Sabah’daki Gökyüzü Işımasının Nedeni Çin Roketinin Fırlatılması; Palawan Yakınları İçin Enkaz Uyarısı Yapıldı

9 dakikalık okuma
Chinese Rocket Launch Behind Sabah Sky Glow, Debris Warning Issued Near Palawan

Hainan’dan yapılan fırlatma bölge genelinde gökyüzünü aydınlattı

Malezya Bilim, Teknoloji ve Yenilik Bakanlığı, Malezya Uzay Ajansı (MYSA) aracılığıyla yaptığı açıklamada, 9 Kasım 2026’da saat 04.24’te fırlatılan bir Çin roketinin Sabah üzerinde görülen parlak, denizanası biçimindeki ışığa neden olduğunu doğruladı. Denizin karşı kıyısında Filipinli yetkililer, Palawan’daki Puerto Princesa’ya yaklaşık 25 deniz mili ve Tubbataha Resifleri Doğa Parkı’na 19 deniz mili mesafede olası bir enkaz düşüş bölgesi belirledi.

İçindekiler
  1. Hainan’dan yapılan fırlatma bölge genelinde gökyüzünü aydınlattı
  2. Sabah ve Palawan’da görülenler
  3. Bir roket gökyüzünde nasıl denizanası görüntüsü oluşturur?
  4. Fırlatmadan doğrulamaya uzanan zaman çizelgesi
  5. Palawan yakınlarındaki sular neden önemli?
  6. Filipin Donanması hazırlık seviyesini yükseltti
  7. Ocak ayındaki roket gözlemine ilişkin ayrı deniz kuvvetleri açıklaması
  8. Long March 12 ne taşıyordu?
  9. Fırlatmadan sonra da uyarı neden sürüyor?
  10. Sakinler enkaz bulursa ne yapmalı?
  11. Öne çıkanlar

Long March 12, Çin’in alçak Dünya yörüngesindeki internet uydu ağı için 29. uydu grubunu taşıyarak Çin’in güneyindeki Wenchang’da bulunan Hainan Uluslararası Ticari Fırlatma Merkezi’nden havalandı. Uydular belirlenen yörüngelerine yerleşti.

MYSA’nın 11 Kasım Çarşamba günü yaptığı doğrulama, pazartesi sabahı erken saatlerde balıkçılardan, bölge sakinlerinden ve Filipinli deniz personelinden gelen gözlem bildirimlerinin ardından geldi. Bir balıkçı, saat 04.40 sularında Sabah’ın Kunak bölgesi üzerinde görülen ışığı kaydederken Puerto Princesa’daki deniz personeli birkaç dakika önce parlak bir iz gözlemlemişti.

Filipin Uzay Ajansı (PhilSA), 9 Kasım’da yayımladığı Long March 12 uyarısında olası enkaz bölgesinin Filipinler’in takımada suları içinde olduğunu belirtti. MYSA ise konumu daha genel bir ifadeyle Filipinler’in kara suları olarak tanımladı.

MYSA, fırlatmadan kaynaklanan enkazın Malezya’nın egemenlik alanında bulunduğuna ilişkin resmî bir bildirim almadığını söyledi. PhilSA, roketten ayrılan parçaların gemiler ve uçaklar için tehlike oluşturabileceği, yakındaki kıyılara sürüklenebileceği veya zehirli yakıt kalıntıları içerebileceği uyarısında bulundu. Kurumun açıklaması, enkazın düşmesinin öngörüldüğü yeri tarif etti; enkazın bulunduğu kesin bir nokta açıklanmadı.

Sabah ve Palawan’da görülenler

Denizdeki bir teknede bulunan balıkçı, saat 04.40 sularında Kunak üzerinde ilerleyen ışığı kaydetti. Görüntü Facebook’ta yayıldı ve yetkililer açıklama yapmadan önce ışığın ne olduğu hakkında sorulara yol açtı. Kota Kinabalu sakinleri de gözlemlerini çevrimiçi olarak paylaştı.

Reklam

Puerto Princesa’da Filipinli deniz personeli saat 04.33’te parlak, koni biçimli bir buhar izi gözlemledi. Parlak kırmızı ve turuncu bir ışık çizgisine eşlik eden iz, kuzeybatıdan güneydoğuya doğru ilerledi ve yaklaşık 1 dakika 29 saniye boyunca görüldü.

Gözlemciler saat 04.37 sularında yüksek sesli bir patlama sesi, ardından 04.38 sularında daha hafif iki ses ve sonrasında uğultu duyduklarını bildirdi. Filipin Donanması, seslerin roketin yükselişi ve atmosferdeki uçuşuyla bağlantılı olabileceğini değerlendirdi.

Gözlemler, Hainan’daki fırlatmadan Palawan ve Sabah çevresindeki görüntülere uzanan bir zaman çizelgesi ortaya koyuyor. Çin, Malezya ve Filipinler bu bölgelerde aynı saat dilimini kullandığından bildirilen saatler doğrudan karşılaştırılabiliyor.

Bir roket gökyüzünde nasıl denizanası görüntüsü oluşturur?

Filipin Donanması, sıra dışı ışımayı yaygın olarak “uzay denizanası etkisi” diye adlandırılan olaya bağladı. Roket egzozu, çevresindeki havanın yere yakın bölgelere kıyasla çok daha seyrek olduğu yüksek irtifalarda yayılır.

Yerdeki insanlar karanlıktayken güneş ışığı genişleyen bu bulutu aydınlatabilir. Güneş henüz karadan veya denizden bakan bir gözlemcinin ufkunun altında olsa bile ışığı gökyüzünün çok daha yükseklerindeki maddelere ulaşabilir.

Ortaya, parlak bir merkezi ve geniş, yarı saydam izleri olan ışıklı bir denizanasını andıran görüntü çıkabilir. Batı Deniz Komutanlığı, bu tür görsel etkinin genellikle şafak öncesi saatlerde veya alacakaranlık civarında yapılan fırlatmalarla bağlantılı olduğunu belirtti.

Işık görüntüsü ile enkaz uyarısı, aynı fırlatmanın farklı unsurlarıyla ilgili. Görülebilen görüntüyü Dünya’nın çok üzerindeki egzoz oluştururken roketten ayrılan donanım, öngörülen düşüş bölgesinden geçenlere uyarı yapılmasını gerektirdi.

Fırlatmadan doğrulamaya uzanan zaman çizelgesi

9 Kasım’da fırlatmadan sonraki birkaç dakika içinde farklı yerlerden gözlemler bildirildi. Malezya’nın kamuoyuna yönelik doğrulaması ise 11 Kasım’da geldi. Bildirilen başlıca gelişmeler şöyle:

  • 9 Kasım, saat 04.24: Long March 12, internet uydularını taşıyarak Hainan’ın Wenchang kentinden fırlatıldı.
  • Saat 04.33: Puerto Princesa’daki deniz personeli, yaklaşık 1 dakika 29 saniye boyunca görülen ışıklı izi gözlemledi.
  • 04.37-04.38 suları: Gözlemciler yüksek sesli bir ses, daha hafif iki ses ve uğultu duydu.
  • 04.40 suları: Bir balıkçı, Sabah’ın Kunak bölgesi üzerinde görülen ışığı kaydetti.
  • 9 Kasım: PhilSA, olası enkaz bölgesini belirten uyarısını yayımladı.
  • 11 Kasım: MOSTI, MYSA aracılığıyla Sabah’taki ışığın Çin fırlatmasıyla bağlantısını doğruladı.
Reklam

PhilSA, fırlatma öncesinde devlet kurumlarına ve ilgili yetkililere bildirimde bulunulduğunu söyledi. Düşüş bölgesine ilişkin ayrıntılar, uçuşları etkileyebilecek faaliyetler veya tehlikeler konusunda havacılık personelini uyarmak için kullanılan operasyonel bir bildirim olan Havacılara Bildirim (NOTAM) aracılığıyla da duyuruldu. Bildirimde “havacılık ve uzay uçuşu faaliyeti” uyarısı yer aldı.

Palawan yakınlarındaki sular neden önemli?

PhilSA, olası düşüş bölgelerinden birini iki yer işaret noktasına olan yaklaşık uzaklığıyla tanımladı: Puerto Princesa’ya 25 deniz mili, Tubbataha Resifleri Doğa Parkı’na ise 19 deniz mili. Bu uzaklıklar sırasıyla yaklaşık 46 ve 35 kilometreye karşılık geliyor.

Deniz mili, denizcilikte ve havacılıkta yaygın olarak kullanılan bir uzaklık ölçü birimidir. Bir bölgenin bu şekilde tanımlanması, deniz ve havacılık yetkililerinin fırlatma uyarısını denetimleri altındaki sular ve rotalarla ilişkilendirmesine yardımcı oluyor.

PhilSA, enkazın karaya veya yerleşim alanlarına düşmesinin öngörülmediğini söyledi. Uyarı, belirlenen sulardan geçen gemilere, balıkçı teknelerine, uçaklara ve diğer araçlara odaklandı.

Uzayla ilgili konulardan sorumlu Filipin devlet kurumu PhilSA, enkazın denize düşmesinin öngörüldüğü durumlarda bile neden güvenlik uyarısı yapılması gerektiğini şöyle açıkladı:

Roketin güçlendirici ve burun kaplaması gibi yanmadan kalan parçaları, roket uzaya girerken ayrılacak şekilde tasarlanmıştır. Kara parçalarına veya yerleşim alanlarına düşmesi öngörülmese de düşen enkaz, düşüş bölgesinden geçecek gemiler, uçaklar, balıkçı tekneleri ve diğer araçlar için tehlike ve potansiyel risk oluşturur.

Güçlendirici, roketin uçuşunun bir bölümünde itiş gücü sağlar. Burun kaplaması, yükseliş sırasında roketin yükünü çevreleyen koruyucu örtüdür. Bu parçalar görevlerini tamamladıktan sonra araçtan ayrılabilir.

Filipin Donanması hazırlık seviyesini yükseltti

Filipin Donanması’na bağlı Batı Deniz Komutanlığı, önlem olarak birliklerini ve araçlarını yüksek alarma geçirdi. Komutanlık, bu önlemin hazırlık seviyesini korumak ve olası olayların hızla bildirilip değerlendirilmesini desteklemek amacı taşıdığını açıkladı.

Lawak ve Patag istasyonlarındaki personel, konumlarının 60 ila 70 deniz mili doğusunda beyaz ışıklı izler bildirdi. Likas İstasyonu’ndaki personel ise yaklaşık 100 deniz mili kuzeydoğuda soluk beyaz bir ışık gördü.

Reklam

Rizal Resifi İstasyonu’ndaki personel, yaklaşık 80 deniz mili doğu-güneydoğuda beyaz ışıklı bir iz bildirdi. Güneydoğuya doğru ilerleyen iz daha sonra gözden kayboldu. Personel, izdeki cismin deniz seviyesinden 4.500 ila 5.500 fit yükseklikte olduğunu tahmin etti. Tubbataha İstasyonu’ndaki personel yaklaşık 19 deniz mili uzaklıkta parlak bir cisim gördü.

Komutanlık, denizde veya havada şüpheli roket enkazı, düşen cisimler ve bağlantılı olaylara ilişkin bildirimleri desteklemek için devlet kurumları, kıyı toplulukları ve yerel balıkçılarla koordinasyonu sürdürdü. Balıkçı toplulukları için bu bildirim düzenlemeleri, çalıştıkları sularda yabancı bir madde görülmesi hâlinde yetkilileri doğrudan uyarma olanağı sağlıyor.

Ocak ayındaki roket gözlemine ilişkin ayrı deniz kuvvetleri açıklaması

19 Ocak 2026’daki ayrı bir olayda Filipinler Silahlı Kuvvetleri’ne bağlı Batı Deniz Komutanlığı (WNC), Çin’e ait olduğu düşünülen bir Long March 12 roketinin Palawan hava sahasından geçtiğini doğruladı. WNC personeli roketi saat 15.59 sularında gözlemledi ve rutin gerçek zamanlı izleme çalışmaları sırasında videoya kaydetti.

Görüntülerde roket geçişiyle uyumlu, belirgin bir iz yer aldı. WNC, fırlatma öncesinde yayımlanan önceki uyarılarda Palawan’ın doğu kıyısından yaklaşık 20 ila 160 deniz mili açıkta, Puerto Princesa kenti ve Tubbataha Resifleri Doğa Parkı yakınları da dahil olmak üzere olası enkaz düşüş bölgelerinin belirtildiğini söyledi.

İzleme çalışmaları Batı Komutanlığı (WESCOM), Batı Taktik Hava Harekâtı Kanadı (TOWWEST), Filipin Sahil Güvenlik, İl Afet Riskini Azaltma ve Yönetim Ofisi, Puerto Princesa Kent Afet Riskini Azaltma ve Yönetim Ofisi ve Filipinler Ulusal Polisi Deniz Grubu ile koordineli yürütüldü. 19 Ocak saat 17.00 itibarıyla yaralanma, maddi hasar veya karaya enkaz düşmesi bildirilmemişti.

WNC yaptığı açıklamada, “İlgili tüm kurumlar yüksek alarmda kalmayı sürdürüyor ve durumu yakından izliyor” dedi.

Komutanlık, halkı dikkatli olmaya ve olağan dışı gözlemleri ya da şüpheli enkazları derhâl yerel yetkililere bildirmeye çağırdı.

Komutanlık, “WNC sürekli izleme, kurumlar arası koordinasyon ve bilgilerin zamanında paylaşılması yoluyla ülkenin deniz ve hava sahasını korumaya, kamu güvenliğini sağlamaya ve ulusal egemenliği savunmaya bağlılığını sürdürüyor” dedi.

Long March 12 ne taşıyordu?

Görev kapsamında Çin’in alçak Dünya yörüngesindeki internet ağı için 29. uydu grubu uzaya taşındı. Uydu takımyıldızı, bu örnekte internet bağlantısı sağlamak üzere birlikte çalışan bir uydu topluluğudur.

Yaklaşık 62 metre uzunluğundaki Long March 12 iki kademelidir. Motorlarında, son derece soğuk tutulması gereken sıvı oksijenle birlikte gazyağı yakıtı kullanılır. Kademeli yapı, roketin yükseliş sırasında donanımı bırakıp daha hafif bir araçla uçuşunu sürdürmesini sağlar.

Roket, alçak Dünya yörüngesine yaklaşık 12 ton yük taşıyabilir. Ayrıca 700 kilometre irtifadaki Güneş eşzamanlı yörüngeye en az 6 ton taşıma kapasitesine sahiptir. Güneş eşzamanlı yörünge, bir uydunun konumların üzerinden yaklaşık aynı yerel Güneş saatinde geçmesini sağlayarak gözlemler için tutarlı bir aydınlatma sunar.

Bu rakamlar roketin taşıma kapasitesini gösteriyor. Görev, Long March roket serisinin 676. uçuşu olarak kayda geçti. Long March 12, Çin’in gövde çapı dört metre sınıfında tek ana gövdeli ilk roketi.

Fırlatmadan sonra da uyarı neden sürüyor?

PhilSA, bazı enkaz parçalarının öngörülen düşüş bölgesinde yüzebileceği ve yakındaki kıyılara sürüklenebileceği uyarısında bulundu. Bu nedenle fırlatma uyarısı, belirlenen sularda çalışan ekiplerin yanı sıra kıyı sakinleri için de önem taşıyor.

Kurum, roketin üst kademelerinin kontrolsüz biçimde atmosfere geri dönmesinin de mümkün olduğunu söyledi. Üst kademe, önceki kademeler ayrıldıktan sonra yükü yörüngeye taşımayı sürdüren roket bölümüdür.

Reklam

PhilSA, uzay araçlarını ve yerdeki insanları korumak amacıyla uluslararası ortakları eşgüdümlü bölgesel prosedürler ve kapasiteler geliştirmeye çağırdı. Kurumun kaygısı, fırlatmalar sırasında ayrılan donanımın yanı sıra uzaydan geri dönen daha büyük roket parçalarını da kapsıyor.

Kurum, küresel fırlatma hızının artmasının, roket kademeleri ayrılırken ortaya çıkan enkazın ve büyük roket üst kademelerinin kontrolsüz biçimde atmosfere yeniden girmesinin diğer uzay araçları, sivil havacılık ve yerdeki nüfus için giderek büyüyen tehlikeler oluşturduğunu söyledi.

Geçmişteki olaylar da benzer kaygıları farklı bölgelere taşıdı. Çin roketlerine ait enkaz Kuzey Luzon yakınına düştü, Avustralya’nın taşrasında bulunan metal bir cismin Çin roketinden geldiği belirlendi ve 2023’te parçalanan bir Çin roketinin kalıntıları Teksas’a düştü. Yetkililerin tekrar tekrar karşılaştığı pratik görev, hava ve deniz trafiğini uyarmak, gözlemleri değerlendirmek ve enkaz bulunduğunda güvenli müdahaleyi sağlamaktır.

Sakinler enkaz bulursa ne yapmalı?

PhilSA, halka şüpheli enkazı yerel yetkililere bildirmesini, enkaza yaklaşmamasını ve onu almaya çalışmamasını tavsiye etti. Kurum, parçaların roket yakıtı da dahil olmak üzere zehirli maddelerin kalıntılarını içerebileceği uyarısında bulundu.

MYSA, fırlatmayla bağlantılı olduğundan şüphelenilen cisimler bulan Malezya sakinlerinden derhâl Uzay Düzenleme Birimi’yle iletişime geçmelerini istedi. Telefon numarası 03-8885 8685, e-posta adresi ise [email protected].

MYSA’nın açıklama yaptığı sırada Malezya’nın tutumu, egemenlik alanında enkaz bulunduğuna dair resmî bir bildirim olmadığı yönündeydi. Gökyüzündeki parlak görüntünün nedeni belirlenmişti; yetkililer ise topluluklardan şüpheli fiziksel kalıntıları bildirmelerini istemeyi sürdürüyordu.

Öne çıkanlar

  • MYSA, Sabah üzerindeki parlak ışığı 9 Kasım 2026 saat 04.24’te Hainan’dan yapılan Long March 12 fırlatmasına bağladı.
  • Roket, Çin’in alçak Dünya yörüngesindeki internet uydu ağı için 29. uydu grubunu taşıdı.
  • Genişleyen roket egzozunun Güneş tarafından aydınlatılması, Filipin Donanması’nın açıkladığı uzay denizanası etkisini oluşturdu.
  • PhilSA, olası bir enkaz düşüş bölgesinin Puerto Princesa’ya yaklaşık 25 deniz mili ve Tubbataha Resifleri Doğa Parkı’na 19 deniz mili mesafede olduğunu belirtti.
  • Batı Deniz Komutanlığı’na bağlı Filipin Donanması birlikleri yüksek alarma geçirildi.
  • MYSA, açıklamasını yaptığı sırada Malezya topraklarında enkaz bulunduğuna dair resmî bir bildirim almamıştı.
  • Şüpheli enkaz, zehirli yakıt kalıntıları içerebileceğinden dokunulmadan bırakılmalı ve yetkililere bildirilmelidir.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir