Saldırılar eski kuzey kalelerinin ötesine uzanıyor
Taliban yönetimine karşı silahlı muhalefetin, bir zamanlar hareketin siyasi kalbi sayılan güneydeki vilayetler de dahil olmak üzere Afganistan’ın giderek daha geniş bir kesiminde faaliyet gösterdiği bildiriliyor. Bu faaliyetler rakip bir yönetimin ortaya çıkmasına yol açmadı ve Taliban’ın büyük şehirler üzerindeki hâkimiyetini tehdit etmedi. Ancak Taliban’ın, kontrolün kalıcı güvenlik sağladığı yönündeki iddiasını sorgulatıyor.
İçindekiler
Birleşmiş Milletler’in raporları ölçülü bir tablo sunuyor. Genel Sekreter, 1 Mayıs-31 Temmuz 2026 döneminde 21 vilayette silahlı muhalif grupların üstlendiği 88 saldırı kaydetti. Araştırmacılar 55 olayı doğruladı ve grupların Taliban’ın topraklar üzerindeki kontrolünü kayda değer ölçüde tehdit etmediği değerlendirmesinde bulundu. Ayrı olarak, ağustos ve eylül ayları için derlenen veriler Afganistan’ın 34 vilayetinin 26’sında üstlenilen 119 saldırı olduğunu gösteriyor. Bu sonraki veriler grupların kendi açıklamalarına dayanıyor ve bağımsız olarak doğrulanmış toplamlar gibi değerlendirilemez.
Yakın tarihli diğer haberlerde, tek bir hafta içinde dokuz vilayette düzenlenen saldırılardan söz ediliyor; direniş cepheleri en az 15 operasyon gerçekleştirdiklerini öne sürüyor. Yaklaşık 30 Taliban mensubunun öldürüldüğünü bildirdiler, ancak bu iddialar bağımsız olarak doğrulanmadı. Bu tür rakamlara ihtiyatla yaklaşmak gerekir. İhtilaflı can kaybı sayılarından ziyade saldırıların yayıldığı coğrafya daha anlamlı olabilir: Haberlerde Badahşan ve Bağlan’da, Kabil çevresinde ve Herat, Kandahar ile Helmand dahil çeşitli vilayetlerde saldırılar yer alıyor.
Bu örüntü, silahlı muhalefetin daha dağınık hale geldiğine işaret ediyor. Ancak tek başına grupların güçlendiğini ya da etkili biçimde koordine olduğunu kanıtlamıyor. Dağınık saldırılar yerel güvenlikteki açıkları ortaya çıkarabilirken Taliban güçlerine nerelere takviye göndermeleri gerektiği konusunda da ipuçları verebilir.
Güney neden önemli?
Taliban’ın 2021’de iktidara dönmesinden sonraki ilk yıllarda, Ulusal Direniş Cephesi (NRF) ve Afganistan Özgürlük Cephesi (AFF) daha çok kuzey ve kuzeydoğudaki faaliyetlerle anılıyordu. Bu durum Taliban’ın muhalefeti, eski Kuzey İttifakı’yla bağlantılı topluluklar ve siyasi ağlar arasında yoğunlaşan, eski cumhuriyetten kalma sınırlı bir unsur olarak sunmasına olanak tanıdı.
Eski Afgan Ordusu korgenerali Sami Sadat’ın liderlik ettiği Afganistan Birleşik Cephesi (AUF), Kandahar, Helmand, Nimruz, Gur, Badgis ve Faryab dahil güney ve batı vilayetlerinde operasyonlar düzenlediğini öne sürdü. AUF kendisini ülke çapında bir hareket olarak tanımlıyor ve eski güvenlik personelinden destek alıyor. Peştun bölgelerinde faaliyet gösterdiği yönündeki haberler, silahlı direnişin kuzeyle sınırlı olduğu fikrine meydan okuyor. Ancak bu, geniş çaplı bir Peştun ayaklanmasının kanıtı olmadığı gibi Taliban’ın Kandahar’ı ya da Helmand’ı kaybetmek üzere olduğunu da göstermiyor.
Yakın tarihli iddialar hem coğrafi yayılımı hem de kesin olarak saptanabileceklerin sınırlarını ortaya koyuyor. AUF, Kandahar’ın Hakrez ilçesinde kamu davranış kurallarını uygulamaktan sorumlu bir Taliban yetkilisini öldürdüğünü söyledi. Ayrı bir açıklamada Ulusal Seferberlik Cephesi, Celalabad’daki Nangarhar Cezaevi’nin istihbarat şefini öldürdüğünü öne sürdü. Mevcut haberlerde bu iki iddia da bağımsız olarak doğrulanmadı.
Ulusal Bağımsızlık Cephesi, Mezar-ı Şerif’te bir Taliban istihbarat bürosuna roket saldırısı düzenlediğini öne sürdü ve aralarında bir müdür yardımcısının da bulunduğu beş kişinin öldüğünü söyledi. AUF ise iki ayda 19 vilayette 68 operasyon düzenlediğini, 102 Taliban mensubunun öldüğünü ve 45’inin yaralandığını iddia etti. Bu rakamlar doğrulanmış can kaybı toplamları değil, silahlı bir grubun iddiaları olmaya devam ediyor.
Badahşan odak noktası haline geliyor
Tacikistan, Çin ve Pakistan’la sınırı olan dağlık Badahşan vilayeti, Taliban yönetimine muhalefetin uzun süredir önemli merkezlerinden biri. 2026’da vilayetten gelen haberlerde köklü cephelerin saldırıları, daha küçük yerel bir grubun ortaya çıkışı, Taliban’ın güvenlik önlemlerini sıkılaştırması ve yerel kaynaklar ile yetki üzerindeki anlaşmazlıklar anlatılıyor.
Vatan Askerleri Cephesi (Sipahiyan-e Mihan olarak da biliniyor), 17 Temmuz’da Yaftal-e Sufla’da saldırı düzenledi. Haberlere göre savaşçılar, çekilmeden önce ilçe merkezini ve buradaki idari binaları, karakolu ve istihbarat birimlerini kısa süreliğine ele geçirdi. Olay anlatıldığı biçimde doğrulanırsa, Taliban’ın iktidara dönüşünden bu yana bir ilçe merkezini kaybetmesi bakımından alışılmadık bir gelişme olur. Haberlerde grubun lideri eski güvenlik görevlisi Qayum Malang olarak tanımlanıyor; üyelerinin eski güvenlik personeli ile yerel halktan oluştuğu belirtiliyor. Taliban saldırının ardından tutuklamalar yapıldığını açıkladı; grup ise üyelerinin yakalandığını reddetti.
NRF ve AFF de Badahşan’da, Yaftal-e Sufla, Zebak ve Darayem çevresi dahil operasyonlar düzenlediklerini öne sürdü. NRF, ekim ayı başında Feyzabad’da bir Taliban istihbarat müdür yardımcısı ile iki korumasını öldürdüğünü iddia etti. İlk yerel haberlerde bir patlama olduğu ve bir istihbarat yetkilisinin yaralandığı aktarılırken, NRF hedefli bir suikast düzenlediğini açıkladı. Taliban resmî bir açıklama yapmadı; yetkilinin kimliği ve akıbeti bağımsız olarak doğrulanmadı.
AFF, 7 Ekim’de Feyzabad’daki Taliban polis merkezi yakınlarında meydana gelen patlamayı üstlendi ve aralarında bir komutanın da bulunduğu dört Taliban mensubunun öldürüldüğünü söyledi. Taliban polisi, bir aracı hedef alan patlamayı doğruladı ve iki sivilin hafif yaralandığını açıkladı. Yerel haberlerde olayın ardından çok sayıda kişinin gözaltına alındığı bildirilirken polis, dört şüphelinin tespit edilerek tutuklandığını söyledi. Farklı anlatımlar bağımsız olarak uzlaştırılamadı.
Badahşan’daki huzursuzluğun ulusal olduğu kadar yerel kökleri de var. Vilayet altın, gümüş ve lapis lazuli bakımından zengin yataklara sahip. Taliban yönetiminin madencilik gelirlerini merkezileştirme çabalarının yerel komutanlar arasında hoşnutsuzluk ve gerilime yol açtığı bildiriliyor. Vilayetteki gelişmelere ilişkin haberlerde, 2022’de getirilen afyon yasağının uygulanmasının da çiftçileri öfkelendirdiği; 2024’te imha kampanyalarına karşı düzenlenen protestoların şiddetle bastırıldığı aktarılıyor. İsmaili toplulukları etkileyen kısıtlamalar ile atamalar ve yerel iktidar üzerindeki gerilimler de mevcut şikâyetleri artırıyor.
Yaftal-e Sufla’da yaşayan bir kişi Radio Azadi’ye, son olayların ardından güvenlik önlemlerinin sıkılaştırıldığını söyledi. Bölge sakini kontrol noktaları, aramalar, telefon incelemeleri ve gece devriyelerinden söz etti. Bu tür anlatımlar önlemlerin ne kadar yaygın olduğunu ortaya koyamaz; ancak saldırıların, toprak kontrolünü değiştirmese bile sivillerin yaşamını nasıl etkileyebileceğini gösteriyor.
Çok sayıda cephe, ortak komuta yok
Afganistan’daki muhalefet tek bir ordudan değil, ayrı örgütlerden oluşuyor. Ahmad Massoud liderliğindeki NRF, eski ordu komutanı Yasin Zia’nın liderlik ettiği AFF ve Sadat’ın AUF’si farklı liderlik yapılarına ve siyasi profillere sahip. Vatan Askerleri Cephesi, Ulusal Bağımsızlık Cephesi, Ulusal Seferberlik Cephesi ve diğer gruplar da zaten parçalı olan tabloya ekleniyor.
Gruplar tabanları, hedefleri ve askerî kapasiteleri bakımından birbirinden ayrılıyor. AFF, Taliban sonrası devlet için bir siyasi program ortaya koydu. NRF, eski Kuzey İttifakı’nın tarihine ve ağlarına dayanıyor. AUF ise anayasal yönetime dönülmesini istediğini söylüyor. Bu tutumlar, kimin yönetmesi gerektiği, iktidarın nasıl paylaşılacağı ya da geçişin nasıl işleyeceği konusunda uzlaşıldığı anlamına gelmiyor.
Silahlı cepheler arasındaki bölünmeleri değerlendiren eski bir Afgan general şöyle uyarıda bulundu:
Bir düzine cephe var; bu da aralarında koordinasyonu zorlaştırıyor. Korkum, birbirleriyle savaşmaya başlamaları.
Bu risk yalnızca varsayımsal değil. Afganistan’da 1990’lardaki iç savaş, ortak düşmanın yenilmesinin ardından patlak verdi ve rakip gruplar kontrol için çatıştı. Bugünün muhalif grupları o dönemin büyük gruplarının sahip olduğu ateş gücüne ya da topraklara sahip değil; ancak koordinasyon eksikliği, Taliban yönetiminin zayıflaması halinde istikrarlı bir siyasi alternatif oluşturmayı zorlaştırır.
Cepheleri birleştirebilecek, sürdürülebilir bir dış destek ve tedarik çabasına dair kanıt da az. Yurt dışındaki destekçiler siyasi destek sağlayabilir, ancak silahlı gruplar güvenilir ikmal hatları ya da ortak bir komuta yapısı ortaya koyamadı. Bu nedenle daha fazla saldırı ve daha çok vilayete yayılan iddialar, birleşik bir ulusal isyanla karıştırılmamalı.
Baskılar muhalefete katılımı artırabilir
Taliban, 2021’de iktidara geldikten sonra eski yetkililer ve güvenlik personeli için genel af ilan etti. Birleşmiş Milletler Afganistan Yardım Misyonu, o tarihten bu yana eski yetkililere ve eski güvenlik güçlerinin mensuplarına yönelik; öldürme, keyfî gözaltı, işkence, kötü muamele ve zorla kaybetme dahil yüzlerce ihlal iddiasını belgeledi. 2026’da da kötü muamele haberleri gelmeye devam etti.
Taliban bu tür uygulamaları güvenlik önlemleri olarak sunabilir. Ancak bunlar ters etki de yaratabilir. Eski askerler, polisler, komandolar ve istihbarat görevlileri eğitim, yerel arazi bilgisi, bağlantılar ve Taliban’ın taktiklerine dair deneyim getiriyor. Bazı eski güvenlik personelinin silahlı muhalif gruplara katıldığı, bu grupları kurduğu ya da desteklediği bildiriliyor.
Baskı, tarafsız kalmanın daha az koruyucu görünmesine de yol açabilir. Eski yetkililer affın kendilerini korumayacağına inanırsa kaçmaya, örgütlenmeye ya da savaşmaya daha yatkın olabilir. Bu, her kötü muamele haberinin yeni katılımlara yol açtığı ya da muhalefetin hoşnutsuzluğu kalıcı askerî güce dönüştürebileceği anlamına gelmiyor. Ancak Taliban’ın eski güvenlik personeline muamelesinin direniş örgütlerinin başvurabileceği insan kaynağını etkileyebileceğini gösteriyor.
Direniş ve IŞİD farklı tehditler
Taliban, IŞİD Horasan Vilayeti (yaygın olarak ISIS-K diye biliniyor) adlı örgütten kaynaklanan başka bir silahlı tehditle de karşı karşıya. Hedefleri ve ideolojisi, siyasi değişim için mücadele eden Afgan gruplarından farklı olan bir terör örgütü. Her ikisi de Taliban hedeflerine saldırıyor diye bu iki taraf aynı grupta değerlendirilmemeli.
Bu ayrım Badahşan’da açıkça görülüyor. Taliban, ISIS-K’nin 28 Temmuz’da vilayetin Enformasyon ve Kültür Dairesi yetkilisi Zabihullah Amiri’nin öldürülmesini üstlendiğini açıkladı. Vilayetteki diğer saldırıları ise NRF, AFF ya da yeni muhalif gruplar üstlendi. Özellikle bilgiye erişimin kısıtlı olduğu yerlerde, iddialar ve sorumlular her zaman bağımsız olarak doğrulanamıyor.
Dolayısıyla Taliban aynı anda farklı türde şiddet olaylarıyla mücadele etmek zorunda: Ulusötesi militanların saldırıları ve siyasi yönetimin değişmesini isteyen Afgan muhalif grupların operasyonları. Her iki tehdit de şu anda büyük toprakları ele geçirip elinde tutamasa bile, bunların toplamı yerel güvenlik ve yönetim kapasitesini zorlayabilir.
Kontrol sürüyor, ancak güvenlik meselesi kapanmış değil
Birleşmiş Milletler’in silahlı muhalefetin Taliban’ın toprak kontrolünü kayda değer ölçüde tehdit etmediğine yönelik değerlendirmesi, durumu anlamak açısından temel önem taşıyor. Hiçbir direniş grubu büyük bir şehri kontrol etmiyor ve hiçbiri Kabil’e yürüyecek konvansiyonel güce sahip olduğunu göstermedi. Taliban; personel, ulaşım, istihbarat ve ağır silahlar bakımından üstünlüğünü koruyor.
Ancak toprak kontrolü istikrarın yalnızca bir ölçütü. Tekrarlanan saldırılar ek birlik konuşlandırılmasına yol açabilir, yönetimi aksatabilir ve siviller üzerindeki baskıyı artırabilir. Merkezi olmayan bir isyan, hiçbir grup hükümetin yerini alacak kadar güçlenmeden birden fazla vilayette sürebilir. Böyle bir durumda yakın bir askerî çöküşten ziyade devam eden bir güvenlik yükü ortaya çıkar.
Taliban’la ilişkileri değerlendiren hükümetler açısından bu ayrım önemli. Başkent ve vilayet merkezlerinin kontrolü, yönetimin erişim gücünü gösteriyor; ancak ülkenin siyasi açıdan istikrarlı olup olmadığını ya da mevcut düzenin kalıcı olup olmayacağını tek başına ortaya koymuyor. Saldırıların seyri, eski güvenlik personeline yönelik muamele, grupların işbirliği yapabilme kapasitesi ve muhalefetin barışçıl yolları, bu değerlendirmede etkili.
Bilinmesi Gerekenler
- Muhalif gruplar 2026’nın ağustos ve eylül aylarında 26 vilayette 119 saldırı düzenlediklerini öne sürdü; rakamların tamamı bağımsız olarak doğrulanmadı.
- Bildirilen faaliyetler artık geleneksel muhalefet bölgeleri olan kuzey ve kuzeydoğunun yanı sıra güney vilayetlerini de kapsıyor.
- Badahşan’da saldırılar, bir ilçe merkezinin geçici olarak ele geçirildiği yönündeki haberler, tutuklamalar ve sıkılaştırılan güvenlik önlemleri görüldü.
- Başlıca direniş cepheleri bölünmüş durumda; ortak bir komutaları ya da büyük toprakları kontrol edebildiklerini gösteren bir kapasiteleri yok.
- BM raporlarına göre silahlı muhalefet şu anda Taliban’ın toprak kontrolüne kayda değer bir tehdit oluşturmuyor.
- Taliban’ın af uygulamasını ihlal ettiği yönündeki iddialar güvensizliği artırabilir ve bazı eski güvenlik personelini muhalif ağlara katılmaya yöneltebilir.
- ISIS-K ayrı bir terör tehdididir ve siyasi amaçlarla mücadele eden Afgan direniş gruplarıyla bir tutulmamalıdır.






