İki esir güvenlik ararken altı aktivist hakkında soruşturma yürütülüyor
Ocak 2025’te Rusya’nın Kursk bölgesinde Ukrayna güçlerince yakalanan, yaralı iki Kuzey Koreli asker Güney Kore’ye gitmek istiyor. Talepleri; esir takası, işkenceye karşı koruma ve kişinin kendi ülkesi dışında güvenlik arama hakkı konularında Kiev, Seul, Moskova ve insan hakları savunucularını bir anlaşmazlığın içine çekti.
İçindekiler
- İki esir güvenlik ararken altı aktivist hakkında soruşturma yürütülüyor
- Ri ve Baek cepheye nasıl gitti?
- Askerler ülkelerine dönmekten neden korkuyor?
- Esir kuralları ve işkenceye karşı koruma nasıl kesişiyor?
- Seul onları neden Güney Kore vatandaşı sayıyor?
- Aktivistler neden izinsiz seyahat etti?
- Pasaport Kanunu soruşturması neyi kapsıyor?
- Dava insan hakları savunuculuğunu nasıl etkiliyor?
- Ukrayna ve Güney Kore neye karar vermeli?
- Önemli Noktalar
Yalnızca soyadları Ri ve Baek olarak açıklanan askerler, yakalandıklarında Rus birlikleriyle birlikte çatışıyordu. İkisinin de hapis, işkence veya ölümden korktukları Kuzey Kore’ye dönmek yerine Güney Kore’ye yerleşmek istediklerini bildirdikleri aktarılıyor. Esir düşmeleri nedeniyle aileleri de cezalandırılabilir.
Altı Güney Koreli aktivist, Seul’ün Ukrayna’ya yönelik seyahat yasağı kapsamında gereken özel izni almadan 7-11 Mayıs tarihleri arasında Kiev’e gittikleri için polis soruşturmasıyla karşı karşıya. Aktivistler, Ukraynalı yetkilileri askerlerin isteklerine saygı göstermeye ve zorla geri gönderilmelerini önlemeye çağırmak amacıyla gittiklerini söylüyor.
Güney Kore, güneye gitmeyi özgür iradeleriyle seçen Kuzey Koreli esirleri kabul etmeye hazır olduğunu açıkladı. Ukrayna, esir savaşçılara karşı yükümlülüklerini yerine getirirken ve askerlerin ülkelerine gönderilmeleri hâlinde karşılaşabilecekleri tehlikeyi değerlendirirken bu talebi nasıl ele alacağına karar vermek zorunda.
11 Ağustos 2026 itibarıyla anlaşmazlık çözüme kavuşmuş değil. Seul ve Kiev insani bir çözümü görüştü ancak kamuoyuna açıklanmış bir nakil anlaşması, takvim, güzergâh veya hukuki usul bulunmuyor. Kuzey Kore iki esir hakkında kamuoyuna açıklama yapmazken Ukraynalı yetkililer, Rusya’nın askerlerin geri gönderilme olasılığı hakkında defalarca bilgi istediğini söylüyor.
Ri ve Baek cepheye nasıl gitti?
27 yaşındaki Ri ve 22 yaşındaki Baek, kendilerini dinleyenlere 2024’te Rusya’ya gönderildiklerini anlattı. Bu görevlendirme, Moskova’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından Kuzey Kore’nin Rusya’yla askerî ilişkilerini derinleştirdiği dönemde gerçekleşti.
Güney Koreli yetkililer, Pyongyang’ın özellikle Kursk sınır bölgesindeki Rus operasyonlarını desteklemek üzere yaklaşık 15 bin asker gönderdiğini tahmin ediyor. Bu görevlendirme, Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasındaki askerî iş birliği anlaşmasının ardından geldi.
Kuzey Kore güçlerinin Rusya’ya yardım karşılığında savaş deneyimi, askerî destek ve başka kazanımlar elde ettiği bildiriliyor. Ri ve Baek de bu iş birliğinin parçası oldu, ardından ağır yaralanınca Ukrayna’nın eline geçti.
Ri kolundan ve çenesinden yaralandı. Baek, bir insansız hava aracı saldırısında bacağından ağır yaralandı ve şimdi koltuk değneği kullanıyor. Yaraları, hem yaralı esirler olarak gördükleri muamele hem de kendi hükümetlerinden korunma taleplerini kapsayan davanın bir parçası.
Başlıca gelişmeler şu tarihlerde yaşandı:
- Güney Kore, savaş nedeniyle Şubat 2022’de Ukrayna’yı 4. seviye seyahat yasağı kapsamına aldı.
- Ri ve Baek’in anlattıklarına göre askerler 2024’te Rusya’ya gönderildi.
- Ukrayna güçleri, Ocak 2025’te Rusya’nın Kursk bölgesinde yaralı askerleri yakaladı.
- Altı Güney Koreli aktivist, istisnai seyahat izni almadan 7-11 Mayıs tarihleri arasında Kiev’i ziyaret etti.
- Seul’ün olası nakillerinin ayrı değerlendirilmesini istemesinin ardından askerler, Mayıs 2025’te Ukrayna ile Rusya arasındaki büyük esir takasının dışında bırakıldı.
- Güney Kore ve Ukrayna dışişleri bakanları, Haziran ayında uluslararası hukuk ve insani ilkeler temelinde bir çözümü görüştü.
- İki ülkenin cumhurbaşkanları, temmuz ayında NATO zirvesi kapsamında Ankara’da davayı ele aldı.
- Ri, Ekim 2025’te Ukrayna’daki bir gözaltı merkezinde kaydedilen röportajda esir düşmenin damgasını anlattı.
Askerler ülkelerine dönmekten neden korkuyor?
Ri ve Baek, esir düşmenin ihanet sayıldığı bir askerî kültürü anlatıyor. Kuzey Koreli askerlere esir düşmektense ölmenin tercih edilmesi gerektiğinin öğretildiği bildiriliyor. Aktivistler ve ülkesinden kaçanlar, bazı askerlere canlı ele geçirilmemek için el bombası veya başka yöntemler kullanmalarının söylendiğini aktarıyor.
Esir alınan Kuzey Koreli askerlerden Ri, Ekim 2025’te Ukrayna’daki bir gözaltı merkezinde kaydedilen röportajda bu damgalanmayı anlattı.
Esir düşersen sanki haindin. Sanki ülkene ihanet etmişsin gibi.
Esir alınan diğer asker Baek ise Kuzey Kore’ye dönme korkusunu ve güneye gitme arzusunu dile getirdi.
Kuzey Kore’ye dönersem hayatta kalamam. Kuzey Kore’ye değil, Güney Kore’ye gidebilmeyi umuyorum.
İki asker de röportajlarda, görüşmelerde ve yazılı mesajlarda Güney Kore’ye yerleşmek istediklerini belirtti. Ülkesinden kaçanların kurduğu Gyeoreol Unification Solidarity grubunun dağıttığı bir mektupta güneye gitmeye karar verdiklerini ve Güney Korelileri akrabaları olarak gördüklerini yazdılar.
Ri, annesinin hâlâ hayatta olup olmadığını bilmediğini de söyledi. Yakalanmasının ailesi için sonuçları olmasından korkuyor. Kuzey Kore’de, siyasi sadakatsizlikle suçlanan kişilerin yakınları ayrımcılığa, gözaltına alınmaya veya zorla çalıştırılmaya maruz kalabiliyor.
Güney Koreli aktivistler, teslim olmanın ağır bir askerî ve siyasi suç sayılması nedeniyle askerlerin korkularını inandırıcı buluyor. Askerler Rusya’da geçirdikleri süre, Ukraynalılarla temasları ve sığınma talep ettiklerine dair kamuoyuna yaptıkları açıklamalar hakkında da sorgulanabilir.
Rusya’nın olası geri gönderilmelerine ilişkin tekrar tekrar bilgi istemesi, aktivistlerin endişelerini artırdı. Aktivistler, askerlerin Moskova ile Kiev arasında olası bir pazarlığın parçası olarak değil, istekleri ve güvenlikleri dikkate alınması gereken kişiler olarak görülmesini istiyor.
Esir kuralları ve işkenceye karşı koruma nasıl kesişiyor?
Üçüncü Cenevre Sözleşmesi, savaş esirlerine nasıl davranılması gerektiğine ilişkin kuralları belirliyor. Sözleşmeye göre esirler, çatışmalar sona erdikten sonra genellikle gecikmeksizin serbest bırakılmalı ve ülkelerine geri gönderilmeli. Geri gönderme, kişinin ülkesine dönmesi anlamına geliyor. Bu kuralın amacı, çatışma sona erdikten sonra esirlerin süresiz olarak tutulmasını önlemek.
Uluslararası mülteci ve insan hakları hukuku, geri göndermeme ilkesini de içeriyor. Basitçe ifade etmek gerekirse bu ilke, bir kişinin işkenceye veya zalimane, insanlık dışı ya da aşağılayıcı muameleye maruz kalabileceğine inanmak için ciddi nedenler bulunan bir ülkeye gönderilmesini yasaklıyor.
Ri ve Baek’in durumu, bu iki sorumluluğu aynı kararın konusu hâline getiriyor. Askerler, uluslararası bir silahlı çatışma sırasında yakalanmış savaş esirleri ve aynı zamanda kendi hükümetlerinden korunma talep ediyor gibi görünüyor.
Birleşmiş Milletler’in Kuzey Kore’deki insan hakları özel raportörü Elizabeth Salmon, Ukrayna’nın askerlerin geri gönderilmeleri hâlinde işkence görebileceklerine inanmak için makul gerekçeleri bulunduğunu söyledi. Salmon, Ukrayna’nın belirli koşullarda askerleri üçüncü bir ülkeye nakledebileceğini veya onlara koruma sağlayabileceğini de belirtti.
Bu nedenle Ukraynalı yetkililerin Cenevre Sözleşmelerini, askerlerin kişisel tercihlerini, güvenlik kaygılarını ve Rusya ile Kuzey Kore’yle ilişkileri değerlendirmesi gerekiyor. Çatışmaların ardından esirleri serbest bırakma yükümlülüğü ile insanları işkenceden koruma yükümlülüğü, davanın ele alınmasında önem taşıyor.
Askerler Ukrayna’nın elinde olduğu için ilk karar Kiev’e ait. Yapılacak her türlü düzenleme, askerlerin esir statülerini ve kendilerini güvende hissedecekleri bir yerde yaşama taleplerini ele almak zorunda.
Seul onları neden Güney Kore vatandaşı sayıyor?
Güney Kore, anayasasının 3. maddesine dayanıyor. Bu madde, Kore Cumhuriyeti’nin topraklarını tüm Kore Yarımadası ve çevresindeki adalar olarak tanımlıyor. Bu yoruma göre Kuzey Koreliler hukuken Güney Kore vatandaşı kabul ediliyor.
Seul, güneye gitmeyi özgür iradeleriyle seçen Kuzey Koreli esirleri kabul etmeye hazır olduğunu Kiev’e bildirdi. Bir kişinin nakledilip yeni bir yere yerleştirilmesi için seçimin gönüllü olduğunun doğrulanması ve güvenli yolculuğun kararlaştırılması da dâhil olmak üzere uygulamaya yönelik düzenlemelerin yapılması gerekiyor.
Güney Kore’nin olası nakillerinin ayrı değerlendirilmesini istemesinin ardından iki asker, Mayıs 2025’te Ukrayna ile Rusya arasındaki büyük esir takasının dışında bırakıldı. Böylece talepleri, daha kapsamlı esir takasından ayrı bir süreçte ele alınmaya başlandı.
Güney Kore Dışişleri Bakanı Cho Hyun ile Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha konuyu haziran ayında doğrudan görüştü. Uluslararası hukuk ve insani ilkeler temelinde bir çözüm aramakta anlaştılar.
Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae-myung ile Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de temmuz ayında NATO zirvesi kapsamında Ankara’da konuyu ele aldı. Görüşmeler davayı en üst siyasi düzeye taşıdı, ancak nakil için gereken uygulamalı çalışmalar tamamlanmadı.
Aktivistler neden izinsiz seyahat etti?
Altı aktivist, askerlerin Kuzey Kore’ye geri gönderilmesine karşı çıkmak için 7-11 Mayıs tarihleri arasında Kiev’e gitti. Ziyaret sırasında Ukraynalı yetkililerle, sivil toplum temsilcileriyle ve Ukrayna Savunma Bakanlığına bağlı Savaş Esirlerine Muamele Koordinasyon Merkezi yetkilileriyle görüştüler.
Grup üyeleri arasında, Gyeoreol Unification Solidarity’nin başkanı olan Kuzey Koreli sığınmacı ve eski istihbarat görevlisi Jang Se-yul; Kuzey Kore’de insan hakları savunucusu Lee Byung-rim ve Tongil Korea grubunun başkanı ve profesörü Kang Dong-wan bulunuyor.
Aktivistler, yola çıkmadan önce izin istediklerini ve Güney Kore Dışişleri Bakanlığının talep ettiği belgeleri sunduklarını söylüyor. Kendi anlatımlarına göre yetkililer defalarca ek belge istedi ve sonunda Birleşme Bakanlığından tavsiye talep etti.
Kang, grubun Dışişleri Bakanlığıyla yaklaşık iki aydır iletişim hâlinde olduğunu söyledi. İddia edilen tavsiye talebini emsalsiz olarak nitelendirdi. Kiev’deki görüşmeler önceden ayarlanmış olduğundan aktivistler, izin alamamalarına rağmen yola çıktı.
Tongil Korea’nın başkanı ve ziyaretçi grubun üyesi Kang, başvurunun neden tamamlanamadığını şöyle anlattı:
Birleşme Bakanlığına gidip belgeleri sunduk, ancak bakanlığın böyle bir izin vermesi için bir neden yoktu. Sonuçta bu izni alamadık.
Dışişleri Bakanlığı bu anlatıma itiraz ediyor. Bakanlık, belirli bir bakanlıktan onay alınmasını şart koşmadığını söylüyor. Bunun yerine, bir görev ulusal çıkarlara veya ticari faaliyete hizmet ediyorsa ve ilgili merkezi devlet kurumunun başkanının tavsiyesini taşıyorsa pasaportun istisnai olarak kullanılmasına izin veren bir hükme işaret ediyor.
Pasaport Kanunu soruşturması neyi kapsıyor?
Güney Kore, savaş nedeniyle Şubat 2022’de Ukrayna’yı 4. seviye seyahat yasağı kapsamına aldı. Güney Kore vatandaşları, pasaportlarını kullanmak için istisnai izin almadıkça ülkeye giremiyor.
Seyahat yasağı bulunan bir ülkeye izinsiz gitmenin cezası bir yıla kadar hapis veya 10 milyon wona, yaklaşık 7 bin dolara kadar para cezası olabiliyor. Polis, altı aktivist hakkında Pasaport Kanunu’nu ihlal şüphesiyle işlem başlattı. Dışişleri Bakanlığı ise soruşturma sürerken ayrıntı paylaşmayı reddetti.
Hükümet, seyahat yasağının vatandaşları tehlikelerden koruduğunu ve ulusal güvenliği desteklediğini söylüyor. Ayrıca aktif çatışma bölgelerine yapılan ziyaretlerin acil yardım taleplerine yol açabileceği veya diplomatik sorunlar yaratabileceği uyarısında bulunuyor.
Yetkililer, soruşturmanın aktivistlerin siyasi görüşleriyle değil, pasaportların izinsiz kullanılmasıyla ilgili olduğunu savunuyor. Seyahat yasağı kapsamındaki ülkelere izinsiz giren Güney Korelilerin, ziyaret amaçları ne olursa olsun ceza soruşturmasıyla karşılaşabileceğini belirtiyorlar.
Aktivistler, insani amaçlarını ve izin almak için gösterdikleri çabaları gerekçe gösteriyor. Başvuru sürecine ilişkin anlaşmazlığın yanı sıra polis, seyahatin Pasaport Kanunu’nu ihlal edip etmediğini araştırıyor.
Dava insan hakları savunuculuğunu nasıl etkiliyor?
İnsan hakları savunucuları, grubun ciddi risk altındaki iki kişiyi korumak amacıyla yola çıktığını ve izin almaya çalıştığını savunuyor. Soruşturma, Seul’ün savaş dönemindeki seyahatleri ne ölçüde kısıtlayabileceği ve kuralların adil biçimde uygulanıp uygulanmadığı konusunda tartışma başlattı.
Geçiş Dönemi Adaleti Çalışma Grubu’nda hukuk analisti olan Shin Hee-seok, hareket özgürlüğüne getirilen kısıtlamaların hukuka uygun olabileceğini ancak keyfî, ayrımcı veya orantısız olmaması gerektiğini söyledi. Shin’in kaygısı, kısıtlamanın amacına ulaşmak için gerekenden daha ağır bir yük getirip getirmediği de dâhil olmak üzere, nasıl uygulandığıyla ilgili.
Aktivistler, insani çalışmalar için neden daha açık bir istisna tanınmadığını sorguluyor. Destekçileri, davanın yurt dışındaki Kuzey Kore vatandaşlarına ilişkin acil kaygıları dile getirmek isteyen sığınmacıları ve insan hakları gruplarını caydırabileceğini söylüyor.
Hükümet, önceden izin alma şartını savunmayı sürdürüyor. Tartışma iki sorumluluğu karşı karşıya getiriyor: Güney Kore vatandaşlarını savaşın tehlikelerinden korumak ve risk altındaki kişilere yönelik insani çalışmaların yürütülmesine izin vermek.
Ukrayna ve Güney Kore neye karar vermeli?
Ukrayna, statülerine ilişkin görüşmeler sürerken Ri ve Baek’i tutmaya devam edebilir, onları Güney Kore’ye veya başka bir ülkeye nakledebilir ya da bir tür koruma sağlayabilir. Atılacak her adım, Seul’le koordinasyon ve dikkatli güvenlik planlaması gerektiriyor.
Güney Kore’nin askerleri kabul etmeye hazır olması, hükümetlere değerlendirebilecekleri olası bir varış noktası sunuyor. Yetkililerin hâlâ askerlerin tercihinin gönüllü olduğunu doğrulaması, güvenli yolculuklarını düzenlemesi ve Ukrayna ile uluslararası hukuk kapsamında nasıl muamele göreceklerini belirlemesi gerekiyor.
Askerlerin Kuzey Kore’ye gönderilmesi, işkence tehlikesi nedeniyle eleştirilere yol açabilir. Güney Kore’ye gönderilmeleri ise Pyongyang’ı öfkelendirebilir ve Kiev’in Moskova’yla ilişkilerini zorlaştırabilir. Askerler Rus komutası altında savaştıkları için Rusya da geri gönderilmelerini isteyebilir; ancak askerler Kuzey Kore vatandaşı.
Aktivistlerin önceliği, askerlerin istekleri ve güvenlikleri bütünüyle değerlendirilmeden zorla geri gönderilmelerini önlemek. Seul açısından dava, Kuzey Korelilerin Güney Kore vatandaşı olduğu yönündeki anayasal yaklaşımın, bu vatandaşlar yurt dışında esirken nasıl uygulanacağını sınayacak.
Kiev, savaşın doğrudan tarafı hâline gelen üçüncü bir ülkeyi ilgilendiren, ender rastlanan bir esir vakasıyla karşı karşıya. Verilecek karar, askerlerin esaretinin, korunma taleplerinin ve olası nakillerinin birlikte nasıl ele alınacağını belirleyecek.
Önemli Noktalar
- 27 yaşındaki Ri ile 22 yaşındaki Baek, Ocak 2025’te Rusya’nın Kursk bölgesinde yaralı olarak yakalandı.
- İki Kuzey Koreli askerin de Güney Kore’ye yerleşmek istediklerini bildirdikleri aktarılıyor; ülkelerine dönmeleri hâlinde cezalandırılmaktan korkuyorlar.
- Güney Kore, güneye gitmeyi özgür iradeleriyle seçen Kuzey Koreli esirleri kabul etmeye hazır olduğunu söylüyor.
- Altı aktivist, 7-11 Mayıs tarihleri arasında istisnai seyahat izni almadan Kiev’i ziyaret ettikleri için Pasaport Kanunu soruşturmasıyla karşı karşıya.
- Aktivistler ile Dışişleri Bakanlığı, izin sürecinde nelerin gerektiği konusunda anlaşmazlık yaşıyor.
- Ukrayna; savaş esirlerine ilişkin kuralları, işkenceye karşı korumayı, askerlerin isteklerini ve güvenlik kaygılarını değerlendirmek zorunda.
- 11 Ağustos 2026 itibarıyla kamuoyuna açıklanmış bir nakil anlaşması, takvim, güzergâh veya hukuki usul bulunmuyor.






