Rekor sıcaklıkların yaşandığı 11 yıl, Vietnam'ın geçiş planlarını gündeme taşıdı
Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), 23 Mart 2026'da yayımladığı 2025 iklim raporunda 2015-2025 döneminin kayıtlardaki en sıcak 11 yıl olduğunu ve 2025'in 1850-1900 ortalamasından yaklaşık 1,43°C daha sıcak geçtiğini doğruladı. Uyarı hava sıcaklığıyla sınırlı değil: Dünya'nın enerji dengesizliği, 65 yıllık kayıtlardaki en yüksek seviyesine ulaştı.
İçindekiler
- Rekor sıcaklıkların yaşandığı 11 yıl, Vietnam'ın geçiş planlarını gündeme taşıdı
- Okyanuslar biriken ısının boyutunu gösteriyor
- Tahminler sıcaklık baskısının süreceğine işaret ediyor
- 1,5°C göstergeleri ne anlama geliyor, ne anlama gelmiyor?
- Vietnam, emisyonları azaltırken büyümeyi hedefliyor
- Yüksek yatırım tahminleri, finansmana erişimi garanti etmiyor
- İnsanlar ve iklim direnci aynı geçişin parçası
- Politika yönünü altı öncelik belirliyor
- Deneme niteliğindeki forum, toplantı sonrasında da sonuç alınmasını amaçlıyor
- Öne Çıkanlar
Bu bulgular, 10-11 Ekim 2026'da Gia Lai eyaletinin Quy Nhon Nam mahallesindeki Disiplinlerarası Bilim ve Eğitim Uluslararası Merkezi'nde (ICISE) düzenlenen Quy Nhon İklim ve Geçiş Diyaloğu'nda ele alınan zorluğun çerçevesini çiziyor. Vietnam'dan, Güneydoğu Asya'dan ve uluslararası ortak kuruluşlardan 100'ü aşkın üst düzey delege katıldı.
Vietnam Başbakan Yardımcısı Ho Quoc Dung, iklim eylemini ekonomik büyümeye alternatif olarak değil, Vietnam'ın kalkınma stratejisinin bir parçası olarak sundu. Vietnam, 2050'ye kadar net sıfır emisyona ulaşma taahhüdünü korurken en az yüzde 10 büyüme hedefliyor. Dung'un temel savı, geçişin enerji arzını, gıdayı, suyu ve yaşam standartlarını korurken yeni kalkınma fırsatları yaratması gerektiğiydi.
Bilimsel ve ekonomik mesajlar birbiriyle yakından bağlantılı. WMO, gezegenin ısı biriktirmeyi sürdürdüğünü ortaya koyarken diyalogda ülkelerin kalkınmayı kısıtlamadan değişiklikleri nasıl finanse edip uygulayabileceğine odaklanıldı. Toplantı, bağlayıcı taahhütler üretmeyi amaçlayan uluslararası bir müzakere değil, deneme niteliğinde bir forumdu.
Okyanuslar biriken ısının boyutunu gösteriyor
WMO, 2025'i kayıtlardaki en sıcak ikinci ya da üçüncü yıl olarak sıralıyor. Bazı raporlar yılı doğrudan en sıcak ikinci yıl olarak tanımlasa da kuruluşun kendi ifadesi iki olası sıralamayı da koruyor. Tarihsel ortalamanın yaklaşık 1,43°C üzerindeki sıcaklık tahmini, bu değerlendirmelerin tümünde tutarlı.
Yıllık raporda ilk kez Dünya'nın enerji dengesizliği başlıca iklim göstergeleri arasına alındı. Bu gösterge, Güneş'ten gelen enerji ile uzaya kaçan enerji arasındaki farkı ölçüyor. Gelen enerji giden enerjiden fazla olduğunda gezegen ısı biriktiriyor. Isıyı tutan gazların artan yoğunluğu bu dengeyi bozuyor.
Rapora göre karbondioksit, metan ve diazot monoksit yoğunlukları en az 800 bin yıldır görülmemiş seviyelerde. Enerji dengesizliği, gözlemlerin 1960'ta başlamasından bu yana, özellikle son yirmi yılda arttı ve 2025'te rekor kırdı.
Fazla ısının yüzde 91'den fazlası okyanuslarda depolanıyor. Okyanus, son yirmi yılda her yıl, insanlığın yıllık enerji kullanımının yaklaşık 18 katına eşdeğer miktarda enerjiyi soğurdu. Bu karşılaştırma, ısı birikiminin boyutunu anlatıyor; elektrik üretimini veya tüketime sunulabilecek enerjiyi değil.
Okyanusların ısı içeriği 2025'te bir başka rekora ulaştı. Okyanusların ısınma hızı, 1960-2005 ile 2005-2025 dönemleri arasında iki kattan fazla arttı. Küresel ortalama deniz seviyesi, uydu ölçümlerinin başladığı 1993'e kıyasla 2025'te yaklaşık 11 santimetre daha yüksekti.
Değişimler buzulları da etkiliyor. Arktik deniz buzunun yıllık kapladığı alan rekor düşük seviyedeydi ya da bu seviyeye yakındı; Antarktika deniz buzunun kapladığı alan kayıtlardaki en düşük üçüncü düzeye geriledi ve buzullar erimeyi sürdürdü. Bu göstergeler, tek bir yılın hava sıcaklığının iklimin genel durumunu neden bütünüyle yansıtamayacağını ortaya koyuyor.
Tahminler sıcaklık baskısının süreceğine işaret ediyor
WMO'nun 28 Mayıs 2025'te yayımladığı beş yıllık iklim tahmini, 2025-2029 arasındaki en az bir yılın 2024'te kırılan sıcaklık rekorunu aşma olasılığını yüzde 80 olarak öngördü. Ayrıca en az bir yılın 1850-1900 ortalamasının 1,5°C üzerinde olma olasılığını yüzde 86 olarak hesapladı.
Tahmin, bu dönemde yıllık küresel sıcaklıkların tarihsel ortalamanın 1,2°C ila 1,9°C üzerinde olacağını öngörüyordu. Bunlar, 2025'te yayımlanmış olasılık tahminleridir; sonraki tüm gözlemleri hesaba katan yeni bir değerlendirme değildir. Tahminde her bir yıl için ayrı bir küresel sıcaklık değeri de verilmedi.
2025-2029 Küresel Yıllık ve On Yıllık Güncellemesi'ne Birleşik Krallık Meteoroloji Ofisi liderlik etti; çalışma, 15 kurumdan 220 model topluluğu üyesinin verilerinden yararlandı. Model topluluğu, tek bir tahmine dayanmak yerine olası sonuçların aralığını hesaplamak için birden fazla model simülasyonunu bir araya getiriyor.
WMO Genel Sekreter Yardımcısı Ko Barrett, tahmin yayımlandığında uyarıyı şöyle dile getirmişti:
Kayıtlardaki en sıcak on yılı geride bıraktık. Ne yazık ki bu WMO raporu, önümüzdeki yıllarda bir rahatlama olacağına dair hiçbir işaret sunmuyor. Bu da ekonomilerimiz, günlük yaşamlarımız, ekosistemlerimiz ve gezegenimiz üzerindeki olumsuz etkilerin artacağı anlamına geliyor,
Barrett'ın on yıla ilişkin ifadesi, Mayıs 2025'teki verilere dayanıyordu. Mart 2026'da yapılan değerlendirme, rekor dizisine on birinci yılın da eklendiğini doğruladı.
1,5°C göstergeleri ne anlama geliyor, ne anlama gelmiyor?
Tahmin, 2025-2029 dönemindeki ortalama ısınmanın 1,5°C'yi aşma olasılığını yüzde 70 olarak hesapladı. Bu oran, 2024-2028 dönemini kapsayan önceki tahminde yüzde 47, 2023-2027 dönemine ilişkin tahminde ise yüzde 32'ydi. Tahminlerin kapsadığı dönemler farklı ve birbiriyle örtüşse de olasılığın yüzde 47'den yüzde 70'e yükselmesi 23 yüzde puanlık artışa karşılık geliyor.
Bir takvim yılında sıcaklığın 1,5°C'yi aşması, Paris Anlaşması'ndaki sıcaklık sınırının kalıcı olarak aşıldığı anlamına gelmiyor. Anlaşma, genellikle 20 yıllık bir dönem üzerinden değerlendirilen uzun vadeli ısınmayla ilgili. Beş yıllık ortalama da bu uzun dönem ölçümünden farklı.
WMO, 2024'ün tarihsel ortalamanın 1,55°C üzerinde olduğunu, belirsizlik payının ±0,13°C olduğunu ve bunun takvim yılı bazında 1,5°C'nin aşıldığı ilk yıl olma ihtimalinin yüksek olduğunu hesapladı. Okyanus ısısı ve Dünya'nın enerji dengesizliği rekor seviyelere ulaşmışken 2025 için hesaplanan daha düşük değer, ısınmanın tersine döndüğünü göstermiyor.
Değerlendirme ve politika dönüm noktalarının sıralaması şöyle:
- Vietnam, 2021'deki COP26'da 2050'ye kadar net sıfır emisyona ulaşma taahhüdünde bulundu.
- 2024'te küresel yıllık sıcaklık, muhtemelen ilk kez tarihsel ortalamanın 1,5°C üzerine çıktı.
- WMO, 28 Mayıs 2025'te 2025-2029 dönemine ilişkin tahminini yayımladı.
- WMO, 23 Mart 2026'da 2015-2025 döneminin kayıtlardaki en sıcak 11 yıl olduğunu doğruladı.
- İlk Quy Nhon diyaloğu, 2027'den itibaren yıllık toplantılara zemin hazırlaması amaçlanan bir formatı denemek üzere 10-11 Ekim 2026'da düzenlendi.
Vietnam, emisyonları azaltırken büyümeyi hedefliyor
Dung, Quy Nhon'da beş ilke ortaya koydu: iklim eylemini kalkınmayla ilişkilendirmek; geçişi adil ve ülke koşullarına uygun kılmak; hedefleri finansman, teknoloji ve uygulama kapasitesiyle uyumlu hale getirmek; insanı merkeze koymak ve bilgiyi eylemin temeli olarak kullanmak.
Sera gazı emisyonlarının azaltılmasının ekonomik büyüme, enerji güvenliği, gıda güvenliği, su güvenliği ve toplumsal istikrarla birlikte yürütülmesi gerektiğini savundu. Gelişmekte olan bir ekonomi için bu, başarıyı yalnızca toplam emisyon miktarına göre ölçmek yerine iklim önlemlerinin üretim ve geçim kaynaklarını nasıl etkilediğini değerlendirmek anlamına geliyor.
Net sıfır, geriye kalan sera gazı emisyonlarının salımlardan arındırmayla dengelenmesi anlamına geliyor. Bu nedenle Vietnam'ın 2050 taahhüdü ekonomi için bir hedef belirlese de bu hedefe ulaşmak için gereken yatırımların, teknoloji tercihlerinin ve takvimin tamamını tek başına ortaya koymuyor.
Dung, her ülkeye uygulanabilecek tek bir geçiş modeline de karşı çıktı. Kalkınma düzeyi, ekonomik yapı, enerji altyapısı, teknoloji kapasitesi ve iklim tehlikelerine maruz kalma açısından farklılıklar, farklı yollar izlenmesini gerektiriyor. Ülkelerin ortak sorumluluk taşıdığı, ancak kapasitelerinin ve koşullarının farklı olduğu ilkesini ve Paris Anlaşması'na desteğini yineledi.
Vietnam'ın açıkladığı kalkınma sütunları arasında yeşil ekonomi, döngüsel ekonomi, bilgi ekonomisi ve dijital ekonomi bulunuyor; bu alanlar bilim, teknoloji ve inovasyonla ilişkilendiriliyor. Bu çerçevede iklim direncinin güçlendirilmesi ve emisyonların azaltılması, ayrı politika hedefleri olarak değil, modernleşme ve rekabet gücünü destekleyen unsurlar olarak görülüyor.
Yüksek yatırım tahminleri, finansmana erişimi garanti etmiyor
Diyalogda sunulan veriler, 2026'da küresel enerji yatırımlarının yaklaşık 3,4 trilyon dolara ulaşacağını öngörüyordu. Bunun yaklaşık 2,2 trilyon dolarının temiz enerjiye, elektrik şebekelerine, depolamaya, enerji verimliliğine, elektrifikasyona ve düşük emisyonlu teknolojilere yönelmesi bekleniyordu.
2,2 trilyon doların 3,4 trilyon dolara bölünmesiyle hesaplandığında, bu kategoriler öngörülen toplamın yaklaşık yüzde 65'ini oluşturuyor. Yaklaşık 1,2 trilyon dolar listelenen kategorilerin dışında kalıyor; ancak toplantıda sunulan veriler bu kalan miktarın ayrıntılı dökümünü vermiyor.
Yatırım tahminleri geçişin boyutunu ortaya koyuyor; ancak bunlar toplantıda aktarılan küresel öngörüler, Vietnam'a tahsis edilmiş kesin kaynaklar değil. Ayrıca birkaç farklı faaliyeti bir araya getiriyorlar. Yeni üretim kapasitesi kurmanın yanı sıra şebeke yatırımları, enerji depolama ve verimlilik de önem taşıyor.
Dung; kamu kaynakları, uygun koşullu finansman, çok taraflı kalkınma bankaları, iklim fonları ve özel sermaye arasında bağlantı kurulması çağrısında bulundu. Savı yalnızca daha fazla para bulmanın ötesine geçiyordu: Gelişmekte olan ülkelerin uygun maliyetli finansmana, ihtiyaçlarına uygun teknolojiye ve projeleri hayata geçirecek yerel kapasiteye de ihtiyacı var.
Bu ayrım, diyaloğun uygulamaya dönük amacı açısından belirleyici. Küresel ölçekte yüksek bir yatırım toplamı, belirli bir ülkenin ya da projenin kabul edilebilir maliyetle finansman bulup bulamayacağını göstermiyor. Toplantıya ilişkin açıklamalarda yeni bir finansman paketi, proje tahsisi ya da ödeme takvimi belirtilmedi.
İnsanlar ve iklim direnci aynı geçişin parçası
Dung, başarıyı çeşitli sonuçlara göre değerlendirmeyi önerdi: Afetlere karşı güvenliğin artması, yeni becerilere ve işlere erişim, işletmelerin yenilik yapma fırsatları ve kırılgan grupların kalkınmanın getirilerine katılımı. Emisyon azaltımları ve sağlanan sermaye önemini korusa da tek başlarına yeterli ölçütler olmayacak.
Bu yaklaşım, birbirinden farklı iki görevi bir araya getiriyor. Emisyonları azaltmak ısınmanın nedenlerini ele alırken uyum çalışmaları, hâlihazırda yaşanan veya beklenen iklim koşullarının vereceği zararı azaltıyor. Diyalogda her ikisi de aynı kalkınma gündeminin parçası olarak ele alındı.
Görüşmelerde belirlenen uygulamaya dönük konular arasında kentlerin, altyapının ve üretim sistemlerinin direnci; enerji güvenliği; uygun maliyetli sermaye; teknolojik değişim ve iş gücünün geliştirilmesi yer aldı. Bu öncelikler, WMO'nun sıcaklık, yoğun yağış ve tropikal siklon uyarılarını yatırım ve kamu hizmetlerine ilişkin kararlarla ilişkilendiriyor.
Dung, teknoloji paylaşımının yanı sıra hesaplama modellerinin ve gözlem verilerinin paylaşılmasının da önemini vurguladı. Bilim insanlarına ve uzmanlara, gelişmekte olan ülkelere bilgi aktarılmasında rol verildi; genç araştırmacıların politika tartışmalarına katkı sunması için fırsatlar oluşturulması istendi.
Politika yönünü altı öncelik belirliyor
Vietnam, iklim eylemi ve yeşil geçiş için altı genel yön belirledi. Bu yönler yerel politika değişikliklerini finansman, enerji güvenliği, uyum ve uluslararası iş birliğiyle bir araya getiriyor:
- Geçişi destekleyen kurum ve politika çerçevelerini geliştirmek.
- Bilim, teknoloji ve inovasyonu ilerletmek.
- İklim değişikliğiyle mücadele için kaynakları çeşitlendirmek.
- Yeşil ve sürdürülebilir enerjiye geçerken enerji güvenliğini korumak.
- Önleyici uyum adımları atmak ve doğa temelli çözümleri teşvik etmek.
- İklim iş birliğini ve diplomasisini güçlendirmek.
Doğa temelli çözümler, iklim ve kalkınma ihtiyaçlarının karşılanmasına yardımcı olmak için ekosistemlerden yararlanıyor. Quy Nhon'da ortaya konan öncelikler kapsamında bunlar, emisyonları azaltmanın ya da altyapıyı güçlendirmenin yerine geçen adımlar değil, uyum çalışmalarının bir parçası.
Altı yön, yeni bir yasayı ya da finanse edilmiş bir uygulama planını değil, politika gündemini tanımlıyor. Önemleri, bu unsurları bir arada ele almalarında yatıyor: Teknoloji tercihleri güçlü kurumlar ve finansman gerektirirken enerji değişiklikleri de iklim direnci ve ulusal kalkınma ihtiyaçlarıyla birlikte düşünülmeli.
Deneme niteliğindeki forum, toplantı sonrasında da sonuç alınmasını amaçlıyor
Diyalog, Vietnam Bilim ve Teknoloji Bakanlığı'nın himayesinde, Gia Lai eyalet yönetiminin desteğiyle ve Fransız Kalkınma Ajansı'nın (AFD) katkısıyla Vietnam Buluşmaları (Rencontres du Vietnam) ile ICISE tarafından düzenlendi.
Düzenleyiciler, 2026 etkinliğini 2027'de başlayacak yıllık toplantılardan önce içerik, tartışma formatı ve organizasyonu denemeyi amaçlayan ilk uygulama olan Sıfır Versiyon olarak tanımladı. Etkinliğin hükümetler arası bir müzakere süreci olmadığı ve resmî bildiriler ya da taahhütler üretmeyi amaçlamadığı özellikle belirtildi.
Dung, forum için üç temel önerdi: bilimsel kanıtlar, geçişin uygulamadaki sorunları ve görüşmeler sona erdikten sonra da sürecek iş birliği. Araştırma programları, politika önerileri ve hayata geçirilebilir girişimler çağrısında bulundu. Bu çalışmaların bilim insanları, politika yapıcılar, uluslararası kuruluşlar, finans kurumları ve işletmeler arasında kalıcı ilişkilerle desteklenmesi gerektiğini söyledi.
Vietnam Buluşmaları Başkanı ve ICISE Direktörü Profesör Tran Thanh Van da geçişin gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine yanıt vermesine, iş yaratmasına ve yaşam standartlarını yükseltmesine yardımcı olması gerektiğini, kalkınmayı kısıtlamaması gerektiğini savundu. Yeni ortaklıkları ve uygulamaya dönük adımları başarı ölçütü olarak gösterdi; Vietnam'ın ve Güneydoğu Asya'nın daha güçlü bir sese sahip olması umudunu dile getirdi.
Takvimdeki bir sonraki adım, 2027'den itibaren yıllık diyaloglara geçilmesi. Dung, bakanlıklardan ve ilgili kurumlardan delegelerin geri bildirimlerini değerlendirmek ve gelecek programları geliştirmek üzere Gia Lai, Vietnam Buluşmaları ve ICISE ile birlikte çalışmasını istedi. Etkinliğe ilişkin açıklamalarda belirli araştırma ortaklıkları, finansman taahhütleri ya da uygulama takvimleri belirtilmedi.
Öne Çıkanlar
- WMO, 2015-2025 döneminin kayıtlardaki en sıcak 11 yıl olduğunu doğruladı.
- 2025'te küresel sıcaklık, 1850-1900 ortalamasının yaklaşık 1,43°C üzerindeydi.
- Dünya'nın enerji dengesizliği ve okyanusların ısı içeriği 2025'te rekor seviyelere ulaştı.
- WMO'nun Mayıs 2025 tahmini, 2025-2029 arasındaki bir yılın 2024 sıcaklık rekorunu aşma olasılığını yüzde 80 olarak öngördü.
- Vietnam, 2050'ye kadar net sıfır emisyon taahhüdü doğrultusunda hızlı büyüme hedefliyor.
- Quy Nhon toplantısı, resmî taahhütler için yürütülen bir müzakere değil, deneme niteliğinde bir diyalogdu.
- 2027'de başlaması planlanan yıllık toplantılar araştırma, politika iş birliği ve uygulamaya dönük çalışmalara odaklanacak.






