Genç kadınların yaklaşık onda üçü 18 yaşından önce evlendi
UNICEF, 11 Ekim 2026'da Afganistan'da çocuk yaşta evliliklerin sona erdirilmesi çağrısını yineledi. Kurum, 20-24 yaşlarındaki kadınların yüzde 28,7'sinin 18. yaş günlerinden önce ilk evliliklerini yaptığını gösteren ulusal bir araştırmaya atıfta bulundu. Kadınların yüzde 9,6'sı ise 15 yaşına basmadan evlendi. Bu yaş grubundaki en yoksul kadınlar arasında 18 yaşından önce evlenenlerin oranı yüzde 43,6'ya ulaşırken en varlıklı kadınlarda bu oran yüzde 17,5'te kaldı.
İçindekiler
- Genç kadınların yaklaşık onda üçü 18 yaşından önce evlendi
- Araştırma neyi ölçüyor?
- Yoksulluk ve yaşanılan yer riskleri farklılaştırıyor
- Okulların kapalı olması kız çocuklarının seçeneklerini daraltıyor
- Erken yaşta doğum ölçülebilir bir sağlık yükü yaratıyor
- Kadınların anlatımları topluluklardaki baskıyı ortaya koyuyor
- Ailelere destek, önlemenin bir parçası
- Koruma için çağrıyı yinelemekten fazlası gerekiyor
- Eğitim kaybı öğretmen ve sağlık çalışanlarını da azaltıyor
- Öne Çıkanlar
Kız Çocukları Günü dolayısıyla yapılan çağrı; erken yaşta evliliğe karşı korumayı altıncı sınıfın üzerindeki kademelerde okulların yeniden açılması, ekonomik sıkıntı yaşayan ailelere destek verilmesi, sağlık ve koruma hizmetlerinin sunulmasıyla ilişkilendiriyor. Çağrı, ortaöğretim ve üniversite eğitimine getirilen kısıtlamaların Afgan kız çocukları ve kadınların seçeneklerini daraltmayı sürdürdüğü bir dönemde geldi.
UNICEF Afganistan Temsilcisi Tajudeen Oyewale, çağrısının merkezine kız çocuklarının çocukluklarını yaşama hakkını koydu:
Her kız çocuğu çocukluğunu yaşamalı. Öğrenme, büyüme, güvende olma, becerilerini geliştirme ve kendi geleceğini şekillendirme fırsatına sahip olmalı.
Ulusal oran, Afgan kız çocuklarının yarısının 18 yaşından önce evlendiği anlamına gelmiyor. UNICEF'in bazı bölgelerde oranın iki kız çocuğundan birine ulaştığı yönündeki uyarısı, coğrafi farklılıkları ifade ediyor. Araştırma farklı yaş gruplarını da ölçüyor; ulusal tahminle il düzeyindeki verileri doğru yorumlamak için bu ayrımı göz önünde bulundurmak gerekiyor.
Araştırma neyi ölçüyor?
Veriler, UNICEF'in Ulusal İstatistik ve Bilgi Kurumu'yla birlikte yürüttüğü ve Afganistan'ın Yeniden İmarı Güven Fonu tarafından finanse edilen 2022-2023 Afganistan Çoklu Gösterge Küme Araştırması'ndan geliyor. UNICEF'in araştırma yayın sayfasında Haziran 2023 tarihi yer alırken raporun üzerinde Mayıs 2023 tarihi bulunuyor.
MICS, çocuklar ve kadınlar hakkında uluslararası ölçekte karşılaştırılabilir bilgiler üretmek üzere tasarlanmış bir hane halkı araştırma programı. Afganistan araştırması; evliliğin yanı sıra eğitim, çocuk işçiliği, anne sağlığı, cinsiyet eşitliği ve ergen sağlığını da kapsıyor. Çocuk yaşta evlilik göstergesi, kadınların ilk evliliklerini 15 ve 18 yaşlarından önce yapıp yapmadıklarını kaydediyor.
Özet Bulgular Raporu iki ulusal ölçüm veriyor: 20-24 yaşlarındaki kadınlarda yüzde 28,7; 20-49 yaşlarındaki kadınlarda yüzde 38,9. İkinci oran, çok daha geniş bir evlilik geçmişi yelpazesini kapsıyor. Aradaki fark 10,2 yüzde puan; ancak bu, iki farklı araştırma tarihi arasındaki değişimi ölçmüyor ve eğitim kısıtlamalarının ardından evlilik oranlarının hangi yönde değiştiğini ortaya koymuyor.
Yoksulluk ve yaşanılan yer riskleri farklılaştırıyor
Araştırmaya göre 20-24 yaşlarındaki kadınlar arasında kırsal bölgelerde yaşayanların yüzde 31,9'u 18 yaşından önce evlenirken kentlerde yaşayanlarda bu oran yüzde 20,2 oldu. Kırsal bölgelerde 15 yaşından önce evlenenlerin oranı yüzde 10,8, kentlerde ise yüzde 6,6 olarak ölçüldü. Bu veriler, hane halkı varlığındaki farklılıklar hesaba katılmadan önce bile riskin eşit dağılmadığını gösteriyor.
Varlık düzeyleri arasındaki fark daha da büyük. Aynı yaş grubunda, araştırmanın yüzde 43,6 ve yüzde 17,5 olarak verdiği oranlara göre, en yoksul kadınlarda 18 yaşından önce evlilik en varlıklı kadınlara kıyasla yaklaşık 2,5 kat daha yaygındı. En yoksul kadınların yüzde 19,5'i 15 yaşından önce evlenirken en varlıklı kadınlarda bu oran yüzde 3,5 oldu.
İl tablosu, genç yaş grubu yerine 20-49 yaşlarındaki kadınları kapsıyor. Bu daha geniş grupta Helmand ve Herat'taki kadınların yüzde 52,2'si, Faryab'dakilerin ise yüzde 50,5'i ilk evliliklerini 18 yaşından önce yaptı. Paktya'da oran yüzde 17, Logar'da yüzde 19,2 olarak kaydedildi. Bu il verileri, iki kız çocuğundan birine ilişkin uyarının dayanağını somutlaştırıyor; ancak halen 18 yaşından küçük kız çocuklarının durumunu ölçüyormuş gibi sunulmamalı.
Raporda ayrıca daha yüksek eğitim düzeyine sahip kadınlarda evlilik oranlarının daha düşük olduğu kaydediliyor. Bu ilişki tek bir nedenin varlığını kanıtlamıyor: Eğitimden uzaklaşmak evlilik karşısındaki kırılganlığı artırabilir; evlilik de eğitimi kesintiye uğratabilir. UNICEF'in yaklaşımı, okula devamı tek başına yeterli bir çözüm saymak yerine her iki riski de ele alıyor.
Okulların kapalı olması kız çocuklarının seçeneklerini daraltıyor
UNICEF, Afganistan'ın fiilî makamlarından ergenlik çağındaki kız çocuklarının altıncı sınıfın üzerindeki kademelerde yeniden okula gitmesine izin vermelerini istiyor. Taliban'ın Ağustos 2021'de iktidara dönmesinin ardından ortaöğretimde kız çocuklarına kısıtlamalar getirildi; Aralık 2022'de kadınların üniversitelere gitmesi yasaklandı. Afganistan, kız çocukları ve kadınların hem ortaöğretimden hem de yükseköğretimden men edildiği tek ülke olarak tanımlanıyor.
Eğitime erişimini kaybeden kız çocuklarının sayısına ilişkin tahminler farklılık gösteriyor. Bir tahmine göre bu sayı yaklaşık 2,5 milyon. Ağustos 2026'da UNICEF'e atfedilen başka bir tahmin ise yasağın başladığı tarihten bu yana 2,6 milyondan fazla kız çocuğunun ortaöğretimden mahrum bırakıldığını belirtiyor. Aradaki farkın zamanlama, yuvarlama ya da farklı bir sayım yönteminden kaynaklanıp kaynaklanmadığı haberlerde açıklanmıyor.
Kısıtlamalar ve peş peşe yapılan uyarılar birkaç yıla yayılıyor:
- Temmuz 2018: UNICEF ve Afganistan hükümetindeki bir bakanlık, çocuk yaşta evliliğe yönelik toplumsal tutumlar üzerine bir araştırma yayımladı.
- Ağustos 2021: Taliban iktidara döndü; ardından kız çocuklarının ortaöğretimine kısıtlamalar getirildi.
- 12 Kasım 2021: UNICEF, yoksulluk ve okulların kapanmasının çocuk yaşta evlilik riskini artırdığı uyarısında bulundu.
- Aralık 2022: Kadınların üniversitelere gitmesi yasaklandı.
- 2022-2023: Güncel evlilik verilerinin dayandığı hane halkı bilgileri MICS kapsamında toplandı.
- 11 Ekim 2026: UNICEF, çocuk yaşta evlilikleri sona erdirme ve altıncı sınıfın üzerindeki kademelerde okulları yeniden açma çağrısını yineledi.
Okuldan dışlanmak, öğrenme fırsatlarını ve kız çocuklarının sosyal bağlarını koruyup destek alabilecekleri bir ortamı ortadan kaldırıyor. UNICEF, kız çocuklarını okulda tutmanın haklarını korumanın en etkili yollarından biri olduğunu belirtiyor; ancak eğitimin tek başına çocuk yaşta evlilikleri sona erdiremeyeceğini de vurguluyor.
Erken yaşta doğum ölçülebilir bir sağlık yükü yaratıyor
UNICEF, çocuk yaşta evliliğin şiddete maruz kalma ve toplumsal yalıtılma riskini artırdığı, erken gebelik ve doğumla bağlantılı riskleri yükselttiği uyarısında bulunuyor. Kuruma göre gebeliğe bağlı ölümler, 15-19 yaşlarındaki Afgan kız çocukları arasındaki başlıca ölüm nedenlerinden biri. UNICEF'in çağrısında bu grup için ölüm sayısı ya da ölüm oranı verilmiyor.
MICS raporu, ergenlik çağındaki doğumlara ilişkin ayrı bir ölçüm sunuyor: Araştırmadan önceki üç yıl için hesaplanan ulusal oran, 15-19 yaşlarındaki her 1.000 kadın başına 62 doğum. Bu bir doğum oranı; anne olan kız çocuklarının yüzdesi değil ve bu doğumların kaçının çocuk yaşta evliliklerin ardından gerçekleştiğini göstermiyor.
İller arasındaki farklar belirgin. Nimroz'da 15-19 yaşlarındaki her 1.000 kadın başına 128 doğum kaydedildi; bu, Paktya'daki 16 doğumluk oranın sekiz katı. Badgis'te oran 125, Helmand'da 115, Farah'ta 113 oldu. En yoksul kadınlarda oran 88, en varlıklılarda 42 olarak ölçüldü. Eğitim düzeyine göre bu oran, hiç eğitim almamış kadınlarda 82, lise düzeyinde eğitim almış kadınlarda 20 oldu.
Araştırma, 15-19 yaşlarındaki kadınların yüzde 0,8'inin 15 yaşından önce canlı doğum yaptığını da ortaya koydu. Bu veriler birlikte değerlendirildiğinde UNICEF'in planına neden evlilik riski altındaki kız çocuklarının yanı sıra ergen anneleri de dahil ettiği anlaşılıyor. Gelecekteki evlilikleri önlemek; hâlihazırda gebelik, ebeveynlik ya da eğitim kesintisiyle karşı karşıya olan kız çocuklarının acil ihtiyaçlarını karşılamıyor.
Kadınların anlatımları topluluklardaki baskıyı ortaya koyuyor
Bishnaw-Wawra'nın araştırması, ulusal evlilik istatistiklerinin gösteremediği aile ve topluluk baskısına ilişkin anlatımlar sunuyor. Kurum, Ağustos 2023'te 23 ilde 3.840 kadınla yüz yüze görüşmeler, görüntülü aramalar ve odak grupları aracılığıyla görüştü. Zorla evlilik hakkındaki soruyu yanıtlayan 3.000'den fazla katılımcının yüzde 70'i, 18 yaşından önce evlenmeye zorlanan kız çocuklarını tanıdığını söyledi.
Bu sonuç, zorla evlendirilen Afgan kız çocuklarının oranını değil, katılımcıların bildiği vakaları ölçüyor. Katılımcılar aynı kişileri tanıyor olabilir; araştırma ulusal yaygınlık tahmini olarak değerlendirilmemeli. Yine de 11 ve 12 yaşlarındaki kız çocuklarının evlendirildiğine ilişkin endişeleri ve ailelerin karşılaştığı baskıları kayda geçiriyor.
Bishnaw-Wawra'nın üyesi olduğu Politika Araştırmaları ve Kalkınma Çalışmaları Örgütü'nün direktörü Mariam Safi, eğitim ve çalışmaya getirilen kısıtlamaların etkisini şöyle anlattı:
Taliban, genç kadınların çoğu sektörde çalışmasını, eğitim görmesini ve şehirde tek başına dolaşmasını yasaklıyor. Bu yüzden birçok aile, kızlarını mümkün olan en kısa sürede evlendirmenin yükünü ve aciliyetini yeniden hissediyor. Bu nedenle kız çocuklarının giderek daha küçük yaşlarda, 11 ve 12 yaşlarında evlendirildiğini görüyoruz.
Bulgular, topluluklardaki uygulamalarla kişisel tercihleri de birbirinden ayırıyor. Katılımcıların yüzde 15'i kendi topluluklarında gelinlerin 15 yaşından küçük olduğunu söylerken yüzde 70'ten fazlası evlilik için 18-25 yaş aralığını uygun buldu. Yanıtlar, daha ileri yaşta evliliği ilke olarak kabul etmenin kız çocuklarını uygulamada baskıdan korumaya yetmeyebileceğini gösteriyor.
Haberlerde Afganistan yasalarının kadınlar için asgari evlilik yaşını 16 olarak belirlediği aktarılıyor. Bu, UNICEF'in 18 yaşından önceki evlilikleri çocuk yaşta evlilik olarak sayan istatistiksel tanımından farklı. Güncel çağrı, fiilî makamlar altında evlilik yaşı kurallarının nasıl uygulandığını ya da denetlendiğini açıklamıyor.
Bishnaw-Wawra'nın 18 ilde yürüttüğü ayrı bir araştırmada, 2.000'den fazla katılımcının yüzde 67'si ruh sağlığı sorunları, özellikle de depresyon ve kaygı yaşayan kız çocuklarını tanıdığını söyledi. 164 katılımcı ise intihara teşebbüs etmiş bir kadını tanıdığını belirtti. Bunlar bilinen vakalara ilişkin anlatımlar; klinik değerlendirme ya da ulusal intihar oranı değiller ve sıkıntıların ne kadarının özellikle evlilikten kaynaklandığını ortaya koyamazlar.
Eski Afgan milletvekili ve kadın hakları savunucusu Fawzia Koofi, eğitimi geriye kalan umut kaynaklarından biri olarak tanımladı. Yurt dışından, diploma verilmeden ve sınırlı kaynaklarla 14-18 yaşlarındaki 200 kız çocuğuna hizmet veren gizli bir eğitim merkezini yönettiğini söyledi. Bu tür girişimler öğrenimi sürdürme çabalarını gösterse de örgün eğitime ve tanınan niteliklere erişimin yerini tutmuyor.
Ailelere destek, önlemenin bir parçası
UNICEF'in çağrısı, ekonomik sıkıntıyı önlemenin temel unsurlarından biri olarak ele alıyor. Kurum, hanelerin yoksullukla başa çıkmak için çocuk yaşta evliliğe yönelmemesi amacıyla destek verilmesini istiyor. Araştırmada görülen varlık düzeyi farkları, kırılgan ailelere öncelik verilmesini destekliyor; ancak erken yaşta yapılan her evliliğin maddi nedenlerden kaynaklandığı anlamına gelmiyor.
Açlıkla evlilik baskısı arasındaki ilişki, UNICEF'in Kasım 2021 tarihli açıklamasında da açıkça dile getirilmişti. UNICEF'in o dönemki genel direktörü Henrietta Fore, ortakların 2018 ve 2019'da Herat ve Bağdis'te 183 çocuk yaşta evlilik ve 10 çocuk satışı vakasını kaydettiğini söyledi. Vakaya konu olan çocukların yaşları altı ay ile 17 arasında değişiyordu.
Fore, bebeklerin gelecekte evlendirilmesine yönelik anlaşmalar yapıldığına dair bildirimlerden de söz etti. Bu bildirimler, bebeklerin evlilik hayatına başladığı anlamına değil, ileride evlenmeleri için sunulduklarına ilişkin. Fore şöyle dedi:
Ailelerin, çeyiz karşılığında 20 günlük kadar küçük kız bebeklerini ileride evlendirilmek üzere sunduklarına dair güvenilir bilgiler aldık.
UNICEF o dönemde açlık, çocuk işçiliği ve çocuk yaşta evlilik risklerini azaltmak üzere nakit yardıma başladığını açıklamıştı. Kurum ayrıca dini liderlerin genç kız çocukları için evlilik sözleşmelerine katılmasını önlemeye yönelik çalışmalar planlıyordu. Bu önlemler sürecin farklı aşamalarını ele alıyor: ailelerin üzerindeki maddi baskıyı ve evliliklerin gerçekleşmesini sağlayan topluluk katılımını.
Koruma için çağrıyı yinelemekten fazlası gerekiyor
2026'daki çağrı, yeni keşfedilmiş bir uygulamayı değil, yıllardır süren endişeleri temel alıyor. UNICEF ve eski Çalışma, Sosyal İşler, Şehitler ve Engelliler Bakanlığı, Temmuz 2018'de Anlatıyı Değiştirmek adlı raporu yayımladı. Raporda çocuk yaşta evlilikleri önleyecek ya da zararlarını azaltacak programlara yön vermek üzere toplulukların bilgi düzeyi, tutumları ve uygulamaları incelendi.
Kasım 2021'de endişeler, kadın haklarına ilişkin uluslararası sözleşmeye uyumu izleyen Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Önlenmesi Komitesi'ne de ulaştı. Komite Başkanı Gladys Acosta Vargas, komitenin Afganistan'daki kadın ve kız çocuklarına ilişkin olağanüstü bir rapor talep ettiğini ve değişen siyasi, ekonomik ve toplumsal durumun etkilerini incelemek üzere gayriresmî bir çalışma grubu kurulmasını istediğini söyledi.
Bu dönemlere ait verileri karşılaştırırken dikkatli olmak gerekiyor. UNICEF'in 2021 açıklamasında, 15-49 yaşlarındaki kadınların yüzde 28'inin 18 yaşından önce evlendiği tahmin ediliyordu. Daha sonraki MICS araştırmasında yüzde 28,7'lik oran 20-24 yaşlarındaki kadınları, yüzde 38,9'luk oran ise 20-49 yaşlarındakileri kapsıyor. Farklı yaş grupları ve ölçüm dönemleri, oranlardaki artışın basitçe hesaplanmasına elverişli değil.
Eğitim yasağının ardından çocuk yaşta evliliklerin arttığına ilişkin haberler ciddi endişe yaratıyor; ancak yalnızca MICS sonuçları bu artışın boyutunu ölçmüyor. Yakın dönem eğilimini belirlemek için zaman içinde karşılaştırılabilir ölçümler gerekiyor. Bu ayrım, ortaya konmuş yükün önemini azaltmıyor; ölçülenlerle topluluk anlatımlarında dile getirilenleri birbirinden ayırıyor.
UNICEF, ergen anneler de dahil olmak üzere eğitim, yaşam becerileri, sağlık hizmetleri ve koruma hizmetleri sunmak için topluluklarla ve ortaklarıyla çalışmayı sürdüreceğini belirtiyor. Çağrıda bir program bütçesi, ulaşılması hedeflenen kız çocuğu sayısı ya da okulların yeniden açılması için bir tarih açıklanmıyor. Aileler, dini liderler, hizmet sağlayıcılar ve uluslararası ortaklar birlikte harekete geçmeye çağrılıyor.
Eğitim kaybı öğretmen ve sağlık çalışanlarını da azaltıyor
Kısıtlamalar, temel hizmetlerde çalışacak kadınların gelecekteki sayısını da tehdit ediyor. Nisan 2026'da UNICEF'e atfedilen tahminlere göre kız çocuklarının eğitimine ve kadınların istihdamına yönelik kısıtlamalar sürerse Afganistan, 2030'a kadar 20.000'e varan kadın öğretmen ve 5.400 kadın sağlık çalışanı açığıyla karşı karşıya kalabilir. Ekonomik üretimdeki tahmini kayıp yıllık yaklaşık 84 milyon dolardı.
Personel sayılarına ilişkin veriler, bugünkü kesinleşmiş açıkları değil öngörüleri gösteriyor. Çocuk yaşta evlilikle bağlantısı ise pratik: Kız çocuklarının eğitimini kısıtlamak, kadın öğretmen ve sağlık çalışanı olabilecek kişilerin sayısını azaltıyor; UNICEF'in önleme planı da aynı hizmetlere erişime dayanıyor. Kız çocuklarının bugün korunması gerekiyor, ancak hizmetlerin sürdürülmesi için mesleki eğitime giden yolların da açık olması şart.
UNICEF, eğitim, yasal reform ve sosyal korumaya yapılan yatırımlar sayesinde son 25 yılda dünya genelinde tahminen 68 milyon çocuk yaşta evliliğin önlendiğine dikkat çekiyor. Küresel tahmin, kurumun önleme yaklaşımının dayanağını ortaya koyuyor; Afganistan'da tek bir önlemin ne sonuç vereceğini öngörmüyor.
Eğitim kısıtlamalarının kaldırılacağı bir tarih ya da Ekim 2026 çağrısına verilmiş resmî bir yanıt açıklanmıyor. Haberlerde belirtilen bir sonraki tarihli eşik, vaat edilmiş bir politika değişikliği değil, 2030'a yönelik iş gücü tahmini. Şu anda okuldan uzak tutulan ya da zaten evlendirilmiş kız çocukları için acil mesele, eğitim, maddi destek, sağlık hizmetleri ve korumanın uygulamada erişilebilir hâle gelip gelmeyeceği.
Öne Çıkanlar
- UNICEF, 11 Ekim 2026'da çocuk yaşta evlilikleri sona erdirme çağrısını yineledi ve altıncı sınıfın üzerindeki kademelerde okulların yeniden açılmasını istedi.
- MICS'e göre 20-24 yaşlarındaki kadınların yüzde 28,7'si 18 yaşından, yüzde 9,6'sı ise 15 yaşından önce evlendi.
- Bu yaş grubundaki en yoksul kadınların yüzde 43,6'sı 18 yaşından önce evlenirken en varlıklı kadınlarda oran yüzde 17,5 oldu.
- Yüzde 50'yi aşan il verileri, halen 18 yaşından küçük kız çocuklarını değil, 20-49 yaşlarındaki kadınları kapsıyor.
- 15-19 yaşlarındaki her 1.000 kadın başına ergenlik çağındaki doğum oranı 62 oldu; oran Paktya'da 16, Nimroz'da 128 olarak ölçüldü.
- Eğitimden mahrum bırakılan kız çocuklarının sayısı yaklaşık 2,5 milyon ya da 2,6 milyondan fazla olarak veriliyor; farkın nedeni açıklanmıyor.
- UNICEF, risk altındaki kız çocukları ve ergen anneler için aile desteği ve hizmetler çağrısı yapıyor; okulların yeniden açılması için tarih açıklanmıyor.






