Hindistan'da iklim kaynaklı gıda krizi: Zarar gören ürünlerden süt kaybına ve yükselen fiyatlara

10 dakikalık okuma
India's Climate Food Crisis Spreads From Damaged Crops to Milk Losses and Higher Prices

Isı kayıpları pazar tezgâhlarına ve mutfaklara ulaşıyor

Delhi'deki Azadpur Mandi'de bir meyve satıcısı, Hindistan'ın kayıtlara geçen en sıcak yılı olan 2024'teki sıcaklar sırasında mangoları bozulunca 100.000 rupiden fazla kaybetti. Normalde pazarda yaklaşık iki gün dayanabilecek meyveler bir gün içinde bozuldu. Bu kayıp, Hindistan'ın gıda güvenliğine yönelik büyüyen tehdidi gözler önüne seriyor: Daha sıcak koşullar, gıdaya hem çiftlikten çıkmadan önce hem de çıktıktan sonra zarar veriyor.

İçindekiler
  1. Isı kayıpları pazar tezgâhlarına ve mutfaklara ulaşıyor
  2. Daha büyük hasat neden daha iyi beslenmeyi garanti etmiyor?
  3. Sıcak ve düzensiz yağışlar ürünleri nasıl etkiliyor?
  4. Soğuk hava deposu eksikliği sıcağı gıda israfına dönüştürüyor
  5. Süt, seller ve hane bütçeleri zararı büyütüyor
  6. Toprak ve yeraltı suları dayanaklarını yitiriyor
  7. Bihar ve Odisha, uygulamadaki aksaklıkları gösteriyor
  8. Çiftçilerin karşılayabileceği bir dönüşümün finansmanı
  9. Teknoloji ve yerel bilgi aynı desteğe ihtiyaç duyuyor
  10. Öne Çıkanlar

Yetersiz depolama ve nakliyeyle bağlantılı yıllık gıda kayıplarının 13 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. Sıcaklık stresi ayrıca Hindistan'a yılda yaklaşık 1,8 milyon ton süt kaybettiriyor; bu miktarın değeri 2.661 crore rupi. Çiftçiler ürünlerini ve gelirlerini, tüccarlar stoklarını kaybederken haneler daha düzensiz arzla ve daha yüksek fiyatlarla karşılaşıyor.

İki kurumsal çalışma, bu baskıların birbiriyle nasıl bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor. Observer Research Foundation'ın 6 Mart 2026'da yayımlanan gıda güvenliği makalesi, üretim, karşılanabilirlik ve beslenmeye yönelik tehditleri inceliyor. Council on Energy, Environment and Water'ın 26 Haziran 2025'te yayımlanan eyaletlerin kapasitesine ilişkin çalışması ise Bihar ve Odisha'da tarımsal desteğin ulaştırılmasındaki pratik aksaklıkları belirliyor.

Birlikte ele alındığında bu çalışmaların bulguları, azalan yeraltı sularından ve zarar gören topraklardan aşırı yük altındaki danışmanlık hizmetlerine ve eksik pazar bağlantılarına uzanan bir soruna işaret ediyor. Gıda arzını korumak için zorlu hava koşullarına dayanıklı ürünlere, hasat edilen gıdayı güvenle saklayacak yerlere ve çiftçi ailelere zamanında ulaşan desteğe ihtiyaç var.

Daha büyük hasat neden daha iyi beslenmeyi garanti etmiyor?

Hindistan gıda üretiminde önemli ilerleme kaydetti. ORF'nin 527 numaralı Araştırma Makalesi'nin yazarları Shoba Suri ve Nilanjan Ghosh, tahıl üretiminin 1993-94'te 184,3 milyon tondan 2023-24'te 332,3 milyon tona yükseldiğini belirtiyor. İki rakam üzerinden yapılan hesaplamaya göre bu, yaklaşık yüzde 80'lik bir artış.

Gıda güvenliği, insanların gıdayı karşılayıp karşılayamadığına, ihtiyaç duydukları besinleri alıp alamadığına ve yıl boyunca gıdaya erişimlerini sürdürebilip sürdüremediğine de bağlı. Bir hanede yeterince pirinç veya buğday bulunurken sebze, bakliyat, meyve ya da süt satın almak zor olabilir.

Reklam

ORF makalesinde, Ulusal Aile Sağlığı Araştırması'nın bulgularına göre kansızlığın kadınların yüzde 57'sini, çocukların ise yüzde 67'sini etkilediği belirtiliyor. Kansızlık, kanın oksijeni gerektiği kadar etkili taşıyamaması anlamına geliyor; yetersiz beslenme bunun nedenlerinden biri. İklim baskıları, zaten güç olan bu beslenme tablosuna ekleniyor.

ORF'nin ele aldığı araştırmalara göre, karbondioksit yoğunluğundaki artış bazı temel ürünlerde protein ve mikro besin yoğunluğunu da azaltabiliyor. Dolayısıyla bir tarlada tahıl üretilse bile hasat edilen her birim gıda daha az besin sağlayabilir.

Makale, iklim değişikliğinin 2030'a kadar 17 milyon Hintliyi daha açlıkla karşı karşıya bırakabileceği yönündeki bir öngörüye yer veriyor. Bu, araştırmanın varsayımlarına dayalı öngörülen bir risk; sonuçlar emisyonlara, uyum çalışmalarına ve gıdaya erişime bağlı.

Sıcak ve düzensiz yağışlar ürünleri nasıl etkiliyor?

Tarımsal değerlendirmede derlenen araştırmalar, son 50 yılda sıcaklığın 1°C artmasının Hindistan'daki ürünlerin ortalama verimini yaklaşık yüzde 8 düşürdüğünü tahmin ediyor. Mısırdaki tahmini kayıp yüzde 16'ya ulaştı. Sıcak, bitki gelişimini hızlandırarak hasattan önce tanelerin dolması için gereken süreyi kısaltabiliyor.

ORF, sıcaklıkların yükselmesiyle buğdayın yetişme mevsiminin 10 ila 20 gün kısaldığını belirtiyor. Makalede, farklı çalışma ve koşullara göre pirinç veriminde yüzde 10 ila 40 arasında değişen tahmini düşüşler de ele alınıyor. CEEW, sulanmayan pirinç ve buğdayın veriminde tahmini yüzde 9'luk bir azalmaya dikkat çekiyor.

Yağışlar da başka bir kayıp nedeni. Tarımsal değerlendirmede atıfta bulunulan araştırmalar, yağışların yüzde 20 azalmasının çeltik verimini yüzde 12 düşürebileceğini tahmin ediyor. Aşırı yağış tarlaları su altında bırakabilir, toprağı aşındırabilir ve hasat ya da nakliyeyi aksatabilir; yetersiz yağış ise ürünlerin kritik büyüme evrelerinde ihtiyaç duyduğu nemi alamamasına yol açabilir.

Buğday üretimi 2020-21'deki 109,59 milyon tondan 2021-22'de 106,83 milyon tona düştü. Bu, 2,76 milyon tonluk, yani yaklaşık yüzde 2,5'lik bir azalma anlamına geliyor. Açığa sıcaklık stresi de katkıda bulundu ve iç arzı korumak için ihracat kısıtlamaları getirildi.

Değerlendirmede atıfta bulunulan uzun vadeli öngörüler arasında buğday üretiminde yüzde 23'e varan, balık avında ise 2050'ye kadar yüzde 10 ila 17 arasında olası düşüş yer alıyor. Çeltik, buğday ve mısırdaki tahmini kayıplar o yıl gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 0,28 ila 1,02'sine ulaşabilir.

Reklam

Soğuk hava deposu eksikliği sıcağı gıda israfına dönüştürüyor

Taze ürünlerin yalnızca yaklaşık yüzde 4'ünün soğuk zincir tesislerine erişimi olduğu tahmin ediliyor. Soğuk zincir, gıdanın depolama, nakliye ve dağıtım sırasında uygun sıcaklıklarda tutulmasını sağlıyor. Soğutmalı bir depodan sonra sıcak bir kamyona ya da açık bir pazar tezgâhına ulaşan ürünler, biri satın almadan önce yine de bozulabiliyor.

Yetersiz depolama ve nakliye nedeniyle meyve-sebze kayıplarının yaklaşık üçte bir ile yüzde 40 arasında, tahıl kayıplarının ise yüzde 5 ila 6 arasında olduğu tahmin ediliyor. Çabuk bozulan gıdalar, sıcaklığın satılabilecekleri süreyi hızla kısaltması nedeniyle özellikle risk altında.

Climate Trends araştırma lideri Dr. Palak Balyan, yaptığı açıklamada sorunun kapsamını şöyle anlattı:

Bu makalenin ortaya koyduğu üzere, Hindistan'daki gıda kayıpları yalnızca bir tarım sorunu değil. Bir sistem sorunu.

Azadpur'daki mango kayıpları, başarılı bir hasadın bile nasıl maddi zararla sonuçlanabileceğini gösteriyor. Sıcak bir gün öncesinde stok alan perakendeciler, ürünler satılamaz hâle geldiğinde maliyeti üstleniyor. Alıcıların bozulma riskinin daha yüksek olduğunu düşünmesi, çiftçilerin daha düşük fiyat almasına da yol açabiliyor.

Merkezi olmayan depolama ve işleme tesisleri, önerilen çözümler arasında yer alıyor. Üretim alanlarına daha yakın tesisler, çiftçilere satış için daha fazla zaman tanıyabilir ve nakliye aksadığında gıdanın korunmasına yardımcı olabilir. Ancak bu tesislerin yararı, düzenli çalışmasına, bakımına ve alıcılarla bağlantılarına bağlı.

Süt, seller ve hane bütçeleri zararı büyütüyor

Hindistan'daki hayvan varlığının yaklaşık yüzde 40'ının aşırı hava olaylarına karşı savunmasız olduğu tahmin ediliyor. Sıcak, hayvanların ne kadar yediğini ve serin kalmak için ne kadar enerji harcadığını etkiliyor; süt üretimini azaltıyor ve hane gelirlerini baskılıyor.

Yılda 1,8 milyon ton olarak tahmin edilen süt kaybı, tarımla hayvancılığı birlikte yürüten aileler için özellikle önemli. Kötü bir üretim sezonu ile süt gelirindeki düşüş aynı anda yaşanabilir; böylece normalde gıda, tohum ya da onarım masraflarını karşılamaya yarayabilecek mali tampon küçülür.

Sellere maruz kalma da yaygın: Ürün yetiştirilen arazilerin tahminen yüzde 45'i ciddi sel riski altındaki bölgelerde bulunuyor. CEEW, seller ve kuraklıklar da dâhil olmak üzere hava ve su kaynaklı afetler açısından Hindistan'ın 36 eyalet ve birlik toprağından 27'sini yüksek riskli olarak sınıflandıran bir değerlendirmeye atıfta bulunuyor.

Reklam

Tüketiciler bu zararı fiyatlar üzerinden hissediyor. Hindistan Merkez Bankası'na atfedilen ve Nisan 2014-Mart 2024 dönemini kapsayan araştırmaya göre, çalışmada kullanılan sıcaklık sapması ölçütündeki her bir birimlik artış sebze enflasyonunu yaklaşık 1,3 yüzde puan yükseltti.

2024'te soğan üretimini etkileyen sıcak hava dalgaları, fiyatların yüzde 80 artmasıyla ilişkilendirildi. ORF ayrıca gıda enflasyonunun 2016-2020 dönemindeki ortalama yüzde 2,9'dan 2020'lerde yüzde 6,3'e yükseldiğini belirtiyor. Parası kısıtlı haneler için pahalılaşan gıda, daha az miktarda alışveriş yapmak ya da beslenme çeşitliliğini azaltmak anlamına gelebilir.

Toprak ve yeraltı suları dayanaklarını yitiriyor

ORF'nin ele aldığı araştırmalara göre Pencap, Haryana ve batı Uttar Pradeş'in bazı bölgelerinde yeraltı suyu seviyeleri yılda tahminen 1 ila 3 metre düşüyor. Yoğun su pompalanması, buharlaşmayı ve ürünlerin su ihtiyacını artıran daha sıcak koşullarla birleşiyor.

Bu bölgelerdeki çiftçiler sulama için büyük ölçüde yeraltı sularına bağımlı. Su seviyelerinin düşmesi, özellikle daha derin kuyular açmaya ya da daha fazla su pompalamaya parası yetmeyen ailelerin, düzensiz yağışlara karşı bu korumayı sürdürmesini zorlaştırıyor.

Kimyasal gübre tüketimi 1990'da hektar başına 73,5 kilogramdan 2023'te 199 kilograma yükseldi; bu, önceki düzeyin yaklaşık 2,7 katı. Tarımsal değerlendirme, yoğun girdi kullanımını, çeltik ve buğdayın sürekli ekilmesini ve yeraltı sularının çekilmesini toprakların zayıflaması ve su stresiyle ilişkilendiriyor.

Sağlıklı toprak suyu tutmaya ve kökleri desteklemeye yardımcı olur. Bozulmuş toprak, yağış yetersiz kaldığında ürünleri daha savunmasız bırakırken şiddetli yağış değerli üst toprağı aşındırabilir. Centre for Sustainable Agriculture'dan Dr. G. V. Ramanjaneyulu da kuraklığın şiddetinin aynı eyalet içinde bile değişebileceğine ve etkilerinin sürebileceğine dikkat çekti.

ORF, 2018 Ekonomik Araştırması'nın yıllık iklim kaynaklı zararı 9 ila 10 milyar dolar olarak tahmin ettiğini aktarıyor. Bu tahmin iklim kaynaklı kayıpları, 13 milyar dolarlık rakam ise yetersiz depolama ve nakliye nedeniyle kaybedilen gıdayı kapsıyor. Kapsamları ve referans dönemleri farklı olduğundan bu rakamları birleştiren güvenilir bir toplam hesaplanamıyor.

Bihar ve Odisha, uygulamadaki aksaklıkları gösteriyor

Shashwat Shukla, Sijo Abraham ve Saahil Parekh'in CEEW için hazırladığı çalışma, eyalet kurumlarının iklim politikalarını çiftliklerde desteğe nasıl dönüştürdüğünü inceledi. Hindistan'da tarım esas olarak eyaletlerin sorumluluğunda; bu nedenle personel, koordinasyon ve yerel bütçeler uygulama açısından belirleyici.

Reklam

Bir ilçedeki Krishi Vigyan Kendra'nın, yani tarım bilimi ve danışmanlık merkezinin, binlerce kilometrekarelik bir alana hizmet veren yalnızca dört ila altı uzmanı bulunabiliyor. Bu uzmanlar aynı zamanda araştırma ve eğitim faaliyetleri yürütüyor. CEEW; yerel iklim verilerinde, işletme becerilerinde, makine bakımında ve zamanında danışmanlık hizmeti sunulmasında eksikler tespit etti.

Bihar, İklime Dayanıklı Tarım programını 2019'dan bu yana pilot olarak uyguluyor. CEEW, farklı kurumların çalışmalarını koordine etmek üzere tarım dairesi içinde baş sekreterin başkanlık edeceği resmî bir yapı kurulmasını öneriyor. Odisha içinse 2023'te kurulan İklim Dayanıklılığı Birimi'nin ilgili programların merkezi koordinatörü hâline getirilmesini tavsiye ediyor.

Programların ve değerlendirmelerin kronolojisi, müdahalenin nasıl geliştiğini gösteriyor:

  • 2016: Andhra Pradesh, topluluk yönetimindeki doğal tarım programını başlattı.
  • 2019: Bihar, İklime Dayanıklı Tarım programını pilot olarak uygulamaya başladı.
  • 2023: Odisha, İklim Dayanıklılığı Birimi'ni kurdu.
  • 2024: Aşırı sıcaklar çabuk bozulan gıdalara zarar verdi ve soğan arzını etkiledi.
  • 26 Haziran 2025: CEEW, Bihar ve Odisha'daki kurumsal kapasite değerlendirmesini yayımladı.
  • 6 Mart 2026: ORF, gıda ve beslenme güvenliği hakkındaki makalesini yayımladı.

CEEW ayrıca desteğin yalnızca arazi sahiplerine değil, ailelere ulaşmasını istiyor. Hayvanlara bakan ya da başka tarımsal işlerde çalışan kadınlar, uygunluk koşullarının arazi sahipliğine dayandırılması nedeniyle eğitim ve desteklerden yararlanamayabiliyor.

Çiftçilerin karşılayabileceği bir dönüşümün finansmanı

Güney Asya'da 10 hektar veya daha az arazi işleyen küçük çiftçilerin 2021'de iklim değişikliğine uyum için tahminen 150,3 milyar dolara ihtiyacı vardı. Yalnızca 210 milyon dolar sağlanabildi; belirtilen tutarlara göre hesaplandığında bu, ihtiyacın yaklaşık yüzde 0,14'ü.

Uyum finansmanı; su tasarrufu, uygun tohumlar, depolama ve daha iyi danışmanlık gibi, insanların değişen iklim koşullarıyla başa çıkmasına yardımcı olan önlemleri karşılıyor. Yeni uygulamalar başlangıçta verimi düşürür ya da durgunlaştırırsa çiftçilerin geçiş döneminde de desteğe ihtiyacı var.

Andhra Pradesh, alternatif bir yaklaşıma örnek sunuyor. Eyaletin doğal tarım programı 920.000 hektarı aşan bir alanda 1,77 milyondan fazla çiftçiye ulaştı. Bildirilen sonuçlar arasında dört yılda yüzde 38 ila 66 gelir artışı, su kullanımında yüzde 50'ye varan azalma ve dönüm başına sera gazı emisyonlarında yüzde 46'ya varan düşüş bulunuyor.

CEEW'nin bulguları, ekim yöntemlerindeki değişikliklerin yanı sıra pazar desteğinin neden önemli olduğunu açıklıyor. Çiftçilerin birlikte örgütlenip ürün satmasına yardımcı olan üretici örgütleri, çoğu zaman mali ve teknik becerilerden yoksun. Çalışmada, bu örgütlerin işletme desteği sağlayabilecek ve alıcı bulmalarına yardımcı olabilecek kuruluşlarla bağlantılarının güçlendirilmesi öneriliyor.

Reklam

Teknoloji ve yerel bilgi aynı desteğe ihtiyaç duyuyor

ORF; tarımsal biyoteknoloji, dijital platformlar ve suyla diğer girdileri daha dikkatli hedeflemek için tarla verilerinden yararlanan hassas tarımın önemini vurguluyor. Makalede, dijital tarım platformlarının katılımcı çiftçilerin gelirini yüzde 25 ila 35 artırdığına ilişkin bulgulara yer veriliyor.

Bu yaklaşımda erişim belirleyici. Tohumları, biyoteknolojiyi ve geleneksel bilgiyi düzenleyen kurallar, yenilikleri kimin geliştirebileceğini ve kimin kullanabileceğini etkiliyor. ORF, araştırmayı teşvik ederken çiftçilerin haklarını koruyan ve yararlı teknolojilere erişimi sürdüren fikrî mülkiyet düzenlemeleri çağrısı yapıyor.

CEEW pratik bir kısıta dikkat çekiyor: Ekipmanları tamir edecek insanlara ihtiyaç var. Çalışmaya göre arızalar ve ithal makinelerin yenilenmesindeki gecikmeler, benimsenmelerini sekteye uğratabilir. Bu nedenle yerel teknisyenler ve kullanılabilir tarla verileri, yeni ekipmanlarla aynı yatırım planında yer almalı.

Geleneksel uygulamaların da yeri var. CEEW, Odisha'daki Paira ara ekim yönteminin belgelenmesini öneriyor. Bu yöntemde baklagiller, tarladaki ürün hasat edilmeden önce ekiliyor. Çalışma ayrıca çiftçilerin geliştirdiği yeniliklerin desteklenmesini tavsiye ediyor. Örnekler arasında, bitki artıklarını yakmak yerine bu artıklarla mantar yetiştirmek de bulunuyor.

Politikaların birlikte yürütmesi gereken görevler somut: Hasattan sonra daha fazla gıdayı korumak, toprak ve su kaynaklarını muhafaza etmek, danışmanlığı yerel ihtiyaçlara uygun hâle getirmek ve değişimin maliyetini tek başına ailelere yüklemeden finanse etmek. Öngörüler, çiftçinin bunlara göre harekete geçecek kaynaklara ve sonrasında pazara güvenilir erişime sahip olması hâlinde daha değerli oluyor.

Öne Çıkanlar

  • Hindistan'da yetersiz depolama ve nakliyeyle bağlantılı yıllık gıda kayıplarının 13 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor.
  • Sıcaklık stresi, yılda tahminen 2.661 crore rupi değerinde 1,8 milyon ton süt üretim kaybına yol açıyor.
  • Taze ürünlerin yalnızca yaklaşık yüzde 4'ünün soğuk zincire erişimi olduğu tahmin ediliyor.
  • İklim baskıları ürün miktarını, gıda fiyatlarını, çiftlik gelirlerini ve beslenmenin niteliğini etkiliyor.
  • CEEW, Bihar ve Odisha'da danışmanlık personeli, yerel veriler, pazar becerileri ve makine bakımı konularında eksikler tespit ediyor.
  • ORF ve CEEW; erişilebilir yenilik, güçlü kurumlar ve savunmasız çiftçi ailelerine ulaşan destek çağrısı yapıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir