Pakistan’dan işçi göçü üçte bir azaldı; Körfez’e göç savaş ve yapay zekâ baskısıyla karşı karşıya

9 dakikalık okuma
Pakistan Worker Departures Fall a Third as Gulf Migration Faces War and AI Pressures

İşçi dövizlerine ilişkin uyarının ardındaki sert düşüş

Hükümet verilerine dayanan Körfez İşgücü Piyasaları, Göç ve Nüfus Programı bilgi notuna göre, Pakistan’dan yurt dışındaki işlere giden işçi sayısı Mart 2026’da 50.506’ya geriledi; bu sayı ocakta 75.663’tü. Yüzde 33,2’lik düşüş, Lahor’da yapılan bir uyarının ardındaki aksamanın somut ölçüsünü ortaya koyuyor: İşçi dövizlerindeki güçlü girişler, göçmen işçilerin gelecek kuşakları için iş piyasasının zayıfladığını gizliyor olabilir.

İçindekiler
  1. İşçi dövizlerine ilişkin uyarının ardındaki sert düşüş
  2. Pakistan Körfez’e ne ölçüde bağımlı?
  3. Nitelikli işçiler de yakın dönemli şoktan etkilendi
  4. Körfez’de işe alım nasıl değişebilir?
  5. İşçi dövizleri iş piyasasındaki zayıflığı neden gizleyebilir?
  6. Avrupa daha kısıtlayıcı bir alternatif sunuyor
  7. Göç kararlarını topluluklar ve toplumsal cinsiyet de şekillendiriyor
  8. Nepal ve Filipinler daha geniş kapsamlı etkileri gösteriyor
  9. Ülkede istihdam ve uluslararası işbirliği
  10. Öne Çıkanlar

Programın bilimsel direktörü ve Lahor Ekonomi Okulu’nda profesör olan Nasra Shah’ın kaleme aldığı mayıs tarihli yayında, düşüş ABD ve İsrail’in İran’a saldırısının ardından ele alındı. Veriler, farklı mesleklerde ve varış noktalarında yurt dışına gidişlerin azaldığını, özellikle bazı Körfez ülkelerinde düşüşün çok daha belirgin olduğunu gösteriyor.

Kasım ayına gelindiğinde Lahor Ekonomi Okulu’nda bir araya gelen araştırmacılar, daha kapsamlı bir tehdidi tartışıyordu. Çatışmalar, göç kurallarının sıkılaşması ve yapay zekâ hem ülkelerin ihtiyaç duyduğu işçi sayısını hem de aradıkları becerileri değiştiriyordu.

Pakistan Kalkınma Ekonomisi Enstitüsü’nde ekonomist ve politika araştırmacısı olan Dr. Nasir Iqbal, yapay zekânın ve Körfez’de değişen işgücü politikalarının göçmenlerin geleneksel olarak yaptığı her 10 işten yedisini etkileyebileceği uyarısında bulundu. Değerlendirmesi istihdam olanaklarında yaşanabilecek değişikliklerle ilgiliydi; ocak-mart döneminde ölçülen düşüş ise Pakistan’dan ayrılan işçileri kapsıyordu.

Uyarı, Uluslararası Göç, İşçi Dövizleri ve Diaspora Merkezi’nin (CIMRAD) “Asya’dan Uluslararası Göçün Gelecekteki Belirleyicileri” temasıyla düzenlediği dördüncü uluslararası konferansta yapıldı. İki gün süren görüşmeler, yakın dönemdeki aksaklıkları işe alım, göç güzergâhları ve hane halklarının yurt dışından elde edilen gelirlere bağımlılığındaki daha derin değişimlerle ilişkilendirdi.

Reklam

Pakistan Körfez’e ne ölçüde bağımlı?

Pakistan’ın Körfez’deki istihdama bağımlılığı, işçilerin gittiği ülkelere ilişkin verilerde görülüyor. Pakistan Göç ve Yurt Dışı İstihdam Bürosu veri kümelerini kullanan GLMM programının Mayıs 2026 tarihli bilgi notuna göre, 2025’te 762.499 işçi yurt dışındaki işler için Pakistan’dan ayrıldı. Bunların yüzde 70’i Suudi Arabistan’a, yüzde 23’ü diğer Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkelerine gitti; KİK dışındaki ülkelerin payı yüzde 7 oldu.

Böylece Körfez ülkeleri, kaydedilen gidişlerin toplam yüzde 93’ünü oluşturdu. Her 10 işçiden yedisini tek başına Suudi Arabistan kabul etti. Bölgede işe alımlardaki bir değişiklik, Pakistan’ın yurt dışındaki başlıca istihdam pazarını doğrudan etkiliyor.

Umman, Bahreyn ve Kuveyt’e giden Pakistanlı işçi sayısı, Ocak-Mart 2026 arasında toplamda yaklaşık yüzde 60 düştü. KİK dışındaki ülkelere gidişler yüzde 15 azalırken, daralmanın bu üç Körfez pazarında daha sert olduğu görüldü.

Yıl içindeki başlıca gelişmeler şöyleydi:

  • Pakistan, 2025’te yurt dışı istihdam için ayrılan 762.499 işçi kaydetti; bunların yüzde 93’ü KİK ülkelerine gitti.
  • Ocak 2026’da kaydedilen gidiş sayısı 75.663 oldu.
  • ABD ve İsrail’in İran’a saldırısından sonraki ay olan martta gidişler 50.506’ya geriledi.
  • Mayısta yayımlanan GLMM bilgi notu; aile gelirleri, işçi dövizleri, işsizlik ve işe alım maliyetleri üzerindeki sonuçlara dikkat çekti.
  • 3 ve 4 Kasım’da Lahor’da düzenlenen konferansta çatışmaların, teknolojinin ve göç politikalarının gelecekteki istihdamı nasıl yeniden şekillendirebileceği ele alındı.

Nitelikli işçiler de yakın dönemli şoktan etkilendi

Bilgi notunda Pakistanlı göçmen işçilerin yaklaşık yarısını oluşturduğu belirtilen vasıfsız işçilerin gidişleri, ocak-mart döneminde yaklaşık 46.000’den 32.000’e geriledi. Şoförler ve inşaat işçileri arasındaki gidişler ise yüzde 35 azaldı.

Nitelikli ve yüksek nitelikli işçilerin gidişlerindeki düşüş yaklaşık yüzde 40 olurken, vasıfsız işçilerde bu oran yaklaşık yüzde 30’du. Dolayısıyla yakın dönemli aksama, nitelikleri sayesinde normalde daha geniş bir iş yelpazesine erişebilecek kişiler de dâhil olmak üzere, beceri düzeyinin her kademesindeki işçileri etkiledi.

GLMM programında kıdemli araştırmacı olan Françoise De Bel-Air, konferansta uzun vadeli bir eğilime dikkat çekti: Kuzey Amerika, Avrupa ve Körfez’de nitelikli uzmanlara yönelik fırsatlar artarken, düşük veya orta düzeyde beceriye sahip işçilerin geleneksel göç güzergâhları giderek daha fazla kısıtlanıyordu.

Bu iki gelişme aynı anda yaşanabilir. Bir ülke, çatışma sırasında daha az kişi işe alırken belirli niteliklere sahip işçilere daha fazla öncelik verebilir. İşçiler açısından aranan beceriye sahip olmak ile işe almaya hazır bir işveren bulmak birbirinden ayrı gerekliliklerdir.

Reklam

Körfez’de işe alım nasıl değişebilir?

Iqbal, Körfez ülkelerinin işçileri giderek belirli becerilere, mesleklere ve göç güzergâhlarına göre seçtiğini söyledi. İşçi gönderen ülkeler de adayları değerlendirme ve yurt dışındaki istihdama hazırlama süreçlerinde daha etkin ortaklar hâline geliyordu.

Yapay zekâ, işverenlerin insanlara yaptırmak istediği işleri değiştirebildiği için dönüşümün bir başka kaynağı. Iqbal, yapay zekânın hızla benimsenmesini ve değişen işgücü politikalarını, geleneksel göçmen işlerinin her 10’undan yedisinin etkilenebileceği yönündeki uyarısıyla ilişkilendirdi. Bu tahmine herhangi bir takvim veya mesleklere göre ayrıntılı bir dağılım eşlik etmedi.

Göç etmeyi planlayan biri için daha seçici bir sistemde, alınan eğitimin belirli bir iş ilanına uygun olması daha büyük önem taşıyor. İş bulmada diploma veya sertifika, iş deneyimi ve göç güzergâhını kullanma izni de belirleyici olabilir.

Asya ve Orta Doğu’da işgücü göçü uzmanı Froilan Malit, Asya-Körfez koridorunu Küresel Güney’deki en dayanıklı işgücü göçü sistemlerinden biri olarak nitelendirdi. Becerileri tanıyan sistemlere daha fazla önem verilmesi ve bu sistemlerin gelişmekte olan ülkeler arasındaki işgücü göçünü düzenleyen dış politika anlaşmalarına dâhil edilmesi çağrısında bulundu.

Beceri tanıma, varış ülkesinin bir işçinin eğitimini veya yeterliliğini kabul etmesi anlamına geliyor. Malit’in önerisi, bu kabulü hükümetler arasındaki işbirliğinin bir parçası hâline getirerek, işçilerin ülkelerindeyken aldığı hazırlığı yurt dışındaki istihdam gereklilikleriyle daha yakından ilişkilendirecek.

İşçi dövizleri iş piyasasındaki zayıflığı neden gizleyebilir?

İşçi dövizleri, göçmenlerin ülkelerine gönderdikleri paradır. Ailelerin günlük giderlerini karşılamalarına yardımcı olur ve ülkeye döviz kazandırır. İşçi gidişleri ise farklı bir şeyi, yurt dışında çalışmak üzere ayrılan kişilerin sayısını ölçer.

Yurt dışında hâlihazırda çalışan kişiler para göndermeyi sürdürürken daha az sayıda yeni işçi iş bulabilir. Lahor’da dile getirilen, mevcut döviz girişleri güçlü seyrederken gelecekteki istihdam olanaklarının azalabileceği yönündeki kaygının nedeni budur.

GLMM’nin bilimsel direktörü ve mayıs tarihli bilgi notunun yazarı Shah, gidişlerdeki düşüşün sürmesi hâlinde hanelerin karşılaşabileceği sonuçlara dikkat çekti:

Aileler geçimlerini sağlayan gelirlerini kaybedecek ve yaşam standartları düşecek; işçi dövizleri azalırsa ülke çok ihtiyaç duyduğu dövizden mahrum kalacak; işsizlik artarak işgücü piyasasına ek yük getirebilecek.

Bilgi notunda ayrıca, Körfez’de işçi talebi daralırken yurt dışında iş arayanların sayısı değişmeden kalırsa işe alım maliyetlerinin artabileceği uyarısı yapıldı. Bu durumda aileler hem daha az iş fırsatıyla karşılaşabilir hem de bir işe yerleşmek için daha fazla masraf yapmak zorunda kalabilir.

Reklam

Avrupa daha kısıtlayıcı bir alternatif sunuyor

Bilgi notuna göre Körfez’deki fırsatların daralması hâlinde Pakistanlı işçiler Avrupa’ya ve başka bölgelere daha fazla ilgi gösterebilir. Notta, hem yasal hem de düzensiz kanallardan göç olasılığına dikkat çekildi.

Uluslararası Göç Politikası Geliştirme Merkezi’nde araştırmacı olan Marco Mogiani, konferansta Avrupa Birliği’nin sıkılaşan sınır kontrollerinin, biyometrik gözetiminin ve geri gönderme tedbirlerinin Pakistan ve Bangladeş’ten göç örüntülerini şimdiden etkilediğini söyledi.

Biyometrik sistemler, kimliği doğrulamak için parmak izi veya yüz görüntüsü gibi ayırt edici özellikleri kullanır. Geri gönderme tedbirleri ise ülkede kalma izni olmayan kişilerin geri gönderilmesini kapsar. Bu politikalar, sınır kontrolleriyle birlikte insanların denediği güzergâhları ve ülkede kalma şanslarını etkiler.

Konferansta ayrıca göçmen kaçakçılığıyla mücadele tedbirlerinin ve ulusal göç politikalarının gidişleri, güzergâhları ve göçmen ölümlerini nasıl etkilediği ele alındı. Dolayısıyla Körfez’den başka bir bölgeye yöneliş, işçileri kolayca yerini alabilecekleri bir pazara değil, göçü kısıtlayan başka bir politika ortamına götürecek.

Göç kararlarını topluluklar ve toplumsal cinsiyet de şekillendiriyor

Lahor Ekonomi Okulu’ndan Dr. Fareeha Zafar; siyasi istikrarsızlık, ekonomik güvencesizlik, işsizlik ve kaliteli eğitime sınırlı erişimin Asya’dan düzensiz göçün başlıca itici güçleri olduğunu belirtti. Ayrıca kadınların düzensiz transit güzergâhlarında insan ticareti dâhil daha büyük risklerle karşı karşıya kaldığını vurguladı.

Düzensiz göç, ilgili yasal gerekliliklere aykırı biçimde göç etmeyi veya ülkede ikamet etmeyi ifade eder. İnsan ticareti ise sömürü içerir. Zafar’ın uyarısı, geçim arayışıyla yola çıkan insanların yolculuk sırasında karşılaşabileceği tehlikelerle göç etme baskısını ilişkilendirdi.

Peşaver Üniversitesi Siyaset Bilimi Bölümü Başkanı Dr. Shahida Aman, araştırmacıları toplumsal ilişkileri ve toplulukların göç hedefleriyle kararları üzerindeki etkisini incelemeye çağırdı.

Habib Üniversitesi’nde yardımcı doçent olan Dr. Gennaro Errichiello, Pakistan-Birleşik Arap Emirlikleri güzergâhındaki sosyal ağları inceledi. Sunumunda, bu ağların göçmenlerin istihdam olanaklarını ve geçici ikametle bağlantılı kısıtlamaları aşmalarına nasıl yardımcı olduğunu ele aldı.

Bu görüşmelerde aile ve topluluk bağları, hükümet kuralları ve işveren talebiyle birlikte değerlendirildi. İnsanlar göç kararlarını resmî işe alım sistemlerinin yanı sıra ilişkileri aracılığıyla da alıyor; yurt dışında kalma imkânları ise geçici ikamet düzenlemelerinin koşullarına bağlı olabiliyor.

Reklam

Nepal ve Filipinler daha geniş kapsamlı etkileri gösteriyor

Nepal’in deneyimi, yurt dışından gelen kazançların ülke ekonomisi için ne kadar önemli olabileceğini ortaya koydu. Dr. Richa Shivakoti konferansta, işçi dövizlerinin Nepal’in gayrisafi yurt içi hasılasının, yani ülkede üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçen göstergenin, yaklaşık yüzde 33’ünü oluşturduğunu söyledi.

Bu oran yaklaşık üçte bire denk geliyor. Shivakoti, işsizliğin, siyasi ve ekonomik belirsizliğin, iklim koşullarıyla bağlantılı afetlerin ve gençler arasında göç kültürünün yaygınlaşmasının ülkeden gidişleri teşvik eden etkenler olduğunu belirtti.

Dr. Maruja M.B. Asis, Filipinler’den göçün, ülkede insana yakışır iş olanaklarının sınırlı olmasından ve yurt dışındaki talebin istikrarlı biçimde sürmesinden kaynaklandığını söyledi. Ayrıca kadınların göçte giderek daha fazla rol üstlenmesini ve göç örüntülerinin çeşitlenmesini ele aldı.

Nüfusun yaşlanması, doğurganlığın düşmesi ve dijitalleşme, Asis’in öne çıkardığı yeni etkenler arasındaydı. Bu değişimler hem çalışabilecek kişilerin sayısını hem de varış noktalarının ihtiyaç duyduğu iş türlerini etkiliyor.

Dr. G.M. Arif, Pakistan’ın aynı anda hem süreklilik hem de değişim yaşadığını belirtti: KİK ülkelerine yönelik geleneksel işgücü göçü sürerken Batı ülkelerine nitelikli göç artıyordu. Ekonomik istikrarsızlık ve yurt dışında istihdamı teşvik eden hükümet politikaları göçü yönlendiren etkenler olmaya devam ederken işçilerin becerileriyle mevcut işler arasındaki uyumsuzluk ve jeopolitik çatışmalar sorun yaratıyordu.

Ülkede istihdam ve uluslararası işbirliği

Lahor Ekonomi Okulu Rektörü Dr. Shahid Amjad Chaudhry, konferansın açılışında göçü insani, düzenli ve sürdürülebilir kılmak için kaynak ve varış ülkeleri arasında daha yakın işbirliği çağrısı yaptı. Ayrıca Pakistan’ın ekonomisini çeşitlendirmesi ve daha fazla katma değer yaratan hizmetleri genişletmesi gerektiğini vurguladı.

Chaudhry, ülkede istihdamı ve verimliliği artıracak alanlar olarak eğitim, sağlık hizmetleri ve bilgi teknolojilerini gösterdi. Önerileri, göç araştırmacılarının tarif ettiği baskının ülke içindeki boyutuna odaklanıyordu: Yerel fırsatlar sınırlı olduğunda insanlar yurt dışında iş aramayı sürdürüyor.

Dr. Naved Hamid, işçi gönderen ve kabul eden ülkelerin kalkınma öncelikleriyle birlikte gelecekteki küresel beceri gereksinimlerinin değerlendirilmesi çağrısında bulundu. Demografik değişim ve yurt içindeki fırsatların sınırlı olmasının Pakistan ve Nepal’de göç baskısını yüksek tutacağını söyledi.

Toronto Metropolitan Üniversitesi’nden, Kanada Mükemmeliyet Araştırma Kürsüsü Göç ve Uyum Başkanı Dr. Anna Triandafyllidou, insanların seçimleri, fırsatları ve kısıtlamaları arasındaki farklılıkları dikkate alan yaklaşımlar gerektiğini savundu. Açılış konuşmasında göç kararlarının giderek karmaşıklaştığını ve toplumsal, ekonomik, siyasi ve teknolojik değişimlerle şekillendiğini belirtti.

Konferans, Dr. Rashid Amjad’ın başkanlık ettiği; ABD, İran ve İsrail arasındaki çatışmanın Asya’dan gelecekteki göç üzerindeki olası etkilerini ele alan oturumla sona erdi. Dr. Nasra M. Shah kapanış konuşmasını yaptı. Görüşmelerde öne çıkan pratik öncelikler birbiriyle bağlantılıydı: işçileri belirli işlere hazırlamak, becerilerinin tanınmasını sağlamak, riskli güzergâhlara çıkan kişileri korumak ve ülke içinde istihdamı artırmak.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Pakistan’dan kaydedilen işçi gidişleri, Ocak 2026’daki 75.663 seviyesinden martta 50.506’ya gerileyerek yüzde 33,2 azaldı.
  • Pakistan’dan 2025’te kaydedilen 762.499 işçi gidişinin yüzde 93’ü KİK ülkelerine yöneldi.
  • Umman, Bahreyn ve Kuveyt’e gidişler ocak-mart arasında toplamda yaklaşık yüzde 60 düştü.
  • Nitelikli ve yüksek nitelikli işçilerin gidişleri yaklaşık yüzde 40, vasıfsız işçilerinkiler ise yaklaşık yüzde 30 azaldı.
  • Dr. Nasir Iqbal, yapay zekânın ve Körfez politikalarındaki değişikliklerin göçmenlerin geleneksel olarak yaptığı her 10 işten yedisini etkileyebileceği uyarısında bulundu.
  • Konferans katılımcıları işçilerin daha iyi hazırlanması, becerilerinin tanınması, uluslararası işbirliği ve ülke içindeki istihdam olanaklarının artırılması çağrısı yaptı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir