Hong Kong’da Tiananmen nöbetinin liderleri, yedi yıllık hapis cezalarının ardından yıkıcılık mahkûmiyetlerine itiraz etti

9 dakikalık okuma
Hong Kong Tiananmen Vigil Leaders Appeal Subversion Convictions After Seven Year Prison Sentences

Tiananmen nöbetini düzenleyenlere verilen hapis cezalarının ardından temyiz başvuruları

Hong Konglu demokrasi aktivistleri Chow Hang-tung ve Lee Cheuk-yan, yıkıcılığa teşvik suçundan aldıkları mahkûmiyet kararlarına ve hapis cezalarına itiraz etti. Böylece kentteki yıllık Tiananmen anmalarını düzenleyenlere yönelik dava yeni bir hukuki aşamaya taşındı. 11 Eylül 2026’da açıklanan kararla Chow yedi yıl üç ay, Lee ise yedi yıl hapis cezasına çarptırıldı.

İçindekiler
  1. Tiananmen nöbetini düzenleyenlere verilen hapis cezalarının ardından temyiz başvuruları
  2. Mahkeme neye, ne zaman karar verdi?
  3. Hâkimler davayı neden ciddi buldu?
  4. Anayasal güvenceler suçlamanın merkezine nasıl yerleşti?
  5. Yetkililer siyasi inançların cezalandırıldığını reddediyor
  6. Chow’nun beyanı karara itiraz ediyor
  7. Nöbetler ve uluslararası tepki
  8. Temyiz başvurularının henüz yanıtlamadığı sorular
  9. Öne Çıkanlar

41 yaşındaki insan hakları avukatı Chow, cezanın açıklanmasının ardından bir pazartesi günü temyiz başvurusunda bulundu. 69 yaşındaki eski milletvekili Lee de daha sonra hem mahkûmiyet kararına hem cezasına itiraz etti. İki başvuru için de duruşma tarihi belirlenmedi. Başvuruları aktaran haberlerde kesin takvim tarihleri yer almıyor.

İlk Derece Mahkemesi, hükümet açıklamasında Ho Chun-yan olarak tanımlanan eski milletvekili Albert Ho’ya da suçunu kabul etmesinin ardından beş yıl iki ay hapis cezası verdi. Üçünün yöneticiliğini yaptığı Çin’in Yurtsever Demokratik Hareketlerini Destekleyen Hong Kong İttifakı suçlu bulundu ve 1,5 milyon Hong Kong doları para cezasına çarptırıldı.

Cezalar, Chow ile Lee’nin en fazla 10 yıl hapis cezasıyla karşı karşıya olduğu ve cezanın henüz belirlenmediği ilk mahkûmiyet kararlarının ötesine geçilmesini sağladı. İkili, 2021’de haklarında suçlama yöneltilmesinin ardından suçlamaları kabul etmemişti.

Anlaşmazlığın merkezinde, İttifakın Komünist Parti yönetimine son verilmesi yönündeki kampanyasının Çin’in anayasal sistemine karşı hukuka aykırı teşvik mi yoksa demokrasi için meşru savunuculuk mu olduğu sorusu yer alıyor. Hong Kong yetkilileri, sanıkların ifade özgürlüğünün hukuki sınırını aştığını söylüyor. Chow ise bu ayrımı reddederek kararın, grubun kamusal faaliyetlerinin temelindeki inançları suç saydığını savunuyor.

Reklam

Mahkeme neye, ne zaman karar verdi?

Hong Kong hükümetinin ceza açıklamasında, İlk Derece Mahkemesinin mahkûmiyet kararını 21 Ağustos 2026’da verdiği ve cezaları 11 Eylül’de açıkladığı belirtiliyor. Human Rights in China da mahkûmiyet tarihini 21 Ağustos olarak veriyor.

Bu ayrıntıyla ilgili haberler farklılık gösteriyor. Lee’nin temyiz başvurusunu aktaran bir haberde, Lee ile Chow’nun 22 Ağustos’ta mahkûm edildiği belirtiliyor. İki kurumun açıklaması 21 Ağustos tarihinde birleşirken ceza tarihi haberlerde tutarlı. İlk haber, kararın bir perşembe günü açıklandığını aktarıyor ancak takvim tarihini vermiyor.

Davanın başlıca aşamaları şöyle:

  • 2020: Pekin, kentte 2019’da düzenlenen kitlesel protestoların ardından Hong Kong’da Ulusal Güvenlik Yasası’nı yürürlüğe koydu.
  • 2021: Chow ve Lee hakkında suçlama yöneltildi. İttifak, yöneticilerinin tutuklanmasının ardından eylül ayında dağılma kararı aldı.
  • Ocak 2026: Duruşmaların başlamasıyla Ho suçunu kabul etti; yargılamaya ilişkin bir haberde bu bilgi yer aldı.
  • 21 Ağustos 2026: Hong Kong hükümeti ile Human Rights in China’nın verdiği mahkûmiyet tarihi. Bir haberde ise 22 Ağustos tarihi yer alıyor.
  • 28 Ağustos 2026: Chow, ceza açıklanmadan önce mahkemede ceza indirimi talebine ilişkin beyanını sunmaya çalıştı.
  • 11 Eylül 2026: Mahkeme üç eski lidere hapis cezası verdi ve İttifakı para cezasına çarptırdı.
  • Ceza kararının ardından: Chow ve Lee temyiz başvurusu yaptı. Duruşma tarihleri henüz belirlenmedi.

Mahkûmiyet ile ceza arasındaki ayrım önem taşıyor. Mahkûmiyet, cezai sorumluluğu belirler; ceza ise yaptırımı tayin eder. Her ikisine birden yapılan itiraz, yalnızca daha kısa bir ceza talep etmek yerine suçlu bulunma kararına da karşı çıkıyor.

Hâkimler davayı neden ciddi buldu?

Hükümet açıklamasına göre mahkeme, suçu ağır nitelikte olarak sınıflandırdı. Sanıkların harekete geçirme gücü ve etkisi bulunduğunu, faaliyetlerinin kamuya açık etkinlikler ve çevrim içi platformlar üzerinden 14 ay boyunca sürdüğünü ve Hong Kong’un geneline ve farklı yaş gruplarına ulaştığını belirtti.

Mahkemenin değerlendirmesinde, eylemlerin zamanlaması ve sürekliliği önem taşıdı. Mahkeme, sanıkların Ulusal Güvenlik Yasası’nın yürürlüğe girmesinin ardından, yasanın ve Çin Anayasası’nın ihlal edilebileceğini düşünmelerine rağmen gündemlerini tanıtmaya devam ettiklerini söyledi. Bunlar, Chow ve Lee’nin itirafları değil, mahkemeye atfedilen tespitlerdir.

Reklam

Ceza kararını aktaran bir haberde, üç hâkim Andrew Chan, Johnny Chan ve Alex Lee’nin ceza için başlangıç noktası olarak yedi yıl altı ayı esas aldığı belirtiliyor. Hâkimler, üç liderin İttifak aracılığıyla birlikte hareket ettiğini ve sorumluluklarının temelde eşit olduğunu değerlendirip ardından her biri için ayrı indirimler uyguladı.

Sonuçta verilen cezalar arasında kayda değer farklar oluştu. Chow’nun cezası Lee’ninkinden üç ay daha uzundu. Ho’nun cezası Chow’nunkinden iki yıl bir ay, Lee’ninkinden ise bir yıl on ay daha kısaydı. Ceza kararını aktaran haber, Ho’nun suçunu kabul etmesini, geçmişte kamu hizmetinde bulunmasını ve beklenmedik duruşma gecikmelerini indirim gerekçeleri arasında sayıyor ancak her sanık için tam hesaplama sunmuyor.

Anayasal güvenceler suçlamanın merkezine nasıl yerleşti?

Hükümet, sanıklara yıkıcılığa teşvik suçlamasının Hong Kong Ulusal Güvenlik Yasası’nın 23. maddesi uyarınca yöneltildiğini belirtiyor. Suçun temelini açıklarken ise devlet iktidarını yıkmak amacıyla güç, güç kullanma tehdidi veya başka hukuka aykırı yollarla eylem örgütlemeyi, planlamayı, gerçekleştirmeyi ya da bu eylemlere katılmayı yasaklayan 22. maddeye dayanıyor.

Bu ayrım davayı anlamaya yardımcı oluyor. Teşvik, başkalarını yasaklanmış eylemlerde bulunmaya yönlendirmekle ilgili. Savcılığın, sanıkların hükümeti başarıyla devirdiğini kanıtlaması gerekmiyordu. Anlaşmazlık, savundukları fikirlerin yasada tanımlanan eylemlere teşvik edip etmediğiyle ilgiliydi.

Hükümetin anayasal argümanı, 22. maddeyi Çin Halk Cumhuriyeti Anayasası’nın 1. maddesine bağlıyor. Komünist Parti liderliğinin ülkenin temel sisteminin merkezinde olduğunu ve bu liderliği devirmeye ya da zayıflatmaya çalışmanın, Ulusal Güvenlik Yasası’nın koruduğu sistemi de zayıflatmak anlamına geldiğini savunuyor.

Ceza kararını aktaran habere göre mahkeme, İttifakın tek parti yönetimine son verilmesi talebini, yıkıcılık suçunun gerektirdiği hukuka aykırı yöntem olarak değerlendirdi. Bunun nedeni, talebin Komünist Parti liderliğine son vermeyi amaçlaması ve anayasaya aykırı görülmesiydi. Chow’nun itiraz ettiği hukuki gerekçe bu: Demokratik değişim talebinin, mevcut siyasi düzene meydan okuyor diye suç sayılmaması gerektiğini savunuyor.

Reklam

Yetkililer siyasi inançların cezalandırıldığını reddediyor

Hong Kong hükümeti, yasanın geriye dönük uygulanmadığını söylüyor. Açıklamasında, sanıkların önceki faaliyetleri ya da siyasi ideolojileri nedeniyle değil, yasanın yürürlüğe girmesinden sonra yasaklanmış eylemlerde bulundukları için yargılandıkları yönündeki tespiti mahkemeye atfediyor. İddia edilen 14 aylık faaliyet dönemi, mahkûmiyet kararlarına ilişkin resmî açıklamanın merkezinde yer alıyor.

Baş Yönetici John Lee cezaları savunarak İttifakın gündeminin Komünist Parti liderliğini ve Çin Halk Cumhuriyeti’nin temel sistemini zayıflatmayı amaçladığını söyledi. Mahkemenin değerlendirmesi olduğunu belirttiği açıklamasında şunları ifade etti:

Sanıklar, Çin Halk Cumhuriyeti’nin (ÇHC) temel sistemini zayıflatma hedefine ulaşmak için düşmanlığı körükleyip bölünmeye yol açarak başkalarının ÇKP’ye olan güvenini yitirmesini amaçladı.

Bir hükümet sözcüsü de tüm sanıkların Hong Kong yasaları, Temel Yasa ve Hong Kong Haklar Bildirgesi kapsamında, müdahale olmaksızın adil yargılandığını söyledi. Hükümet, yabancı ülkelerden gelen eleştirileri reddederek mahkemenin siyasi görüşler yerine ilgili yasa ve delilleri değerlendirdiğini savundu.

Bu açıklamalar yetkililerin tutumunu ortaya koyuyor. Ancak mahkemenin belirlediği eylemlerin sanıkların inançlarından ayrılıp ayrılamayacağı konusundaki anlaşmazlığı çözmüyor. Chow’nun yanıtının özünde de bu soru yer alıyor.

Chow’nun beyanı karara itiraz ediyor

Human Rights in China, Chow’nun 28 Ağustos 2026’da İngilizce ve sadeleştirilmiş Çince olarak yayımlanan, Kantonca aslından çevrilmiş ceza indirimi talebine ilişkin beyanının tam metnini paylaştı. Kuruluş, Chow yalnızca açılış cümlelerini okuduktan sonra hâkimin sözünü kestiğini ve metnin tamamının daha sonra Patreon sayfasına yüklendiğini söylüyor.

Ceza indirimi talebine ilişkin beyan, sanığa ceza verilmeden önce mahkemeye hitap etme fırsatı sunar. Chow, tutumu için özür dilemek yerine mahkûmiyetin ahlaki ve hukuki temelini sorgulamak amacıyla bu fırsatı kullandı. Kararın uzunluğuna değinerek şöyle yazdı:

206 sayfalık karar, özü itibarıyla yalnızca şunu söylüyor: Demokrasi için mücadele etmek suçtur.

Bu, Chow’nun değerlendirmesidir; mahkemenin açıkladığı sonuç değildir. Chow, kararın Komünist Parti yönetiminin sona ermesi gerektiğine inananlara yasal hiçbir alan bırakmadığını ve 4 Haziran’ı anmanın bile bu siyasi inanç üzerinden değerlendirildiğinde suç sayılabileceğini savundu.

Reklam

Chow, savunuculuğunun düşmanlığa dayandığı iddiasını da reddetti. Hareketin gerçekler ve akılcı gerekçelerle destek kazanabileceğini söyledi ve eşitlik ile demokratik hesap verebilirlik taleplerini nefrete teşvikten ayrı tuttu.

Beyanı, hapisteyken davasından vazgeçmeye niyetli olmadığını açıkça ortaya koydu. Demokrasi aktivistlerinin serbest bırakılması, 1989 demokrasi hareketinin tanınması, müdahaleden sorumlu olanların hesap vermesi ve demokratik bir Hong Kong ile Çin, sürdürmeye devam edeceği hedefler arasında yer aldı.

Ödeyeceği kişisel bedelden söz eden Chow şöyle yazdı:

Bu nedenle Hong Kong İttifakı ve Hong Kong halkıyla birlikte yürüdüğüm yoldan hiçbir pişmanlık duymuyorum. Yalnızca ailemin ve beni sevenlerin çektiği sıkıntılardan dolayı üzüntü duyuyorum.

Nöbetler ve uluslararası tepki

1989’da kurulan İttifak, Çin askerlerinin o yıl 4 Haziran’da Pekin’deki gösterileri bastırırken öldürdüğü kişileri anmak için onlarca yıl boyunca her yıl mumlu nöbetler düzenledi. Hayatını kaybedenlerin sayısının yüzlerden birkaç bine kadar çıktığı tahmin ediliyor; bu davaya ilişkin haberlerde kesin bir sayı verilmiyor.

Chow’nun beyanında Victoria Park’ta 30 yıl boyunca düzenlenen mumlu anmalar hatırlatılıyor. Bu anmalar, baskının anılmasını sorumluların hesap vermesi ve siyasi değişim talepleriyle bir araya getiriyordu. 2019’daki kitlesel gösterilerin ardından, Ulusal Güvenlik Yasası’nın 2020’de yürürlüğe girmesinden bu yana Hong Kong’da kamuya açık anmalar fiilen yasaklandı.

Almanya ve Fransa, mahkûmiyet kararlarının ardından yayımladıkları ortak açıklamada, 2023’te Fransa-Almanya İnsan Hakları Ödülü’nü alan Chow hakkındaki suçlu bulma kararından üzüntü duyduklarını belirtti. İki hükümet Chow’nun derhâl serbest bırakılmasını istedi ve şöyle dedi:

İnsan hakları için barışçıl savunuculuk suç değildir.

Çin’e yönelik politikadan sorumlu kurum olan Tayvan Anakara İşleri Konseyi, üzüntüsünü dile getirerek Çin Komünist Partisi’ne ve Hong Kong hükümetine davada tutuklu bulunanları serbest bırakma çağrısı yaptı. Ayrıca Çin’den siyasi baskıya son vermesini istedi.

Mahkûmiyet kararları insan hakları örgütleri ile Birleşmiş Milletler’in de tepkisini çekti. Eleştirmenler söz konusu faaliyetleri korunan bir savunuculuk olarak nitelendirirken yerel yetkililer devletin anayasal düzenine karşı hukuka aykırı eylemler olarak görüyor. Hong Kong’un yargılamayı savunması ile eleştiriler arasındaki ayrım açık.

Reklam

Temyiz başvurularının henüz yanıtlamadığı sorular

Başvurularla ilgili haberlerde temyiz duruşmalarının tarihi ya da başvuruların ayrıntılı gerekçeleri açıklanmadı. Bu nedenle Chow ile Lee’nin ilk derece mahkemesinin gerekçelerinin hangi bölümlerine resmen itiraz edeceklerini ya da bir üst mahkemenin davalarını ne zaman ele alacağını şimdiden söylemek mümkün değil.

Hükümden önce cezaevinde geçirilen süre de cezanın değerlendirilmesinde önemli. Ceza kararını aktaran habere göre Lee, 11 Eylül itibarıyla tutuklu yargılandığı süre boyunca 1.442 gün cezaevinde kalmıştı. Bu süre neredeyse dört yıla karşılık geliyor. Dolayısıyla verilen yedi yıllık cezayı, o tarihten itibaren geçirilecek yedi yıl daha olarak yorumlamak yanıltıcı olur.

Yayımlanan hesaplamalar Lee’nin Eylül 2029, Chow’nun Ocak 2030 ve Ho’nun Nisan 2028 civarında tahliye edilebileceğini öngörüyor. Bunlar kesinleşmiş tahliye tarihleri değil, tahminler. Lee’ye ilişkin hesaplama açıkça ceza indirimi uygulanmayacağını varsayıyor. Mahkûmiyet ya da cezada değişikliğe yol açacak bir temyiz kararı da takvimi değiştirebilir.

Bir sonraki somut gelişme, temyiz başvurularının takviminin belirlenmesi ve incelenmesi olacak. Şimdilik hapis cezaları yürürlükte. Chow ile Lee ise faaliyetlerinin yıkıcılığa teşvik oluşturduğu yönündeki karara ve bu nedenle verilen cezalara itiraz ediyor.

Öne Çıkanlar

  • Chow Hang-tung ve Lee Cheuk-yan, mahkûmiyet kararlarına ve cezalarına itiraz etti. Henüz duruşma tarihi belirlenmedi.
  • Chow 11 Eylül 2026’da yedi yıl üç ay, Lee yedi yıl, Albert Ho ise beş yıl iki ay hapis cezasına çarptırıldı.
  • Hong Kong İttifakı suçlu bulundu ve 1,5 milyon Hong Kong doları para cezasına çarptırıldı.
  • Hong Kong hükümeti ile Human Rights in China mahkûmiyet tarihi olarak 21 Ağustos’u veriyor; bir haberde ise 22 Ağustos tarihi yer alıyor.
  • Yetkililer, davanın Ulusal Güvenlik Yasası yürürlüğe girdikten sonra işlenen hukuka aykırı eylemlerle ilgili olduğunu, siyasi inançları ya da daha önceki faaliyetleri kapsamadığını söylüyor.
  • Chow bu ayrımı reddediyor ve kararın demokrasi savunuculuğunu suç saydığını belirtiyor.
  • Tahmini tahliye tarihleri kesin değil ve temyiz başvurularından etkilenebilir.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir