Tiangong'da bir koltuk için iki aday
Pakistan, ilk astronotunu yörüngeye göndermeye hazırlanıyor. Askerî pilotlar Muhammad Zeeshan Ali ve Khurram Daud, Çin'in Tiangong uzay istasyonunda yaklaşık bir hafta sürmesi beklenen görev için Pekin'de eğitim görüyor. Pakistan Uzay ve Üst Atmosfer Araştırma Komisyonunda (SUPARCO) insanlı uzay uçuşları işbirliğini yürüten Amer Gilani'ye göre nihai seçimin Ekim 2026'nın ortası ile sonu arasında yapılması bekleniyor.
İçindekiler
- Tiangong'da bir koltuk için iki aday
- Görev bu aşamaya nasıl geldi?
- Son iki adayı birbirinden ayıran süreç
- Fırlatma ve yörüngedeki gündelik yaşam için eğitim
- 300'den fazla öneri arasından seçilen dört deney
- Daha geniş bir istasyon programı içindeki araştırma görevi
- Dönüş planı Çin'in mürettebat rotasyonuna bağlı
- Bağımsız fırlatma sistemi olmadan uzaya erişim
- Daha geniş bir ortaklık, ancak Pakistan'ın Ay'a uçuşu için anlaşma yok
- Henüz doğrulanması gerekenler
- Öne Çıkanlar
Seçilecek aday, yörüngeye çıkan ilk Pakistan vatandaşı ve Çin'in faal uzay istasyonunu ziyaret eden ilk yabancı astronot olacak. Pakistan Enformasyon ve Yayıncılık Bakanlığı, fırlatma için 2026'nın sonlarını hedef gösterdi ancak Çin kesin bir fırlatma tarihi açıklamadı ve uçacak astronotun adını duyurmadı.
Görevin bilimsel içeriği, sembolik hedefinden daha somut. Çin kurumları, Pakistan üniversitelerinin sunduğu 300'den fazla öneri arasından dört biyoteknoloji deneyini seçti. Seçilecek astronot, uzay aracını kullanmak yerine gıda güvenliği ve iklim değişikliği çalışmalarını desteklemesi amaçlanan araştırmaları yürüten bir bilimsel yük uzmanı olarak görev yapacak.
Çin İnsanlı Uzay Ajansı yetkilileri, uçuşun eğitimin tamamlanması ve değerlendirmelerin başarıyla geçilmesi koşuluna bağlı olduğunu belirtti. Bu nedenle iki adayın son aşamaya kalmış olması, ikisinden birinin koltuğu şimdiden garantilediği anlamına gelmiyor. Program, Pakistan için bir ilki Çin'in daha önce Çinli mürettebatları uzaya taşıyan astronot operasyonlarında yeni bir adımla bir araya getiriyor.
Program ayrıca insanlı uzay uçuşlarına erişim ile insanları bağımsız olarak uzaya gönderme kapasitesini birbirinden ayırıyor. Pakistan bir astronot ve araştırma deneyleri sağlayacak; uzay aracı, fırlatma tesisleri, eğitim sistemleri ve yörünge laboratuvarı ise Çin tarafından sunulacak.
Görev bu aşamaya nasıl geldi?
Program, SUPARCO ile Çin İnsanlı Uzay Ajansı arasında 28 Şubat 2025'te İslamabad'da imzalanan işbirliği anlaşmasıyla başladı. Törene Başbakan Şahbaz Şerif de katıldı. Anlaşma, iki Pakistanlı adayın eğitilmesini ve Tiangong'da bilimsel çalışma yürütmek üzere birinin seçilmesini öngörüyordu. Uçuşun zamanı istasyonun operasyon planlarına bağlıydı.
O tarihten bu yana yaşananlar, başlangıçtaki diplomatik taahhüdün aktif bir astronot eğitim programına nasıl dönüştüğünü gösteriyor:
- 28 Şubat 2025: Pakistan ve Çin, İslamabad'da astronot işbirliği anlaşmasını imzaladı.
- Nisan 2025: SUPARCO, Pakistan'da ön seçimin başladığını, ardından Çin'de yeni bir seçimin yapılacağını duyurdu.
- Şubat 2026: SUPARCO, ikinci seçim aşamasının tamamlandığını bildirdi.
- Nisan 2026 başı: Çin'in yabancı astronot adaylarına yönelik ilk seçim süreci sona erdi; Ali ve Daud son iki aday olarak kaldı.
- 22 Nisan 2026: Pakistan Enformasyon Bakanlığı, adayların seçildiğini ve fırlatmanın 2026'nın sonlarında planlandığını duyurdu.
- 24 Nisan 2026: Adaylar, Çinli astronotlarla birlikte eğitim görmek üzere Pekin'deki Çin Astronot Merkezine katıldı.
- 7 Ekim 2026: Çin'in insanlı uzay programı baştasarımcı yardımcısı Yang Liwei, adayların iyi ilerleme kaydettiğini söyledi.
- Ekim 2026'nın ortası ile sonu: SUPARCO nihai astronot seçimini yapmayı bekliyor.
İlk anlaşmada belirli bir uçuş tarihini garanti etmek yerine seçimin 2026'ya kadar tamamlanması hedeflenmişti. Sonradan açıklanan fırlatma hedefi daha kesin olsa da doğrulanmış bir kalkış takvimi değil, bir plan niteliğinde.
Son iki adayı birbirinden ayıran süreç
Seçim sürecinde önce Pakistan'da ön eleme, ardından Çin'de ikinci ve son aşamalar yapıldı. Adaylar Çin Astronot Merkezinde tıbbi, psikolojik ve yetenek değerlendirmelerinden geçti. SUPARCO, değerlendirmelerin uluslararası insanlı uzay uçuşu standartlarına göre yapıldığını belirtti.
Aday havuzuyla ilgili açıklamalarda farklı rakamlar yer alıyor. SUPARCO Genel Müdür Yardımcısı Amjad Ali, Nisan 2025'te yaklaşık 10 ila 15 adaydan oluşması beklenen bir gruptan söz etti. Daha sonraki haberlerde Ali ve Daud'un, daha geniş bir Pakistanlı pilot ve bilim insanı havuzundan seçilen yaklaşık 20 finalist arasından öne çıktığı belirtildi. Bu rakamlar farklı aşama ve tarihlere karşılık geliyor; değerlendirmeye alınan toplam kişi sayısının kesin olarak belirlendiğini göstermiyor.
Amjad Ali, ilk seçimden tek bir uçuş görevlendirmesine uzanan planlanan süreci şöyle anlattı:
Yaklaşık 10 ila 15 aday seçeceğiz. Ardından Çin'de altı ay ile bir yıl arasında sürecek eğitime başlamadan önce aday sayısı ikiye indirilecek. Eğitimin ardından uzaya uçacak tek bir aday olacak,
SUPARCO yetkilileri, hızlı uçuş deneyiminin pilotların yüksek ivme kuvvetlerine dayanmasına yardımcı olabileceği için pilotlara öncelik verildiğini söyledi. Ancak bu deneyim, tıbbi ve psikolojik koşulların yerini tutmadı. Önceki seçim ölçütlerinde fiziksel uygunluk, araştırma yeteneği ve analitik beceriler de yer alıyordu. Bu, fırlatmanın zorluklarının yanı sıra laboratuvar çalışmalarına da dayanan bir göreve işaret ediyor.
Fırlatma ve yörüngedeki gündelik yaşam için eğitim
Ali ve Daud Mandarin öğreniyor, uzay aracı sistemlerini inceliyor ve acil durum prosedürlerini uyguluyor. Hazırlıkları, fırlatma ve uçuşun diğer zorlu aşamalarında karşılaşılan ivme kuvvetlerini yeniden oluşturan santrifüj testlerini de içeriyor. Bu kuvvetler genellikle, Dünya yüzeyindeki yerçekimi ivmesiyle ilişkili g'nin katları olarak ifade ediliyor.
Eğitim, yörüngede yabancı hale gelen sıradan işleri de kapsıyor: yemek yemek, uyumak, ekipmanları kullanmak ve onarım yapmak. Mikro yerçekiminde astronotlar ve sabitlenmemiş nesneler, Dünya'nın çevresinde birlikte serbest düşüşte oldukları için süzülür. Güvenli çalışmak, yerdeki laboratuvarlarda edinilenlerden farklı alışkanlıklar gerektirir.
Dil hazırlığı yalnızca kültürel bir etkinlik değil, operasyonel bir gereklilik. Pakistanlı astronot bir Çin görev sistemi içinde eğitim görecek ve çalışacak. Talimatları, teknik terimleri ve acil durum iletişimini anlaması büyük önem taşıyacak.
Yang Liwei, ekim ayında Türkiye'de düzenlenen Uluslararası Astronotik Kongresi'nde, her iki adayın da Çinli astronotlarla ortak eğitim sırasında iyi performans gösterdiğini söyledi. Bu değerlendirme ilerleme kaydedildiğine işaret ediyor; ancak adaylardan birinin tüm koşulları geçtiği veya nihai uçuş görevlendirmesini aldığı anlamına gelmiyor.
Gilani'ye göre seçilecek astronot, fırlatma öncesinde Pakistan'a dönmek yerine uçuş için Çin'de kalacak. İnişin ardından astronot, ülkesine dönmeden önce toparlanma sürecinden geçecek. Dolayısıyla hazırlık ve toparlanma dönemleri, istasyonda planlanan bir haftalık sürenin çok ötesine uzanıyor.
300'den fazla öneri arasından seçilen dört deney
SUPARCO, aralarında Karaçi, Lahor ve İslamabad'daki üniversitelerin de bulunduğu kurumlardan bir yıl boyunca öneri topladı. Çinli kurumlar dört biyoteknoloji deneyi seçti. Bu deneyler, Çinli mühendislerin incelemesinden önce SUPARCO laboratuvarlarında hazırlanıp test ediliyor.
300'den fazla öneri arasından dört projenin seçilmesi, başvuruların yüzde 1,34'ünden daha azına karşılık geliyor. Bu dar seçim, belirlenen araştırma donanımının hazırlanmasına özel önem kazandırıyor. Mürettebatlı bir uzay aracında yer alacak ekipmanların bilimsel amacının yanı sıra ev sahibi programın teknik ve güvenlik koşullarını da karşılaması gerekiyor.
Pakistan Enformasyon Bakanlığı, Nisan 2026'da olası araştırma alanlarının daha geniş bir yelpazesini açıkladı: malzeme bilimi, akışkanlar fiziği, yaşam bilimleri ve biyoteknoloji. Bu alanların iklim direnci, gıda güvenliği ve endüstriyel yenilikte uygulama potansiyeli taşıdığı belirtildi. 2025 anlaşmasında tıp bilimi, radyasyon, ekoloji ve astronomi de sıralandı.
Bu geniş kapsamlı açıklamalar, astronotun her alanda deney yapacağının doğrulandığı şeklinde yorumlanmamalı. Daha ayrıntılı açıklamada dört biyoteknoloji projesinden söz ediliyor. Projelerin adları, yöntemleri ve ölçülmesi beklenen sonuçlar görev açıklamalarında paylaşılmadı.
Mikro yerçekimi, araştırmacıların biyolojik süreçleri Dünya'da görülen çökelme, kaldırma kuvveti ve akışkan hareketlerinin etkisi olmadan incelemesine olanak tanıyabilir. Bu, yörünge deneylerine duyulan ilgiyi açıklıyor; ancak söz konusu projelerin yeni bir ürün, ilaç veya endüstriyel süreç ortaya çıkaracağını göstermiyor. Pratik değerleri, sonuçlarına ve sonrasında yapılacak araştırmalara bağlı olacak.
Daha geniş bir istasyon programı içindeki araştırma görevi
Astronotun yük uzmanı görevi, Pakistan'ın deneylerini yürütmeye odaklanıyor. Çin İnsanlı Uzay Ajansı Sözcüsü Lin Xiqiang, ziyaretçinin mürettebatın olağan sorumluluklarını da yerine getireceğini söyledi. Dolayısıyla uzmanlık görevi, istasyon prosedürlerini anlamayı veya acil bir durumda güvenli biçimde müdahale etmeyi gereksiz kılmıyor.
Tiangong, Tianhe, Wentian ve Mengtian adlı üç modülden oluşuyor ve toplam kütlesi yaklaşık 77 metrik ton. İstasyondaki yaklaşık 14 deney rafı; yaşam bilimleri, malzeme bilimi, akışkanlar fiziği, yanma ve radyasyona maruz kalma gibi alanlarda çalışmalara imkân sağlıyor. Deney rafları, araştırma ekipmanlarını barındıran ve çalıştırılmaları için gereken hizmetleri sunan özel kurulumlardır.
Bazı yükler istasyonun dışına yerleştirilerek malzemelerin ve biyolojik sistemlerin uzay ortamına doğrudan maruz bırakılmasına olanak tanıyor. Pakistan'ın deneyleri, yalnızca bu ziyaret için oluşturulmuş bir laboratuvara değil, hâlihazırda yürütülen bir araştırma programına katılacak.
SUPARCO'nun aktardığı verilere göre Tiangong'da 180'den fazla deney yapıldı, 500'den fazla araştırma makalesi yayımlandı ve 150 patent alındı. Bu sayılar Pakistan'ın dört deneyinden beklenen çıktıları değil, istasyonun genel programını anlatıyor. Ayrıca farklı unsurları ölçüyorlar: deneyler araştırma faaliyetlerini, makaleler bulgıların paylaşımını, patentler ise hak iddia edilen buluşları kapsıyor.
Planlanan ziyaret, Çinli profesyonel astronotların Tiangong'da genellikle geçirdiği yaklaşık altı aydan çok daha kısa olacak. Bu nedenle yerdeki hazırlık özellikle önem taşıyor; ziyaretçinin verilen çalışmaları yürütmek için kullanabileceği süre sınırlı olacak.
Dönüş planı Çin'in mürettebat rotasyonuna bağlı
Görevde, Çinli bir astronotun yörüngede kalışının uzatılmasıyla boşalacak bir dönüş koltuğunun kullanılması bekleniyor. Pakistanlı yetkililer, ziyaretçinin mayısta Tiangong'a ulaşan iki Çinli astronotla birlikte döneceğini, üçüncü astronotun ise uzun süreli uzay uçuşları üzerine araştırmalara destek olmak için bir yıl boyunca istasyonda kalacağını belirtiyor.
Ayrı bir açıklamada, sonbaharda gerçekleştirilmesi beklenen gidiş uçuşunun Shenzhou-24 ile yapılacağı ifade ediliyor. Pakistan bakanlığı ise daha geniş bir hedef olarak 2026'nın sonlarını gösterdi. Özellikle Çin, seçilecek Pakistanlı mürettebat üyesini ve kesin tarihi açıklamamışken bu açıklamalar doğrulanmış bir fırlatma manifestosu niteliği taşımıyor.
Bu ayrım önemli; çünkü ziyaretçinin yolculuğu eğitimini tamamlamasının ötesindeki koşullara bağlı. Gidiş ve dönüş koltuklarının, istasyondaki mürettebat düzeninin ve araştırma takviminin birbiriyle uyumlu olması gerekiyor. Yörüngede geçirilmesi beklenen bir hafta, kendi takvimiyle hareket eden bağımsız bir Pakistan uçuşundan ziyade daha geniş bir Çin rotasyon planının parçası.
Bağımsız fırlatma sistemi olmadan uzaya erişim
Program, Pakistan'a faal bir yörünge laboratuvarına erişim ve insanlı uzay uçuşu için araştırma hazırlama deneyimi kazandırıyor. Ancak Pakistan'a bağımsız mürettebatlı uzay aracı veya fırlatma kapasitesi sağlamıyor. Ulaşım, fırlatma sahası, eğitim altyapısı ve istasyon Çin tarafından sunulacak.
Sorumlulukların bu şekilde paylaşılması, görevin kalıcı değeri üzerine tartışmaların merkezinde yer alıyor. Cambridge Üniversitesinde de görev yapan, Khalifa Üniversitesinde havacılık ve uzay mühendisliği alanında doçent olan Yarjan Abdul Samad, Pakistan'ın yalnızca hizmet alan taraf olarak kalmak yerine eşit koşullarda katkı sunmayı hedeflemesi gerektiğini savundu.
Samad, yalnızca erişim sağlamanın planlanan görevi gerçekleştirebileceğini ancak ülke içinde kayda değer bir teknolojik gelişme yaratmayabileceğini söylüyor. Astronot göndermenin, insansız araçlarla veya Dünya'daki deneylerle yeterince ele alınamayan teknik sorunları çözmeye katkı sağlayıp sağlamadığına göre değerlendirilmesi gerektiğini de savunuyor.
Brüksel Özgür Üniversitesinin uzay teknolojisi araştırma ve mühendislik merkezinin yöneticisi Carlo Iorio da Pakistan'daki araştırmalara daha güçlü destek verilmesi çağrısında bulundu. Ülke içindeki desteğin yetersiz olmasının yetenekli araştırmacıları, Çin de dahil olmak üzere, yurt dışına yöneltebileceği uyarısında bulundu.
Üniversitelerin öneri süreci ve laboratuvarlardaki donanım hazırlığı, astronotun varlığının ötesinde Pakistan'ın somut katkılarını oluşturuyor. Bunların kalıcı bir kapasiteye dönüşüp dönüşmeyeceği araştırma sonuçlarına, katılımcı kurumların edineceği deneyime ve uçuş sonrasında sürecek desteğe bağlı. Görevin tarihî niteliği bu sonuçların hiçbirini garanti etmiyor.
Daha geniş bir ortaklık, ancak Pakistan'ın Ay'a uçuşu için anlaşma yok
Astronot programı, uydu fırlatmaları, navigasyon işbirliği ve Ay araştırmalarını da kapsayan mevcut ilişkiyi genişletiyor. Çin'in Chang'e-6 görevi, Pakistan'ın ICUBE-Q uydusunu 2024'te Ay yörüngesine taşıdı. Çin, birkaç hafta sonra Pakistan'a ait bir haberleşme uydusunu da fırlattı.
Pakistan ayrıca yaklaşık 2028'de yapılması beklenen Çin'in Chang'e-8 Ay görevi için otonom bir keşif aracı geliştiriyor. Aracın, engelleri belirlemek, mesafeleri tahmin etmek, araziyi değerlendirmek ve Ay yüzeyinde güzergâh seçmek için yapay zekâ ve stereo görüntüleme kullanması planlanıyor.
Stereo görüntüleme, tıpkı iki gözün kişinin mesafeyi anlamasına yardımcı olması gibi, farklı konumlardan alınan görüntüleri kullanarak derinliği tahmin ediyor. Otonom navigasyonla birlikte kullanıldığında, iletişim gecikmelerine rağmen Dünya'daki kontrol ekiplerinin her hareketi yönlendirmesi ihtiyacını azaltabiliyor.
Keşif aracı programı, Pakistanlı bir astronotun Ay'a gönderilmesinden ayrı bir konu. Gilani, böyle bir mürettebatlı görev için resmî bir anlaşma veya doğrulanmış görüşme bulunmadığını söyledi. Çin'in 2030'dan önce astronotları Ay'a indirme hedefi de Pakistanlı bir mürettebat üyesine davet veya taahhüt olarak yorumlanmamalı.
Yang Liwei, bir Ay araştırma istasyonu ve daha kapsamlı uluslararası işbirliği planlarından söz etti. Çin'in Long March-10 roketi, Mengzhou uzay aracı ve Lanyue Ay iniş aracında önemli testlerin yapıldığı da bildirildi. Bu gelişmeler Çin'in Ay programıyla ilgili; Pakistan'ın Tiangong görevine doğrulanmış bir ekleme anlamına gelmiyor.
Henüz doğrulanması gerekenler
Bir sonraki kararın Ekim 2026'nın ortası ile sonu arasında Ali ve Daud arasından yapılacak seçim olması bekleniyor. Eğitimin ve değerlendirmelerin tamamlanması uçuş için koşul olmaya devam ediyor. Çin'in seçilen astronotu ve kesin fırlatma takvimini açıklaması gerekiyor.
Dört deneyin bilimsel soruları ve başarının nasıl ölçüleceği dahil daha fazla ayrıntıya da ihtiyaç var. Gıda güvenliği ve iklim araştırmalarını destekleme hedefleri, amaçlanan uygulamaları anlatıyor; elde edilmiş bulguları değil.
Çin, başka ülkelerin astronotlarının programa katılımını görüştü. Yang da Tiangong'u daha geniş bilimsel işbirliği, eğitim ve uçuş imkânları için bir platform olarak tanımladı. İstasyonun faaliyetleri genişletmek amacıyla üç modülden altı modüle çıkarılmasını öngören bir teklif bulunduğu da bildirildi. Bu genişleme, Pakistan ziyaretinin duyurulmuş bir ön koşulu değil ve başka bir yabancı ülke görevinin doğrulandığı anlamına da gelmiyor.
Pakistan için yakın vadeli sınama daha dar kapsamlı ve somut: nitelikli bir astronot seçmek, dört deneyi Çin'in incelemesine hazırlamak ve kısa süreli araştırma ziyaretini Tiangong'un mürettebat takvimine yerleştirmek. Başarılı bir uçuş ülke için bir ilk olacak. Bilimsel değeri ise tamamlanan çalışmalar ve Pakistanlı araştırmacıların sonrasında bunlardan yola çıkarak geliştirecekleriyle ölçülecek.
Öne Çıkanlar
- Muhammad Zeeshan Ali ve Khurram Daud, 24 Nisan 2026'da Pekin'de astronot eğitimine başladı.
- SUPARCO, nihai seçimin Ekim 2026'nın ortası ile sonu arasında yapılmasını bekliyor.
- Pakistan 2026'nın sonlarında fırlatma hedefliyor ancak Çin kesin bir tarih açıklamadı.
- Seçilecek astronotun, yük uzmanı olarak Tiangong'da yaklaşık bir hafta geçirmesi bekleniyor.
- Pakistan üniversitelerinden gelen 300'den fazla öneri arasından dört biyoteknoloji deneyi seçildi.
- Uzay aracı, fırlatma tesisleri, eğitim sistemleri ve istasyon altyapısını Çin sağlayacak.
- Pakistan'ın yaklaşık 2028'de Chang'e-8 için planladığı keşif aracı, astronot görevinden ayrı.
- Pakistanlı bir astronotun Ay'a gönderilmesi için herhangi bir anlaşma doğrulanmadı.






