Ev ziyaretleri yaşlı bakımındaki eksikleri ortaya koyuyor
84 yaşındaki Amara Chamnanphrai, eşinin ölümünün ardından Chiang Mai'deki Jai Kaew Mahallesi'nde kiraladığı odada tek başına yaşıyor; satmak için atık malzeme ve sebze topluyor. Ona bakacak çocuğu ya da torunu yok. Bir ziyaret sırasında mahalle gönüllüleri tansiyonunu 170 olarak ölçtü ve dinlenmesini, hastanede muayene olmasını önerdi.
İçindekiler
- Ev ziyaretleri yaşlı bakımındaki eksikleri ortaya koyuyor
- Sınırlı gelirle yalnız yaşamak
- Mahalle etkinlikleri durdu, ihtiyaçlar sürdü
- San Phi Suea'da daha sıkı kontroller ve acil erişim planı
- Rehabilitasyon merkezi planlanıyor, henüz hizmete girmedi
- Kuzeydeki mahalleler daha önce de bakım ağları kurdu
- Ulusal araştırmalar erişim alanını ve sınırları gösteriyor
- Buddy Homecare mahalle desteğini ücretli bakımla birleştiriyor
- Müdahale nasıl gelişti, hangi konular karara bağlanmadı?
- Öne Çıkanlar
Amara'nın durumu, Chiang Mai'de genişleyen gönüllü bakım ağlarının önündeki pratik güçlüğü gözler önüne seriyor: Sağlığı, geliri ve yaşam koşulları kimsenin fark etmediği bir şekilde kötüleşebilecek yaşlı sakinleri tespit etmek. San Phi Suea nahiyesinde terk edilmiş bir evde yaşlı bir kişinin cesedinin bulunmasının ardından belediye yetkilileri daha sıkı kontroller, bakıcı ziyaretleri ve acil durumlarda eve erişim düzenlemeleri hazırlıyor.
Önerilen müdahale, bu bölgede 2.500'den fazla yaşlı sakinin durumunun kontrol edilmesini ve 50 milyon baht bütçeli bir rehabilitasyon ve fizyoterapi merkezi tasarlanmasını kapsıyor. Chiang Mai kent genelinde evde bakım hizmeti veren gönüllüler, hâlihazırda yaklaşık 300 yaşlıya destek oluyor; özellikle yalnız yaşayanlara, yardıma ihtiyaç duyanlara veya devlet yardımlarından yararlanamayanlara odaklanıyor.
Chiang Mai'deki baskı, yalnızca ülke genelindeki rakamların gösterdiğinden daha büyük. 2025 verilerine göre yaşlılar, eyalet nüfusunun yüzde 24,35'ini oluşturuyor. Tayland genelinde bu oran yüzde 21; aradaki fark 3,35 yüzde puan. Ancak acil mesele nüfusun yaşlanmasından daha özgül: Bir kişinin hastaneye ulaşabilmesi, yaşlılık aylığını alabilmesi, odasında güvenle hareket edebilmesi ya da kapıyı açmayı bıraktığında yardım görebilmesi.
Sınırlı gelirle yalnız yaşamak
Amara ayda 800 baht yaşlılık aylığı ve devlet sosyal yardım programı kapsamında 300 baht alıyor. Bu ödemeler, topladığı malzemeleri ve sebzeleri satarak kazandığı gelire ek olarak ayda toplam 1.100 baht sağlıyor. Amara'nın koşulları, ev ziyaretlerinde sağlık kadar gelirin ve hizmetlere erişimin de değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Ziyaret sırasında bildirilen tansiyon ölçümü eksik: İkinci bir değer ya da sonrasında hastanede yapılan bir değerlendirme aktarılmıyor. Dolayısıyla bu ölçüm bir tanı koymaya yetmiyor. Ancak gönüllülerin olası bir sorunu fark etme ve tıbbi yardım almaya teşvik etme rolünü ortaya koyuyor; böylece yalnız yaşayan bir kişi sorunu tek başına fark edip yönetmek zorunda kalmıyor.
Jai Kaew'de yaklaşık 80 ila 90 yaşlı sakin bulunuyor; bunların iki ya da üçü yalnız yaşıyor. Mahalledeki kaygılar, bu hanelerin yanı sıra ulaşım, gündelik yaşam ve hastalıkla ilgili güçlükleri de kapsıyor. Yılın başlarında sekiz ya da dokuz yaşlı sakinin hayatını kaybettiği bildirildi; ancak ölüm nedenleri ve bu kişilerin yalnız yaşayıp yaşamadıkları belirtilmedi. Bu ölümler, yalnızlıktan kaynaklanan ölümlerin kesin sayısı olarak değerlendirilmemeli.
Mahalle etkinlikleri durdu, ihtiyaçlar sürdü
Jai Kaew'de yaşlı sakinleri egzersiz ve sosyalleşme için bir araya getiren etkinlikler koronavirüs salgını sırasında durdu. Bu etkinliklerin sona ermesi, komşuların birbirini düzenli olarak görme ve hareketlilik, sağlık ya da ruh hâlindeki değişiklikleri fark etme fırsatını ortadan kaldırdı.
Mahalle, o zamandan bu yana evinden ya da yatağından çıkamayan kişileri ziyaret etmek için belediyeyle birlikte çalışıyor. Sakinler, sosyal yardım desteğinin artırılmasının ve hastalar için bir ulaşım sistemi kurulmasının yanı sıra sağlık kontrollerinin yerelde kamu çalışanları ve sağlık personelince yapılmasını istiyor. Bu talepler aynı sorunun farklı yönlerine çözüm arıyor: Bir kişi tedaviye gitmek için gereken yolculuğun masrafını karşılayamıyor ya da yolculuğu ayarlayamıyorsa hastalığı tespit etmek tek başına pek işe yaramıyor.
Yaşlıların Gelişimi Vakfı, genç akrabaların eğitim ya da iş için kentlere gitmesiyle yalnız ölme riskinin artabileceği uyarısında bulunuyor. Başka yerlerden göç etmiş yaşlılar ve yerleşik destek ağı bulunmayan kırılgan durumdaki sakinler de bakıcısız kalabiliyor. Kentte yaşamak, yardım gerektiğinde bunu fark edecek birinin yakınlarda bulunduğu anlamına gelmiyor.
Gönüllüler, köy sağlık gönüllüleri ve mahalle sakinlerinden oluşan bir ağ yaklaşık 35 mahallede faaliyet gösteriyor ve desteğe bağımlı yaklaşık 100 yaşlıya ulaşıyor. Bu rakam ile kentte evde bakım gönüllülerinin desteklediği yaklaşık 300 kişi, farklı hizmet ağlarını ifade ediyor. Bazı kişilerin her iki ağdan da destek alıp almadığı bilinmediği için bu rakamları güvenilir biçimde toplamak mümkün değil.
San Phi Suea'da daha sıkı kontroller ve acil erişim planı
San Phi Suea'da cesedin bulunmasının ardından belediye, 2.500'den fazla yaşlı sakinin koşullarını incelemeye ve gündelik yaşamda yardıma ihtiyaç duyan kişilerin bir veritabanını oluşturmaya hazırlandı. Amaç, tekil bir trajediye müdahale etmekten acil durum yaşanmadan önce risk altındaki sakinleri belirlemeye geçmek.
Önerilen bakıcı sisteminde, yardıma ihtiyaç duyan kişiler haftada iki ya da üç kez ziyaret edecek biriyle eşleştirilecek. Yetkililer ayrıca yaşlılık aylığı haklarını kontrol etmeyi, ev içindeki tehlikeleri azaltmayı ve acil durumlar için yedek anahtar bulundurulmasını sağlamayı planlıyor. Yedek anahtar, sakin kapıyı açamadığında yardımcı olabilir; ancak rıza, anahtarların nerede tutulacağı ve kimlerin erişme yetkisi olacağı konusunda henüz ayrıntı açıklanmadı.
Kentin başka bölgelerinde gönüllüler evlerin konumlarını kaydediyor ve sakinlerin sorunlarına ilişkin ilk değerlendirmeleri yapıyor. Bu kayıtları düzenli ziyaretlerle birleştirmek, yalnızca bir toplantıya katılmayan bir kişiyle hastalık nedeniyle gündelik düzeni değişen bir kişiyi ayırt etmeye yardımcı olabilir. Bu yaklaşımın ne kadar işe yarayacağı, kaygı kayda geçirildikten sonra ne yapıldığına, kimin müdahale ettiğine ve ne kadar hızlı davrandığına bağlı.
Rehabilitasyon merkezi planlanıyor, henüz hizmete girmedi
Belediye ayrıca, 50 milyon baht bütçe önerisiyle bir sağlık rehabilitasyonu ve fizyoterapi merkezi tasarlıyor. Merkezin yaşlılara ve yataktan çıkamayan, öz bakım becerilerinin bir kısmını yeniden kazanma ihtimali bulunan kişiler de dâhil olmak üzere diğer kırılgan gruplara hizmet vermesi amaçlanıyor.
Rehabilitasyon; hareket etmek, yürümek ya da gündelik işleri yapmak gibi pratik becerileri yeniden kazanmalarına veya korumalarına yardımcı olmayı ifade ediyor. Sosyal yardım ödemesi ya da arkadaşlık amaçlı bir ziyaretten farklı bir işlev görüyor. Fizik tedaviye ihtiyaç duyan bir kişi için gönüllüler hizmetlere ulaşmayı sağlayabilir; ancak tedavinin kendisi uygun personel ve tesis gerektiriyor.
İnşaat ya da açılış tarihi, personel planı veya nihai finansman onayı belirtilmedi. Bu nedenle merkez, faaliyette olan bir hizmet olarak değil, tasarım aşamasındaki bir öneri olarak değerlendirilmelidir. Açıklanan bütçe, merkezin ilerideki kapasitesini ya da tedavi edebileceği hasta sayısını da ortaya koymuyor.
Mahallenin ulaşım talebi, bu öneri açısından önemini koruyor. Merkez ve ev ziyaretleri ağı farklı ihtiyaçlara yanıt veriyor; ancak hareket kabiliyeti kısıtlı kişilerin bu hizmetlerden yararlanabilmesi için birbirine bağlanmaları gerekiyor. Evden çıkamayan sakinler için planlanan merkezin evde tedavi hizmeti sunup sunmayacağı açıklanmadı.
Kuzeydeki mahalleler daha önce de bakım ağları kurdu
Chiang Mai'nin bugünkü çabalarının belgelenmiş yerel bir geçmişi var. Yaşlıların Gelişimi Vakfı'nın mahalle bakım projesi 2009'dan 2012'ye kadar Chiang Mai ve komşu Lamphun'da yürütüldü. Projeden 2.100'den fazla yaşlı yararlandı; 965 mahalle sakini destek verdi.
Vakıf, kırılgan durumdaki 40 hanede yapılan onarımları ve gelir sağlayan etkinliklerle bakıcılara verilen desteği kayda geçiriyor. Bu önlemler, bakımı yalnızca bir dizi ziyaretten ibaret görmedi. Güvenli olmayan bir ev ve bakıcının gelir elde edememesi, bir kişinin mahallede destek alarak yaşamayı sürdürme becerisini ayrı ayrı zayıflatabilirdi.
Projenin finansmanı AGE UK, HelpAge International, HelpAge Korea, Tayland Sağlığı Geliştirme Vakfı, şirket katkıları ve kitle fonlamasına destek veren kişilerden sağlandı. Proje tek bir gelir kaynağına ya da tek bir çalışan grubuna değil, mahalle katılımına ve çeşitli finansman kanallarına dayanıyordu.
Bunlar geçmiş döneme ait sonuçlar; bugünkü ağa ilişkin rakamlar değil. Mahalle bakımının ve ev iyileştirmelerinin geçmişte iki eyalette düzenlendiğini gösteriyorlar, ancak bugün kaç kişinin faal olarak katıldığını ya da bu düzenlemelerin 2012 sonrasında sürüp sürmediğini ortaya koymuyorlar.
Ulusal araştırmalar erişim alanını ve sınırları gösteriyor
Tayland ile Kosta Rika'yı karşılaştıran akademik çalışma Gönüllülerin bakım hizmeti sunması, gönüllülerin bütün bakım ihtiyaçlarını karşılamasının beklenmemesi gerektiğine dikkat çekiyor. Çalışmaya göre Tayland'ın programında 2003 ile 2013 arasında 51.000'den fazla gönüllü eğitildi ve yaklaşık 800.000 yaşlıya ulaşıldı.
Çalışmada anlatılan Tayland modelinde gönüllüler, Sosyal Kalkınma ve İnsan Güvenliği Bakanlığından 18 saat eğitim aldı. Her gönüllü yaklaşık 15 yaşlıdan sorumluydu ve yerel ulaşım için ayda yaklaşık 14 ABD doları alıyordu. Görevleri arasında yemek yeme, egzersiz ve ilaç kullanımı konularında yardımın yanı sıra sağlık çalışanlarıyla iletişim de vardı. Bunlar geçmişteki programa ait ayrıntılar; Chiang Mai'deki mevcut gönüllüler için geçerli olduğu doğrulanmış koşullar değil.
3.694 yaşlı ve 179 bakıcının katıldığı 2014 tarihli bir anket, fiziksel ve ruhsal sağlığa yönelik algılanan faydalar buldu ancak etkilerin kesin boyutunu ölçmedi. 498 yerel yönetim temsilcisinin katıldığı değerlendirmelerde hizmet kalitesi değişkenlik gösterdi. 76 eyalet yönetim bölgesinin yalnızca yüzde 33'ü, gönüllü bakımının yaşlıların devamlı bakım ihtiyaçlarını karşılamaya yeterli olduğunu düşündü.
Hizmet alanlar, gönüllülerin yalnızlık gibi sosyal sorunlarla ilgilenebildiğini ancak yaşlanmayla bağlantılı yaygın sağlık sorunlarını yönetemediğini sık sık dile getirdi. Halk Sağlığı Bakanlığı, 2016'da sağlık hizmetlerine daha fazla odaklanan yeni bir bakıcı eğitimi programı başlattı. Çalışma, gönüllü ağlarının yanında bakım hizmetlerine de eğitim ve yatırım yapılması gerektiği sonucuna vardı. Bu bulgu, Jai Kaew'in sağlık personeli, ulaşım ve sosyal yardım desteği talepleriyle yakından örtüşüyor.
Buddy Homecare mahalle desteğini ücretli bakımla birleştiriyor
Chiang Mai'nin bakım sistemindeki bir diğer unsur olan Buddy Homecare, 2003'ten bu yana yaşlı sakinlerle çalışıyor. Yaşlıların Gelişimi Vakfı bünyesinde gönüllü hizmeti olarak başladı; daha sonra ödeme gücü olan kişilerin ücretlerinin ihtiyaç sahiplerine yönelik bakımı finanse etmeye yardımcı olduğu bir iş modeline dönüştü.
Nisan 2020'deki koronavirüs acil durumu sırasında yürütülen anket çalışması, bakıma ihtiyaç duyan yaşlıların bulunduğu 5.000 haneyi belirledi. Ardından mahalle sakinleri; hastalık, ağır yoksulluk ya da gündüzleri yanlarında bulunamayan akrabalar dâhil en büyük güçlükleri yaşayan yaklaşık 200 haneyi seçti. Seçilen haneler, belirlenenlerin yaklaşık yüzde 4'ünü oluşturuyordu. Bu da ihtiyacı tespit etmekle bu ihtiyaca yanıt verecek kaynaklara sahip olmak arasındaki farkı gösteriyor.
Buddy Homecare, yiyecek, ilaç ve maske içeren paketler hazırlamayı planladı ve bağış kampanyası için 100 gönüllüyü harekete geçirdi. Kurumun koronavirüs müdahalesini koordine eden Janevit Wisojsongkram, yoksulluğun salgınla birlikte acil bir sorun olduğunu şöyle anlattı:
Bir açıdan virüsten endişe ediyorlar ama daha büyük sorun yoksulluk,
Kurum ayrıca Karen çocuklarının Chiang Mai Üniversitesi Hemşirelik Fakültesinde hemşirelik eğitimi alıp ardından kurumda çalışması için burs sağladı. Böylece işe alım güçlüklerine çözüm ararken bakım alanında çalışmaya uzanan bir yol oluşturdu. 2020 tarihli haber, kurumun daha önce gönüllüleri bakıcı olarak işe aldığında yüksek personel devri yaşandığını aktarıyordu; bu da iyi niyetin tek başına istikrarlı bir iş gücünü garanti etmediğini gösteriyor.
Müdahale nasıl gelişti, hangi konular karara bağlanmadı?
Bugünkü öneriler, gönüllü bakımının yirmi yılı aşkın süredir geliştiği bir çerçeve içinde yer alıyor. Tarihler, kapsama alanını genişletmek ve sosyal destekle sağlık hizmetleri arasındaki bağı güçlendirmek için atılan ardışık adımları gösteriyor:
- 2003: Tayland ulusal evde bakım gönüllüsü programını kurdu; Buddy Homecare'in Chiang Mai'deki yaşlı sakinlerle çalışmaları da bu yıl başladı.
- 2009-2012: Vakfın projesi Chiang Mai ve Lamphun'da 2.100'den fazla yaşlıya destek sağladı ve kırılgan durumdaki 40 evde onarım yaptı.
- 2013: Tayland'ın programında 51.000'den fazla gönüllü eğitilmiş, yaklaşık 800.000 yaşlıya ulaşılmıştı.
- 2014: Bir değerlendirmeye göre 76 eyalet yönetim bölgesinin yalnızca yüzde 33'ü gönüllü bakımını yeterli buldu.
- 2016: Halk Sağlığı Bakanlığı, sağlık hizmetlerine daha fazla odaklanan bir bakıcı eğitimi programı başlattı.
- Nisan 2020: Buddy Homecare yaklaşık 200 haneye yönelik koronavirüs yardım kampanyası düzenledi.
- 2025: Verilere göre yaşlılar, Chiang Mai nüfusunun yüzde 24,35'ini; Tayland nüfusunun ise yüzde 21'ini oluşturuyordu.
Tayland'ın 2025 verileri, 416.574 doğuma ve 559.684 ölüme karşılık 14,2 milyon yaşlı nüfusa işaret ediyor. Ölümler, doğumları 143.110 aştı. Bu karşılaştırma doğum ve ölüm dengesini gösteriyor; göçü de hesaba katması gereken toplam nüfus değişimini değil.
Vakıf, demans hastalarının sayısındaki artış da dâhil olmak üzere kırılgan durumdaki sakinlere destek olmada yerel yaşlı kulüplerinin daha fazla rol üstlenmesini öneriyor. Bu öneri, gönüllüleri ve belediye hizmetlerini tamamlayacak biçimde yaşlı sakinlerin kendilerini de bakım ağlarına katacak.
Bazı pratik kararlar henüz açıklanmadı: San Phi Suea'daki incelemenin tamamlanma tarihi, mevcut bakıcı sayısı, hasta ulaşımının finansmanı ve rehabilitasyon merkezinin onay ve hizmete girme takvimi. Mevcut ziyaretlerin yalnız ölümleri azaltıp azaltmadığına ilişkin yayımlanmış bir ölçüm de yok. Bir sonraki sınama, özellikle ihtiyaç gönüllülerin sağlayabileceği desteği aştığında, sakinlerin tespit edilmesinin güvenilir bir yardıma dönüşüp dönüşmeyeceği olacak.
Öne Çıkanlar
- Chiang Mai kentindeki evde bakım gönüllüleri, yalnızlık, yardım ihtiyacı ve sosyal yardımlara erişim konularına odaklanarak yaklaşık 300 yaşlıya destek oluyor.
- San Phi Suea'da 2.500'den fazla yaşlı sakinin durumunun kontrol edilmesi ve haftada iki ya da üç kez bakıcı ziyareti planlanıyor.
- 50 milyon baht bütçe önerisiyle bir rehabilitasyon ve fizyoterapi merkezi tasarlanıyor; açılış tarihi belirtilmedi.
- 2025'te yaşlılar, Chiang Mai nüfusunun yüzde 24,35'ini oluşturuyordu; ülke genelindeki oran yüzde 21'di.
- Tarihsel araştırmalar, gönüllü ağlarının bakım hizmetlerine erişimi genişlettiğini ancak daha güçlü hizmetler olmadan devamlı bakım ihtiyaçlarının tümünü karşılayamadığını gösteriyor.






