Dört kadından birine ilişkin verinin arka planı
Nepal Sağlık Kuruluşları Araştırması 2021’e atfedilen bir veriye göre Nepal’de yaklaşık her dört kadından biri doğum sırasında bir tür istismara maruz kalıyor. 11 kamu hastanesinde 62.926 kadının katılımıyla yürütülen ayrı bir araştırma, sorunun başka bir boyutunu ortaya koyuyor: Kadınların yüzde 84,3’ü kaygılarını dile getirme fırsatı bulamazken yüzde 80,4’üne gördükleri bakım hakkında yeterli bilgi verilmedi.
İçindekiler
- Dört kadından birine ilişkin verinin arka planı
- En kapsamlı hastane araştırmasının bulguları
- En yüksek risk kimlerle karşı karşıya?
- Bharatpur Hastanesi’nde annelerin anlattıkları
- Rıza ve mahremiyet ölçülebilir eksiklikler
- Şiddet kadınları evde de takip ediyor
- Seti şikâyetleri doğum servislerindeki baskıyı gösteriyor
- Haklar var, ancak reform tartışmaları sürüyor
- Daha uzun doğum izni ayrı bir koruma tartışması
- Öne Çıkanlar
Bu bulgular, çoğu zaman fiziksel şiddet üzerinden yürütülen tartışmaların odağına iletişim, rıza ve onuru yerleştiriyor. Hastaneye ulaşmak, bir kadının mutlaka soru sorabileceği, işlemleri anlayabileceği, mahremiyetini koruyabileceği ya da ihtiyaç duyduğunda yardım alabileceği anlamına gelmiyor.
Kadın, Hukuk ve Kalkınma Forumu’nun (FWLD) 2026 tarihli keşif amaçlı araştırması, tabloyu hastane servislerinin ötesine taşıyor. Araştırmada yedi ilin tamamında 1.680 kadınla anket yapıldı; katılımcıların 560’ı gebelik, doğum ve doğum sonrası dönemlerin her birindendi. Ayrıca 43 sağlık kuruluşunda gözlem gerçekleştirildi. Kadınların yüzde 38,4’ü gebelikte, yüzde 37,9’u doğum sırasında ve yüzde 35,9’u doğumdan sonra şiddete maruz kaldığını bildirdi.
Bu yüzdeler farklı deneyimleri ölçüyor. FWLD bulguları, sağlık kuruluşlarının yanı sıra aile ve topluluk içindeki şiddeti de kapsıyor. Bu veriler, doğum sırasında istismara ilişkin dört kadından birine karşılık gelen oranın doğrudan güncellenmiş hali ya da kadınların yaşam boyu maruz kaldığı şiddete ilişkin ulusal bir tahmin olarak okunamaz.
Bu ayrım, nasıl karşılık verileceği açısından önem taşıyor. Hastanelerde yapılacak reformlar, sağlık çalışanlarının muamelesini ve bakım hizmetlerindeki aksaklıkları ele almalı. Gebelik sırasında ve doğum sonrasında korunma ise evde istismarla karşılaşan kadınlara da ulaşmalı. Nepal’de üreme haklarının anayasal ve yasal olarak tanınmış olması bu sorunların hiçbirini çözmüş değil.
En kapsamlı hastane araştırmasının bulguları
BMC Pregnancy and Childbirth dergisinde yayımlanan çok merkezli yaygınlık araştırması, Nepal’in yedi ilinden altısındaki 11 kamu hastanesinde, Nisan 2017 ile Ekim 2018 arasında kadınları izledi. Araştırmacılar katılımcılar taburcu edilmeden önce onlarla görüştü; doğum ve doğum sonrası dönemdeki deneyimlerini değerlendirdi.
Araştırmaya katılan kadınlardan 53.047’si kaygılarını dile getirme fırsatı bulmadı, 50.593’üne ise verilen bakım hakkında yeterli bilgi sunulmadı. Ayrıca 944 kadın, yani yüzde 1,5’i, doğum sonrası dönemde ödeme yapamadığı için bakım hizmetinin reddedildiğini bildirdi.
Buna karşılık kadınların yüzde 99,2’si doğum sırasında fiziksel, sözlü ya da cinsel istismara uğramadığını bildirdi. Bu bulgu, FWLD etkinliğinde dile getirilen verilerden belirgin biçimde farklı. Etkinlikte kadınların yüzde 23’ünün sözlü istismara ya da saygısız muameleye, yüzde 13,23’ünün ise dövme, tokat atma veya çimdikleme gibi fiziksel kötü muameleye maruz kaldığı belirtilmişti.
Bu tutarsızlık, tüm ölçümleri birbirinin yerine kullanılabilir kabul ederek giderilemez. Hastane araştırmasında belirli bir anket kullanıldı, seçilmiş kurumlar incelendi ve kadınlarla hastanedeyken görüşüldü. Araştırmanın yazarları, görüşmelerin bu ortamda yapılmasının ve katılımcı hastanelerdeki kalite iyileştirme çalışmalarının eksik bildirime yol açmış olabileceği uyarısında bulundu.
FWLD tartışmasında sunulan veriler arasında saygısız hizmet aldığını bildirenlerin oranı yüzde 72,2, mahremiyetin yeterince sağlanmadığı güvensiz hizmet aldığını bildirenlerin oranı yüzde 66,6 ve ihmale maruz kaldığını bildirenlerin oranı yüzde 35,6 olarak verildi. Bu yüzdelerin paydaları ve hesaplama yöntemleri, hastane grubundaki verilerle doğrudan karşılaştırma yapmak için yeterince açıklanmıyor. Bu oranlar toplanmamalı ya da tek bir ulusal oran gibi sunulmamalı.
En yüksek risk kimlerle karşı karşıya?
Veriler, kast ve etnik gruplar arasında deneyimlerin eşitsiz olduğuna tutarlı biçimde işaret ediyor; ancak yaş konusunda tek bir ortak sonuca ulaşmıyor. FWLD tartışmasında 35 yaş ve üzerindeki kadınların obstetrik şiddet açısından daha yüksek risk altında olduğu belirtildi.
Daha geniş hastane grubu ise yaş konusunda bunun tam tersini ortaya koydu. 18 yaş ve altındaki kadınların kötü muamele endeksi puanları, 35 yaş ve üzerindekiler de dahil olmak üzere tüm yaş gruplarından daha yüksekti. Bu endeks yalnızca fiziksel şiddeti ölçmek yerine, bakımın çeşitli göstergelerini tek bir puanda birleştiriyordu.
Farklı katılımcı grupları, tanımlar ve dönemler bu çelişkiyi açıklamaya yardımcı olabilir; ancak araştırma hangi etkenin belirleyici olduğunu ortaya koymuyor. Dolayısıyla yalnızca ileri yaştaki annelere odaklanan bir politika, ergenler arasındaki kırılganlığa ilişkin bulguları göz ardı eder.
Etnik gruplar bakımından hastane araştırmasında Dalit, Müslüman ve Janjati kadınların kötü muamele endeksi puanları Chettri kadınlardan daha yüksekti. FWLD tartışmasında da Müslüman ve Dalit kadınların orantısız biçimde etkilendiği belirtildi. Bu bulgular, personel sayısı, iletişim ve klinik bakım iyileştirmelerinin yanı sıra ayrımcılıkla mücadeleye de odaklanılması gerektiğini gösteriyor.
Bharatpur Hastanesi’nde annelerin anlattıkları
Global Public Health dergisinde 12 Aralık 2024’te çevrimiçi yayımlanan nitel doğum araştırması, Chitwan ilçesindeki Bharatpur Hastanesi’nde yaşanan deneyimleri inceledi. Araştırma daha sonra derginin 2025 cildinde yer aldı. Araştırmacılar, doğumdan beş ila 16 hafta sonra 16 anneyle ayrıntılı görüşmeler yaptı.
Kadınlar, kötü muamele bildirmiş oldukları için özellikle seçilmişti. Bu nedenle araştırma, hastaneyi kullanan tüm kadınlar arasında kötü muamele ve ihmalin ne sıklıkta yaşandığını değil, bunların nasıl deneyimlendiğini açıklıyor. Görüşmeler, kadınların bakım aldığı kurumdan uzakta, katılımcıların evlerinde yapıldı.
Katılımcılar fiziksel ve sözlü istismar, tehdit, ağrılı işlemler, rıza alınmadan uygulanan tedaviler, yetersiz mahremiyet ve ihmal yaşadıklarını anlattı. Araştırmacılar bulguları dört başlık altında topladı: kötü muamele ve onur kırıcı bakım, sağlık sistemindeki kısıtlar, hastanedeki olumsuz kurum kültürü ve güç ile kontrol gösterileri.
Araştırma, bireysel deneyimleri aşırı kalabalık, sınırlı kaynaklar, iş yeri stresi, katı mesleki hiyerarşiler ve hastanede zamanla kabul görmüş uygulamalarla ilişkilendiriyor. Doğuma refakatçiyle girme imkânının kısıtlanması, bazı kadınların doğumu yalnız başına yapmasına ve korku hissetmesine yol açtı.
Araştırmanın sonuçları, yalnızca bireysel uygunsuz davranışların cezalandırılması çağrısının ötesine geçiyor. Doğum sırasında desteğe izin verilmesi, yalnız yapılan doğumların ele alınması ve hastaların onuru ile tercihleri korunurken personelin çalışma koşullarının iyileştirilmesi gerektiğine işaret ediyor. Kaynak yetersizliği kötü bakımın nedenini açıklamaya yardımcı olabilir; ancak tehditleri, aşağılamayı ya da rıza alınmadan tedavi uygulanmasını kabul edilebilir kılmaz.
Rıza ve mahremiyet ölçülebilir eksiklikler
FWLD’nin 2026 tarihli araştırmasında, doğum sırasında ankete katılan kadınların yüzde 14,3’üne kendilerine sunulan hizmetler hakkında hiç bilgi verilmediği saptandı. Yüzde 19,5’i ise sağlık hizmeti sağlayıcılarının soru sorup uygun yanıt alabilecekleri bir ortam oluşturmadığını söyledi.
Gebelik sırasında ankete katılan kadınların yüzde 15,2’si bilgilendirilmiş rızaları alınmadan fiziksel muayene yapıldığını bildirdi. Doğum sonrasında bu oran yüzde 13,8’di. Bilgilendirilmiş rıza, ne yapıldığını bilmeden muayeneden geçmek değil; anlaşılır bir açıklama almayı ve bakımı kabul etme konusunda gerçek bir fırsata sahip olmayı ifade eder.
Doğum sırasında kadınların yüzde 41,1’i vajinal doğum ya da sezaryen dahil doğum yöntemi konusunda kendilerine seçenek veya alternatif sunulmadığını söyledi. Bu bulgu, tüm işlemlerin tıbben gereksiz olduğunu ortaya koymuyor. Doğumla ilgili kararlara katılım sağlanmadığı yönündeki beyanı gösteriyor.
Doğum sırasında kadınların yüzde 25,2’si, doğum sonrasında ise yüzde 27’si mahremiyetlerinin korunmadığını bildirdi. Gandaki’de bu oranlar sırasıyla yüzde 52,5 ve yüzde 56,3’e ulaştı. Gandaki’de doğum sırasındaki oran, araştırmaya katılan doğum grubunun tamamında kaydedilen yüzde 25,2’nin iki katından fazlaydı.
Şiddet kadınları evde de takip ediyor
FWLD araştırmasında, üç dönemin tamamında en yaygın bildirilen şiddet türü duygusal şiddet oldu: gebelik sırasında yüzde 30,7, doğum sırasında yüzde 32,7 ve doğum sonrasında yüzde 30. Fiziksel şiddet bildirenlerin oranı sırasıyla yüzde 4,5, yüzde 3,2 ve yüzde 4,5; cinsel şiddet bildirenlerin oranı ise yüzde 16,1, yüzde 9,5 ve yüzde 16,4 oldu.
Şiddete maruz kaldığını bildiren kadınların yüzde 52,1’i gebelikte, yüzde 44,9’u doğum sırasında ve yüzde 47,8’i doğum sonrasında failler arasında eşlerini saydı. Aile üyeleri ve akrabalar ise sırasıyla yüzde 60, yüzde 64,4 ve yüzde 71,1 oranlarında fail olarak belirtildi. Kadınlar birden fazla fail bildirebildiği için bu kategoriler örtüşüyor.
FWLD İcra Direktörü ve araştırmanın başyazarı Sabin Shrestha, şiddeti evlerde, topluluklarda ve sağlık kurumlarında etkili olan inanç ve ayrımcılıkla ilişkilendirdi.
"Batıl inançlar, geleneksel inanışlar ve cinsiyet ayrımcılığı, buna bir kadının kız ya da erkek çocuk doğurmasına bağlı tercihler de dahil, bu tür şiddete katkıda bulunuyor," dedi.
Ulusal Kadın Komisyonu sözcüsü ve üyesi Krishna Kumari Paudel Khatiwada, erkek çocuk tercihinin süregelen bir ayrımcılık kaynağı olduğunu belirtti.
"Eğitimli aileler bile erkek çocuk tercihi nedeniyle kadınlara ayrımcılık yapmayı sürdürüyor," dedi.
Nepal Polisi, 2024/25 mali yılında saldırıya uğrayıp ardından düşük yapan hamile kadınlarla ilgili 14 şikâyet kaydetti. Bunların 12’si Madhesh’te, birer tanesi Lumbini ve Koshi’deydi. Bunlar kayda geçen şikâyetlerdir; bu tür olayların tamamını yansıtmaz. Shrestha, yakınlara bağımlılığın, vakaların aile içi anlaşmazlık olarak uzlaşmayla sonuçlandırılmasının ve saldırıyla düşük arasında bağlantı kurmanın zorluğunun şikâyette bulunmayı engelleyebileceğini söyledi.
Seti şikâyetleri doğum servislerindeki baskıyı gösteriyor
Sudurpashchim’in en büyük hastanesi olan Seti Eyalet Hastanesi’nde kadın insan hakları savunucularından oluşan ağın ilçe başkanı Ambika Bhandari, azarlama, hakaret içeren dil, doğum sırasında paylama ve hizmetlerde gecikmeyle ilgili şikâyetlerin sürdüğünü anlattı.
Bhandari, doğum yapan iki ya da üç kadının aynı yatağı paylaşmak zorunda kalabileceğini de belirtti. Hastanedeki birçok hizmet yeni bir binaya taşınmış olsa da doğum hizmetlerinin, bu amaç için uygun olmayan eski bir binada sürdüğünü söyledi. Bunlar, bağımsız bir denetimin bulguları değil, tartışma sırasında dile getirilen iddialardır.
Şikâyetler, davranış ve kapasite sorunlarının birbirine bağlı olduğunu gösteriyor. Paylaşılan yataklar ve uygun olmayan mekânlar, sağlık çalışanı hastayla konuşmadan önce bile mahremiyeti tehdit ediyor. Gecikmeler ve sert muamele, doğum sancısının yarattığı sıkıntıyı daha da artırabiliyor.
Doğum sonrası bakımda da başka bir eksiklik görülüyor. 11 hastaneyi kapsayan grupta annelerin yüzde 73,7’sine yenidoğanlardaki tehlike işaretleri konusunda danışmanlık verilmedi; yenidoğanların yüzde 59,9’u taburcu edilirken muayene edilmedi ve yüzde 40,6’sı annenin yanında muayene edilmedi. Bu bulgular, saygılı annelik bakımının doğum odasının ötesine uzanması gerektiğini gösteriyor.
Haklar var, ancak reform tartışmaları sürüyor
Nepal Anayasası, 2018 tarihli Güvenli Annelik ve Üreme Sağlığı Hakları Yasası ve 2018 tarihli Halk Sağlığı Hizmetleri Yasası, annelik ve üreme sağlığı haklarını tanıyor. Hükümet ayrıca Aama Suraksha Programı aracılığıyla devlet hastanelerinde doğum hizmetlerini ücretsiz sunuyor.
Politika ve araştırma geçmişi birkaç on yıla yayılıyor:
- 1998: Nepal, anne ölümlerini azaltmak amacıyla Güvenli Annelik Programı’nı başlattı.
- 2006: Kurumda doğumu ve doğum öncesi ziyaretleri teşvik eden ödemelerle birlikte Nitelikli Doğum Görevlisi politikası onaylandı.
- Nisan 2017-Ekim 2018: Araştırmacılar 11 kamu hastanesinde grup araştırmasını yürüttü.
- 2018: Nepal, güvenli annelik ve üreme sağlığı haklarını tanıyan yasaları yürürlüğe koydu.
- 12 Aralık 2024: Bharatpur’daki nitel araştırma çevrimiçi yayımlandı.
- 2026: FWLD, yedi ilin tamamında gebelik, doğum ve doğum sonrası dönemdeki şiddet ve hak ihlallerini inceledi.
Bharatpur araştırması, 2022 Nepal Demografik ve Sağlık Araştırması’nda doğumların yüzde 79’unun sağlık kuruluşlarında gerçekleştiğinin bildirildiğini aktarıyor. Bu da kurumsal bakımın kalitesini, hastane hizmetlerinden yararlanan küçük bir grubun değil doğumların büyük çoğunluğunun meselesi haline getiriyor.
FWLD, obstetrik şiddetin açıkça tanımlanmasını, doğum sonrası şiddetin suç sayılmasını, faillerin hesap vermesini ve etkilenen kadınlara tazminat ödenmesini öneriyor. Ayrıca saygılı bakımın her tür sağlık kuruluşunda zorunlu kılınması için Güvenli Annelik ve Üreme Sağlığı Hakları Yasası’nın 6(2). maddesinin değiştirilmesini istiyor.
Ayrı bir obstetrik şiddet yasasına ihtiyaç olup olmadığı konusunda görüş ayrılıkları var. Öneriler yasalaşmış değişiklikler değil ve karar için herhangi bir tarih belirtilmedi. Araştırmada ayrıca yasal yaptırımların tek başına hastane kültürünü, personel kısıtlarını ve kötü muamelenin normalleşmesini çözmeyeceği uyarısı yapılıyor.
Daha uzun doğum izni ayrı bir koruma tartışması
Avukat Dipesh Shrestha’nın verdiği bilgiye göre muhalefetteki kadın milletvekilleri, doğum izninin 98 günden altı aya çıkarılmasını isteyen kamu yararına bir önerge kaydetti. Önerge, Temsilciler Meclisi İçtüzüğü, 2073’ün 71. maddesi uyarınca kayda geçirildi.
Önerge, 1,68’lik doğurganlık oranına atıfta bulunarak güvenli annelik ve üreme sağlığına yönelik desteğin güçlendirilmesini savunuyor. Bu doğurganlık verisi, doğum araştırmalarında elde edilmiş yeni bir bulgu olarak değil, önergenin gerekçelerinden biri olarak sunuluyor.
Öneriyi savunanlar, izin süresini Dünya Sağlık Örgütü’nün altı ay boyunca yalnızca anne sütüyle beslenme tavsiyesiyle ilişkilendiriyor. Hastane grubu araştırmasında kadınların yüzde 42,1’ine yalnızca anne sütüyle beslenme konusunda danışmanlık verilmediği saptandı. Bu iki konu birlikte, annelerin emzirmesinin beklenmesiyle bu beklentiyi destekleyecek bilgi ve zamanın sağlanması arasındaki açığı gösteriyor.
Nepal Dalit Kadın Hakları Forumu Başkanı Savitra Ghimire, günlük ücretle çalışanlar dahil olmak üzere kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarındaki istihdamı kapsayacak bir düzenleme çağrısı yapıyor. Ayrıca ücretli iznin finansmanı için özel bir devlet ya da sosyal güvenlik fonu oluşturulmasını öneriyor.
Ghimire’nin kaygısı pratik: Kısa süreli projelerde personel çalıştıran kuruluşlar, izindeki bir anneye ücret ödemek ve işlerini üstlenecek birini işe almak için yeterli kaynağa sahip olmayabilir. Önerilen izin süresi, kimlerin yararlanabileceği ve finansman düzenlemeleri tartışılmaya devam ediyor. Herhangi bir duruşma, oylama ya da uygulama takvimi belirtilmedi.
FWLD tartışmasında sunulan uluslararası veriler, obstetrik şiddetin Asya-Pasifik bölgesinde yüzde 51’i, İtalya ve Belçika’da yaklaşık her beş kadından birini, İspanya’da her üç kadından birini ve Meksika’da yüzde 32,6’yı etkilediğini gösteriyordu. Bu veriler kötü muamelenin yalnızca Nepal’e özgü olmadığını ortaya koyuyor; ancak farklı tanımlar ve araştırma yöntemleri güvenilir bir sıralama yapmayı engelliyor. Nepal’in önündeki acil görev daha somut: Gebelik, doğum ve iyileşme sürecinin tamamında rıza, mahremiyet, iletişim ve korumayı anlamlı biçimde sağlamak.
Öne Çıkanlar
- Nepal Sağlık Kuruluşları Araştırması 2021’e atfedilen bir veriye göre doğum sırasında yaklaşık her dört kadından biri istismara uğruyor.
- 62.926 kadını kapsayan bir araştırma, fiziksel, sözlü ya da cinsel istismar bildirimleri düşük olmasına rağmen iletişimde yaygın aksaklıklar saptadı.
- Araştırmalar yaşa bağlı risk konusunda farklı sonuçlara ulaşırken bazı bulgular dezavantajlı etnik gruplarda kötü muamelenin daha yaygın olduğunu gösteriyor.
- FWLD’nin 2026 tarihli araştırması yalnızca hastanelerdeki istismarı değil, evlerde ve topluluklarda yaşanan şiddeti de kapsıyor.
- FWLD daha açık yasal koruma, zorunlu saygılı bakım ve tazminat talep ediyor.
- Ayrı bir parlamento önergesi doğum izninin altı aya çıkarılmasını istiyor; kapsama ve finansman konuları tartışılmaya devam ediyor.






