Esirlerin açıklanması ve yakıt suçlamaları ilişkileri geriyor
Güney Kore, iki Kuzey Koreli esirin Seul'e nakledildiğinin açıklanmasıyla başlayan anlaşmazlığın Rusya'ya petrol ürünleri sevkiyatına ilişkin suçlamalara dönüşmesinin ardından Ukrayna büyükelçisini geri çağırma kararı aldı. Gerilim artık askerlerin ve yakınlarının güvenliğini, gizlilik anlaşmasına ilişkin çelişkili açıklamaları ve Güney Kore yakıtının Rusya'nın rafinerilerine yönelik Ukrayna saldırılarına dayanmasına yardımcı olduğu iddialarını da kapsıyor.
İçindekiler
- Esirlerin açıklanması ve yakıt suçlamaları ilişkileri geriyor
- Büyükelçinin geri çağrılması ne anlama geliyor?
- Tarafların anlaşmazlık yaşadığı gizlilik anlaşması
- İki askerin gideceği yer neden hassas?
- Gerilim nasıl gelişti?
- Yakıt sevkiyatları ikinci bir anlaşmazlık doğuruyor
- Yarımada'daki gerilim Seul'ün tepkisini sertleştiriyor
- Yardım ve silah kararları ayrı konular
- Çözümsüz kalan konular
- Öne Çıkanlar
Güney Kore Dışişleri Bakanlığı perşembe günü, büyükelçinin ne zaman döneceğini açıklamadan kararı duyurdu. Dışişleri Bakanı Cho Hyun, salı günü parlamentodaki denetim oturumunda Ukrayna'nın özrünün Güney Kore'nin beklentilerini karşılamadığını ve büyükelçinin geri çağrılmasının değerlendirildiğini söylemişti.
Açıklama, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy'nin 23 Eylül'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada, esir alınan iki Kuzey Koreli askerin Güney Kore'ye nakledildiğini duyurmasının ardından geldi. Seul, eylül ortasında gerçekleştiği bildirilen naklin gizli tutulmasına yönelik bir anlaşma kapsamında yapıldığını söylüyor. Kiev ise böyle bir anlaşmayı kabul ettiğini reddediyor.
Anlaşmazlık, Kuzey Kore'nin Rusya'yla askerî iş birliğine ilişkin ortak kaygıları bulunan iki ülke arasındaki ilişkilerde keskin bir bozulmaya işaret ediyor. Güney Kore, 2022'den bu yana Ukrayna'ya 445 milyon dolar insani yardım sağlarken Kiev, Seul'den daha güçlü askerî destek istedi.
İki hükümet de diplomatik ilişkilerin kesildiğini duyurmadı. Güney Kore istişarelerin süreceğini, Ukrayna ise diyaloğa açık olduğunu söylüyor. Şimdilik belirsiz olan, anlaşmazlığın daha geniş iş birliğini etkilemesinden önce tarafların esirlerin nakline ilişkin çelişkili açıklamalarında uzlaşıp uzlaşamayacağı.
Büyükelçinin geri çağrılması ne anlama geliyor?
Büyükelçinin geri çağrılması güçlü bir diplomatik protestodur ancak tek başına bir elçiliğin kapatılması ya da ilişkilerin kesilmesi anlamına gelmez. Seul, kararla birlikte, süren istişareler yoluyla çözüm bekleyen konuların sorunsuz biçimde çözüme kavuşturulmasını umduğunu belirten bir açıklama yaptı.
Dışişleri Bakanlığı şöyle dedi:
İki ülke arasındaki çözüme kavuşmamış tüm meselelerin sorunsuz biçimde çözüleceğini umuyoruz. Bu amaçla Ukrayna tarafıyla istişareleri sürdüreceğiz.
Haberlere göre büyükelçinin adı Park Ki-chang, ancak bir haberde Park Hee-chang olarak geçiyor. Geri çağrının ne kadar süreceği ya da büyükelçinin ne zaman döneceği açıklanmadı. Bu adım, Güney Kore'nin 2008'de Tokyo'nun Dokdo adacıkları üzerindeki toprak iddiasını yinelemesi üzerine Japonya'daki büyükelçisini ülkeye geri getirmesinden bu yana ilk büyükelçi geri çağırma kararı olarak niteleniyor.
Ukrayna, tutumunu iletmek ve çözüm aramak üzere hafta içinde Güney Kore büyükelçisini Dışişleri Bakanlığına davet etmişti. Kiev, görüşmenin bir çağrı değil davet olduğunu belirtti. Bu arada Seul, protestosunun bir parçası olarak Ukrayna büyükelçisini bakanlığa çağırmış ve içeriği açıklanmayan başka adımlar atabileceği uyarısında bulunmuştu.
Ukrayna Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Heorhii Tykhyi, yaptığı açıklamada bakanlığın o hafta büyükelçiyi "yapıcı çözümler aramak" ve Ukrayna'nın tutumunu iletmek üzere "davet ettiğini" söyledi.
Ukrayna Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Heorhii Tykhyi, iki hükümete de anlaşmazlığı diplomatik kanallar içinde tutma çağrısında bulundu. Şöyle dedi:
Duygulara değil, diplomasiye öncelik verilmeli.
Tykhyi, geri çağırma kararına rağmen Ukrayna'nın yapıcı diyaloğa açık olduğunu da söyledi. Açıklamasında şu ifadeler yer aldı: "Seul'ün büyükelçisini geri çağırma kararına rağmen Ukrayna, zaman alsa bile yapıcı diyaloğu yeniden başlatmaya hazırdır." Bu açıklamalar, Seul'ün şimdiye kadar aldığı yanıtları yetersiz bulduğuna işaret ederken müzakere yolunu açık bırakıyor.
Tarafların anlaşmazlık yaşadığı gizlilik anlaşması
Temel anlaşmazlık askerlerin nakledilip nakledilmediği değil, Ukrayna'nın Güney Kore'ye varışlarını gizli tutma sözü verip vermediği. Seul, böyle bir mutabakatın bulunduğunu ve ihlal edildiğini söylüyor. Zelenskiy'nin ofisi ise gizlilik anlaşması olmadığını belirtiyor.
Tykhyi, bilgilendirme toplantısında Ukrayna Dışişleri Bakanlığının tutumunu şöyle aktardı: "İki ülkenin kamuoyu önünde karşılıklı eleştirilerde bulunmasının nedeni, gizliliğin nasıl korunacağına ilişkin anlaşmanın yorumlanmasındaki farklılıklar." Ukrayna, Kuzey Koreli esirlerin Güney Kore'ye gönderildiği bilgisinin açıklanmasının, anlaşmanın nasıl yapıldığı ya da nakil düzenlemeleri açıklanmadan, anlaşmayı ihlal etmediğini savunuyor.
Güney Kore Cumhurbaşkanlığı daha ayrıntılı bir görüşme anlatımı sundu. Buna göre Ukrayna, Zelenskiy'nin Birleşmiş Milletler konuşmasında askerlerden söz edeceğini, ancak nakledildiklerini açıklamayacağını bildirmişti. Bu ayrım önemli: Esir alınan Kuzey Kore askerlerinden söz edilmesi, Güney Kore'yi varış noktası olarak kamuoyuna açıklamadan Pyongyang'ın savaştaki rolünü ortaya koyacaktı.
Dışişleri Bakan Yardımcısı Park Yoon-joo, eylülde Ukraynalı mevkidaşı Andrii Vieshkin'e resmî şikâyette bulundu. Cumhurbaşkanı Lee Jae Myung daha sonra resmî özür talep etti ve içeriği açıklanmayan cezai adımlar atabileceği uyarısında bulundu. Cho'nun parlamentodaki denetim oturumunda yaptığı açıklamalar, Seul'ün aldığı mesajı özür olarak gördüğünü ancak yeterli bulmadığını gösteriyor.
Tykhyi, mesajı özür değil, üzüntü ifadesi olarak niteledi. Ukrayna'nın, "durumun eleştirel açıklamaların karşılıklı olarak dile getirildiği aşamaya gelmiş olmasından" üzüntü duyduğunu söyledi.
Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha, olayı "diplomatik bir yanlış anlaşılma" olarak nitelendirdi. Anlaşmazlığa ilişkin haberlerde, iddia edilen gizlilik düzenlemesini ortaya koyan herhangi bir metin kamuoyuyla paylaşılmadı. Böyle bir belge olmadan, tarafların ne konuda söz verdiğine ilişkin anlaşmazlık çözümsüz kalıyor.
İki askerin gideceği yer neden hassas?
Esirler, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı yürüttüğü savaşa destek için gönderilen binlerce Kuzey Kore askerinden ikisiydi. İkisi de zulme uğramaktan korktukları için Kuzey Kore'ye dönmek yerine Güney Kore'ye yerleşmek istediklerini belirtmişti.
Yakalanma zamanına ilişkin anlatımlar farklılık gösteriyor. Birkaç kaynak bunu 2025'in başlarına tarihlerken, bir başka kaynak takvim yılını belirtmeden geçen yılın başları olarak aktarıyor. Daha önceki akıbetlerine ilişkin hukuki mücadele, askerlerin Rusya'nın Kursk bölgesinde Ocak 2025'te yakalandığını belirtmiş ve güneye gitme taleplerini ayrıntılarıyla aktarmıştı. Son anlaşmazlık, bu taleplerin meşruiyetinden ziyade askerlerin sonradan nakledildiğinin açıklanmasıyla ilgili.
Güney Kore, anayasal düzeni uyarınca Kuzey Korelileri vatandaşı kabul ediyor ve iltica edenleri kabul edip maddi olarak destekleme politikası izliyor. Bu nedenle Seul'ün bu kişilere karşı doğrudan sorumluluğu bulunuyor; askerlerin gideceği yer yalnızca Kiev ve Pyongyang'ı ilgilendiren bir konu değil.
Seul, askerleri ve Kuzey Kore'deki ailelerini korumak için gizliliğin gerekli olduğunu söylüyor. Yakınlarının durumu açıklanmadı ve onlara yönelik belirli bir misilleme bildirimi yapılmadı. Yine de gizlilik talebinin Güney Kore tarafından açıklanan gerekçesinde bu kaygı merkezi bir yer tutuyor.
Lee'nin ofisi, askerlerin naklinin Ukraynalı esirlerle takas fırsatından vazgeçildiği yönünde eleştirilere yol açabileceği için Kiev'in de konuyu kamuoyuna taşımamak için gerekçesi bulunduğunu söylüyor. Bu, Güney Kore'nin Ukrayna'nın motivasyonuna ilişkin açıklaması; iki hükümetin üzerinde uzlaştığı ortak bir değerlendirme değil.
Gerilim nasıl gelişti?
Anlaşmazlık, Kore Yarımadası'ndaki ayrı bir güvenlik olayıyla aynı dönemde yaşandı ve ardından Rusya'yla ticarete ilişkin bir tartışmaya dönüştü. Olayların sıralaması, gizlilik konusundaki anlaşmazlığın neden daha geniş bir gerilime dönüştüğünü açıklamaya yardımcı oluyor:
- 2025'in başları: Birkaç kaynak iki Kuzey Koreli askerin bu dönemde yakalandığını belirtiyor.
- Temmuz: Lee, Zelenskiy ile görüşmesinde Ukrayna'ya 100 milyon dolar yardım sözü verdi.
- Eylül ortası: Esirlerin Güney Kore'ye nakledildiği bildirildi.
- 21 Eylül: Askerden arındırılmış bölgede meydana gelen mayın patlamasında üç Güney Kore askeri yaralandı. Soruşturmacılar mayının Kuzey Kore'ye ait olduğu sonucuna vardı.
- 23 Eylül: Zelenskiy, Birleşmiş Milletler konuşmasında esirlerin nakledildiğini açıkladı.
- 27 Eylül: Ukrayna istihbarat yetkilisi Kyrylo Budanov, Koreler arasındaki gerilimin kontrol edilemeyen silahlı bir çatışmaya yol açabileceği uyarısında bulundu.
- Büyükelçinin geri çağrıldığı haftanın salı günü: Cho özrün yetersiz olduğunu söylerken, Ukraynalı bir yaptırım yetkilisi Güney Kore limanlarından yapılan petrol ürünleri sevkiyatlarını eleştirdi.
- Çarşamba: Seul, yaptırım suçlamasını reddetti ve sevkiyatları kontrol ettiğini bildirdi.
- Perşembe: Güney Kore büyükelçiyi geri çağırma kararını duyururken Ukrayna diplomatik temasların sürdürülmesini istedi.
Kararın aktarıldığı haberlerde geri çağırma duyurusunun takvimdeki tarihi belirtilmiyor. Anlaşmazlığın çözümü için bir son tarih ya da büyükelçinin dönüş tarihi açıklanmadı.
Yakıt sevkiyatları ikinci bir anlaşmazlık doğuruyor
Ukrayna Cumhurbaşkanlığı Yaptırım Politikası Komiseri Vladyslav Vlasiuk, Rusya'nın temmuz ve ağustos aylarında Güney Kore limanlarından 176 binden fazla ton petrol ürünü ithal ettiğini söyledi. Sevkiyatların çoğunlukla dizelden oluştuğu bildirildi. Ukrayna ayrıca ağustos ayında Rusya'nın yakıt ithalatının yüzde 31'inin Güney Kore'den geldiğini belirtti.
Bu rakamlar farklı dönemleri kapsıyor ve Rusya'nın toplam ithalatını hesaplamak için birleştirilemez. Tonaj iki aylık dönemi kapsarken yüzde yalnızca ağustos ayına ait. Bu rakamların hiçbiri tek başına bir sevkiyatın belirli bir yaptırım kuralını ya da Güney Kore'nin ihracat kontrolünü ihlal edip etmediğini göstermiyor.
Vlasiuk, Ukrayna saldırılarının ardından Rusya'nın kaybettiği rafineri kapasitesini bu sevkiyatların telafi etmeye yardımcı olduğunu savundu. Yaptırım komiseri, Facebook'taki açıklamasında suçlamasını şöyle dile getirdi:
Bu sevkiyatlar, Ukrayna'nın Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırılarının işleme hacmini düşürdüğü ve Rusya'da yakıt kıtlığına yol açtığı dönemde başladı.
Seul suçlamayı reddetti. Seul'ün yanıtı, "yanlış ve uygunsuz" ile "hatalı ve uygunsuz" ifadeleriyle aktarıldı. Cumhurbaşkanlığı, Güney Kore'nin 2022'deki işgalden bu yana uluslararası ortaklarıyla eş güdüm içinde Rusya'ya yönelik yaptırımları ve ihracat kontrollerini tutarlı biçimde uyguladığını söyledi.
Seul aynı zamanda sevkiyatlara ilişkin bilgileri doğruladığını ve ülke içindeki ihracat kontrollerinin ihlal edilip edilmediğini incelediğini bildirdi. Bu inceleme, işlemlerin niteliğine ilişkin soruları henüz yanıtlamıyor. Bir yükün Güney Kore limanından yola çıkması, menşei, satıcısı ve hukuki statüsü ayrı konular ve bunların yanıtlanması için işlem ayrıntıları gerekiyor.
Yarımada'daki gerilim Seul'ün tepkisini sertleştiriyor
Esir anlaşmazlığı, Lee'nin Kuzey Kore'yle diyaloğu yeniden başlatma çabalarıyla aynı dönemde yaşandı. Hükümeti, Seul'ün girişimlerini reddeden bir devlete yönelik iletişim kanalları ararken Pyongyang'dan gelen acil güvenlik tehdidiyle de karşı karşıya.
Üç Güney Kore askerinin yaralandığı 21 Eylül'deki mayın patlaması, yarımadadaki güvenlik risklerini özellikle acil hâle getirdi. Budanov'un ardından yaptığı kontrol edilemeyen bir çatışma uyarısı da diplomatik gerilimi artırdı. Lee, Zelenskiy'yi "Kore Yarımadası'nda savaşın patlak vermesi için komplo kurmakla" suçladı. Bu son derece sert açıklama, Ukrayna'nın çatışmayı kışkırtmaya yönelik bir planının kanıtı olarak değerlendirilmemeli.
Lee'nin tepkisi ülke içinde de eleştirilere yol açtı. Muhalefet temsilcileri, Pyongyang'ı yatıştırmak için nakli gizlemeye çalışmakla onu suçladı. Lee'nin ofisi ise gizlilik talebinin ulusal güvenlik kaygılarına ve esirlerin yakınlarını koruma ihtiyacına dayandığını söylüyor.
Seul'deki Ewha Üniversitesi'nde uluslararası çalışmalar profesörü Leif-Eric Easley, Güney Kore'nin Kuzey Kore'den kaçanlar ve aileleri hakkındaki hassas bilgileri korumak için haklı gerekçeleri olduğunu söyledi. Bununla birlikte, askerlerin durumunun Rusya, Çin ve Kuzey Kore istihbarat servislerinden süresiz olarak gizli kalıp kalamayacağını sorguladı.
Kuzey Kore devlet medyası nakille ilgili yorum yapmadı. Pyongyang'ın açıklama karşısında nasıl bir tutum alacağını gösteren duyurulmuş bir yanıt yok.
Yardım ve silah kararları ayrı konular
Güney Kore'nin 2022'den bu yana sağladığı 445 milyon dolarlık insani yardım, anlaşmazlığın Ukrayna'ya ciddi destek verilmesinin ardından çıktığını gösteriyor. Lee'nin temmuzda verdiği 100 milyon dolarlık destek sözü de gerilimden önce geldi. Temmuz ayına ait bu taahhüdün 445 milyon dolarlık toplamın içinde olup olmadığı açıklanan rakamlardan anlaşılamadığından, iki miktar toplanmamalı.
Seul, aktif savaş hâlindeki ülkelere ölümcül silah tedarik etmeme politikasını sürdürüyor. Sağladığı destek arasında kasklar, kişisel koruyucu ekipmanlar ve tıbbi malzemeler bulunuyor. Ukrayna, enerji altyapısını Rusya saldırılarından korumak için gelişmiş hava savunma füzeleri talep etti.
Daha önceki hava savunması talebine ilişkin haberde Zelenskiy'nin, Güney Kore'nin savunma ekipmanı sağlaması karşılığında Ukrayna'nın insansız hava aracı teknolojisini paylaşma önerisi aktarılmıştı. Büyükelçinin geri çağrılmasına, bu görüşmenin iptal edildiğini ya da Seul'ün yardım politikasının değiştiğini gösteren bir karar eşlik etmedi.
Rusya Dışişleri Bakanlığı, Güney Kore'nin Ukrayna'ya silah sağlaması hâlinde "karşılık vermekten başka seçeneği kalmayacağı" uyarısında bulundu ancak ne yapacağını belirtmedi. Bu nedenle Seul, Kiev'den daha güçlü destek talebi ve Moskova'dan silah sevkiyatına karşı baskıyla karşı karşıya.
Geri çağırma kapsamında insani yardımın durdurulduğu açıklanmadı. Diplomatik protesto, yardım kararı ve silah kararı arasındaki ayrım önemli; çünkü bunların her biri ilişkileri farklı biçimde etkiler.
Çözümsüz kalan konular
Görüşmelerin acil gündeminde gizlilik mutabakatının içeriği ve Seul'ün nasıl bir özrü kabul edeceği var. Cho, alınan özrün yetersiz olduğunu söyledi ancak Güney Kore, büyükelçinin dönmesine imkân verecek koşulları kamuoyuna açıklamadı.
Petrol ürünleriyle ilgili anlaşmazlık için ayrı bir olgusal değerlendirme gerekiyor. Seul'ün incelemesi, yüklerin menşeini, varış yerlerini ve ülke içindeki kurallara uyup uymadığını ortaya koyabilir. İncelemenin ne zaman tamamlanacağı ya da bulguları açıklanmadı.
İki ülkenin de iş birliğini korumak için gerekçeleri var. Ukrayna, Kuzey Kore'nin Rusya'yla askerî ilişkisine dair istihbarata ve Güney Kore için yararlı olabilecek cephe deneyimine sahip. Easley, Kiev'in deneyiminin Seul'ün güvenliğine katkı sağlayabileceği alanlardan biri olarak insansız hava araçlarıyla yürütülen savaşı gösterdi.
Royal United Services Institute kıdemli araştırma görevlisi Sanghun Seok, kamuoyu önündeki gerilimi "gereksiz yere tırmanıyor" diye niteledi. Bu değerlendirme, anlaşmazlığın pratik maliyetine işaret ediyor: Kamuoyu baskısı, Seul'ün her iki ülkenin de yararlı bulabileceği iş birliğini değerlendirmesini zorlaştırabilir.
Geri çağırma, ilişkilerin sona erdiğinin ilanı değil, duyurulmuş bir protesto. İstişare kanalları açık; gizlilik anlaşmazlığı, sevkiyat incelemesi ve Güney Kore'nin atabileceği diğer adımların kapsamı ise henüz karara bağlanmadı.
Öne Çıkanlar
- Güney Kore, büyükelçisini ne zaman geri döneceğini ya da geri çağrının ne kadar süreceğini açıklamadan Ukrayna'dan geri çağırma kararı aldı.
- Seul, Kiev'in iki Kuzey Koreli esirin naklinin gizli tutulmasına yönelik anlaşmayı ihlal ettiğini söylüyor. Ukrayna böyle bir anlaşmanın varlığını reddediyor. Dışişleri Bakanlığı ise anlaşmazlığın gizliliğe ilişkin farklı yorumlardan kaynaklandığını ve yalnızca naklin açıklanmasının anlaşmayı ihlal etmediğini belirtiyor.
- Ukrayna, yapıcı çözümler aramak üzere Güney Kore büyükelçisini davet ettiğini ve geri çağırma kararına rağmen diyaloğu yeniden başlatmaya hazır olduğunu söylüyor.
- Seul, Ukrayna'nın mesajını yetersiz bir özür olarak değerlendirdi; Ukrayna ise bunu karşılıklı eleştirilerden duyulan üzüntünün ifadesi olarak nitelendiriyor.
- Zelenskiy, nakli 23 Eylül'deki Birleşmiş Milletler konuşmasında açıkladı.
- Ukrayna, temmuz ve ağustos aylarında Güney Kore limanlarından Rusya'ya 176 binden fazla ton petrol ürünü gönderildiğini öne sürüyor.
- Seul, yaptırım suçlamasını reddetti ve sevkiyatlara ilişkin bilgileri ve olası ihracat kontrolü ihlallerini inceliyor.
- İki hükümet de ilişkilerin kesildiğini duyurmadı ve diplomatik istişarelerin sürmesinin mümkün olduğunu belirtiyor.






