Özbekistan’da Sık Ekim ve Makineler Verimi Artırdı: 5,002 Milyon Ton Pamuk Hasat Edildi

10 dakikalık okuma
Uzbekistan Harvests 5.002 Million Tonnes of Cotton as Denser Planting and Machines Lift Yields

Neredeyse aynı alandan bir milyon ton daha fazla

Tarım Bakanlığı verilerine göre Özbekistan, 2026’da 5,002 milyon ton kütlü pamuk hasat ederek 4,5 milyon tonluk sözleşmeli üretim hedefini 502 bin ton aştı. Hasat, 1991’deki bağımsızlıktan bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Artışın büyük bölümü ekim alanının genişlemesinden değil, verimin yükselmesinden kaynaklandı.

İçindekiler
  1. Neredeyse aynı alandan bir milyon ton daha fazla
  2. Hasat bu noktaya nasıl geldi?
  3. Hektar başına daha fazla bitki
  4. Yeni çeşitler ve Sincan yöntemlerinin daha yaygın kullanımı
  5. Hasadı hızlandırmak için ürünün hazırlanması
  6. Ürünün yüzde 85’ini makineler topladı
  7. Mentorlar ve finansman, verimi düşük çiftlikleri destekledi
  8. Verim ve üretimin en yüksek olduğu yerler
  9. Su tasarrufu ve kitlesel seferberliğin sona ermesi
  10. Fabrikalar için daha fazla pamuk, 2027 için daha yüksek hedef
  11. Öne Çıkanlar

Pamuk ekili alan, 2025’teki 876 bin hektara kıyasla 890 bin hektar oldu. Üretim 3,986 milyon tondan 1,016 milyon ton artarak yaklaşık yüzde 25,5 yükseldi; ekili alan ise yalnızca yüzde 1,6 büyüdü. Ortalama verim hektar başına 45,5 sentnerden 56,2 sentnere çıktı.

Bir sentner 100 kilograma eşittir; dolayısıyla yeni ortalama, çiftçilerin hektar başına 5,62 ton pamuk topladığı anlamına geliyor. Bu rakam bir yıl önce 4,55 tondu. Kütlü pamuk, lif ve tohumları birlikte içeren hasat edilmiş üründür. İplik ya da kumaşa dönüştürülebilmesi için önce işlenerek lifinin ayrılması gerekir.

Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, 4 Kasım tarihli mesajında tarım işçilerini kutladı; rekor hasada ilişkin haberlerde duyuru tarihi 5 Kasım olarak da verildi. Ekim, tohum, makine ve tarımsal destek alanlarındaki değişikliklere dikkat çeken Mirziyoyev’in yanı sıra bakanlık da artışın arkasındaki sekiz pratik etkeni sıraladı.

Tarihsel karşılaştırma, bu başarının sınırlarını net biçimde ortaya koyuyor. Özbekistan, bağımsızlıktan önce, 1990’da 1,83 milyon hektardan 5,058 milyon ton üretmişti. 2026 hasadı bu miktardan yalnızca 56 bin ton daha azdı ve yarısından küçük bir alanda yetiştirildi. Hektar başına verim, 1990’da kaydedilen 27,6 sentnerin iki katından fazlasına çıktı.

Hasat bu noktaya nasıl geldi?

Özbekistan’ın son dönem üretim rakamları, uzun süre çok daha düşük seyreden verimlerin ardından keskin bir hızlanma yaşandığını gösteriyor. 1990 ile 2018 arasında hektar başına verim 20,6 ile 27,6 sentner arasında değişti. 2023’e gelindiğinde 36,6 sentnere ulaştı.

Başlıca üretim ve politika dönüm noktaları, bu yılki hasadın söz konusu değişimdeki yerini ortaya koyuyor:

  • 1990: Özbekistan, 1,83 milyon hektardan 5,058 milyon ton hasat etti.
  • 2018: Üretim, 1,071 milyon hektardan 2,31 milyon tona gerilerken hektar başına verim 21,6 sentner oldu.
  • Mart 2020: Mirziyoyev, o yılın hasadından başlayarak kütlü pamukta devlet siparişini kaldıran kararı imzaladı.
  • 2024: Çiftçiler, 1,004 milyon hektardan 3,181 milyon ton hasat etti; hektar başına verim 31,7 sentner oldu.
  • 2025: Üretim, 876 bin hektardan 3,986 milyon tona ulaştı.
  • 2026: Üretim, 890 bin hektardan 5,002 milyon tona yükseldi; hektar başına verim 56,2 sentner oldu.
Reklam

Hektar başına daha fazla bitki

Tarım Bakanlığı, sonucun arkasındaki sekiz etken arasında ilk sıraya ekim düzenindeki değişiklikleri koydu. Çiftçiler, daha önce kullanılan 90 ve 60 santimetrelik düzenleri tamamen bırakarak 76 santimetre esasına dayalı tek ve çift sıra ekime geçti.

76’a 10 santimetre olarak tanımlanan çift sıra düzeninde hektar başına 220 bin ila 240 bin bitki yetiştirildi. Tek sıra düzende bu sayı 160 bin ila 180 bin olurken, önceki uygulamalarda hektar başına 80 bin ila 110 bin bitki bulunuyordu. Böylece çiftçiler aynı tarla sınırları içinde çok daha fazla pamuk bitkisi yetiştirdi.

Ekim dağılımında çift sıra 670 bin 700 hektarı, yani alanın yaklaşık yüzde 75’ini kapsadı. Tek sıra ekim ise 218 bin 800 hektarda, yaklaşık yüzde 25’lik alanda uygulandı. Bu rakamların toplamı 889 bin 500 hektar; bu da yuvarlanmış ulusal toplam olan 890 bin hektarla uyumlu.

Daha sık ekim, tohum ve lif içeren kozalakların her hektardaki potansiyel sayısını artırıyor. Bu yoğunluğun yönetimi suya, besin maddelerine ve ürünün durumuna dikkat etmeyi gerektiriyor. Bakanlık, ekim düzenindeki değişiklikleri; bitki yoğunluğu, ürün yönetimi, gübreleme, olgunlaşma, koruma bölgeleri, tarla yönetimi, mevzuata uyum ve tarlaların ekolojik açıdan temiz tutulmasını kapsayan önerilerle destekledi.

Yeni çeşitler ve Sincan yöntemlerinin daha yaygın kullanımı

Bakanlığa göre, koza kurduna ve herbisitlere dayanıklı yabancı pamuk çeşitleri 603 bin 800 hektara ekildi ve toplam alanın yüzde 68’ini oluşturdu. Yüksek kaliteli lif veren, erkenci yerel çeşitler ise 285 bin 700 hektarda, yani alanın yüzde 32’sinde yetiştirildi.

Koza kurdu, pamuk kozalarına zarar veren bir böcek zararlısıdır. Dayanıklılık, bitkilerin bu tehdide karşı koymasına yardımcı olurken herbisit dayanıklılığı, çeşidin yabani otları kontrol etmek için kullanılan belirli kimyasallara tolerans göstermesini sağlar. Erkenci çeşitler ürünü daha kısa sürede olgunlaştırabilir ve çiftçilerin hava koşulları kötüleşmeden hasadı planlamasına yardımcı olabilir.

Çiftçiler, Sincan ekim yöntemini 305 bin 200 hektarda kullandı; bu, bir önceki yıla göre 124 bin hektarlık artış anlamına geliyor. Önceki alan 181 bin 200 hektardı; dolayısıyla yöntemin kullanımı yaklaşık yüzde 68 genişledi.

Araştırmacılar çöl koşullarına, aşırı sıcağa ve tuzlu ya da kumlu topraklara uygun çeşitler geliştirmeyi ve denemeyi de sürdürüyor. Buhara bölgesinin Alat ilçesindeki çalışmalar, zorlu yetiştirme koşullarında üretimi desteklemeyi amaçlıyor. Gelecek yıl ekilecek tohumluklar için ayrılan pamuk bitkilerinin, tohumlarının sağlıklı gelişmesi için doğal olarak tam olgunluğa erişmesi gerekiyor.

Reklam

Hasadı hızlandırmak için ürünün hazırlanması

Bakanlık, pamuğun sıcakla, su kıtlığıyla ve zararlılarla başa çıkmasına yardımcı olmak için borik asit, aspirin, maya ve silisyum gübresi kullanıldığını belirtti. Bakanlık ayrıca ürünü olgunlaştırmak ve tarlaları makineyle hasada hazırlamak için eşgüdümlü bir program uygulandığını bildirdi.

Yaprak döktürme ve kurutma işlemleri üç aşamada gerçekleştirildi. Yaprak döktürme, yaprakları uzaklaştırarak pamuğun daha kolay toplanmasını ve hasada daha az yaprak karışmasını sağlar. Kurutma ise bitki dokusunu kurutarak tarlayı hasada hazırlar.

Önce koza açılmasını hızlandırmak için etefon kullanıldı. İkinci aşamada hafif yaprak döktürücüler uygulandı; üçüncü aşamada ise koza açılmasını desteklemek ve toplamayı hızlandırmak amacıyla dikuvat dâhil daha güçlü ürünler ve kurutucular kullanıldı.

Uygulamanın amacı, ürünün daha büyük bölümünü aynı anda hasada hazır hâle getirmekti. Bakanlığa göre bu sayede makineler tek geçişte hasat yapabildi ve toplama dönemi iki aydan bire indi. Mirziyoyev, iklim değişikliğiyle bağlantılı zorluklara rağmen ana ürünün yağışlar ve kötü hava koşulları başlamadan toplandığını söyledi. Bazı bölgelerde toplama sürdü; gelecek ekim dönemi için tohum hazırlamak üzere ayrılan pamuk da bu kapsama girdi.

Ürünün yüzde 85’ini makineler topladı

Mirziyoyev, 3 binden fazla pamuk toplama makinesinin 30 ila 35 günde hasadın yüzde 85’ini topladığını söyledi. Tarım Bakanlığının sonuca katkı sağlayan sekiz etkene ilişkin açıklamasında ise 2 bin 800 makineden söz edildi. İki açıklamada da makine sayıları arasındaki fark izah edilmedi.

Cumhurbaşkanına göre Cizzak ve Sirderya’da hasadın tamamı mekanize edildi. Ulusal ölçekte, yaklaşık 5 milyon tonluk hasadın yüzde 85’i, makinelerle kabaca 4,25 milyon ton kütlü pamuk toplandığı anlamına geliyor.

Özbekistan Cumhurbaşkanı, elde edilen sonuç dolayısıyla çiftçileri ve tarım işçilerini kutladı:

Bu, sıkı çalışmanız, cesaretiniz ve azminizle kazanılmış gerçekten tarihî bir zaferdir,

Mirziyoyev ayrıca dijital sistemlerin, dronların ve diğer teknolojilerin hasat maliyetlerini yarıya indirmeye yardımcı olduğunu belirtti. Toplamanın hızlanması, ürünü kaldırmak için gereken süreyi ve çok sayıda mevsimlik işçiye duyulan ihtiyacı azalttı. Çok daha büyük bir hasadı yönetmek zorunda olan çiftlikler için makine programı, tarladaki yüksek üretimi ürünün zamanında toplanabilmesiyle buluşturdu.

Reklam

Mentorlar ve finansman, verimi düşük çiftlikleri destekledi

Hektar başına 50 ila 60 sentner üreten deneyimli çiftçiler ve tarım kümeleri, 2025’te ortalama verimi 30 sentnerin altında kalan 4 bin 658 çiftçiye mentorluk yaptı. Tarım kümeleri, pamuk yetiştiriciliğini işleme ve tekstil üretimiyle buluşturuyor.

Programda her beş çiftçiye bir mentor görevlendirildi. Öneriler ve tarla çalışmaları Dijital Tarım platformu üzerinden takip edilirken, özel Mentor Defteri’nde pratik beceriler, tarla koşulları, verilen görevler ve sonuçlar kaydedildi. Bu yaklaşımla, verimi düşük çiftliklere çok daha iyi sonuçlar alan üreticilerden öğrenmeleri için düzenli bir yol sunuldu.

Bakanlık, 2026 pamuk hasadı için sağlanan 12 trilyon sumluk imtiyazlı kredi dâhil olmak üzere, tarımsal çalışmaları zamanında sağlanan finansmanın desteklediğini belirtti. Bu krediler, olağan ticari kredilerden daha elverişli koşullar sunarak çiftçilerin ihtiyaç duydukları zamanda girdi ve tarla çalışmaları için ödeme yapmasına yardımcı oluyor.

Çiftçilere, borsada işlem görerek satılan her ton pamuk için 1 milyon sum sübvansiyon da verildi. Toplam sübvansiyon ödeneği 2,4 trilyon suma ulaştı; bu, 1,8 trilyon suma kıyasla 600 milyar sumluk, yaklaşık üçte bir oranında artış demek.

Mirziyoyev, hasat başarısını Pamuk Konseyi’nin kurulmasına, ödeme disiplininin iyileştirilmesine, sübvansiyonlarda yapılan değişikliklere ve bir sigorta sisteminin oluşturulmasına bağladı. Pamuk üreticilerinin 2026’da toplam 13 trilyon ila 14 trilyon sum net kâr elde etmesini beklediğini söyledi. Bu rakam, masraflar çıkarıldıktan sonraki kazanca ilişkin bir tahmin olarak kaldı.

Verim ve üretimin en yüksek olduğu yerler

Cumhurbaşkanının mesajına göre yaklaşık 400 bin hektarda ortalama verim hektar başına 70 sentner oldu. Yaklaşık 70 bin hektarda 100 ila 110 sentner, yani hektar başına 10 ila 11 ton ürün alındı. Yaklaşık bin çiftlik ve kümede ortalama verim en az 100 sentnere ulaştı.

Pahtakor ilçesinden Anorboy Eşmatov ile Curkurgan ilçesinden Ulugbek Supiyev, hektar başına 110 sentner verim elde etti. Cizzak, Harezm, Buhara, Nevai ve Sirderya bölgelerinde ortalama verim 60 sentneri aştı.

Toplam üretimde ilçeler arasında Koşon, 110 bin tonla ilk sırada yer aldı. Onu 105 bin tonla Mirişkor, 95 bin tonla Kasbi, 90 bin tonla Nişan ve 85 bin tonla Mirzaçöl izledi. Bu toplamlar her ilçenin hasat büyüklüğünü, verim ise hektar başına ne kadar pamuk alındığını gösteriyor.

Aral Gölü’nün çekilmesiyle bağlantılı su kıtlığına ve tuzlu topraklara rağmen Karakalpakistan’da 400 bin tondan fazla üretim yapıldı. Mirziyoyev, buradaki verimin önceki yıllara kıyasla hektar başına 10 ila 15 sentner arttığını söyledi; bu, her hektardan 1 ila 1,5 ton daha fazla ürün alındığı anlamına geliyor.

Reklam

Su tasarrufu ve kitlesel seferberliğin sona ermesi

Mirziyoyev, su tasarrufu sağlayan teknolojileri örnek göstererek, pamuk üretiminde artık 1990’lara kıyasla yarı yarıya daha az su kullanıldığını söyledi. Konuşmasında bu karşılaştırmanın nasıl hesaplandığını açıklamadı. Pamuk sulamasında geçmişte Aral Gölü’nü besleyen nehirlerden su çekilmesi, gölün ciddi ölçüde küçülmesine katkıda bulunmuştu.

Cumhurbaşkanı, son yıllarda pamuk ekim alanının da yüzde 38 azaldığını söyledi. Bu uzun dönemli karşılaştırmanın yanında, 2025 ile 2026 arasındaki küçük artış da dikkat çekiyor. 2000’de yaklaşık 1,4 milyon hektardan kabaca 3 milyon ton ürün alınırken, 2026’da 890 bin hektardan 5 milyon tonun biraz üzerinde üretim yapıldı.

İşgücü düzenlemeleri de arazi kullanımıyla birlikte değişti. 2020’de devletin pamuk siparişinin kaldırılmasıyla eski alım sistemi sona erdi; yerini pamuk ve tekstil kümeleriyle yapılan sözleşmeli ilişkiler ve borsalarda satış olanakları aldı. 2026 için belirlenen 4,5 milyon tonluk hedef dâhil olmak üzere üretim tahminleri ve sözleşmeli hedefler uygulanmayı sürdürdü.

Uluslararası Çalışma Örgütü, 1 Mart 2022’de 2021 pamuk üretim döneminde örgütlü çocuk işçiliğinin ve zorla çalıştırmanın sona erdiğini duyurdu. Yaklaşık 11 bin görüşmeye dayanan izleme çalışmasında, pamuk toplayıcılarının yüzde 99’unun gönüllü çalıştığı tespit edildi.

Cotton Campaign, 10 Mart 2022’de küresel boykot çağrısını kaldırdı. Bu karardan önce 331 marka ve şirket, Özbek pamuğunu kullanmayacağına söz vermişti. Zorlamaya ilişkin münferit vakalar dâhil olmak üzere işçi haklarıyla ilgili kaygılar sürerken, mekanizasyon da pamuk toplamak için çok sayıda kişiyi işe alma ihtiyacını daha da azalttı.

Fabrikalar için daha fazla pamuk, 2027 için daha yüksek hedef

Tarım Bakanlığı, daha büyük hasadın iplik, kumaş ve hazır giyim üretiminde iç üretimin genişlemesini destekleyebileceğini söyledi. Pamuğun Özbekistan’da işlenmesi, tarımsal ürünü hasat dönemi sonrasında da devam eden sanayi istihdamına bağlıyor.

Ulusal İstatistik Komitesine göre tekstil ihracatı, 2026’nın ilk sekiz ayında 2,1 milyar dolara ulaştı ve ülke ihracatının yüzde 9,4’ünü oluşturdu. ABD Tarım Bakanlığı, tekstil ve hazır giyim sektörünün gayrisafi yurt içi hasılaya katkısını yaklaşık yüzde 3, sektördeki istihdamı ise yaklaşık 600 bin kişi olarak hesaplıyor.

Dünya Bankası verileri, tekstil sektöründe istihdamın 2018’deki 188 binden 2024’te yaklaşık 600 bine çıkarak üç kattan fazla arttığını gösteriyor. Ülkede üretilen pamuğun artması, fabrikalara işleyecek daha fazla ham madde sağlıyor.

Mirziyoyev, 2027 için ulusal verim hedefini hektar başına 65 ila 70 sentner, yani 6,5 ila 7 ton olarak belirledi. Bu aralığa ulaşmak için 2026’daki 56,2 sentnerlik ortalamadan yaklaşık yüzde 16 ila 25 daha fazla verim alınması gerekecek. Planlanan önlemler arasında verimli tohum çeşitleri, tarım dronları, su ve enerji tasarrufu sağlayan teknolojiler ile yapay zekâ yer alıyor.

Dünya Pamuk Günü dolayısıyla Taşkent’te düzenlenen forumda 30’dan fazla ülkeden bilim insanları ve uzmanlar, Özbekistan’da bir Dünya Pamuk Merkezi kurulmasını da önerdi. Bu öneri, temel başarısı ölçülebilir olan bir hasadın ardından geldi: Bir önceki yılla neredeyse aynı alandan çok daha fazla pamuk üretildi.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Özbekistan, 2026’da 5,002 milyon ton kütlü pamuk hasat ederek 1991’deki bağımsızlıktan bu yana en yüksek üretim seviyesine ulaştı.
  • Üretim 2025’e kıyasla yaklaşık yüzde 25,5 artarken ekili alan yalnızca yüzde 1,6 genişledi.
  • Ortalama verim hektar başına 56,2 sentnere, yani 5,62 tona ulaştı.
  • Tarım Bakanlığına göre daha sık ekim, yeni çeşitler, ürünün eşgüdümlü biçimde hasada hazırlanması, mentorluk ve finansman artışa katkı sağladı.
  • Mirziyoyev, makinelerin hasadın yüzde 85’ini 30 ila 35 günde topladığını söyledi.
  • 2027 verim hedefi hektar başına 65 ila 70 sentner. Dronların ve su ile enerji tasarrufu sağlayan teknolojilerin daha yaygın kullanılması planlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir