Daha fazla altın, ancak daha düşük rezerv değeri
Özbekistan'ın uluslararası rezervleri, düşen altın fiyatlarının gerilemenin büyük bölümünü oluşturmasıyla Eylül 2026'da yaklaşık 5,5 milyar dolar azalarak 1 Ekim itibarıyla yaklaşık 66,6 milyar dolara indi. Merkez Bankasının fiziki altın varlıkları ay içinde artarken, dolar cinsinden değerleri yaklaşık 4,8 milyar dolar düştü.
İçindekiler
- Daha fazla altın, ancak daha düşük rezerv değeri
- Düşen fiyatlar yeni altını nasıl gölgede bıraktı?
- Portföyde altın hâlâ baskın
- Döviz varlıkları hangi kalemlerde azaldı?
- Menkul kıymetlerde çelişkili rakamlar
- Eylül, rezervlerin uzun vadeli seyrinde
- Altın alımları güçlü seyretti
- Madencilik maliyetleri ayrı bir baskı oluşturuyor
- Öne çıkanlar
Açıklanan başlıca rakamlara göre toplam rezervler 66,59 milyar dolar oldu ve bir ayda yüzde 7,7 azaldı. Daha ayrıntılı bir dökümde rezervler 66,58 milyar dolar, düşüş ise 5,54 milyar dolar veya yüzde 7,69 olarak veriliyor. Bir başka açıklamada bakiye 66,6 milyar dolara yuvarlanırken kayıp 5,55 milyar dolar olarak belirtiliyor. Bu farklar temel sonucu değiştirmiyor: Eylül ayında, ağırlıklı olarak altından oluşan rezerv portföyünün değerinde ciddi bir düşüş yaşandı.
Fiziki altın varlıkları yaklaşık 14,1 milyon troy onsdan 14,3 milyon troy onsa yükseldi. Daha kesin rakamlar 14,11 milyon ve 14,34 milyon ons olarak veriliyor; son rakam yaklaşık 446,2 tona karşılık geliyor. Troy ons, değerli metallerin fiyatlandırılmasında yaygın olarak kullanılan ölçü birimidir ve yaklaşık 31,1 grama eşittir.
Döviz varlıkları da 702,8 milyon dolar azalarak yaklaşık 5,92 milyar dolara geriledi. Bu, altının açıklanan değerindeki kayıptan ayrı bir hareketti ve veriler azalmaya hangi işlemlerin yol açtığını ortaya koymuyor.
Bu ayrım önemli. Altın rezervlerinin dolar cinsinden değerinin düşmesi, Merkez Bankasının mutlaka altın sattığı veya eşdeğer miktarda döviz harcadığı anlamına gelmez. Özbekistan, eylül ayını elinde daha fazla altınla kapattı; ancak her bir onsun değeri daha düşüktü.
Düşen fiyatlar yeni altını nasıl gölgede bıraktı?
Ayrıntılı rezerv dökümünde Özbekistan'ın altın varlıklarının 1 Ekim'deki değeri 60,08 milyar dolar olarak veriliyor. Bu, eylül boyunca 4,83 milyar dolar veya yüzde 7,46'lık düşüş anlamına geliyor. Bildirilen bu iki rakama göre altın, toplam rezervlerdeki 5,54 milyar dolarlık düşüşün yaklaşık yüzde 87'sini oluşturdu.
Fiziki altın varlıklarındaki artışı gölgede bırakacak kadar büyük bir fiyat hareketi yaşandı. Altının troy ons fiyatı ağustos sonlarında yaklaşık 4.660 dolar olarak bildirilirken, eylülün ilk yarısında 4.300 ila 4.450 dolar arasında işlem gördü ve ayın ilerleyen günlerinde 4.200 doların altına indi.
Ayrı bir fiyat verisine göre Londra altın sabitleme fiyatı eylülde ons başına 4.188,75 dolar oldu ve ay boyunca yüzde 9 geriledi. Bu gösterge, altını değerlemek ve alım satımını yapmak için kullanılan referans fiyattır. Referans fiyatla rezerv değerlemesinden hesaplanan fiyat arasındaki küçük farklar, ölçümün zamanlamasını ve yöntemini yansıtabilir.
Daha kesin miktar verilerine göre varlıklar 230.000 ons, yani yaklaşık yüzde 1,6 arttı. Daha yuvarlak rakamlar kullanan açıklamada ise artış 200.000 ons olarak veriliyor. Her iki veri de aynı yönü gösteriyor: Altın varlıklarına eklenen miktar, düşen fiyatların etkisini hafifletti ancak değerlemede yaşanan ciddi kaybı önleyemedi.
Altın fiyatının 7 Ekim'de ons başına 4.119 dolar olduğu bildirildi. Bu sonraki fiyat, eylül raporlama döneminin ardından düşüş baskısının sürdüğüne işaret ediyor; ancak ekim ayındaki rezerv bakiyesi değildir ve Özbekistan'ın toplam rezervlerinin 1 Ekim'den sonra ne kadar değiştiğini ortaya koyamaz.
Portföyde altın hâlâ baskın
Ekim başında altın, Özbekistan'ın rezervlerinin yaklaşık yüzde 90,2'sini oluşturuyordu. Bu yoğunlaşma nedeniyle altın fiyatındaki değişiklik, toplam rezerv rakamını diğer küçük varlık gruplarındaki hareketlerden çok daha fazla etkiliyor.
Eylül ayında altının rezervlerdeki payının artıp artmadığı konusunda açıklamalar farklılık gösteriyor. Bir açıklamada önceki ayki pay yüzde 90, 1 Ekim'deki pay ise yüzde 90,2 olarak veriliyor. Bir başka açıklamada payın yüzde 90,2'de sabit kaldığı belirtiliyor. Ekim rakamı bu açıklamalarda tutarlı olsa da aylık değişimin tam boyutu konusunda görüş birliği yok.
Altının payının yükselmesi, dolar cinsinden değerinin düşmesiyle çelişmez. Diğer varlıklar daha hızlı değer kaybederse portföy küçülürken altının payı artabilir. Ayrıntılı veriler, döviz varlıklarının yüzde 10,59 azalırken altının değerinin yüzde 7,46 gerilediğini gösteriyor.
Portföyün bileşimi, toplam rezerv rakamının döviz varlıkları hakkında ne söylediğini de sınırlıyor. Yaklaşık 66,6 milyar dolarlık toplam rezervin yaklaşık 60,1 milyar doları altın, yaklaşık 5,9 milyar doları ise dövizdi. Altın bir rezerv varlığıdır; ancak açıklanan değeri, döviz nakdi ve mevduat bakiyesiyle aynı şey değildir.
Döviz varlıkları hangi kalemlerde azaldı?
Döviz rezervleri eylülde yaklaşık 6,6 milyar dolardan 5,9 milyar dolara gerileyerek yaklaşık yüzde 10,6 azaldı. Daha ayrıntılı veriler, ay sonu bakiyesini 5,92 milyar dolar, düşüşü ise 702,8 milyon dolar olarak veriyor.
Bu hareketin büyük bölümü, diğer bankalardaki nakit ve mevduatlardan kaynaklandı. Bu kalemlerin değeri yaklaşık 629 milyon dolar veya yüzde 12,92 düşerek 4,24 milyar dolara indi. Bu kategoride yabancı ticari bankalardaki mevduatlar yüzde 16,78 azalarak 3,13 milyar dolara geriledi.
Yabancı merkez bankaları ve Uluslararası Para Fonu nezdindeki varlıklar ise ters yönde hareket ederek yüzde 0,34 artışla yaklaşık 1,1 milyar dolara ulaştı. Yayımlanan rakamların yuvarlanmış olması nedeniyle iki mevduat bakiyesinin toplamı 4,24 milyar dolar değil, 4,23 milyar dolar ediyor.
Bu karşıtlık, azalmanın tüm döviz kategorilerine eşit şekilde yayılmak yerine belirli varlıklarda yoğunlaştığını gösteriyor. Ancak bu durum tek başına değişikliklerin ödemelerden, hesaplar arası aktarımlardan, kur değerleme etkilerinden veya başka işlemlerden kaynaklanıp kaynaklanmadığını ortaya koymuyor. Bu hareketleri açıklayan bir işlem dökümü yayımlanmadı.
Özel Çekme Hakları (SDR) cinsinden varlıklar 571 milyon dolar olarak bildirildi. SDR'ler, IMF tarafından oluşturulan ve değeri başlıca para birimlerinden oluşan bir sepete göre belirlenen uluslararası rezerv varlıklarıdır. Fiziki altından ve ticari bankalardaki olağan mevduatlardan farklıdır.
Menkul kıymetlerde çelişkili rakamlar
En büyük görüş ayrılığı uluslararası menkul kıymetlerle ilgili. Bir açıklamada bu varlıkların eylül boyunca değişmeyerek 1,8 milyar dolarda kaldığı ve toplam rezervlerin yaklaşık yüzde 2,5'ini oluşturduğu belirtiliyor.
İki daha ayrıntılı açıklamada ise bu varlıkların 1,69 milyar dolara gerilediği bildiriliyor. Bu açıklamalara göre yaklaşık 1,77 milyar dolardan 73,7 milyon dolarlık, yuvarlanmış ifadeyle 74 milyon dolarlık düşüş yaşandı. Ayrıntılı verilerde azalış yüzde 4,18 olarak veriliyor.
Başlangıç bakiyesinin yuvarlanması, 1,8 milyar dolar ile 1,77 milyar dolar arasındaki farkı açıklayabilir. Ancak portföyün değişmediğini söylemekle ay boyunca yaklaşık 74 milyon dolar azaldığını belirtmek birbirinden farklı açıklamalardır. Merkez Bankasının rezervlerine ilişkin 1 Ekim tarihli dökümde yabancı menkul kıymetlerin bilançoda 1,69 milyar dolar olduğu ve eylül ayında 73,7 milyon dolar, yani yüzde 4,18 gerilediği belirtiliyor. Bu veri, değişmediği yönündeki açıklamadan ziyade düşüşü destekliyor.
Açıklanan pay oranı da dikkatle değerlendirilmeli. 1,69 milyar dolarlık menkul kıymet portföyünün 66,58 milyar dolarlık toplam rezerve oranı yaklaşık yüzde 2,54'tür ve ayrıntılı açıklamayla örtüşür. Buna karşılık 1,8 milyar doların 66,59 milyar dolara oranı yaklaşık yüzde 2,7'dir; bu, değişmediğini söyleyen açıklamadaki yaklaşık yüzde 2,5 oranından yüksektir.
Ayrıntılı açıklamada, menkul kıymetlerin değerleri düşmesine rağmen toplam rezervler daha hızlı gerilediği için rezervlerdeki paylarının yüzde 2,45'ten yüzde 2,54'e yükseldiği belirtiliyor. Bir başka açıklamada ise yılın daha önceki bir döneminde daha büyük bir düşüş yaşandığı; portföyün temmuzda 2,86 milyar dolardan 1,76 milyar dolara indiği ve ağustosta çok az değiştiği ifade ediliyor.
Eylül, rezervlerin uzun vadeli seyrinde
Eylül ayındaki kayıptan önce 2026'da önemli hareketler yaşandı. Rezervler yıla 66,3 milyar dolarla başladı, 1 Mart'ta bildirilen 77,1 milyar dolarlık zirveye ulaştı ve eylül ayındaki düşüşten önce yaklaşık 72,1 milyar dolardı.
Önemli tarihler, son bakiyenin bu süreçteki yerini gösteriyor:
- 1 Ocak 2026: Toplam rezervler yaklaşık 66,3 milyar dolardı.
- 1 Mart: Rezervler bildirilen 77,1 milyar dolarlık zirveye ulaştı.
- Ağustos sonu: Rezervler yaklaşık 72,1 milyar dolar, altın varlıkları ise yaklaşık 14,1 milyon ons düzeyindeydi.
- 1 Ekim: Rezervler yaklaşık 66,6 milyar dolar, altın varlıkları ise yaklaşık 14,3 milyon ons düzeyindeydi.
- 7 Ekim: Altının ons fiyatı, eylül ayı kapanış referans değerinin altında, 4.119 dolar olarak bildirildi.
1 Ekim itibarıyla rezervler, yıl başındaki seviyesinin yalnızca yaklaşık yüzde 0,4 üzerindeyken mart zirvesinin yüzde 13,6 altındaydı. Yuvarlanmış 77,1 milyar dolar ve 66,6 milyar dolarlık bakiyeler esas alındığında zirveden düşüş yaklaşık 10,5 milyar dolar oldu.
Yıllık karşılaştırma ise farklı bir tablo ortaya koyuyor. Rezervler, bir yıl önce kaydedilen yaklaşık 55 milyar doların 11,6 milyar dolar veya yüzde 21,1 üzerindeydi. Altının değeri 44,2 milyar dolardan 60,1 milyar dolara yükselirken fiziki altın varlıkları 11,6 milyon onstan 14,3 milyon onsa çıktı; bu, yaklaşık 85 tonluk artış demek.
Buna karşılık döviz rezervleri yıl boyunca yüzde 41,7 azalarak 10,2 milyar dolardan 5,9 milyar dolara geriledi. Dolayısıyla toplam rezervlerdeki yıllık artış, aradaki keskin farklılığı gizliyor: Altın rezervleri büyürken döviz bakiyesi küçüldü.
Altın alımları güçlü seyretti
Dünya Altın Konseyinin 6 Ekim 2026 tarihli güncellemesinde Özbekistan, ocak-ağustos döneminde altın alımı bildiren merkez bankaları arasında üçüncü sırada yer aldı. Ülke bu sekiz ayda yaklaşık 50 ton altın ekleyerek Polonya'nın (98 ton) ve Çin'in (80 ton) ardından geldi. Kazakistan ise yaklaşık 36 ton ekledi.
Bu sıralama, ülkelerin toplam altın rezervlerini değil, dönem içinde bildirilen alımları ölçüyor. Özbekistan ağustosta 8 ton altın alarak varlıklarını yaklaşık 439 tona çıkardı. Bu rakam, ağustos sonundaki 14,11 milyon troy ons düzeyindeki rezerv miktarıyla genel olarak örtüşüyor.
Dünya genelindeki merkez bankaları ağustosta net 39 ton altın alıcısı oldu. Özbekistan'ın 8 tonluk alımı, bu net toplamın yaklaşık beşte birine karşılık geliyor. Ancak küresel net rakam alım ve satımları bir araya getirir ve brüt alımların tamamını göstermez.
Eylül ayı rezerv verileri, Konseyin ocak-ağustos karşılaştırmasının ötesine uzanan bir tablo sunuyor. Varlıklar 1 Ekim itibarıyla yaklaşık 446,2 tona yükseldi; bu, ağustos ayı için yuvarlanmış bakiyenin yaklaşık 7 ton üzerindeydi. Stoktaki artış, birikimin sürdüğüyle tutarlı olsa da rezerv toplamları alım ve satımların eksiksiz kaydını sunmuyor.
Ulusal İstatistik Komitesine atfedilen ayrı verilere göre Merkez Bankasının kıymetli metal satışları ocak-eylül döneminde 2,8 milyar dolar oldu; bu, 2025'in aynı dönemine kıyasla neredeyse üç kat daha düşük. 2025 için kesin karşılaştırma rakamı verilmedi. Satışlar ile rezerv stokundaki artış aynı anda gerçekleşebilir; ancak brüt satışlar, altın varlıklarındaki net değişimin ölçüsü olarak değerlendirilmemeli.
Madencilik maliyetleri ayrı bir baskı oluşturuyor
Altının Özbekistan açısından önemi, Merkez Bankasının portföyünün ötesine uzanıyor. Kept danışmanlık şirketinin değerlendirmesine göre Navoi Madencilik ve Metalürji Şirketi'nin üretimi 2025'te yüzde 2,1 artarak 3,157 milyon onsa çıktı; Newmont ve Barrick'te ise üretim geriledi.
Üretim artışına maliyetlerdeki yükseliş eşlik etti. NMMC'nin sürdürülebilir üretim maliyeti ölçütü yüzde 38,7 artarak ons başına 1.358 dolara ulaştı. Bu ölçüt yalnızca metalin çıkarılmasının anlık maliyetini değil, üretim giderleri ile faaliyetlerin sürdürülmesi için gereken harcamaları da kapsıyor.
Kept, artışı altın fiyatlarına bağlı telif ücretlerine, daha fazla malzeme çıkarılmasına ve sarf malzemelerindeki enflasyona bağladı. NMMC, açıklanan maliyet ölçütünde Newmont ve Barrick'in altında kalırken Agnico Eagle'ın biraz üzerine çıktı. Maden portföyleri ve raporlama yöntemlerindeki farklılıklar, verimliliğin doğrudan karşılaştırılmasını sınırlıyor.
Bu üretim verileri 2025'e, rezervlerdeki düşüş ise Eylül 2026'ya ilişkin. Bu nedenle madencilik maliyetlerinin rezerv kaybına yol açtığının kanıtı olarak değerlendirilmemeli. Veriler, altına ilişkin iki ayrı risk alanını gösteriyor: Merkez Bankasının varlıkları piyasa değerlemelerine göre dalgalanırken üreticiler değişen faaliyet maliyetleriyle karşılaşıyor.
Daha sonraki bir rezerv bakiyesi veya açıklanacağı tarih belirtilmedi. Yalnızca 7 Ekim tarihli fiyat, eylül ayından sonra rezervlere ne olduğunu belirlemeye yetmiyor. Buna karşılık 1 Ekim tarihli rezerv dökümü, menkul kıymet varlıklarının eylülde 73,7 milyon dolar azaldığını gösteriyor.
Öne çıkanlar
- Özbekistan'ın rezervleri Eylül 2026'da yaklaşık 5,5 milyar dolar azalarak yaklaşık 66,6 milyar dolara geriledi.
- Fiziki altın varlıkları yaklaşık 14,34 milyon troy onsa yükselmesine karşın altının değeri yaklaşık 4,8 milyar dolar düştü.
- Döviz rezervleri 702,8 milyon dolar azalarak yaklaşık 5,92 milyar dolara indi.
- Altın toplam rezervlerin yaklaşık yüzde 90,2'sini oluşturduğundan, açıklanan bakiye altın fiyatına yüksek ölçüde duyarlı.
- 1 Ekim tarihli rezerv dökümünde yabancı menkul kıymetler 1,69 milyar dolar olarak veriliyor; bu varlıklar eylülde 73,7 milyon dolar azalırken rezervlerdeki payları yüzde 2,45'ten yüzde 2,54'e yükseldi.
- Toplam rezervler bir yıl öncesinin yüzde 21,1 üzerinde, ancak Mart 2026 zirvesinin yüzde 13,6 altındaydı.
- Özbekistan, Ocak-Ağustos 2026 döneminde altın alımı bildiren merkez bankaları arasında üçüncü sırada yer aldı.






