan taslak bildirimlerin çalışma temeli hâline geldi. Bugün önerilen toplam alan, bu tavsiyenin 3.114,3 kilometrekare altında; azalma yaklaşık yüzde 5,2.

  • 2011: Gadgil paneli, Batı Gatlar için kademeli bir koruma çerçevesi önerdi.
  • 2012: Önceki tavsiyeleri gözden geçirmek üzere Kasturirangan çalışma grubu kuruldu.
  • 10 Mart 2014: İlk ESA taslağı S.O. 733(E) sayısıyla yayımlandı.
  • 4 Eylül 2015: İkinci taslak S.O. 2435(E) sayısıyla yayımlandı.
  • 28 Şubat 2017 ve 3 Ekim 2018: Yeni taslaklar yayımlandı.
  • 6 Temmuz 2022: Beşinci taslak S.O. 3072(E) sayısıyla yayımlandı.
  • 31 Temmuz 2024: Altıncı taslak S.O. 3060(E) sayısıyla yayımlandı.
  • 27 Temmuz 2026: Sonraki aktarımlara göre yedinci taslak yayımlandı.
  • 22 Eylül 2026: Karnataka meclisi son taslağı mevcut hâliyle reddetti.

Aktarılan kronolojide usule ilişkin bir tutarsızlık bulunuyor. Observer Research Foundation, 1986 tarihli Çevreyi Koruma Kuralları'nın bir taslağın geçerliliğini yitirmesinden önce 545 gün öngördüğünü belirtiyor. Diğer aktarımlarda ise Temmuz 2024 taslağının Temmuz 2026'nın sonlarında, yaklaşık iki yıl sonra geçerliliğini yitirdiği ifade ediliyor. Uygulanan son tarih veya bir uzatma hakkında ek açıklama olmadan bu anlatımlar birbiriyle uyuşmuyor. Altıncı taslağın bildirim tarihiyle, bir haberde yayımlanma tarihi olarak verilen 2 Ağustos 2024'ü de birbirinden ayırmak gerekiyor.

Reklam

Sınır çizgisi, riskleri değil peyzajları ayırıyor

Kasturirangan çerçevesi doğal peyzajlarla kültürel peyzajları birbirinden ayırıyordu. 2013 sınıflandırmasında Batı Gatlar'ın yaklaşık yüzde 60'ı yerleşim, tarla ve plantasyonları içeren kültürel kategoriye; yaklaşık yüzde 40'ı ise büyük ölçüde görece bozulmamış ormanlardan oluşan doğal kategoriye yerleştirildi. Önerilen ESA, ikinci kategoriden seçildi.

Bu ayrım, kısıtlamaların yerleşim alanlarına erişimini azalttı. Ancak zor bir politika sorusu da doğurdu: Değişime uğramış bir peyzaj da ekolojik işlevlerini sürdürebilir ve bölge sakinlerini çevresel tehlikelere maruz bırakabilir. Ev bahçeleri, gölgelik sağlayan plantasyonlar, çeltik tarlaları ve kutsal korular; bozulmamış orman olmasalar bile su akışını düzenlemeye, toprağı korumaya ve biyolojik çeşitliliği desteklemeye yardımcı olabilir.

ESA kapsamı dışında kalmak, bir yerin çevresel açıdan güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Çevre, orman ve imar alanındaki diğer tüm yasaların da uygulanmayacağı anlamına gelmiyor. Yalnızca bu özel statüye bağlı kısıtlamalar o bölgede yürürlüğe girmiyor.

2018'de Kerala'nın talebi üzerine yaklaşık 3.115 kilometrekarenin kapsamdan çıkarıldığı bildiriliyor. Bu rakam, Kasturirangan tavsiyesiyle bugünkü teklif edilen toplam arasındaki hesaplanan farka yakın. Ancak yalnızca sayısal benzerlik, sınırdaki tüm değişikliklerin eksiksiz tarihçesini ortaya koymuyor.

Bölge sakinleri açısından pratik mesele, bir köyün koruma haritasının içinde mi dışında mı göründüğünden ibaret değil. Kuralların tarım ve ev onarımını; kaya çıkarma, yamaçlarda büyük çaplı kazı ve büyük projelerden ayırıp ayırmadığı, ayrıca yerleşimlerin üstünde veya yanında tehlike yaratabilecek faaliyetlerin yeterince denetlenip denetlenmediği de önemli.

Çiftçilerin kaygıları ticari çıkarlarınkinden farklı

Arazi değerlerine ilişkin kaygılar, muhalefetin yalnızca bir haritalama anlaşmazlığı olarak görülememesinin nedenlerinden biri. Kerala Bağımsız Çiftçiler Birliği Başkanı Alex Ozhukayil, kısıtlamaların tarım arazilerinin değerini düşürebileceğini savunuyor:

Bu kısıtlamalar arazilerimizin değerini etkiliyor; çiftçiler için toprağımız servetimizdir,

Ekim ve dikime izin verilen yerlerde bile bu kaygı görülebilir. Gelecekteki gelişmelere getirilen kısıtlamalar, mülk sahiplerinin varlıklarını nasıl değerlendirdiğini etkileyebilir. Ancak aktarımlarda arazi fiyatlarındaki değişime ilişkin ölçülmüş bir tahmin bulunmadığından, fiyat düşüşü kanıtlanmış bir ekonomik sonuç gibi sunulmamalı.

Taş ocağı işletmecileri, müteahhitler ve turizm işletmeleri açısından farklı bir soru söz konusu: Taslağın yasaklayacağı veya kısıtlayacağı faaliyetleri yürütebilecekler mi? Çıkarları bazı arazi sahiplerinin çıkarlarıyla örtüşebilir, ancak kahve veya kakule yetiştiren ailelerin ihtiyaçlarıyla aynı şey değildir.

Wayanad Doğa Koruma Derneği Başkanı N Badusha, korumayı insanların yerinden edilmesinden ziyade toplulukların güvenliği meselesi olarak tanımlıyor:

ESA, insanların yerinden edilmesi demek değil; hayatlarının daha güvenli hâle gelmesi demek.

Taslakta insanların yerinden edilmesine yönelik bir hüküm bulunmaması, bu ayrımın ilk kısmını destekliyor. Ancak güvenlik yalnızca bu statünün ilan edilmesine bağlı değil: Uygulama, drenaj yönetimi, yağış takibi ve uygun inşaat kararları da önem taşıyor. Ne kaçınılmaz yerinden edilme iddiaları ne de tam koruma vaatleri teklifi doğru biçimde tanımlıyor.

Reklam

Wayanad, haritanın neden yeterli olmadığını gösteriyor

Temmuz 2024'te Wayanad'daki Mundakkai ve Chooralmala'da meydana gelen heyelanlar yüzlerce kişinin ölümüne ve yerleşim yerlerinin büyük ölçüde yıkılmasına yol açtı. Meppadi bölgesi, 2011'de Gadgil paneli tarafından ekolojik açıdan hassas olarak tanımlanmıştı. Felaket, sınır tartışmasını acil hâle getiriyor; ancak tek bir politika tercihinin heyelanlara yol açtığını veya ESA bildiriminin bunları önleyeceğini kanıtlamıyor.

Yamaç kaymalarının birden fazla nedeni var. Şiddetli yağış hareketi tetikleyebilir; toprak özellikleri, yamacın biçimi, drenaj ve arazi kullanımındaki değişiklikler ise hassasiyeti etkiler. Taş ocakçılığı, yol kazıları ve kötü planlanmış inşaatlar baskıyı artırabilir; ancak aktarımlarda bu faaliyetlerin 2024 felaketine ayrı ayrı ne ölçüde katkıda bulunduğunu belirleyen bir bulgu yok.

Daha geniş kaygı, etkilerin birikmesi. Bir yamaçtaki birden fazla proje, su akışını ve yamaç koşullarını her bir projeyi ayrı ayrı inceleyerek anlaşılamayacak biçimlerde değiştirebilir. Bu nedenle çevresel değerlendirmelerde, önerilen faaliyetin aşağısındaki yerleşimler dâhil çevredeki peyzaj da hesaba katılmalı.

Aynı peyzaj, sınırlarının çok ötesindeki su kaynaklarını besliyor. Batı Gatlar, Godavari, Krishna ve Kaveri nehir sistemlerinin su havzalarını oluşturuyor. Bu durum, maliyet ve faydaların eşit dağılmamasına yol açıyor: Kısıtlamalar yerel ekonomik fırsatları azaltabilirken, düzenli su akışı ve işleyen ekosistemler uzak topluluklara fayda sağlıyor.

Sıradağların Dünya Mirası statüsü bu düzenleme anlaşmazlığını çözmüyor. UNESCO'nun 2012'de ilan ettiği alan, Batı Gatlar'daki her çiftliği, köyü ve yamacı kapsayan tek bir bölge değil; 39 bileşen alandan oluşuyor. Önerilen ESA, bundan ayrı bir ulusal koruma çerçevesi.

Temmuz 2027'den önce neler ilerleyebilir?

Çevre bakanlığının eski Ormanlar Genel Müdürü Sanjay Kumar başkanlığındaki uzman komite Nisan 2022'de kuruldu. Görev süresinin Temmuz 2027'ye kadar uzatılması, komiteye eyalet itirazlarını, köy sınırlarını ve birbiriyle yarışan kalkınma ihtiyaçlarını incelemek için ek zaman sağlıyor. Bu tarih, nihai bildirimin yayımlanacağı kesin bir tarih değil, komitenin görev süresinin sonu.

Taslak, nihai düzenlemenin aşamalı biçimde, eyalet bazında veya tek bir birleşik bildirimle tamamlanmasına izin veriyor. Bu hüküm önceki taslakta da yer alıyordu. Böylece sınırları üzerinde uzlaşmaya varılan bölgeler, altı eyaletin tamamının beklenmesi gerekmeksizin ilerleyebilir; ancak bu, eyalet sınırlarının ötesinde eşgüdüm ihtiyacını artırır.

Observer Research Foundation'da araştırma stajyeri olan Suneha Majumder, tıkanıklığa ilişkin analizinde, merkezî yönetim, eyaletler ve köy temsilcilerinin yer aldığı ortak sınır komiteleri öneriyor. Ayrıca toprak mekaniği, yamaç stabilitesi ve hidroloji incelemeleriyle desteklenen kademeli bölgeleme tavsiye ediyor. Bunlar itirazları çözmeye yönelik öneriler; hâlihazırda benimsenmiş tedbirler değil.

Bir başka öneri de Ekosistem Hizmetleri Karşılığı Ödeme. Bu, başkalarının yararlandığı ekolojik faydaları koruyan topluluklara veya yönetimlere mali destek verilmesi anlamına geliyor. Olası kaynaklar arasında nehir havzası harçları veya bütçe aktarımları bulunabilir. Kesinleşmiş bir finansman formülü, hak sahipliği veya ödeme takvimi belirtilmiş değil.

2006 tarihli Orman Hakları Yasası kapsamındaki Topluluk Orman Kaynakları hakları, gram sabhaların ormanların korunması ve yönetimine katılması için başka bir yol sunuyor. Bu hakların tanınması, özellikle plantasyon bölgelerinde, eşit düzeyde değil. Düzenlemeleri bu haklarla ilişkilendirmek; her bölge sakininin veya köyün tanınmış haklara zaten sahip olduğunu varsaymak yerine, yetkinin kimde olduğuna ve paranın topluluklara nasıl ulaşacağına dikkat etmeyi gerektiriyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Yedinci taslak, altı eyalette toplam 56.825,7 kilometrekarelik bir ESA öneriyor.
  • Karnataka ve Maharashtra, önerilen alanın yaklaşık yüzde 66,9'unu oluşturuyor.
  • Kısıtlamalar; madencilik, kirliliğe yol açan sanayiler ve belirli büyük projeleri hedefliyor; genel bir yerinden etme veya tarım yasağı getirmiyor.
  • Karnataka sahada inceleme yapılmasını istiyor; Kerala için önerilen küçültülmüş alan 8.590,69 veya 8.711,98 kilometrekare olarak aktarılıyor.
  • Taslak, nihai düzenlemenin eyalet bazında aşamalı biçimde veya birleşik bir bildirimle tamamlanmasına izin veriyor.
  • Sanjay Kumar komitesinin görev süresi Temmuz 2027'ye kadar uzatıldı; ancak nihai bildirimin yayımlanacağı kesin bir tarih belirtilmiş değil.
  • Sınırların doğru belirlenmesi, topluluk hakları ve tehlikeli faaliyetlerin düzenlenmesi çözüme kavuşmamış başlıca konular arasında yer alıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir