Yasaklara Rağmen Taliban’ın Çocukları Silah Altına Alması Sürüyor; Afganistan İnsan Ticareti Sıralamasının En Alt Basamağında

12 dakikalık okuma
Taliban Child Recruitment Persists Despite Bans as Afghanistan Stays in Lowest Trafficking Tier

Uygulamayı yasaklayan talimatlara rağmen 557 erkek çocuk silah altına alındı

Birleşmiş Milletler izleme çalışmaları, Taliban güçlerinin Ocak 2023 ile Aralık 2025 arasında 12 yaşındaki çocuklar da dahil 557 erkek çocuğu silah altına alıp kullandığını doğruladı. Bu çocukların 341’i destek görevlerinde, 216’sı ise hem çatışma hem destek görevlerinde yer aldı. Bulgular, ABD Dışişleri Bakanlığının 2026 tarihli insan ticareti değerlendirmesindeki temel sonuçlardan birini somut rakamlarla ortaya koyuyor: Resmi yasaklara rağmen çocuklar silahlı gruplara çekilmeye devam ediyor.

İçindekiler
  1. Uygulamayı yasaklayan talimatlara rağmen 557 erkek çocuk silah altına alındı
  2. Silah altına alma rakamları gerçekte ne gösteriyor?
  3. Okullar, aile baskısı ve değiştirilen kimlik belgeleri
  4. Uygulandığı gösterilemeyen bir dizi yasak
  5. Cinsel istismar korku nedeniyle gizli kalıyor
  6. İnsan ticareti yasaları ve tutuklamalar hesap verebilirliği belirsiz bırakıyor
  7. Çocuklar mağdur yerine suçlu muamelesi görebiliyor
  8. Silah altına alma, daha geniş bir zarar örüntüsünün parçası
  9. Bu sicil Taliban yönetiminden önceye uzanıyor
  10. Öne Çıkanlar

Afganistan, bakanlığın 2026 Afganistan insan ticareti raporunda en alt kategori olan 3. Kademede kalıyor. Bu sınıflandırma, sorumlu kurumların insan ticaretini ortadan kaldırmaya yönelik asgari standartları tam olarak karşılamadığı ve bu yönde kayda değer çaba göstermediği anlamına geliyor. Bakanlık, çocukların silah altına alınması ve cinsel kölelik örüntülerinin yanı sıra mağdurların tespit edilememesine, korunamamasına ve kovuşturmaların bildirilmemesine dikkat çekiyor.

Raporda sınırlı ama somut bir müdahale de kayda geçiriliyor: Uluslararası bir kuruluş, grupla yapılan görüşmelerin ardından 58 çocuğun Taliban saflarından ayrılmasını sağladı ve yeniden topluma kazandırılmalarına destek verdi. Raporda kuruluşun adı belirtilmiyor ve silahlı güçlerde kaç çocuğun kaldığı ortaya konmuyor.

Taliban Sözcü Yardımcısı Hamdullah Fitrat iddiaları reddederek reşit olmayanların silah altına alınmasının kesinlikle yasak olduğunu söyledi. Dolayısıyla temel anlaşmazlık, yasağın var olup olmadığıyla değil, uygulanıp uygulanmadığıyla ilgili. Hem ABD değerlendirmesi hem de BM bulguları, Taliban yetkililerinin kısıtlamalar ve saflarındaki çocukları çıkarmaya yönelik bir komisyon kurulduğunu duyurmasının ardından da silah altına alma uygulamasının sürdüğünü ortaya koyuyor.

Silah altına alma rakamları gerçekte ne gösteriyor?

BM Genel Sekreterinin 10 Eylül 2026’da yayımlanan Afganistan’daki Çocuklar ve Silahlı Çatışmalar raporu, doğrulanan silah altına alma ve kullanma vakalarının önceki raporlama dönemine kıyasla yüzde 81 arttığını belirtiyor. Yıllık rakamlar büyük farklılık gösteriyor: 2023’te 342 erkek çocuk, 2024’te 11, 2025’te ise 204.

Bu rakamlar, silah altına alma faaliyetindeki değişimin doğrudan ölçüsü değil. BM, 2024’teki düşük sayıyı kısmen mağdurların ve ailelerin korkusu nedeniyle eksik bildirim yapılmasına bağlıyor. 2025’te kaydedilen artışın ardından, çocukların salıverilmesi için BM’nin Taliban’la yerel düzeyde yürüttüğü temaslar geldi. Erişimin ya da açıklamaların artması, aksi halde gizli kalacak vakaları ortaya çıkarabilir.

Reklam

557 erkek çocuğun 341’i, yani yaklaşık yüzde 61’i destek görevlerinde yer aldı. Geriye kalan 216 çocuk, yaklaşık yüzde 39’u ise hem çatışma hem destek görevlerini yerine getirdi. Bir çocuğun silahlı bir grup tarafından kullanılması için doğrudan savaşması gerekmez: Silah taşımak, mevzileri korumak ve bilgi toplamak da çocukları askeri operasyonların içine sokabilir ve şiddete maruz bırakabilir.

BM, 185 vakada yerel liderlerin, akrabaların ya da ebeveynlerin ikna yoluna başvurduğunu kaydetti. Diğer 372 vakada silah altına alma yöntemleri bilinmiyordu. Yoksulluk, etkili bir unsur olarak belirlendi; ancak eksik bilgiler, belirli yöntemlerin ne sıklıkta kullanıldığına ilişkin sonuçlara varmayı güçleştiriyor.

BM raporunda doğrulanan 557 silah altına alma vakasının tamamında Taliban güçleri yer aldı. ABD Dışişleri Bakanlığı ise ayrıca Horasan İslam Devleti olarak bilinen IŞİD-H ile Ulusal Direniş Cephesi’nin çocukları silah altına aldığını belirtiyor. Bu bulguların kapsamları farklı: BM’nin doğruladığı vakalardan oluşan bir küme, diğer grupların çocukları silah altına almayı bıraktığını göstermiyor.

Okullar, aile baskısı ve değiştirilen kimlik belgeleri

ABD Dışişleri Bakanlığı, Taliban’ın zor kullanma, hile ve asılsız vaatlerle, Afganistan ve Pakistan’daki okullardan da çocukları silah altına aldığını belirtiyor. Çocuklar, askeri eğitim verildiği bildirilen cihatçı medreselere kaydediliyor. Bakanlığın 2025 değerlendirmesinde dini telkinlerden ve akrabaları çocuklarını Taliban saflarına göndermeye teşvik etme çabalarından da söz edilmişti.

Bakanlığın aktardığı gözlemcilere göre yerel Taliban üyeleri, çocukların silah altına alınabilmesi için kimlik kartlarındaki yaş bilgilerini tahrif etti. 2025 Afganistan insan ticareti raporu, destek görevlerinde çalışan 12 yaşındaki çocukları tespit etmişti. 2026 değerlendirmesi, belgelerin değiştirilmesine ilişkin önceki bildirimlere atıfta bulunuyor ve çocukların çatışma ve destek görevlerinde kullanılmaya devam ettiğini belirtiyor.

IŞİD-H ve Ulusal Direniş Cephesi, el yapımı patlayıcıları yerleştirmek ve patlatmak, silah taşımak, casusluk yapmak ve üsleri korumak için çocukları kullanmakla suçlanıyor. El yapımı patlayıcılar, çoğu zaman kolayca bulunabilen malzemelerle, geleneksel silah üretiminin dışında hazırlanan bombalardır.

Raporlar, silah altına alınma riskini yerinden edilme, kırsal yoksulluk ve sınırlı ekonomik fırsatlarla ilişkilendiriyor. Ailenin sürece dahil olması, sömürü ihtimalini ortadan kaldırmıyor: Para kazanma baskısı, akrabalara duyulan güven ya da yerel liderlerin talimatları, çocukları anlamlı bir şekilde reddetme fırsatı bulamadan tehlikeli görevlere sürükleyebilir.

Uygulandığı gösterilemeyen bir dizi yasak

Taliban yetkilileri çocukların silah altına alınmasına ve insan ticaretine karşı çeşitli önlemler duyurdu. Belgelenen silah altına alma vakalarının başlıca yasakların ve terhis komisyonunun kurulmasının ardından da sürmesi nedeniyle bu önlemlerin kronolojisi önem taşıyor.

Reklam
  • Mart ve Mayıs 2022: BM, Taliban liderinin ve Savunma Bakanlığının çocukların güvenlik kurumlarına ve orduya alınmasını yasaklayan kararnameler çıkardığını kaydediyor.
  • Ekim 2022: Taliban saflarındaki çocukların çıkarılmasına destek vermek üzere bir komisyon kurulacağı duyuruldu.
  • Aralık 2024: Taliban’ın bir kararnamesi insan ticaretini Şeriat kapsamında yasa dışı ilan etti; bakanlıklara suçları soruşturma, eylemleri koordine etme ve kamuoyunu bilgilendirme faaliyetleri yürütme talimatı verdi.
  • Ocak 2026: Yeni bir ceza kararnamesi, insan ticareti suçları için bir ila üç yıl arasında hapis cezası öngördü.
  • 10 Eylül 2026: BM ülke raporu, 2023-2025 dönemindeki silah altına alma vakalarını ve diğer ihlalleri belgeledi.
  • Ekim 2026: ABD’nin insan ticaretine ilişkin bulguları, silah altına alma uygulamasının sürdüğünü, korumanın yetersiz kaldığını ve insan ticareti suçlarından kovuşturma yapıldığının bildirilmediğini ortaya koydu.

Raporlarda önceki silah altına alma yasağının tarihi konusunda farklılıklar var. Fitrat’ın açıklamasına ilişkin bir haberde, Taliban lideri Hibetullah Ahundzade’ye atfedilen bir kararnamenin 27 Mart 2021’de yayımlandığı belirtiliyor; aynı zamanda kararname, Taliban’ın iktidara dönüşünün ilk yılına aitmiş gibi anlatılıyor. Oysa bu tarih, Ağustos 2021’deki iktidarı ele geçirme sürecinden önceye denk geliyor. BM raporu ise silah altına alma yasaklarını ayrıca Mart ve Mayıs 2022’ye tarihlendiriyor. Dolayısıyla bu kararnameler, tarihi kesin olarak belirlenmiş tek bir açıklamaymış gibi değerlendirilmemeli.

Taliban Sözcü Yardımcısı Fitrat, grubun tutumunu savundu. Söylediklerinin çevirisi şöyle:

Reşit olmayanların İslam Emirliği saflarına alınması kesinlikle yasaktır.

Fitrat ayrıca çocukların istismardan korunmasını İslam hukukunun uygulanmasına bağladı ve kaygıları bilgisizce bulduğunu söyledi. Buna karşın ABD Dışişleri Bakanlığı, Taliban’ın yasa dışı silah altına almayı önleyecek önlemleri uygulamadığını belirtiyor. Bakanlığın 2025 raporunda, Taliban’ın 2024’te herhangi bir çocuk askeri tespit ettiğini veya terhis ettiğini bildirmediği kaydedilmişti.

2026 değerlendirmesine göre çocukları tespit etmek ve saflardan çıkarmakla sorumlu komisyon, üst düzey Taliban üyelerinden oluşuyor. 58 çocuğun serbest bırakılması, müzakereler sonucunda çocukların ayrılabildiğini gösteriyor; ancak komisyonun etkili bir tarama sistemine sahip olduğunu ya da silah altına alma uygulamasının sona erdiğini ortaya koymuyor.

Cinsel istismar korku nedeniyle gizli kalıyor

ABD Dışişleri Bakanlığı, erkeklerin erkek çocukları toplumsal ve cinsel eğlence amacıyla istismar ettiği bacha bazi uygulamasını da belgeliyor. Mağdurların genellikle 10-18 yaşlarında olduğunu ve bazılarının kaçırıldığını ya da yoksul aileler tarafından satıldığını belirtiyor. Gözlemciler, resmi yasaklara rağmen Taliban üyelerinin ve silahlı grupların neredeyse tamamının bu uygulamaya karıştığını bildiriyor.

Bakanlık, sivil toplum uzmanlarının özellikle bacha bazi yoluyla erkek çocukları insan ticaretine karşı daha savunmasız gördüğünü söylüyor. Bu değerlendirme insan ticareti örüntüleriyle ilgilidir ve ayrı bir BM raporunda doğrulanan cinsel şiddet vakalarındaki cinsiyet dağılımıyla karıştırılmamalıdır.

Reklam

BM, 2023-2025 döneminde çocuklara yönelik 24 cinsel şiddet vakasını doğruladı. Vakalar sekiz erkek ve 16 kız çocuğunu kapsıyordu. Bunlar 14 tecavüz, yedi zorla evlilik, iki tecavüz girişimi ve bir cinsel saldırı vakasından oluşuyordu. Vakaların 21’i Taliban’a, üçü kimliği belirlenemeyen fail ya da faillere atfedildi. İddia edilen failler 10 vakada tutuklanmış, 13 vakada firari durumdaydı; bir vakada ise öldürülmüştü.

Bunlar doğrulanmış vakalardır; istismarın tüm boyutlarına ilişkin bir tahmin değildir. BM; damgalanma, aileler tarafından reddedilme ihtimali, misilleme ve yetersiz destek gibi engellere dikkat çekiyor. ABD Dışişleri Bakanlığı, mağdurların ahlaki suç sayılan davranışlar nedeniyle cezalandırılmaktan da korktuğunu ekliyor. Dolayısıyla cinsel sömürüye maruz kalan bir çocuk hem istismarın hem de istismarın sonucu olan eylemler nedeniyle cezalandırılma riskinin hedefi olabilir.

İnsan ticareti yasaları ve tutuklamalar hesap verebilirliği belirsiz bırakıyor

Ocak 2026 tarihli ceza kararnamesi, insan ticaretinin ilk, ikinci ve üçüncü kez işlenmesi halinde bir ila üç yıl arasında zorunlu hapis cezası öngördü. ABD Dışişleri Bakanlığı, insan ticaretinin açık bir tanımının ve yeterince caydırıcı cezaların bulunmadığını belirtiyor. Raporda dile getirilen hukuki kaygılar arasında, zorlamaya karşı güvenceler olmadan itiraflara dayanılması ve avukat yardımı için açık korumaların bulunmaması yer alıyor.

Bakanlık ayrıca bazı hükümlerde, kölelikle ilişkilendirilen kavramları dolaylı olarak tanıyan terminoloji kullanıldığını söylüyor. Kararnamenin insanlara köle sahibi olma hakkını açıkça tanıdığını ise belirtmiyor. Metnin gerçekte neyi ortaya koyduğunu değerlendirirken bu ayrım önem taşıyor.

İnsan ticareti ile göçmen kaçakçılığının karıştırılması da tekrarlanan bir başka kaygı. İnsan ticareti, zorla çalıştırma veya cinsel istismar gibi sömürüyü içerir ve tümüyle tek bir ülke içinde gerçekleşebilir. Göçmen kaçakçılığı ise sınırdan izinsiz geçişin organize edilmesidir. Kaçakçılık düzenlemeleri insan ticaretine yol açabilir, ancak bu iki kavram birbirinin yerine kullanılamaz.

Taliban İçişleri Bakanlığı 2025’te, üç yılda 300 insan kaçakçısının tutuklandığını öne sürdü ancak ayrıntı vermedi. 2026 raporunda, Nimruz vilayetinde 20 şüpheli insan kaçakçısının tutuklandığını bildiren gözlemcilere atıf yapılıyor; ancak bu vakaların muhtemelen başka suçlarla ilgili olduğu belirtiliyor. İddiaların hiçbiri, insan ticareti suçundan belgelenmiş bir kovuşturma ya da mahkumiyet bulunduğunu göstermiyor.

Bakanlık, Taliban’ın suç ortaklığıyla itham edilen üyeleri hakkında soruşturma, kovuşturma ya da mahkumiyet bilgisi paylaşmadığını bildiriyor. Daha önce duyurulan dört yıllık stratejinin ve Aralık 2024 kararnamesinin uygulandığına dair bildirim de yok. İş gücü denetimine ilişkin önceki verilerde, 2023’te 259 fabrika denetlendiği ve 42 çocuk işçiliği vakasının tespit edildiği belirtilmişti; 2025 raporlama dönemine ilişkin denetim bilgisi ise paylaşılmadı.

Reklam

Çocuklar mağdur yerine suçlu muamelesi görebiliyor

ABD Dışişleri Bakanlığına göre sokaklarda dilenen çocuklar da dahil potansiyel insan ticareti mağdurları, sömürüye maruz kalıp kalmadıkları değerlendirilmeden düzenli olarak gözaltına alındı. Bazıları yetişkinlerle aynı yerde tutuldu ve yasa dışı cezaevi işçiliğine, fiziksel ya da cinsel istismara maruz kaldı.

BM, 2023’te Taliban’ın 11-17 yaşları arasındaki 29 erkek ve iki kız çocuğu olmak üzere 31 çocuğu, güvenlik suçlamalarıyla ya da IŞİD-H veya Ulusal Direniş Cephesi’yle bağlantılı oldukları iddiasıyla gözaltında tuttuğunu ayrıca doğruladı. Gözaltı tesisleri ve çocuk rehabilitasyon merkezlerine erişimin kısıtlanması nedeniyle 2024 ve 2025’teki gözaltı vakalarını doğrulayamadı. Doğrulama yapılamaması, gözaltıların sona erdiğinin kanıtı değil.

Koruma imkanları sınırlı. Sivil toplum kuruluşları, Kabil’de suça maruz kalan ve evsiz çocuklar için iki sığınma evi ile aile içi şiddetten kurtulan kadınlar için üç sığınma evi işletildiğini bildirdi. Bu tesisler insan ticareti mağdurlarına yardım edebilir; ancak raporlarda kapasiteleri belirtilmiyor ve ülke genelindeki ihtiyacı karşılayıp karşılamadıkları ortaya konmuyor.

Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı, Kabil de dahil olmak üzere sınırlı sayıda çocuk refahı tesisi işletiyor. 2026 raporunda bu tesislerde insan ticaretine özel hizmetlerin, standart tarama süreçlerinin ve yönlendirme sonrası yeterli desteğin bulunmadığı belirtiliyor. Kadınların sivil toplum kuruluşlarında çalışmasına getirilen kısıtlamalar ve yanlarında bir erkek refakatçi olmadan dışarı çıkan kadın personelin gözaltına alınması da yardımı güçleştiriyor.

Silah altına alma, daha geniş bir zarar örüntüsünün parçası

BM, 2023-2025 döneminde 1.993 çocuğu etkileyen 4.582 ağır ihlali doğruladı. Bir çocuk birden fazla istismara uğrayabileceği için ihlal sayısı mağdur sayısından fazla. Toplam sayı önceki döneme göre yüzde 38 düşse de silah altına alma ve insani yardıma erişimin engellenmesi arttı. İzleme kısıtlamaları ve fonlardaki azalma, kaydedilen vaka sayısının eksik olduğu anlamına geliyor.

İhlallerin 3.180’inden Taliban sorumlu tutuldu. Kimliği belirlenemeyen failler 1.202, Pakistan silahlı kuvvetleri 162, IŞİD-H 30, Ulusal Direniş Cephesi yedi, Afganistan Özgürlük Cephesi ise bir ihlalden sorumlu gösterildi. Bu toplamlar yalnızca silah altına almayı değil, farklı zarar türlerini kapsıyor.

Doğrulanan 1.415 çocuk zayiatının 1.128’ine, yani yaklaşık yüzde 80’ine savaş kalıntıları yol açtı. Toplamda 446 çocuk öldü, 969’u yaralandı ya da sakat kaldı. Gazni vilayetinde 31 Mart 2024’te, patlamamış mühimmatla oynayan yedi ila 15 yaşlarındaki beş kız ve dört erkek çocuk öldü.

Raporda ayrıca okullara, hastanelere ve koruma altındaki personele yönelik 338 saldırı doğrulandı. Taliban askeri amaçlarla 64 okul ve bir hastaneyi kullandı; yaklaşık 32.500 çocuk eğitimden mahrum kaldı. Daha önce Taliban güçlerinin kullandığı 39 okul ise raporlama döneminde boşaltıldı. Yoksulluk, eğitimin aksaması ve güvenli olmayan çevre, çocukların karşı karşıya olduğu riskleri artırıyor.

Reklam

Bu sicil Taliban yönetiminden önceye uzanıyor

Çocukların silah altına alınması, Taliban’ın Ağustos 2021’de iktidara dönmesiyle başlamadı. Stimson Center’ın Afganistan CSPA profili, eski hükümetin ordusu, polisi, istihbarat teşkilatı ve desteklediği milislerin iktidarı kaybedene dek çocukları silah altına aldığını kaydediyor. Afganistan’ın, Çocuk Askerlerin Önlenmesi Yasası kapsamındaki ülke listesinde 2019’dan itibaren yedi yıl art arda yer aldığını belirtiyor.

Bu ABD yasası, listede bulunan ülkelere bazı silah satışlarını ve askeri yardımları kısıtlıyor; ancak başkanlar kısıtlamalardan muafiyet tanıyabiliyor. 2019 ve 2020’de verilen kapsamlı muafiyetler, 2020 ve 2021 mali yıllarında kapsama giren yardım ve silah satışlarının 221 milyon doların biraz altında gerçekleşmesini sağladı: 216 milyon dolardan fazla ticari silah satışı, 3,5 milyon dolarlık fazla savunma malzemesi ve 1,3 milyon dolarlık askeri eğitim ve öğretim. Taliban’ın iktidarı ele geçirmesinin ardından kapsama giren yardımlar durduruldu.

Eski Afgan yetkililer, 2021 raporlama döneminde 5.050’den fazla çocuğun savunma ve güvenlik güçlerine katılmasının önlendiğini bildirdi. Buna rağmen sivil toplum kuruluşları, silah altına almayı önlemekle görevli birimlerin donanım, personel ve eğitim bakımından yetersiz olduğunu, bazı yetkililer hakkındaki soruşturmaların da kovuşturmayla sonuçlanmadığını belirtti. Geçmişteki bu tablo, önleyici tedbirlerin duyurularla değil, uygulama ve hesap verebilirlikle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.

Mevcut değerlendirmeler önemli soruları yanıtsız bırakıyor: Hâlâ kaç çocuğun hizmet verdiği, bildirilmeyen cinsel sömürünün boyutu ve son yasal önlemlerin somut kovuşturmalarla sonuçlanıp sonuçlanmayacağı. Terhis sürecinin tamamlanması için bir takvim de sunulmuyor. BM, çocukların derhal serbest bırakılması, 18 yaşın altındaki herkesin çocuk olarak tanımlanması, güvenilir yaş tespiti ve silah alım merkezlerinde koruma birimleri kurulması çağrısında bulunuyor. ABD Dışişleri Bakanlığı da mağdurların cezalandırılması yerine topluma yeniden kazandırılmalarını ve korunmalarını vurguluyor; ayrıca Taliban’a yapılan atıfların ABD’nin Taliban’ı Afganistan hükümeti olarak tanıdığı anlamına gelmediğini açıklıyor.

Öne Çıkanlar

  • BM, 2023-2025 döneminde 12 yaşındaki çocuklar da dahil 557 erkek çocuğun Taliban tarafından silah altına alınıp kullanıldığını doğruladı.
  • Afganistan, ABD’nin insan ticareti değerlendirmesinde 3. Kademede kalıyor; silah altına alma ve cinsel sömürü vakalarının sürdüğü belgeleniyor.
  • Uluslararası bir kuruluş, 58 çocuğun Taliban saflarından ayrılmasını ve yeniden topluma kazandırılmasını sağladı.
  • Taliban iddiaları reddediyor ve reşit olmayanların silah altına alınmasının yasak olduğunu söylüyor.
  • Ocak 2026 tarihli ceza kararnamesi insan ticareti için hapis cezası öngörüyor; ancak ABD Dışişleri Bakanlığı tanımın ve cezaların yetersiz olduğu görüşünde.
  • İzlemenin kısıtlı olması, cezalandırılma korkusu ve sınırlı hizmetler, istismarın boyutunun tam olarak bilinmesini engelliyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir