Yeni kurallar sanal varlık şirketlerini resmî denetime alıyor
Pakistan, sanal varlık lisansları için başvuru portalını açtı. Asgari sermaye şartları 15 milyon PKR ile 500 milyon PKR arasında değişirken borsalar, saklama hizmeti sağlayıcıları, token ihraççıları ve diğer işletmeler için ayrı kurallar getirildi. Pakistan Sanal Varlıklar Düzenleme Kurumu (PVARA), iki ayrı lisans düzenlemesinin 21 Ağustos 2026'da yayımlandığını ve yürürlüğe girdiğini açıkladı.
İçindekiler
- Yeni kurallar sanal varlık şirketlerini resmî denetime alıyor
- Lisans çerçevesi neleri kapsıyor?
- Çerçeve nasıl geliştirildi?
- Son başvuru tarihi ve tam lisansa giden yollar
- Sermaye, sahiplik ve yönetim şartları
- Müşteriyi korumak yasal bir yükümlülük; yatırım garantisi değil
- Bankacılık erişimi sıkı sınırlarla geliyor
- Tokenizasyon planları alım satım platformlarının ötesine uzanıyor
- Yapay zekâ, harcamalar ve uluslararası temaslar
- Öne Çıkanlar
Devlet Bakanı ve PVARA Başkanı Bilal Bin Saqib, egemen borç tokenizasyonu, dijital finans pilot uygulamaları ve uluslararası iş birliğine yönelik çalışmaların yanı sıra çerçeve hakkında Başbakan Muhammad Shehbaz Sharif'e ve federal kabineye bilgi verdi. Yetkililer, lisans düzenlemelerinin 2026 tarihli Sanal Varlıklar Yasası'ndan sonraki beş ay içinde hayata geçirildiğini ve kurumun belirlenen kilometre taşlarına, kendisine ayrılan bütçenin yüzde 8'inden azını harcayarak ulaştığını belirtti.
Uygulamadaki temel değişiklik, düzenlemeye tabi piyasaya giriş için belirlenmiş bir yol sunulması. Şirketlerin sundukları hizmetler için yetki alması, sermaye ve yönetişim şartlarını karşılaması, müşteri varlıklarını koruması ve finansal suçlarla mücadele kontrollerine uyması gerekiyor. Bankacılık hizmetlerine koşullu erişim, lisanslı sağlayıcılara yetkilendirilmiş işlemleri ayrı müşteri parası hesapları üzerinden sonuçlandırma olanağı veriyor.
Lisans kategorilerinin sayısında önemli bir tutarsızlık var. Kabine bilgilendirmesi ve lansman haberlerinde çerçevenin 10 faaliyeti kapsadığı belirtiliyor. PVARA'nın resmî lisans sayfasında ise tek bir para birimine bağlı tokenlar ile diğer varlıklara, sepetlere veya haklara bağlı tokenlar ayrı ayrı sınıflandırılarak 11 lisans kategorisi sıralanıyor. İşletmeler, hangi izinlere ihtiyaç duyduklarını belirlerken resmî kategori listesini esas almalı.
Bir lisans sisteminin kurulmuş olması, her başvurunun onaylandığı veya lisanslı bir platformda sunulan her varlığın devlet garantisi taşıdığı anlamına gelmiyor. Ön izin, tam lisans ve bireysel bir yatırımın onaylanması arasındaki ayrım çerçevenin temel unsurlarından biri.
Lisans çerçevesi neleri kapsıyor?
PVARA'nın resmî lisans çerçevesinde, 2026 tarihli Sanal Varlıklar Yasası'nın 68. maddesi uyarınca çıkarılan iki düzenleme yer alıyor: 2026 tarihli Pakistan Sanal Varlık Hizmetleri Düzenlemeleri ve 2026 tarihli Pakistan Sanal Varlık Hizmetlerine Özgü Faaliyet Düzenlemeleri. Her ikisi de Resmî Gazete'de yayımlandıkları 21 Ağustos'ta yürürlüğe girdi.
İlk düzenleme; yönetişim, mali kaynaklar, piyasa davranışı, teknoloji, müşteri varlıklarının korunması ve kara para aklama, terörizmin finansmanı ile yayılmanın finansmanına karşı kontroller dahil olmak üzere lisanslı işletmelere yönelik şartları belirliyor. İkinci düzenleme ise her hizmet türüne özel ek şartlar getiriyor. Lisans, piyasada sınırsız faaliyet izni vermek yerine yalnızca lisans üzerinde açıkça belirtilen kategoriler için yetki sağlıyor.
Resmî liste; danışmanlık hizmetlerini, brokerlik ve alım satım hizmetlerini, saklama hizmetlerini, borsaları, borç verme ve borçlanmayı, türev ürünleri, varlık yönetimi ve yatırımı, transfer ve takas işlemlerini, itibari para birimine bağlı token ihraçlarını, diğer varlıklara bağlı token ihraçlarını ve madencilikle ilgili hizmetleri kapsıyor. Başvuru sahipleri birden fazla kategori için başvurabiliyor.
Bildirilen 10 faaliyet ile resmî listedeki 11 kategori arasındaki fark, lansman açıklamalarında token ihracının tek bir faaliyet olarak sınıflandırılmasından kaynaklanıyor gibi görünüyor. Resmî sayfa iki ihraç kategorisini ayrı ele alıyor. Sayfadaki açıklamalarda ayrıca Yasa ve düzenlemelerin, internet sitesindeki bilgilendirici metinlerden üstün olduğu belirtiliyor.
Madencilik kategorisinin kapsamı, adının düşündürdüğünden daha dar. PVARA, tek başına yürütülen madencilik faaliyetlerinin sanal varlık hizmetleri lisansı gerektirmediğini belirtiyor. Müşteri fonlarını veya varlıklarını içeren ya da üçüncü taraflara profesyonel hizmet sunan faaliyetler lisans gerektirebilir. Kurum ölçek, enerji kullanımı veya hesaplama faaliyeti için eşikler belirlerse ayrıca bir kayıt ya da beyan sistemi de uygulanabilir.
Çerçeve nasıl geliştirildi?
Beş ayda uygulamaya geçirme açıklaması, kalıcı Yasa'nın yürürlüğe girmesinden lisans düzenlemelerine kadar geçen süreyi kapsıyor. Başka bir açıklamada ise PVARA'nın Temmuz 2025'te ilk kararnameyle kurulmasından başlayan yaklaşık 15 aylık kurumsal gelişim sürecinden söz ediliyor. Bu süreler aynı başlangıç noktasını değil, farklı aşamaları ölçüyor.
Süreç, ön izinlerin ve bankacılık düzenlemelerinin nihai lisans kurallarından önce geldiğini de gösteriyor:
- Temmuz 2025: PVARA ilk kararnameyle kuruldu.
- Aralık 2025: Binance ve HTX ön itirazsızlık sertifikaları aldı.
- Mart 2026: Parlamento, 2026 tarihli Sanal Varlıklar Yasası'yla kalıcı yasal çerçeveyi oluşturdu.
- 14 Nisan 2026: Pakistan Merkez Bankasının 10 sayılı genelgesi, 2018'den beri yürürlükte olan kısıtlamaların yerine lisanslı sağlayıcılara koşullu bankacılık erişimi getirdi.
- 11 Haziran-2 Temmuz 2026: Paydaşlara yönelik bir web seminerinin de düzenlendiği PVARA/CON/001/2026 kamuoyu istişare süreci yürütüldü.
- 21 Ağustos 2026: Lisans düzenlemeleri ve faaliyete özgü düzenlemeler yürürlüğe girdi.
- 5 Eylül 2026: Geçiş dönemindeki işletmelerin başvuru süresi sona erdi.
- Eylül 2026: PVARA, New York'ta blok zinciri ve tokenlaştırılmış finans konulu bir diyaloğa katıldı.
Aralık ayında verilen onaylar, ağustos düzenlemeleri kapsamındaki tam lisanslarla karıştırılmamalı. PVARA'nın rehberi, 2025 kuralları uyarınca sertifika almış işletmelerin gerekli değerlendirmelerden geçmek kaydıyla doğrudan lisans başvurusu yapmasına olanak tanıyor.
Son başvuru tarihi ve tam lisansa giden yollar
70. madde uyarınca, 5 Mart 2026'da veya öncesinde faaliyet gösteren geçiş dönemi işletmelerinin 5 Eylül 2026'ya kadar itirazsızlık sertifikası başvurusu yapması, aksi takdirde faaliyetlerini durdurması gerekiyordu. Lansman açıklamalarında, başvuru yapmadan bu tarihten sonra faaliyete devam etmenin suç olduğu belirtiliyor. Son tarih, ön başvurunun yapılması içindi; tüm lisans sürecinin tamamlanması için değildi.
İtirazsızlık sertifikası, yani NOC, gerekli resmî işlemlerin tamamlanması için verilen ön izindir. Sanal varlık hizmeti sunma lisansı değildir. Olağan süreçte önce NOC'ye başvurulması, ardından Pakistan'da şirket kurulması ve sertifikanın geçerlilik süresi içinde tam lisans başvurusu yapılması gerekiyor.
PVARA, eksiksiz bir başvuruyu aldıktan sonra 60 gün içinde NOC verme veya başvuruyu reddetme kararı almalı. Sertifika üç ay geçerli; süresi dolmadan başvuru yapılması ve gerekçelerin kayda geçirilmesi hâlinde üç aya kadar uzatılabiliyor.
Eksiksiz lisans başvuruları için karar süresi 90 gün. PVARA, karmaşıklık, yeni riskler veya diğer kurumlarla istişare gerekçeleriyle bu süreyi 60 güne kadar uzatabiliyor. Süre, kurumun belgelerin yeterli ve eksiksiz olduğunu teyit etmesiyle başlıyor. Ek bilgi talep edilmesi hâlinde başvuru sahibi yanıt verene kadar karar süresi duruyor.
Diğer seçenek, işletmelerin yenilikçi bir ürünü müşteri sayısı, süre ve faaliyetlere ilişkin mutabık kalınan sınırlar içinde denediği, denetimli bir ortam olan düzenleyici deney alanı. Başarılı katılımcılar ayrı bir NOC almadan doğrudan lisans başvurusu yapabiliyor. Programa katılım onay garantisi vermiyor; ayrıca lansman duyurularında belirtilen geçiş dönemi başvuru şartını da ortadan kaldırmıyor.
Sermaye, sahiplik ve yönetim şartları
Başvuru sahiplerinin 2017 tarihli Şirketler Yasası uyarınca Pakistan'da kurulmuş olması ve en az üç yönetim kurulu üyesine sahip olması gerekiyor. Yasa ve düzenlemeler Pakistanlı hissedarlık şartı getirmiyor veya yabancı sahipliğine üst sınır koymuyor. Bu nedenle tamamen yabancı hissedarlara ait bir şirket de yerel kuruluş ve düzenleyici şartları karşılaması hâlinde başvurabiliyor.
Asgari ödenmiş sermaye, faaliyet türüne göre değişiyor. Danışmanlık hizmetleri için 15 milyon PKR, brokerlik ve alım satım hizmetleri için 75 milyon PKR gerekiyor. Saklama hizmetleri, varlık yönetimi ve yatırım ile transfer ve takas işlemlerinin her biri için gereken tutar 200 milyon PKR.
Her iki token ihraç kategorisi için de 300 milyon PKR gerekiyor. Borsalar, borç verme ve borçlanma, türev ürünler ile madencilikle ilgili hizmetlerin her biri için gereken tutar 500 milyon PKR. Dolayısıyla en yüksek asgari sermaye şartı, 500 milyon PKR ile 15 milyon PKR karşılaştırıldığında, danışmanlık hizmetleri için gereken tutarın yaklaşık 33,3 katı. Bunlar lisans başvuru ücretleri değil, sermaye şartları.
Başvuruların yalnızca finansman kanıtı sunması yeterli değil. PVARA; üç yıllık mali projeksiyonları ve olumsuz senaryoları içeren iş planları, sahiplik ve yönetim kurulu bilgileri, saklama düzenlemelerine ilişkin bilgiler ve müşterilerle temel faaliyetlerin nerede bulunduğuna dair açıklama istiyor. Yönetim kurulu üyeleri ve üst düzey personel, geçmiş kontrolleri de içeren uygunluk kriterlerini karşılamalı.
Sağlayıcıların ayrıca siber güvenlik önlemleri, kesinti sonrasında faaliyeti sürdürme veya kurtarma düzenlemeleri, müşteri kimlik tespit prosedürleri, işlem izleme ve şüpheli faaliyet bildirim sistemleri kurması gerekiyor. Hizmetlerin yurt dışından sunulması, işletmeyi kuralların dışında bırakmıyor: Pakistan'daki kişileri hedeflemek, onlara tanıtım yapmak veya müşteri olarak kabul etmek, faaliyeti düzenleyici kapsam içine sokabilir.
Müşteriyi korumak yasal bir yükümlülük; yatırım garantisi değil
Çerçeve, bir işletmenin müşteri fonlarını kötüye kullanması veya iflas etmesi durumunda ne olacağına ilişkin sorunları ele almak üzere müşteri varlıklarını sağlayıcının kendi varlıklarından ayırmayı amaçlıyor. Saqib, lansmanda lisanslı şirketlerin yükümlülüklerini ve müşteriler için öngörülen korumaları anlattı.
Lisanslı Sanal Varlık Hizmeti Sağlayıcıları, müşteri varlıklarını kendi varlıklarından ayrı tutmak zorunda. Yazılı onay olmadan bu varlıkları ödünç veremeyecek veya rehin gösteremeyecek; platformun iflas etmesi hâlinde de bu varlıklara dokunamayacaklar. Bunlar artık vaat değil, yasal yükümlülük olacak.
Bu kurallar varlıkların nasıl yönetildiğini düzenliyor, piyasa değerlerini değil. Müşteri varlıklarının ayrı tutulması, bir tokenın değer kaybetmesini önlemiyor; bir platformun lisanslı olması da listelediği her varlığın her müşteri için uygun olduğu anlamına gelmiyor.
PVARA, bireysel sanal varlıkları onaylamadığını, desteklemediğini veya garanti etmediğini açıkça belirtiyor. Listeleme kararlarından borsa sorumlu ve yayımladığı standartları uygulamak zorunda. Bir varlığın listelendiğinin kuruma bildirilmesi onay anlamına gelmiyor. Ancak kurum, lisanslı bir şirkete belirli bir varlıkla ilgili faaliyeti askıya alması, kısıtlaması veya durdurması talimatını verebiliyor.
Resmî rehber, yetkilendirme ile tanıtım amaçlı iddiaları birbirinden ayırmanın yolunu gösteriyor. PVARA, lisans sahiplerinin kamuya açık bir sicilini tutuyor. Lisanslı şirketlerin de internet sitelerinde ticari unvanlarını, Pakistan'daki kayıtlı adreslerini, iletişim bilgilerini, lisans numaralarını ve yetkilendirildikleri hizmet kategorilerini yayımlaması gerekiyor.
Kabine bilgilendirmesi ve lansman duyuruları, kaç tam lisans verildiğini, kaç müşterinin kapsama alındığını veya korumaların gerçek bir sağlayıcı iflasında nasıl işlediğini ortaya koymuyor. Bunlar, başvuru portalının açılmasından ayrı uygulama göstergeleri.
Bankacılık erişimi sıkı sınırlarla geliyor
Merkez Bankasının 14 Nisan tarihli genelgesi, lisans sistemi için bankacılık erişiminin yolunu açıyor. Düzenlemeye tabi kuruluşlar, geçerli lisansın bir kopyasını aldıktan ve lisansın gerçekliğini kurumdan bağımsız olarak teyit ettikten sonra PVARA lisanslı sağlayıcılar için hesap açabiliyor. Talimatların derhâl yürürlüğe girdiği bildirildi.
Sağlayıcının iş modeli gerektiriyorsa bankalar, yetkilendirilmiş takas işlemleri için ayrı müşteri parası hesapları açabiliyor. Bu hesapların Pakistan rupisi üzerinden tutulması ve getiri sağlamaması gerekiyor. Nakit yatırma ve çekme yasak; müşteri fonları sağlayıcının kendi parasıyla karıştırılamıyor.
Bu hesaplardaki fonlar, sağlayıcıya verilen finansman için teminat olarak kullanılamıyor. Bankaların işletmeyi, müşteri tabanını, müşteri kabul düzenlemelerini ve coğrafi pazarları incelemesi, risk değerlendirmelerini güncellemesi, ilişkiyi izlemesi ve şüpheli işlemleri Mali İzleme Birimine bildirmesi gerekiyor.
NOC sahipleri, lisans işlemlerini tamamlamak için sınırlı amaçlı hesaplar alabiliyor. Sanal varlıklarla ilgili işlemler dahil diğer hizmetler ise ancak tam PVARA lisansı verildikten ve bankacılık şartları karşılandıktan sonra kullanılabiliyor.
Dolayısıyla izin, bankaların kripto para piyasalarına sınırsız katılımından daha dar kapsamlı. Bankalar kendi fonlarını veya müşteri mevduatlarını kullanarak sanal varlıklara yatırım yapamıyor, alım satım işlemi gerçekleştiremiyor ya da bu varlıkları tutamıyor. Lisanslı bir sağlayıcıyla çalışsalar bile döviz işlemleri ve diğer düzenleyici yükümlülükleri devam ediyor.
Tokenizasyon planları alım satım platformlarının ötesine uzanıyor
Kabine bilgilendirmesinde lisanslama, tokenlaştırılmış bir finansal altyapı çalışmalarıyla birlikte ele alındı. PVARA, Maliye Bakanlığıyla birlikte egemen borç tokenizasyonu üzerinde çalışıyor; dijital Eurobond ihracı ve Naya Pakistan Sertifikalarına yönelik öneriler de değerlendiriliyor. Bunlar tamamlanmış ürünler değil, devam eden çalışmalar veya değerlendirme aşamasındaki planlar olarak aktarıldı.
Tokenizasyon, bir varlığı veya finansal alacağı blok zincirinde kaydedilen dijital bir token olarak temsil etmek anlamına geliyor. Bir borçlanma aracı söz konusu olduğunda temel meseleler, alacağa bağlı haklar, ihraççının geri ödeme yükümlülükleri ve transfer ile takas işlemlerini düzenleyen kurallar olmaya devam ediyor. Kayıt yönteminin değişmesi bu yükümlülükleri tek başına değiştirmiyor.
Saqib ayrıca ihracatçıların ticari alacakları, işletme sermayesi ve İslami finans alanlarındaki olası kullanım biçimlerinden söz etti. Ticari alacak, ihracatçının daha önce sağladığı mal veya hizmetler karşılığında kendisine ödenmesi gereken tutar. Bu alacağın sermaye piyasalarıyla ilişkilendirilmesi, yalnızca yeni bir alınıp satılabilir kripto para yaratmaktan ziyade, söz konusu alacağa dayalı finansmanla ilgili.
Yetkililer, sınır ötesi modern ödeme sistemleri ve dijital finans pilotları konusunda ilerleme kaydedildiğini bildirdi. Açıklanan yol haritası; lisanslama, müşteri koruması ve finansal suçlarla mücadele uygulamalarından başlayıp havalelere, dijital ihracata, ticaret finansmanına ve tokenlaştırılmış menkul kıymetlere uzanıyor.
Egemen borç önerileri için herhangi bir ihraç tutarı, katılacak yatırımcı, pilot işlem hacmi veya kesin lansman tarihi açıklanmadı. Çalışmaların önemi, yöneliminde yatıyor: düzenleyici projenin sanal varlık şirketlerinin denetiminden finansal uygulamaların denenmesine doğru genişlemesi. Finansmanın tamamlandığına veya ödeme maliyetlerinin düştüğüne ilişkin iddiaları değerlendirmek için daha fazla sonuca ihtiyaç var.
Yapay zekâ, harcamalar ve uluslararası temaslar
Yetkililer kabineye, yapay zekânın PVARA'nın düzenleme sisteminin temel bir parçası hâline geldiğini ve önemli kilometre taşlarına ayrılan bütçenin yüzde 8'inden azı kullanılarak ulaşıldığını bildirdi. Bilgilendirmede bütçe tutarı, harcama dökümü veya yapay zekânın katkısını bağımsız olarak değerlendirmeye yetecek operasyonel ayrıntı verilmedi.
Bildirilen düşük harcama oranı, sürekli denetim için ne kadar kapasite gerekeceğini göstermiyor. Çerçeve, farklı risk profillerine sahip işletmelerin sahiplik, sermaye, müşteri koruması, teknoloji ve finansal suçlarla mücadele kontrolleri açısından değerlendirilmesini gerektiriyor. Saqib, kurumsal kapasitenin güçlendirilmesini ve mevcut finansal düzenleyicilerle koordinasyonu öncelikler arasında saydı.
Uluslararası alanda PVARA ve Pakistan'ın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilciliği, Birleşmiş Milletler Dijital ve Gelişen Teknolojiler Ofisiyle birlikte Eylül 2026'da New York'ta “Blok Zinciri ve Tokenlaştırılmış Gelecek” başlıklı bir diyalog düzenledi. Etkinlikte, gelişmekte olan finansal altyapılar için güvenlik önlemleri ve Pakistan'ın bu tartışmalara katılımı ele alındı.
Saqib, kabine bilgilendirmesinde düzenleyici kurumun amacını anlatırken güvenilirliği ve müşteri korumasını duyuru sayılarına göre öncelikli tuttu:
Amaç, sırf duyuru yapmak için lisans vermek değil. Lisanslarına güven duyulan, denetimi Pakistanlıları koruyan ve çerçevesi sorumlu yatırım ile yeniliği mümkün kılan bir düzenleyici kurum inşa etmek.
Bir sonraki ölçülebilir gelişmeler, başvuruların işleme alınması, yetkili sağlayıcıların yayımlanması ve önerilen pilotlardan elde edilecek sonuçlar olacak. Bilgilendirmede yeni bir duruşma, ihraç veya pilot uygulama için kesin bir tarih açıklanmadı. Çerçeve, eksiksiz başvurular için karar süreleri belirliyor; ancak bu süreler tüm başvuru sahipleri için ortak bir onay tarihi oluşturmuyor.
Öne Çıkanlar
- PVARA'nın lisans ve faaliyete özgü düzenlemeleri 21 Ağustos 2026'da yürürlüğe girdi; başvuru portalı açık.
- Resmî çerçevede 11 lisans kategorisi bulunurken kabine bilgilendirmesi ve lansman haberlerinde 10 faaliyetten söz ediliyor.
- Geçiş dönemindeki işletmelerin 5 Eylül 2026'ya kadar NOC başvurusu yapması, aksi takdirde faaliyetlerini durdurması gerekiyordu.
- NOC ön izindir; sanal varlık hizmeti sunma yetkisi vermez.
- Asgari ödenmiş sermaye, kategoriye bağlı olarak 15 milyon PKR ile 500 milyon PKR arasında değişiyor.
- Lisanslı sağlayıcılar, müşteri fonları için ayrı rupi hesapları dahil olmak üzere koşullu bankacılık erişimi elde edebiliyor.
- Lisanslama, devletin bireysel sanal varlıkları desteklediği veya garanti ettiği anlamına gelmiyor.
- Egemen borç tokenizasyonu ve ödeme pilotları geliştirme aşamasındaki projeler; kesin ihraç tutarı veya lansman tarihi açıklanmadı.






