Tayvan’da Akademik Hayalet Yazarlık Pazarı: Makale, Yazarlık ve Yayın Ticareti

11 dakikalık okuma
Taiwan's Academic Ghostwriting Market Exposes a Trade in Papers, Authorship and Publication

Yayımlama baskısının ardındaki 470 bin NT$’lık teklif

Tayvan’daki özel bir üniversiteden emekli olan ve yalnızca Öğretmen A olarak tanımlanan bir kişi, yaklaşık 470 bin NT$ ücret talep eden uluslararası bir makale fabrikasıyla ve dergi editörlerinin yayının kabul edilmesine yardımcı olduğu iddia edilen düzenlemelerle karşılaştığını anlattı. 12 Ekim 2026 tarihli anlatımında, ayrıca 30 bin NT$’a satın alınan ve sonradan yapay zekânın gelişigüzel biçimde oluşturduğu metinlerden ibaret olduğu anlaşılan ayrı bir hayalet yazarlık hizmetinden de söz etti.

İçindekiler
  1. Yayımlama baskısının ardındaki 470 bin NT$’lık teklif
  2. Editörlük nerede akademik suistimale dönüşüyor?
  3. Yaptırım kayıtları gerçekte ne gösteriyor?
  4. Değişen kurallar ve doğrulanmış bilgilerin sınırları
  5. Hayalet yazarlık satıcıları suistimali nasıl kabul edilebilir gösteriyor?
  6. Üç fiyat, üç farklı işlem
  7. Yayın kapısındaki bekçiler de düzeneğin parçası olduğunda
  8. Geri çekmeler zararı gösterir, pazarın tamamını değil
  9. Yapay zekâ denetimleri yazarlık sorununu çözemez
  10. Öne Çıkanlar

Bu iki fiyat, akademik yeraltı pazarının farklı yönlerini yansıtıyor: İnternette satılan ucuz yazım hizmetleri ile bilimsel yayıncılık mekanizmasını da içeren çok daha pahalı paketler. Bunlar tekil anlatımlardır, piyasa ortalaması olarak kabul edilemez. Satıcıların, ilgili dergilerin ve varsa soruşturmaların kimlikleri açıklanmadı.

Emekliliğinin ardından internette gayriresmî akademik danışmanlık yapmaya başlayan Öğretmen A, müşterilerden bazılarını Ulusal Bilim ve Teknoloji Konseyi fon başvuruları ve üniversite değerlendirmeleri nedeniyle yıpranmış öğretmenler olarak tarif etti. Anlatımına göre, güç ilişkilerindeki eşitsizlik ve mesleki güvencesizlik talebi körüklüyordu. Alıcılar yazılı materyal veya araştırma görsellerinin yanı sıra güvence de arıyordu.

Tayvan’ın resmî etik yönergeleri, yardım ile kişinin yerine iş yapma arasında kesin bir ayrım çiziyor. Bir meslektaşın ya da profesyonel editörün makaleyi iyileştirmesi meşru olabilir. Araştırmaya katılmamış birinin makalenin tamamını yazması ise kabul edilemez. Bu ayrım önemli; çünkü yeraltı ticareti tez yazımından ücret karşılığı yazarlığa ve dergi değerlendirmesine müdahale iddialarına kadar farklı işlemleri kapsıyor.

Anlatım, bu uygulamaların Tayvan’da ne kadar yaygın olduğunu ortaya koymuyor. Ancak yerel akademik baskıları, ürünleri bilimsel yayın kayıtlarına girebilen ve kamu araştırma fonları için rekabet edebilen uluslararası bir pazara bağlayan davranışları tarif ediyor.

Reklam

Editörlük nerede akademik suistimale dönüşüyor?

Ulusal Bilim ve Teknoloji Konseyinin 21 Temmuz 2015’te güncellenen akademik etik açıklaması, hayalet yazarlık ile kabul edilebilir editörlük desteği arasındaki sınırı açıkça ele alıyor. Araştırmaya katılmamış bir dış kişinin metnin tamamını yazmasının uygunsuz olduğunu belirtirken, meslektaşların veya profesyonel editörlerin düzeltme ve dil iyileştirmelerini yaygın ve meşru uygulamalar olarak tanımlıyor.

Belge, bu iki uç arasında kalan durumları değerlendirmenin güç olabileceğini de kabul ediyor. Belirtilen değerlendirme ölçütü, davranışın yanıltıcı ve ciddi olup olmadığına odaklanıyor. Sıradan bir hatanın araştırmacının itibarını yok edebilecek bir etik ihlali gibi ele alınmaması gerektiği konusunda uyarıyor.

Bu, yalnızca para alışverişi olup olmadığını sormaktan daha kesin bir ayrım. Dil düzenlemesi için ödeme yapmak tek başına suistimal olduğunu göstermez. Buna karşılık, intihal denetiminden geçen bir makale de sorunlu olabilir; çünkü adı yazar olarak geçen kişi araştırmayı yapmamış veya kendi çalışmasıymış gibi sunulan metni yazmamış olabilir.

Yönergeler araştırma fikirlerini, araştırmanın yürütülmesini ve sonuçların sunulmasını kapsıyor. Veri toplamayı, araştırma kayıtlarının korunmasını, katkıların belirtilmesini, yazarlığı, hakem değerlendirmesinde gizliliği ve çıkar çatışmalarının açıklanmasını ele alıyor. Ayrıca veri uydurmayı, çarpıtmayı, intihali ve uygunsuz yayın uygulamalarını kabul edilemez olarak tanımlıyor.

Bu kategoriler, bir makale fabrikasıyla yapılan işlemin neden hayalet yazarlıktan ibaret olmayabileceğini açıklamaya yardımcı oluyor. Uydurma sonuçlar veri uydurmayı; değiştirilmiş görseller veya veriler çarpıtmayı; ücret karşılığı alınan yazarlık pozisyonları ise katkıların gerçeğe uygun biçimde belirtilmesini ilgilendiriyor. Tek bir makale birden fazla farklı etik sorun barındırabilir.

Yaptırım kayıtları gerçekte ne gösteriyor?

Konseyin tarihsel verilerine göre 1999 ile 2012 arasında 98 akademik etik başvurusu alındı. Bunların yedisi veri uydurmayla ilgiliydi. Geri kalan başvuruların çoğu intihal veya yetersiz kaynak gösterimiyle ilgiliydi.

98 başvurunun yedisi yaklaşık yüzde 7,1’e karşılık geliyor. Bu hesaplama, söz konusu dönemde alınan başvuruların dağılımını gösteriyor; Tayvanlı araştırmacılar arasında veri uydurmanın yaygınlığını değil. Veriler ayrıca hayalet yazarlığı ayrı olarak sınıflandırmıyor ve makale fabrikası işlemlerinin sayısını vermiyor.

Reklam

Aynı resmî açıklamaya göre yaptırımlar yazılı uyarılardan bir ila on yıl süreyle başvuru yapma hakkının askıya alınmasına kadar uzanıyor; bir vakada ise ömür boyu askıya alma kararı verilmiş. Bunlar tarihsel yaptırım verileridir; her türlü hayalet yazarlığın otomatik olarak belirli bir cezayla sonuçlandığı anlamına gelmez.

Bilim ve Teknoloji Bakanı Chen Liang-gee döneminde önerilen değişikliklere ilişkin ayrı bir haberde, hayalet yazarlığın araştırma suistimali olarak açıkça sınıflandırılmasının planlandığı belirtilmişti. Chen, önerilen kurallar kabul edilirse hayalet yazarlar tarafından hazırlanan makalelere sahip araştırmacılardan kamu fonlarını geri ödemelerinin istenebileceğini söylemişti.

Haberde ayrıca ocak-haziran döneminde cezalandırılan 11 araştırmacıdan söz edilmişti: Sekiz kişinin fon başvuruları bir ila beş yıl süreyle engellenmiş, üç kişiye ise uyarı verilmişti. Bir araştırmacıdan 600 bin NT$’ı geri ödemesi istenmişti. Bu geri ödeme, 12’nci bir vaka değil, ek bir sonuçtu. Haberin yayımlandığı yıl belirtilmediğinden bu rakamları güncel bir yıllık toplam olarak sunmak doğru olmaz.

Değişen kurallar ve doğrulanmış bilgilerin sınırları

Konseyin akademik etik portalında araştırmacılara yönelik yönergeler, 28 Temmuz 2022’de gözden geçirilmiş bir akademik etik bildirisi ve öğrenci tezlerini içeren araştırma projelerine yönelik özel yönergeler listeleniyor. Portalda ayrıca 6 Şubat 2026’da gözden geçirildiği belirtilen suistimal vakalarının ele alınması ve soruşturulmasına ilişkin kurallar bulunuyor.

Bu liste, belgelerin varlığını ve gözden geçirilme tarihlerini ortaya koyuyor. Ancak tek başına 2026 kurallarının tam olarak ne dediğini, önceki tüm önerilerin kabul edilip edilmediğini ya da Öğretmen A’nın iddialarına hangi hükümlerin uygulanacağını göstermiyor.

Önceki değişiklik önerisine ilişkin haberde, devam eden fon veya kamu yararına ya da güvenliğine yönelik tehdit durumları dışında soruşturmaların genel olarak geriye dönük on yıla kadar uzanabileceği belirtilmişti. Haberde ayrıca önce kurum soruşturması, ardından en az üç ilgili uzmandan oluşan bir görev gücüyle bakanlık incelemesi tarif edilmişti. Ciddi vakaların bir etik inceleme komitesinde daha ayrıntılı değerlendirilmesi öngörülüyordu. Bu ayrıntılar güncel kuralları yansıtıyor varsayılmamalı; haberin yayımlandığı dönemin bağlamında anlaşılmalı.

Belgelenen kronoloji, eski yaptırım verilerini daha sonraki politika gelişmelerinden ayırıyor:

  • 1999-2012: Konsey, veri uydurmayla ilgili yedi vaka dâhil 98 akademik etik başvurusu aldı.
  • 21 Temmuz 2015: Tam hayalet yazarlık ile meşru editörlük desteğini ayıran resmî açıklama güncellendi.
  • 28 Temmuz 2022: Konsey portalında listelenen bazı etik belgeleri gözden geçirildi.
  • 2 Ocak 2024: 102 hayalet yazarlık internet sitesini inceleyen bir çalışma Higher Education dergisinde yayımlandı.
  • 6 Şubat 2026: Portalda suistimal vakalarının ele alınmasına ilişkin kuralların gözden geçirildiği belirtiliyor.
  • 12 Ekim 2026: Öğretmen A’nın karşılaştığı durumları anlatan haberin tarihi.
Reklam

Hayalet yazarlık satıcıları suistimali nasıl kabul edilebilir gösteriyor?

Kenneth Han Chen ve John Chung-En Liu’nun 2 Ocak 2024’te Higher Education dergisinde yayımlanan çalışması, İngilizce ve Çince 102 akademik hayalet yazarlık sitesinin pazarlama dilini inceledi. Yazarların hayalet yazarlık pazarlaması çalışması, etik açıdan damgalanmış hizmetlerin işletmeler tarafından nasıl meşrulaştırıldığını araştırdı.

Yazarlar beş teknik belirledi: Sorumluluğu reddetme, zararı reddetme, mağduriyeti reddetme, eleştirenleri kınama ve daha yüksek bir bağlılığa başvurma. Basitçe ifade etmek gerekirse bunlar suçu başkasına atma, işlemi zararsız gösterme, kimsenin mağdur olmadığını ileri sürme, eleştirenlere saldırma veya davranışı başka bir yükümlülüğün haklı çıkardığını iddia etme yolları.

Çalışmada iki dil pazarındaki vurguların farklı olduğu görüldü. Çince siteler hayalet yazarların yetkinliğini, İngilizce siteler ise kullanıcılara empati göstermeyi öne çıkardı. Bu bulgu pazarlama stratejileriyle ilgilidir; her iki pazardaki tüm müşterilerin aynı şekilde etkilendiğinin kanıtı değildir.

Bu ayrım, Tayvan’daki anlatımları yorumlamaya yardımcı oluyor. Milletvekili Hung Tzu-yung daha önce yaklaşık 120 bin NT$’a mal olan tez hayalet yazarlığından söz etmiş ve öğrencilerin yazar olarak profesör veya yüksek lisans derecesine sahip bir kişiyi talep edebildiğini söylemişti. Yazarın akademik unvanını satmak, akademik statüyü de ürünün bir parçasına dönüştürüyor.

Öğretmen A’nın güvence arayan endişeli akademisyenlere ilişkin anlatımı, pazarın başka bir yönüne işaret ediyor: Hizmetler, kurumsal baskıdan kurtulma yolu olarak sunulabiliyor. Anlatımı ve internet siteleri üzerine yapılan çalışma, bu baskının her satın almanın nedeni olduğunu göstermiyor. Ancak birlikte ele alındıklarında, satıcıların hem sözde uzmanlara duyulan güvene hem de müşterinin kırılganlık hissine nasıl hitap edebildiğini ortaya koyuyor.

Üç fiyat, üç farklı işlem

Tayvan’daki anlatımlarda çevrimiçi yazım hizmeti için 30 bin NT$, milletvekili düzeyindeki tartışmalarda aktarılan tez hayalet yazarlığı için yaklaşık 120 bin NT$ ve Öğretmen A’nın karşılaştığı uluslararası makale fabrikası teklifi için yaklaşık 470 bin NT$ rakamları yer alıyor. En yüksek rakam en düşüğün yaklaşık 15,7 katı; ancak hizmetler ve haber dönemleri farklı. Bu fark, fiyat artışını ölçmek için geçerli bir gösterge değil.

Uluslararası haberlerde, müşterinin araştırmayı yapmasına gerek kalmadan adının bir makaleye eklenmesini sağlayan yazarlık hizmetlerinin yaklaşık 180 avro ile 5.000 avro arasında fiyatlandırıldığı, bunun da 197 ila 5.472 ABD dolarına karşılık geldiği aktarılıyor. Bazı işletmeler kabulden önce yazarlık pozisyonu satıyor; bazıları ise makale yayımlanmaya hazır olduğunda bu pozisyonları pazarlıyor.

Reklam

Metin satın almakla yazarlık satın almak arasındaki ayrım önemli. Bir tez hayalet yazarı, derece almak için sunulan çalışmayı hazırlayabilir. Bir makale fabrikası ise dergi makalesinde bir yazarlık pozisyonunu, yayın garantisi vaadiyle birlikte satabilir. İkinci işlem, hem adı verilen yazarın katkısını hem de yayın sürecinin güvenilirliğini yanlış yansıtabilir.

Bu fiyatlar, Tayvan pazarının büyüklüğüne ilişkin güvenilir bir tahmin oluşturmak üzere birleştirilemez. Müşteri veya işlem sayısı açıklanmadı ve anlatımlar her paketin neleri kapsadığını ortaya koymuyor. Rakamlar, standartlaştırılmış tek bir hizmeti değil, bildirilen ticari düzenlemelerin çeşitliliğini gösteriyor.

Yayın kapısındaki bekçiler de düzeneğin parçası olduğunda

Uluslararası haberlerde, makale fabrikalarının kopyalanmış metinler, sahte veya çalıntı veriler, manipüle edilmiş görseller, yapay zekâyla yeniden yazım ve uydurma hakem değerlendirmeleri kullandığı aktarılıyor. Bazıları yayın garantisi de sunuyor. Gerçek bir editoryal değerlendirme yapılmadan kabul sözü verilmesi uyarı işaretidir; çünkü meşru bir karar, genellikle bağımsız hakemlerin de katkısıyla, makalenin değerlendirilmesine bağlıdır.

Hakem değerlendirmesi, uzmanların bir makalenin yöntemlerini, kanıtlarını ve akıl yürütmesini yayımlanmadan önce incelediği süreçtir. Sahte hakem değerlendirmeleri, bağımsız inceleme sağlamadan bu güvenceyi taklit eder. Bir editör satıcıyla iş birliği yaptığında sorun, makalenin ötesine geçerek derginin karar alma sürecine uzanır.

2024’te yayımlanan bir soruşturma haberinde, makale fabrikası faaliyetlerine karıştığı belirlenen 30’dan fazla dergi editörü tespit edildiği ve editörlere 20 bin ABD dolarına varan teklifler sunulduğu bildirildi. Bu uluslararası bulgular, Öğretmen A’nın dergi editörleriyle koordinasyon kurulduğu yönündeki iddiasına bağlam sağlıyor. Ancak onun anlattığı özel düzenlemeyi bağımsız olarak kanıtlamıyor.

Bildirilen diğer uyarı işaretleri arasında uzmanlık alanları birbiriyle ilgisiz yazarlar, açıklanmayan hedef dergiler ve sözde ortak yazarlarını tanımayan müşteriler bulunuyor. Sıradışı bir iş birliği tek başına dolandırıcılık kanıtı değildir. Bunun önemi, adı geçen yazarların gerçekten katkı sağlayıp sağlamadığına ve araştırma ile yayın kayıtlarının iddia edilen çalışmayı destekleyip desteklemediğine bağlıdır.

Geri çekmeler zararı gösterir, pazarın tamamını değil

Makale fabrikalarıyla bağlantılı olduğu bildirilen geri çekmelerin sayısı 2019’da 10’dan 2023’te 2.099’a yükseldi; bu, önceki sayının yaklaşık 210 katı. Hindawi ve Wiley’nin 2023’te bu tür yaklaşık 1.200 makaleyi geri çektiği bildirildi. Bu yayıncı rakamı daha geniş sorunun bir parçasıdır ve 2.099 toplamına doğrudan eklenmemelidir.

Reklam

Retraction Watch, Mayıs 2024 itibarıyla veri tabanındaki yaklaşık 44 bin geri çekme arasında makale fabrikalarıyla ilişkili 7.275 geri çekme kaydetmişti. Bu, kaydedilen geri çekmelerin yaklaşık yüzde 16,5’i; tüm bilimsel makalelerin yüzde 16,5’i değil. Yirmi yılda 400 bine kadar makale fabrikası makalesinin bilimsel literatüre girmiş olabileceğine ilişkin tahminler, belgelenmiş geri çekme sayılarından çok daha belirsiz.

Geri çekme, bir derginin makaleyi güvenilir yayın kaydından çıkarması anlamına gelir. Sayıların artması, daha fazla sahtekârlık üretiminin yanı sıra tespitlerin artmasını ve çok sayıda makalenin toplu biçimde geri çekilmesini de yansıtabilir. Bu rakamlar tek başına üretimin aynı hızda arttığını kanıtlayamaz.

Mali tahminler de dikkatle ele alınmalı. Birleşik Krallık Araştırma Dürüstlüğü Ofisinin küresel sektör kazançlarını yaklaşık 10 milyon ABD doları olarak tahmin ettiği aktarılmıştır. Başka bir hesaplamada, Rusya’daki bir makale fabrikasının 2019-2021 arasında ürettiği makalelerdeki tüm yazarlık pozisyonlarını satması hâlinde 6,5 milyon ABD doları kazanabileceği öne sürülmüştür. İkinci rakam koşullu bir tahmindir, doğrulanmış gelir değildir; iki rakam doğrudan karşılaştırılamaz.

Yapay zekâ denetimleri yazarlık sorununu çözemez

Gelişigüzel biçimde oluşturulmuş yapay zekâ metinleri içerdiği bildirilen 30 bin NT$’lık satın alma, akademik çalışma satın almanın pratik bir zayıflığını gösteriyor: Müşteriler, kendi adlarına yapılan iddiaları destekleyemeyecek metinler alabilir. Anlatıma göre sorun, intihal denetiminin ardından ortaya çıktı; ancak hangi denetim aracının kullanıldığı veya yapay zekâ kullanımının nasıl belirlendiği açıklanmadı.

İntihal denetimi, benzerlikleri belirlemek için metni başka materyallerle karşılaştırır. Bir deneyin yapıldığını, verilerin gerçek olduğunu veya adı geçen bir yazarın iddia edilen katkıyı sunduğunu kanıtlamaz. Bir metnin tespit edilebilir benzerliği az olabilir ama yine de uydurma olabilir veya tümüyle dışarıdan biri tarafından yazılmış olabilir.

Bu nedenle konseyin araştırma kayıtlarını korumaya, katkıları belirtmeye ve güvenilir verileri muhafaza etmeye ilişkin yönergeleri, metin benzerliği puanının yanıtlayamayacağı soruları ele alıyor. Esas mesele, yalnızca ifadelerin özgün görünüp görünmediği değil, çalışmanın ve yazarlığın dürüstçe yansıtılıp yansıtılmadığıdır.

Öğretmen A’nın anlatımında herhangi bir kurumun, derginin veya satıcının adı açıklanmadı; ayrıca bir duruşma, soruşturma takvimi veya resmî bulgu da paylaşılmadı. Mevcut kanıtlar, bildirilen uygulamaların incelenmesini destekliyor; ancak bunların Tayvan’daki yaygınlığı ve söz konusu iddiaların sonucu belirsizliğini koruyor.

Öne Çıkanlar

  • Tayvanlı emekli bir öğretmen, uluslararası bir makale fabrikasından gelen 470 bin NT$’lık teklifi anlattı ve dergi editörleriyle koordinasyon kurulduğunu öne sürdü.
  • Ayrı bir 30 bin NT$’lık yazım hizmetinin gelişigüzel biçimde oluşturulmuş yapay zekâ metinleri içerdiği bildirildi.
  • Tayvan’ın resmî yönergeleri, meşru makale editörlüğü ile araştırma dışından birinin tüm metni yazdığı hayalet yazarlık arasında ayrım yapıyor.
  • Konsey 1999-2012 arasında 98 etik başvurusu aldı; bunların yedisi veri uydurmayla ilgiliydi.
  • 102 internet sitesini inceleyen bir çalışmada, Çince hayalet yazarlık pazarlamasının yazarın yetkinliğini, İngilizce pazarlamanın ise empatiyi öne çıkardığı görüldü.
  • Makale fabrikalarıyla ilişkili olduğu bildirilen geri çekmeler 2019’daki 10’dan 2023’te 2.099’a yükseldi; ancak geri çekme sayıları pazarın tamamını ölçmüyor.
  • Konsey portalında Şubat 2026’da gözden geçirilmiş suistimal inceleme kuralları listeleniyor; söz konusu iddialar hakkında açıklanmış resmî bir sonuç bulunmuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir