Ödeme eşikleri, otomatik bankacılık işlemlerini daha sıkı denetime tabi tutuyor
Vietnam, bireysel müşterilerin işlemlerinde ödeme başına 10 milyon VND veya günlük toplamda 20 milyon VND aşıldığında otomatik ödeme yapan yapay zekâ sistemlerini yüksek riskli sınıfa alacak. Kurumsal müşteriler için karşılık gelen eşikler, işlem başına 50 milyon VND’nin veya günlük 100 milyon VND’nin üzerindeki tutarlar. Kurallar, Vietnam Devlet Bankası Başkanı’nın 30 Eylül’de yayımladığı 53/2026/TT-NHNN sayılı Genelge uyarınca 15 Kasım 2026’da yürürlüğe giriyor.
İçindekiler
- Ödeme eşikleri, otomatik bankacılık işlemlerini daha sıkı denetime tabi tutuyor
- Hangi sistemler ve kurumlar kapsamda?
- Yapay zekânın ödeme yapabilmesi için müşterinin onayı gerekiyor
- İnsan denetçiler sistemi durdurma yetkisine sahip olmalı
- Müşteriler bilgilendirme, açıklama ve insan incelemesi hakkına sahip
- Veri kalitesi ve güvenlik, kullanıma alma koşulu oluyor
- Dış kaynak kullanımı sorumluluğu devretmiyor
- Önceki taslaklar çerçevenin gelişimini gösteriyor
- Uygulama takvimi ve yanıt bekleyen sorular
- Bilinmesi Gerekenler
Bu eşikler, otomatik ödemeleri yasaklamak yerine daha sıkı denetimi devreye sokuyor. Ayrı hükümler, yapay zekânın her gün otomatik olarak gerçekleştirebileceği işlemlerin toplam değerini bireysel müşteriler için 100 milyon VND, kurumsal müşteriler için 500 milyon VND ile sınırlıyor. Sağlayıcının kendi iç limiti de uygulanıyor ve bu limit daha düşük olabiliyor.
Bu ayrım önemli: Bir yapay zekâ sistemi, izin verilen azami ödeme hacmine ulaşmadan çok önce yüksek risk kategorisine girebilir. Her iki günlük üst sınır da karşılık gelen günlük risk eşiğinin beş katı. Bireyler için 100 milyon VND, 20 milyon VND’nin; kurumlar içinse 500 milyon VND, 100 milyon VND’nin beş katına karşılık geliyor.
Vietnam Bankalar Birliğinin genelge listesinde bu düzenleme, bankacılıkta yapay zekânın güvenliği, risk yönetimi ve kullanım koşullarını kapsıyor. Temel ilke, otomasyonun insan yetkisini veya sorumluluğunu ortadan kaldırmaması. Dış tedarikçilerden alınan sistemler de dahil olmak üzere, yapay zekâ tarafından alınan veya desteklenen kararlardan bankalar ve düzenlemeye tabi diğer sağlayıcılar sorumlu olmaya devam ediyor.
Hangi sistemler ve kurumlar kapsamda?
Sağlayıcılar, kullanıma almadan önce yapay zekâ sistemlerini yüksek, orta veya düşük riskli olarak sınıflandırmalı. Denetim düzeyi ve insan müdahalesinin kapsamı, sistemin müşteriler ve bankacılık faaliyetleri üzerindeki olası etkileriyle orantılı olmalı. Yüksek riskli sistemler için etki değerlendirmesi gerekiyor; bu değerlendirmeler, sistemler devreye alınmadan önce kullanımın olası sonuçlarını inceliyor.
Otomatik kredi sistemleri için de parasal bir eşik var: 50 milyon VND veya üzerindeki krediler, ilgili sistemi yüksek risk kategorisine sokuyor. Belirtilen tutarların aşılmasını esas alan ödeme eşiklerinden farklı olarak kredi eşiği tam 50 milyon VND’yi de kapsıyor.
Haberlerde kapsama giren kredi işlevi farklı şekillerde tanımlanıyor. Bazı haberlerde, kredi verilip verilmeyeceğine otomatik olarak karar veren yapay zekâdan; bazılarındaysa kredi kararını otomatik olarak öneren yapay zekâdan söz ediliyor. Yazılımın öneride bulunduğu, ancak onay yetkisinin bir kişide kaldığı bankalar açısından bu ayrım önemli. Kurumların, bu sistemleri sınıflandırırken yayımlanan metni kontrol etmesi gerekiyor.
Genelge, ticari bankaların ötesine uzanıyor. Kredi kuruluşları, yabancı banka şubeleri, aracı ödeme hizmeti sağlayıcıları, mobil para sağlayıcıları ve kredi bilgi şirketleri kapsamda. Vietnam Varlık Yönetim Şirketi, Ulusal Para Basım Tesisi ve Vietnam Mevduat Sigortası da düzenlemenin kapsamına giriyor. Genelge; bankacılık, aracı ödeme hizmetleri, kredi bilgileri ve mobil para faaliyetlerini kapsıyor.
Yapay zekânın ödeme yapabilmesi için müşterinin onayı gerekiyor
Bir banka, yapay zekâ destekli ödeme işlevinin kullanılabilir olmasını, müşterisi adına işlem yapma izni olarak değerlendiremez. Otomatik ödeme gerçekleştirmek için sağlayıcı ile müşteri arasında, sistemin hangi işlemleri yapmaya yetkili olduğunu tanımlayan önceden bir anlaşma yapılması gerekiyor.
Anlaşmada izin verilen işlemlerin kapsamı, tekil ödemeler ve günlük toplamlar için geçerli limitler, anlaşmanın süresi, koşullar ve müşterinin anlaşmayı sona erdirme hakkı belirtilmeli. Haberlerde ayrıca askıya alma koşullarının ve fesih talebi ulaştığında sağlayıcının sorumluluğunun da açıklanması gerektiği belirtiliyor.
Müşteriler, yapay zekâya verdikleri yetkiyi duraklatabilecek veya iptal edebilecek araçlara sahip olmalı. Bu nedenle kurallar, kurumun ödemeleri otomatikleştirme teknik kapasitesi ile müşterinin bu otomasyona yönelik devam eden rızasını birbirinden ayırıyor. Haberlerde müşterinin istediği zaman fesih hakkına ve sağlayıcının bu talep üzerine derhal harekete geçme yükümlülüğüne yer veriliyor.
Müşteri onayı da kurum içi ödeme limiti de mevzuattaki üst sınırı ortadan kaldırmıyor. Müşteri belirli bir işlem aralığına izin verebilir; ancak işlemler yine sağlayıcının limiti ve duruma göre günlük 100 milyon VND veya 500 milyon VND tavanı içinde kalmalı.
İnsan denetçiler sistemi durdurma yetkisine sahip olmalı
Yüksek riskli yapay zekâ sürekli izlenmeli. Denetçiler, sistemin kararlarını geçersiz kılma, değiştirme veya duraklatma yetkisine ve bunu fiilen yapabilecek imkâna sahip olmalı. Sağlayıcılar ayrıca gerektiğinde yapay zekâ sistemini durdurmak veya yalıtmak için acil durum mekanizması bulundurmalı.
İnsan müdahaleleri kayıt altına alınmalı. Kayıtlar, neyin değiştirildiğini, müdahalenin ne zaman yapıldığını, kimin gerçekleştirdiğini ve gerekçesini içermeli. Böylece bir kararın ve bu karara verilen yanıtın sonradan izlenmesi mümkün olur; yalnızca bir kişinin denetim yaptığına dair genel bir güvenceyle yetinilmez.
Ciddi bir olay sırasında bankalar ve elektronik cüzdan sağlayıcıları acil kapatma mekanizmasını devreye sokmalı, gerektiğinde manuel işleyişe geçmeli ve zararı sınırlamak için düzeltici adımlar atmalı. Manuel yedek işleyişi olağan incelemeden farklıdır: Kurumun, etkilenen yapay zekâya dayanmadan gerekli faaliyetlerini sürdürmesini sağlar.
Sağlayıcılar, sistemin özerkliğini, teknik özelliklerini veya üçüncü taraf ürünü olmasını gerekçe göstererek yönetsel ve hukuki sorumluluklarını dışlayamaz ya da azaltamaz. Genelge, insan denetimini yalnızca bir kişinin sorumlu kaldığını belirten bir ifade olarak değil, operasyonel bir gereklilik olarak ele alıyor.
Müşteriler bilgilendirme, açıklama ve insan incelemesi hakkına sahip
Yapay zekâ, müşterilerle doğrudan iletişimde bir kişinin yerini aldığında müşterilere oturumun veya görüşmenin başında bir yapay zekâ sistemiyle etkileşim kurdukları bildirilmeli. Sağlayıcılar ayrıca yapay zekâ kullanımına ilişkin şikâyetleri almak ve ele almak üzere bir birim ve prosedürler oluşturmalı.
Müşteri otomatik bir karara itiraz ederse karar bir insan tarafından incelenmeli. Şikâyetin çözüme kavuşturulmasında bu incelemenin sonucu nihai dayanak olmalı. Bu gereklilik, başka hukuki başvuru yollarının kapalı olduğu anlamına gelmiyor; sağlayıcının şikâyet çözüm sürecini düzenliyor.
Hukuki sorumluluğu, mali yükümlülükleri veya ürün ve hizmetlere erişimi doğrudan etkileyen otomatik kararlarda sağlayıcılar, sonucun gerekçelerini ve arkasındaki temel etkenleri saklamalı. Bu kayıtlar, müşteri talep ettiğinde açıklama yapılmasına olanak vermeli.
Açıklama yapmak; kaynak kodun, ayrıntılı algoritmaların, model parametrelerinin ya da ticari ve teknolojik sırların paylaşılmasını gerektirmiyor. Dolandırıcılık, dolandırıcılık amaçlı yöntemler, kara para aklama, terörün finansmanı veya siber güvenlikle ilgili kararlarda sağlayıcı, risk kontrolleri ve müşteri varlıklarının korunmasıyla uyumlu gerekçeler sunabilir. Gereklilik, bu korumaları zayıflatabilecek bilgileri açığa çıkarmadan kararın ilgili dayanağını açıklamak.
Veri kalitesi ve güvenlik, kullanıma alma koşulu oluyor
Genelge, müşteriler yapay zekâ çıktısını görmeden önce ortaya çıkabilecek riskleri de ele alıyor. Eğitim, test ve kullanım için kullanılan verilerin kaynağı açık ve hukuka uygun olmalı. Kurumlar verinin kalitesini denetlemeli, hata ve yanlışlıkları tespit etmeli, manipülasyon veya veri zehirleme girişimlerini belirlemeli ve kullanım sırasında değişiklikleri izlemeli.
Veri zehirleme, yapay zekâ sisteminin kullandığı bilgilerin kasıtlı olarak kirletilerek sonuçların güvenilmez hâle getirilmesi veya saldırganın amacına hizmet etmesi anlamına geliyor. Hatalı ya da güncelliğini yitirmiş kayıtlar gibi daha sıradan sorunlar da kararları çarpıtabilir. Kurallar, hem kasıtlı müdahalelerin hem de veri kalitesinin dikkate alınmasını gerektiriyor.
Yapay zekâ sistemleri kullanıma alınmadan önce, sonrasında düzenli aralıklarla ve önemli değişikliklerden sonra siber güvenlik değerlendirmesinden geçirilmeli. Sağlayıcılar ayrıca veri güvenliği, değişiklik yönetimi, olay müdahalesi ve kayıt tutma gerekliliklerini karşılamalı. Model, etik, dış kaynak kullanımı ve tedarik zinciri riskleri de yönetim çerçevesinin parçası.
Kurum, kullanıma almadan önce gerekli belgeleri hazırlamalı, faaliyet koşullarının karşılanıp karşılanmadığını değerlendirmeli ve yetkili merciden onay almalı. Dolayısıyla yeni bir modelin devreye alınması veya mevcut modelin değiştirilmesi, çıktısının yararlı görünüp görünmediğine karar vermekten ibaret değil.
Dış kaynak kullanımı sorumluluğu devretmiyor
Dış kaynaklı yapay zekâ sağlayıcıları, kurumun verilerini yazılı onay almadan modelleri eğitmek, ince ayar yapmak veya geliştirmek için kullanamaz. Bu kısıtlama, sözleşmeli hizmet için veriyi işleme izninden ayrı bir konuyu düzenliyor: Bilgiye erişim, bu bilginin model geliştirme amacıyla yeniden kullanılmasına tek başına izin vermiyor.
Dışarıdan alınan bir sistemi kullanan kurum; operasyonel güvenlik, müşteri hakları, siber güvenlik, kişisel verilerin korunması ve risk yönetiminden sorumlu olmaya devam ediyor. Sistem müşterilere veya etkilenen diğer taraflara zarar verirse kurum, ilgili kurallara uygun olarak gecikmeden düzeltici adımlar atmalı, müşterileri korumalı, şikâyetleri ele almalı ve zararı tazmin etmeli.
Bu yükümlülükler, tedarikçi yönetimini genelgedeki müşteri korumalarına bağlıyor. Temel teknoloji başka bir şirketten gelse bile bankanın önemli kararları açıklayabilmesi, itiraz edilen sonuçları inceleyebilmesi ve operasyonlara müdahale edebilmesi gerekiyor. Tedarikçiyle çalışmak bu yükümlülükleri ortadan kaldırmıyor.
Önceki taslaklar çerçevenin gelişimini gösteriyor
Nihai genelgeden önce, 2026’da bir taslak çerçeve gündeme gelmişti. Baker McKenzie’nin 23 Nisan tarihli taslak analizinde, yapay zekâ sistemlerinin tasarımı, test edilmesi, izlenmesi, güncellenmesi ve güvenli biçimde kullanım dışı bırakılmasına yönelik kontroller yer aldı. Analizde ayrıca, sistemin karşılaştığı veriler değiştikçe davranışının veya doğruluğunun değişmesi anlamına gelen model kaymasının tespit edilmesi de ele alındı.
Analizde cinsiyet, etnik köken, din, engellilik, yaş ve sosyoekonomik dezavantajla bağlantılı algoritmik önyargılara karşı önerilen önlemler anlatıldı. Ayrıca yıllık kapasite incelemeleri ve dış kaynaklı yapay zekâ sistemlerinin bağımsız denetimleri taslak unsurları arasında sayıldı. Bunlar taslağa ait ayrıntılardır; yayımlanan genelgede yer aldığı kesinleşmiş hükümler olarak değerlendirilmemelidir.
Vietnam’daki Avustralya Ticaret Odasının taslak genelge güncellemesi de ayrımcılık ve kırılgan grupların istismarına yönelik önerilen yasakları aktardı. Oda; performans ve doğruluk ölçütlerini, personel eğitimini, olay müdahale planlarını ve yıllık yönetişim incelemelerini öne çıkardı. Odanın açıklamasına göre Vietnam’ın Yapay Zekâ Yasası Mart 2026’da yürürlüğe girdi; bankacılık genelgesi bu yasanın hükümlerini uygulamaya koyuyor.
Her iki kurumun taslak açıklamasında da ciddi yapay zekâ olaylarının tespit edilmelerinden itibaren 24 saat içinde Devlet Bankasına bildirilmesi ve çözümün ardından beş iş günü içinde tamamlanma raporu sunulması öngörülüyordu. Bu süreler taslak açıklamalarında yer alıyor, ancak yayımlanan genelgeyi ayrıntılarıyla aktaran haberlerde doğrulanmıyor. Kurumlar, taslak sürelerini doğrulamadan uyum planlarına eklemek yerine nihai bildirim hükümlerini kontrol etmeli.
Uygulama takvimi ve yanıt bekleyen sorular
Genelge 15 Kasım 2026’da yürürlüğe giriyor. Bu tarihten önce kullanımda olan yapay zekâ sistemlerinin ise güvenlik, risk yönetimi ve kullanıma alma gerekliliklerine uyumunu 1 Mart 2027’ye kadar tamamlaması gerekiyor. Risk yönetimi çerçevesi, siber güvenlik kontrolleri ve personelle ilgili bazı hükümler aşamalı bir takvime tabi; ancak nihai düzenlemeyi aktaran haberlerde ayrıntılı tarihler belirtilmiyor.
- Mart 2026: Vietnam’daki Avustralya Ticaret Odasına göre ülkenin Yapay Zekâ Yasası yürürlüğe girdi.
- 23 Nisan 2026: Baker McKenzie, bankacılıkta yapay zekâ kullanımına ilişkin önerilen genelge hakkında analiz yayımladı.
- 30 Eylül 2026: Devlet Bankası Başkanı 53/2026/TT-NHNN sayılı Genelgeyi yayımladı.
- 15 Kasım 2026: Genelge yürürlüğe giriyor.
- 1 Mart 2027: Yürürlük tarihinden önce faaliyet gösteren yapay zekâ sistemlerinin gerekli uyum çalışmalarını tamamlaması gerekiyor.
Bankalar kredi puanlaması, kredi değerlendirmesi, ödeme dolandırıcılığının tespiti, otomatik danışmanlık ve elektronik kimlik kontrollerinde yapay zekâ kullanımını genişletirken yeni kurallar devreye giriyor. Adı açıklanmayan bir kamu bankası yöneticisi, çoğu bankada ödemelerin hâlâ insanlar tarafından gerçekleştirildiğini ve kendi bankasında kredi onaylarının insan incelemesinden geçtiğini söyledi. Bu açıklama, yapay zekâ desteği ile işlemlerin tamamen otomatik yürütülmesinin henüz benimsenmenin aynı aşamasında olmadığını gösteriyor.
Mevcut kurallar, işlem başına 10 milyon VND’yi aşan çevrimiçi işlemler için hesap sahibinin biyometrik doğrulamasını da zorunlu kılıyor. Bu tutar, bireysel müşteriler açısından yüksek riskli yapay zekâ sınıflandırmasının ödeme eşiğiyle aynı; ancak gerekliliklerin amaçları farklı: Biri hesap sahibinin kimliğini doğruluyor, diğeri otomatik sistemin riskini düzenliyor. Haberlerde özerk ödeme düzenlemelerinin her durumda biyometrik doğrulama şartını nasıl karşılayacağı açıklanmıyor.
Bilinmesi Gerekenler
- 53/2026/TT-NHNN sayılı Genelge 15 Kasım 2026’da yürürlüğe giriyor.
- Bireysel müşteriler için işlem başına 10 milyon VND’yi veya günlük 20 milyon VND’yi aşan otomatik ödemeler, yüksek risk sınıflandırmasını devreye sokuyor.
- Kurumsal müşteriler için eşikler işlem başına 50 milyon VND’nin veya günlük 100 milyon VND’nin üzeri.
- Otomatik günlük ödemeler, sağlayıcı limitlerine tabi olmak üzere bireyler için 100 milyon VND, kurumlar için 500 milyon VND ile sınırlı.
- İlgili otomatik kredi sistemleri, 50 milyon VND veya üzerindeki tutarlarda yüksek risk kategorisine giriyor.
- Müşteriler otomatik ödemelere onay vermeli ve bu yetkiyi duraklatabilmeli veya geri alabilmeli.
- İtiraz edilen otomatik kararlar insan incelemesinden geçmeli; sağlayıcılar önemli kararların dayanağını saklamalı.
- Dış kaynak kullanımı kurumların sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor; tedarikçilerin kurum verilerini model geliştirme amacıyla yeniden kullanmak için yazılı onay alması gerekiyor.
- Mevcut yapay zekâ sistemlerinin uyum çalışmalarını 1 Mart 2027’ye kadar tamamlaması gerekiyor; bazı şartlar aşamalı takvime tabi.






