Yaklaşık her on kişiden yedisi birden fazla yoksunlukla karşı karşıya
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) 8 Ekim 2026'da yayımladığı rapora göre Myanmar'da yaklaşık 17,9 milyon kişi çok boyutlu yoksulluk içinde yaşarken 19,5 milyon kişi de yoksulluğa düşme riski taşıyor. Bu tahminler bir arada, nüfusun yaklaşık yüzde 68'ine karşılık gelen 37,4 milyon kişinin para sıkıntısının ötesine geçen zorluklarla karşı karşıya olduğunu gösteriyor.
İçindekiler
- Yaklaşık her on kişiden yedisi birden fazla yoksunlukla karşı karşıya
- Yoksulluk ölçümü neleri kapsıyor?
- Rakhine'de yaygın yoksulluk ve derin yoksunluk bir arada
- Yoksulluk oranları tablonun tamamını göstermiyor: Yangon örneği
- Ekonomik şoklar hanelerin yarısından fazlasını etkiliyor
- Seller tükenmiş kaynaklar üzerindeki baskıyı artırıyor
- Gündelik işlerde çalışanlar ve yerinden edilmiş aileler daha büyük risk altında
- Gençlerin ülkeyi terk etmesi toparlanma üzerindeki baskıyı artırıyor
- Önceki küresel endeks neden doğrudan bir eğilim çizgisi oluşturmuyor?
- Şokların kronolojisi ve UNDP'nin talep ettiği müdahale
- Öne Çıkan Noktalar
UNDP'nin Yoksunluk Katmanları raporu, hâlihazırda çok boyutlu yoksulluk yaşayanların oranını yüzde 32,6 olarak veriyor. Raporda sağlık, eğitim ve yaşam standartlarındaki örtüşen dezavantajlar; hanelerin sağlık hizmetlerine, uygun konuta, temiz suya ve sanitasyona erişip erişemediği de dahil olmak üzere inceleniyor.
Yoksulluk ile yoksulluk riski arasındaki ayrım önemli. Risk altında sayılan 19,5 milyon kişinin tümü bugün çok boyutlu yoksul olarak sınıflandırılmıyor. Bu grup, ellerinde kalan kaynakların yeni bir hastalığa, iş kaybına, yerinden edilmeye ya da afete dayanmak için yetersiz kalabileceği geniş bir nüfusu temsil ediyor. Risk altındaki bu grubun nüfusu, hâlihazırda yoksul olarak sınıflandırılanlardan yaklaşık 1,6 milyon daha fazla.
Ölçülen çok boyutlu yoksulluğun yüzde 80'inden fazlası sağlık ve yaşam standardı eksikliklerinden kaynaklanıyor. Bu da bulguların, yoksunluğu yalnızca gelir sorunu olarak ele almak yerine hizmetlere erişim ve insana yakışır yaşam koşullarını merkeze koyduğunu gösteriyor.
BM Genel Sekreter Yardımcısı ve UNDP Asya-Pasifik Bölge Direktörü Kanni Wignaraja, bulguların yaşanan zorlukların ülkenin toparlanma kapasitesine zarar verdiğini gösterdiğini söyledi.
Myanmar'da insan gelişiminin özünü aşındıran derin bir yoksulluğa tanık oluyoruz. Bu, kazananı olmayan bir savaş. Herkes kaybediyor. Ülkenin temel gücü sistematik biçimde aşındırılıyor.
Yoksulluk ölçümü neleri kapsıyor?
Yeni analiz, ülke çapında 7.463 haneyle yapılan bir telefon anketinden yararlanarak uyarlanmış Çok Boyutlu Yoksulluk Endeksi'ni kullanıyor. Araştırmaya ilişkin haberlerde anket yılı 2025 olarak belirtiliyor. Yalnızca gelire dayanan ölçütlerden farklı olarak bu yaklaşım, hanelerde aynı anda ortaya çıkan dezavantajları inceliyor.
Bir aile, parasal yoksulluk eşiğinin üzerinde gelir elde etse bile güvenli suya, uygun barınma koşullarına ya da sağlık hizmetlerine erişimden yoksun olabilir. Tersine, gelirdeki iyileşme hizmetlerdeki kesintileri kendiliğinden telafi etmez. Bu dezavantajları birlikte ölçmek, kaç kişinin yoksul olduğunu, yoksunluklarının ne kadar derin olduğunu ve hangi ihtiyaçların yaşadıkları zorluklara yol açtığını ayırt etmeye yardımcı oluyor.
UNDP, tasarrufların, güvenilir geçim kaynaklarının, hizmetlere erişimin ve sosyal destek ağlarının giderek ortadan kalktığını belirtiyor. Bunlar, geçici bir sıkıntının kalıcı yoksunluğa dönüşmesini önleyebilecek kaynaklar. Bu kaynakların aşınması, risk altındaki nüfusun neden bu kadar büyük olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor.
Bazı haberlerde risk altındaki nüfus 19,5 milyon kişi yerine yüzde 19,5 olarak aktarılıyor. UNDP'nin yayın sayfasında, yoksul ya da yoksulluk riski altında olan toplam kişi sayısının 37 milyonu aştığı tahminiyle uyumlu biçimde 19,5 milyon ifadesi yer alıyor. Bu iki rakam birbirinin yerine kullanılmamalı.
Rakhine'de yaygın yoksulluk ve derin yoksunluk bir arada
Rakhine ve Kayah, güvensizlik, hareket kısıtlamaları ve temel hizmetlere sınırlı erişimle bağlantılı ağır yoksulluk düzeyleriyle öne çıkıyor. UNDP'ye göre Rakhine'de nüfusun üçte ikisinden fazlası çok boyutlu yoksul, yaklaşık üçte biri ise aşırı yoksul.
Bölgesel bulgulara ilişkin daha ayrıntılı haberlerde Rakhine'deki yoksulluk oranı yüzde 68,4 olarak veriliyor ve yaklaşık 1,66 milyon kişiyi kapsadığı belirtiliyor. Eyaletin endeks değeri 0,342; bu, ülke genelindeki en yüksek değer. Endeks değeri yoksulluğun yaygınlığını yoksunluğun yoğunluğuyla birleştiriyor; bölge sakinlerinin bir başka yüzdesi anlamına gelmiyor.
Rakhine'de bildirilen yüzde 68,4'lük yoksulluk oranı, ülke genelindeki yüzde 32,6'lık oranın iki katından fazla. Önemli bir nokta şu: Bu rakamlar hâlihazırda çok boyutlu yoksul olarak sınıflandırılan kişileri ifade ediyor. Myanmar için açıklanan yüzde 68'lik ayrı ulusal rakam ise hem yoksulları hem de yoksulluk riski altındakileri kapsıyor.
Rakhine'de yaşanan zorluklar uzun süreli güvensizlikten, pazarlara erişimin zayıf olmasından, sağlık ve eğitim hizmetlerine erişimin kısıtlanmasından kaynaklanıyor. Vatansız ve yerinden edilmiş sakinler ayrıca belge, hareket ve hizmetlerden yararlanma koşullarıyla ilgili engellerle karşılaşıyor. Bu engeller, yardım mevcut olsa bile hanelerin yardıma erişmesini önleyebiliyor.
UNDP, telefonla veri toplamanın Rohingya toplulukları dahil bazı vatansız ve yerinden edilmiş nüfusların yoksunluk düzeyini olduğundan düşük gösterebileceği uyarısında bulunuyor. Bu uyarı, iletişim kurmanın önündeki en büyük engellerle karşılaşan kişilerin durumunun rakamlarla ne ölçüde doğru yansıtılabileceğini sınırlıyor. Olası eksik sayım için sayısal bir düzeltme sunmuyor.
Yoksulluk oranları tablonun tamamını göstermiyor: Yangon örneği
Yoksulluğun coğrafi dağılımı, yoksul bölge sakinlerinin oranı yerine etkilenen kişi sayısı üzerinden ölçüldüğünde farklı görünüyor. Yangon'un bölgesel yoksulluk oranı çatışmalardan etkilenen birçok eyalete göre daha düşük olsa da kent, Myanmar'daki en büyük çok boyutlu yoksul nüfus yoğunluklarından birine ev sahipliği yapıyor.
Yoksunluk yaşayan çok sayıda hane, kalabalık Ayeyawady, Sagaing, Mandalay ve Shan bölgeleri ile eyaletlerinde de yoğunlaşıyor. Rakhine, Sagaing ve Ayeyawady, yoksunluğun nedenleri farklılık gösterse de yüksek endeks değerlerini çok sayıda etkilenen kişiyle bir arada barındırıyor.
Kentlerde ve şehir çeperlerinde yaşayan haneler için güvencesiz barınma, kayıt dışı istihdam ve sınırlı hizmetler, bölgesel ortalamaların gizleyebileceği riskler yaratıyor. Yoksulluk oranının daha düşük olması, yardıma ihtiyaç duyan kişi sayısının az olduğu anlamına gelmiyor.
Bu bulgular, yardımlar açısından iki farklı gereksinime işaret ediyor: yoksunluğun özellikle ağır olduğu yerlere ulaşmak ve yoksul hanelerin çok sayıda bulunduğu kalabalık bölgelere erişmek. Yardımları yalnızca bölgesel yoksulluk oranı en yüksek yerlere yönlendirmek, kentlerdeki yükün bir bölümünü gözden kaçırır.
Ekonomik şoklar hanelerin yarısından fazlasını etkiliyor
Ülke genelinde hanelerin yarısından fazlası ekonomik şoklardan etkileniyor. UNDP, enflasyon, artan gıda maliyetleri ve Körfez krizine bağlı yükselen yakıt fiyatlarının, çatışma ve istikrarsızlık nedeniyle zaten zayıflamış topluluklar üzerindeki baskıyı artırdığını belirtiyor.
UNDP, New York tarihli 8 Ekim açıklamasında yayımladığı duyuruda, dizel ve benzin fiyatlarının kriz öncesi seviyelerin sırasıyla yaklaşık yüzde 87 ve yüzde 85 üzerinde olduğunu belirtiyor. Chin, Rakhine, Kachin ve Ayeyawady'deki yakıt fiyatları Yangon'dakilerin iki ila dört katı.
Yüzdeler daha önceki bir referans düzeyine göre artışları, bölgesel rakamlarsa yerler arasındaki farkları ifade ediyor. Bunlar ayrı karşılaştırmalar ve birbirine eklenmemeli. UNDP'nin açıklamasında referans tarih belirtilmiyor ve fiyatların tümünü kapsayan bir seri sunulmuyor.
Bölgeler arasındaki eşitsizlik, yoksulluğun gündelik yaşamdaki etkisini de artırıyor. Gelirleri benzer haneler, yaşadıkları yere bağlı olarak çok farklı maliyetlerle karşılaşabilir; pazarlara erişimin zayıf olması da temel ürünleri edinmeyi zorlaştırabilir. UNDP, dış kaynaklı bu fiyat baskılarını mevcut yerel zorlukların üzerine eklenen yeni bir kriz olarak değerlendiriyor.
Çatışma kaynaklı şoklar ülke genelinde ekonomik şoklardan daha az haneyi etkiliyor; buna karşın çok boyutlu yoksulluğun en yüksek düzeyleri çatışmalardan etkilenen bölgelerde görülüyor. Dolayısıyla bir şokun ülke çapındaki yaygınlığı, sonuçlarının ağırlığını tek başına göstermez.
Seller tükenmiş kaynaklar üzerindeki baskıyı artırıyor
Hanelerin yaklaşık beşte biri doğal afetlerden ya da iklim risklerinden etkileniyor. Belirtilen afetler arasında sel, siklon, kuraklık ve heyelanlar bulunuyor. Ağustos 2026 sonu itibarıyla selden etkilenen kişi sayısının 600 bin olduğu tahmin ediliyor.
BM Ekonomik ve Sosyal İşler Dairesi'nin 9 Ekim tarihli değerlendirmesinde de Mart 2025'te meydana gelen yıkıcı deprem; çatışma, yerinden edilme ve ekonomik sarsıntılarla birlikte Myanmar üzerindeki birikmiş baskının parçası olarak ele alınıyor.
UNDP, El Niño'yla birlikte iklim baskılarının artmasının beklendiği uyarısında bulunuyor. Doğal olarak meydana gelen bu iklim örüntüsü yağışları değiştirebilir ve küresel sıcaklıkları yükseltebilir. Bu uyarı beklenen risklerle ilgili; Myanmar'da gelecekte yaşanacak afet zararlarının ölçülmüş toplamını vermiyor.
Temel kaygı, haneler toparlanamadan yeni acil durumların ortaya çıkması. Ürün kaybı, barınma yerinin zarar görmesi ya da hastalık; işlerin kesintiye uğraması ve yerinden edilmeyle aynı anda yaşanabilir. Önceden tek bir aksaklığın üstesinden gelebilen bir hanenin, art arda gelen birkaç krizi atlatacak yeterli birikimi, geliri ya da desteği kalmamış olabilir.
Gündelik işlerde çalışanlar ve yerinden edilmiş aileler daha büyük risk altında
Gündelik işlere bağımlı hanelerin neredeyse yarısı çok boyutlu yoksul. En düşük gelir gruplarındaki, yevmiyeyle ya da geçici işlerde çalışanlara bağımlı haneler ile eğitim düzeyi sınırlı kişilerin geçindirdiği hanelerde yoksunluk özellikle yüksek.
Gündelik işler genellikle yalnızca iş bulunduğunda gelir sağlıyor. Myanmar'ın aksayan ekonomisinde bu güvencesizlik, zarar görmüş pazarlar ve parçalanmış hizmetlerle birlikte yaşanıyor. Bulgular, hane üyelerinden birinin çalışmış olup olmamasının yanı sıra işin türü ve güvencesinin de neden önemli olduğunu gösteriyor.
Göçmen haneler ve çatışmalardan etkilenen haneler de en yüksek yoksulluk düzeyleriyle karşı karşıya olan gruplar arasında. Yerinden edilmiş aileler barınma, iş ve hizmetlere erişimi aynı anda kaybedebilir; kentlerdeki kırılgan sakinler ise kayıt dışı işler ve güvencesiz barınmayla ilgili risklerle karşılaşabilir.
UNDP, bu farklı kırılganlıkları gözeten yardımlar yapılması çağrısında bulunuyor. Gelir desteği sorunun bir yönünü ele alıyor; ancak raporun bulguları sağlık, eğitim, barınma ve temel hizmetlerle ilgili ihtiyaçlara da işaret ediyor. Öncelikler, hanelerin nelerden yoksun olduğuna ve bunları edinmelerini neyin engellediğine bağlı olarak değişiyor.
Gençlerin ülkeyi terk etmesi toparlanma üzerindeki baskıyı artırıyor
UNDP, 2021'den bu yana en az bir milyon gencin Myanmar'dan ayrılmış olabileceğini tahmin ediyor. Kurum bu durumu, nüfusun yaşlandığı bir dönemde ülkenin yakın tarihindeki en büyük beşerî sermaye kayıplarından biri olarak nitelendiriyor.
Beşerî sermaye, insanların iş yaşamına ve toplum yaşamına kattığı beceri, bilgi ve kapasite anlamına geliyor. Gençlerin kaybı, toparlanma için gereken iş gücünü azaltırken yaşlı sakinlerin bakım, gıda ve aile güvenliği sorumluluğunu artırabilir.
Haberlerde göç tahmininin nasıl ifade edildiği farklılık gösteriyor. Bazı haberler ülkeyi terk eden gençlerle terk etmesi muhtemel olanları birlikte ele alıyor. UNDP'nin resmî açıklaması, 2021'den bu yana en az bir milyon kişinin ülkeyi çoktan terk etmiş olabileceğini belirtiyor. Bu nedenle tahmin, ayrılanların kesin sayısı ya da yeni göç dalgası öngörüsü olarak okunmamalı.
Güvensizlik ve ekonomik baskı ortamında gençlerin eğitim, istihdam ve hareketlilik seçenekleri daralıyor. UNDP, toplulukların giderek ağır baskı altındaki destek ağlarına daha fazla bel bağladığını belirtiyor.
Askerî yönetimin lideri Min Aung Hlaing, raporun yayımlandığı hafta yapılan bir Bakanlar Kurulu toplantısında istikrarsızlığın ve barışın yokluğunun ekonomik büyümeyi yavaşlattığını söyledi. Ayrıca yaptırımları, sınırlı mali yardımı ve uluslararası pazarlara erişimi, ticaretteki düşüşü ve işçi göçündeki artışı gerekçe gösterdi. Bu açıklamalar, raporun hanehalkı yoksunluğuna ilişkin ölçümünden ziyade yönetimin ekonomik yavaşlamaya dair değerlendirmesini yansıtıyor.
Önceki küresel endeks neden doğrudan bir eğilim çizgisi oluşturmuyor?
UNDP'nin Myanmar'a ilişkin 2023 bilgilendirme notunda farklı yoksulluk rakamları yer alıyor; ancak bu rakamlar 2023'te toplanan gözlemlere değil, 2015/2016 anket verilerine dayanıyor. Nüfus sayımları ise 2021'i esas alıyor.
Bu bilgilendirme notunda nüfusun yüzde 38,3'ünün, yani 20,613 milyon kişinin çok boyutlu yoksul olduğu; ayrıca yüzde 21,9'unun, yani 11,791 milyon kişinin yoksulluk riski taşıdığı tahmin ediliyordu. Endeks değeri 0,176, yoksul kişiler arasındaki ortalama yoksunluk yoğunluğu yüzde 45,9 ve aşırı çok boyutlu yoksulluk içindeki nüfus oranı yüzde 13,8 olarak verilmişti.
Önceki bilgilendirme notunda, UNDP İnsani Gelişme Raporu Ofisi ile Oxford Yoksulluk ve İnsani Gelişme Girişimi'nin ortaklaşa hazırladığı küresel endeks kullanılmıştı. Yeni raporda ise uyarlanmış bir endeks ve telefon anketi kullanılıyor. Ölçüm yöntemleri ve anket koşulları farklı olduğundan, yeni rapordaki daha düşük yoksulluk oranı tek başına yaşam koşullarının iyileştiğini kanıtlamaz.
Önceki rakamlar, yalnızca gelire bakmanın neden yetersiz kaldığını yine de gösteriyor. 2017 satın alma gücü paritesi cinsinden günde 2,15 ABD doları olan uluslararası eşiğin altında kalan parasal yoksulluk oranı yüzde 2 olarak verilmişti. Çok boyutlu yoksulluk oranı ise bundan 36,3 puan daha yüksekti.
Önceki ölçümde yoksulluğun yüzde 18,5'i sağlıktan, yüzde 49,2'si yaşam standartlarından kaynaklanıyor; bu iki alanın toplam payı yüzde 67,7'ye ulaşıyordu. Yeni raporda bu alanların toplam payı yüzde 80'in üzerinde. Sayısal karşılaştırma dikkat çekici olsa da yöntemler farklı olduğundan yoksulluğun bileşimindeki değişimi kesin olarak kanıtlamıyor.
Şokların kronolojisi ve UNDP'nin talep ettiği müdahale
Rapor, günümüzdeki yoksunluğu siyasi çalkantıların, afetlerin ve ekonomik baskıların art arda geldiği bir süreç içinde ele alıyor. Yayın tarihleri, bulguların açıklanmasıyla ardından gelen BM değerlendirmesinin tarihini de birbirinden ayırıyor.
- Şubat 2021: Ordu iktidarı ele geçirdi; protestoların bastırılmasının ardından silahlı çatışmalar yaygınlaştı.
- Mart 2025: Yıkıcı bir deprem, ülkenin mevcut krizlerine yenisini ekledi.
- 2025: Araştırmaya ilişkin haberlerde 7.463 haneyle yapılan anketin bu yıl gerçekleştirildiği belirtiliyor.
- Ağustos 2026 sonu: Selden etkilenen kişi sayısının 600 bin olduğu tahmin ediliyordu.
- 8 Ekim 2026: UNDP, Yoksunluk Katmanları raporunu ve beraberindeki açıklamayı yayımladı.
- 9 Ekim 2026: BM Ekonomik ve Sosyal İşler Dairesi bulgulara ilişkin değerlendirmesini yayımladı.
Wignaraja, insanların toparlanma kapasitesini korumak için çatışmaların sona ermesini beklemeden geçim kaynaklarına, eğitime, sağlık hizmetlerine, yerel pazarlara ve temel hizmetlere yatırım yapılması çağrısında bulundu.
"Toplumsal toparlanma, çatışmanın sona ermesini bekleyemez. Geçim kaynaklarına, eğitime, sağlık hizmetlerine, yerel pazarlara ve temel hizmetlere yatırım yapmak; ülkenin iyileşmek ve ilerlemek için ihtiyaç duyacağı temel insanî kapasiteyi korumak açısından önemini koruyor".
Açıklamalarda yeni bir finansman taahhüdüne, uygulama takvimine ya da bir sonraki anketin tarihine yer verilmiyor. Müdahale için öncelikler belirlenirken yanıtın kapsamı ve takvimi belirsiz bırakılıyor. Yerinden edilmiş ve vatansız kişilerin bazılarını etkileyen ölçüm açığı da sürüyor.
Öne Çıkan Noktalar
- UNDP, 17,9 milyon kişinin çok boyutlu yoksul olduğunu, 19,5 milyon kişinin de yoksulluk riski taşıdığını tahmin ediyor. Bu iki grup birlikte Myanmar nüfusunun yaklaşık yüzde 68'ine karşılık geliyor.
- Sağlık ve yaşam standardı eksiklikleri, ölçülen yoksulluğun yüzde 80'inden fazlasını oluşturuyor.
- Rakhine'de bildirilen yoksulluk oranı yüzde 68,4; bu, ülke genelindeki yüzde 32,6'lık oranın iki katından fazla.
- Telefon anketinin sınırlılıkları, bazı vatansız ve yerinden edilmiş nüfusların yoksunluğunu olduğundan düşük gösterebilir.
- Hanelerin yarısından fazlası ekonomik şoklarla, yaklaşık beşte biri ise doğal afetlerle ya da iklim riskleriyle karşı karşıya.
- Gündelik işlere bağımlı hanelerin neredeyse yarısı çok boyutlu yoksul.
- Önceki küresel endeks ile yeni uyarlanmış ölçüm, eğilim karşılaştırması yapmak için doğrudan kıyaslanamaz.
- UNDP, çatışmaların sona ermesini beklemeden geçim kaynaklarına ve temel hizmetlere yatırım yapılması çağrısında bulunuyor.






