Hindistan’ın Akash Füzesi Satışları Orta Asya Silah Pazarında Yeni Bir Sayfa Açıyor

9 dakikalık okuma
India’s Akash Missile Sales Open a New Chapter in Central Asia’s Arms Market

Değişen savunma pazarında Hindistan kendine yer açıyor

Hindistan, Akash hava savunma sistemini Tacikistan ve Türkmenistan’a ihraç ettiğini doğruladı. Böylece, ilk yurt dışı müşterisi Ermenistan olan programa iki Orta Asya ülkesi daha katıldı. Savunma Bakanı Rajesh Kumar Singh’in yaptığı açıklama, Hindistan’ın yurt içinde geliştirdiği askerî teçhizatı daha fazla ülkeye satma çabasında yeni bir adım niteliği taşıyor ve uzun süredir ağırlıklı olarak Rusya’dan tedarik yapan bir bölgede Hindistan’a yeni bir varlık kazandırıyor.

İçindekiler
  1. Değişen savunma pazarında Hindistan kendine yer açıyor
  2. Akash sistemi ne işe yarıyor?
  3. Orta Asya ülkeleri neden alternatif arıyor?
  4. Çin de bölgede paralel bir varlık kuruyor
  5. Hindistan bu ihracatlardan ne kazanıyor?
  6. İhracat düşse de Rusya etkisini koruyor
  7. Bir sonraki sınav satıştan çok destek
  8. Özet

Anlaşmalar, Orta Asya hükümetlerinin dış güçler arasında daha geniş hareket alanı aradığı bir dönemde yapıldı. Rusya; ticaret, askerî anlaşmalar ve uzun süredir devam eden siyasi bağlarla bölgeyle yakın ilişkilerini korurken Çin, yatırımcı ve silah tedarikçisi olarak rolünü genişletti. Hindistan’ın pazara girişi yeni bir seçenek sunuyor, ancak sözleşmelerin ayrıntıları açıklanmış değil.

Singh, Ermenistan’ın birden fazla Akash bataryası aldığını, ardından Tacikistan ve Türkmenistan’a ihracat yapıldığını söyledi. İki Orta Asya hükümeti de satışlarla ilgili kamuoyuna açıklama yapmadı. Hindistanlı yetkililer sistemlerin sayısını, sözleşme bedellerini, teslimat takvimlerini veya tedarik edilen konfigürasyonları açıklamadı.

Akash, yaklaşan uçakları ve diğer hava tehditlerini tespit edip etkisiz hâle getirmek üzere tasarlanmış, kara konuşlu bir sistem. İhracatı yalnızca füze satışından ibaret değil: Operasyonel bir hava savunma sistemi için radarlar, fırlatıcılar, komuta ekipmanı, eğitimli mürettebat, bakım ve kesintisiz yedek parça tedariki de gerekiyor. Bu bağlantılar, alıcının savunma ilişkilerini yıllar boyunca şekillendirebilir.

Akash sistemi ne işe yarıyor?

Hindistan Savunma Araştırma ve Geliştirme Örgütü (DRDO) tarafından geliştirilen Akash, kısa menzilli, karadan havaya füze sistemidir. Hindistanlı savunma kaynakları, sistemin savaş uçakları, helikopterler, insansız hava araçları ve seyir füzeleri gibi hedefleri vurabildiğini belirtiyor. Savunma Bakanlığı, sistemin operasyonel menzilini yaklaşık 4,5 ila 25 kilometre, irtifa menzilini ise 20 kilometreye kadar olarak veriyor. Diğer tanımlamalarda ilk sistemin azami angajman menzili yaklaşık 25 ila 30 kilometre olarak belirtiliyor; bu farklılık, kullanılan varyant ve rakamlardan kaynaklanıyor.

Sistem, hedefi takip etmek ve angajman sırasında füzeyi yönlendirmek için radar ve komuta güdümünü kullanıyor. Elektronik karşı-karşı tedbir özellikleri, düşmanın karıştırma yoluyla radar veya iletişimi aksatmaya çalıştığı durumlarda sistemin çalışmasına yardımcı olmak üzere tasarlandı. Akash birden fazla hedefi takip edebiliyor, ancak angajman kapasitesinin kesin sınırları sistem konfigürasyonuna bağlı.

DRDO, sistemi Hindistan silahlı kuvvetleri için geliştirdi. Üretimi Bharat Dynamics Limited yürütürken Bharat Electronics Limited de elektronik ve ilgili sistemlerde rol alıyor. Hindistan, Akash’ın ihracatına 2020’de onay verdi. Singh, yurt dışından ilgi arttıkça Hindistan ordusundan siparişlerin sürdüğünü ve üretimin istikrara kavuştuğunu söylüyor. Güvenilir iç üretim kapasitesi, alıcılara füze, yedek parça ve teknik desteğin erişilebilir kalacağı konusunda güven verebilir.

Daha yeni varyantlar arasında, gelişmiş sensörler ve başka performans iyileştirmeleri sunması hedeflenen Akash Prime ve Akash-NG bulunuyor. Akash-NG için sıkça belirtilen 50 kilometreye kadar daha uzun menzil, bu yeni programa ait; Tacikistan ve Türkmenistan’a satılan sistemler için geçerli olduğu varsayılamaz. Hindistan, ihraç edilen sistemlerin konfigürasyonlarını açıklamadı.

Reklam

Orta Asya ülkeleri neden alternatif arıyor?

Rusya’nın Orta Asya’daki askerî ve ticari rolü ortadan kalkmış değil, ancak Ukrayna’daki savaş tek bir tedarikçiye aşırı bağımlılığın risklerini ortaya koydu. Savaşın getirdiği talepler ve aksaklıklar, Rusya’nın yurt dışına silah teslim etme kapasitesini etkiledi. Sunulan araştırmada aktarılan Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü verilerine göre Rusya’nın başlıca silah ihracatı 2021-25 döneminde 2016-20 dönemine kıyasla yüzde 64 düşerken, küresel ihracattaki payı yüzde 21’den yüzde 6,8’e geriledi.

Bu değişim, bölgenin Rus teçhizatını terk ettiği anlamına gelmiyor. Rusya öncülüğündeki Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü’nün (KGAÖ) üyesi Tacikistan, Moskova’yla yakın ilişkilerini sürdürüyor ve S-300 hava savunma sistemleri de dâhil olmak üzere Rus askerî yardımı aldı. Rusya ayrıca bölgede askerî varlığını koruyor ve Kırgızistan’daki Kant hava üssünü işletiyor.

Türkmenistan farklı bir yol izliyor. Daimî tarafsızlığını ilan eden ülke, KGAÖ üyesi değil. Çin, Türkiye ve İtalya dâhil çeşitli tedarikçilerden alım yaparak kaynaklarını çeşitlendirdi. Çin menşeli envanteri, FM-90, KS-1A ve FD-2000 gibi sistemleri kapsayacak şekilde büyüyor. Eylül ayında Aşkabat’ta düzenlenen askerî geçit töreninde en az 10 Çin yapımı FK-2000 füze ve top aracı da görüldü.

Birden fazla tedarikçinin bulunması, hükümetlerin her askerî ihtiyacını tek bir ülkeye bağlamaktan kaçınmasına yardımcı olabilir. Ancak bu durum yeni sorunlar da yaratabilir. Farklı ülkelerden alınan teçhizat farklı radar, iletişim ve komuta sistemleri kullanabilir. Birden fazla silah türüne sahip olmak, bunların bilgi paylaşabileceği veya tek bir ağ gibi çalışabileceği anlamına gelmez. Türkmenistan, Hindistan ve Çin sistemlerinin entegre edilip edilmeyeceğini açıklamadı.

Dolayısıyla alıcılar için tedarik kaynaklarını çeşitlendirmek, daha fazla seçenek ile daha karmaşık lojistik arasında denge kurmayı gerektiriyor. Eğitim, bakım, mühimmat stokları ve uyumluluk da satın alma fiyatı kadar önemli. Sürdürülemeyen veya diğer savunma sistemleriyle koordinasyon kuramayan bir sistem, ilan edilen kabiliyetlerinin düşündürdüğünden daha az değer sağlayabilir.

Çin de bölgede paralel bir varlık kuruyor

Hindistan’ın ihracatı, Rusya’dan yeni ve baskın bir tedarikçiye basit bir geçişin değil, savunma ilişkileri için daha geniş bir rekabetin ortasında gerçekleşiyor. Çin, silah satışları ve ekonomik bağlar yoluyla bölgede ilerleme kaydetti. Çin’in J-10CE savaş uçaklarını kullanan ülkeler arasına Özbekistan da katıldı. Resmî görüntülerde en az altı uçak görülürken 24 uçaklık sipariş verildiğine dair haberler çıktı. Modern aviyonikleri, fiyatı ve teslimat koşullarıyla bu uçak, Rus teçhizatına alternatif arayan ülkeler için cazip olabilir.

Çin’in etkisi silahların ötesine uzanıyor. Çin, Özbekistan’ın en büyük ticaret ortağı ve önemli bir yatırımcısı. Çin devlet şirketleri, Çin-Kırgızistan-Özbekistan demir yolu dâhil büyük altyapı planlarında yer alıyor. Bu projeler, bölgesel ulaşım bağlantılarını güçlendirebilir ve Özbekistan’ı daha önemli bir transit merkezi hâline getirebilir.

Türkmenistan’ın Çin yapımı hava savunma sistemleri, bölgedeki tedarik tercihleri arasındaki örtüşmenin hâlihazırda arttığını gösteriyor. Akash, ülkenin savunmasına yeni bir katman ekleyebilir, ancak kamuya açık bilgiler sistemin Çin teçhizatıyla operasyonel açıdan nasıl uyum sağlayacağını ortaya koymuyor. Bu ayrım önemli: Bir ülke tedarikçilerini çeşitlendirirken silahlı kuvvetleri genelinde teknik ve lojistik sorunlarla karşılaşmaya devam edebilir.

Hindistan’ın satışlarının daha geniş bir stratejik boyutu da var. Yeni Delhi, çevresinde artan Çin etkisine karşılık verirken Orta Asya ve Güneydoğu Asya genelinde daha yakın ekonomik ve savunma ilişkileri kurmaya çalıştı. Analistler bu çabayı kimi zaman, Çin’in bölgesel erişimini dengelemeyi amaçlayan ortaklıklar ve erişim noktaları bütününden oluşan “Elmas Gerdanlık” stratejisi olarak nitelendiriyor. Akash anlaşmaları daha geniş bir ilişki geliştirme çabasıyla örtüşüyor, ancak Hindistan bu ihracatları Çin’e karşı bir askerî planın parçası olarak tanımlamadı.

Hindistan bu ihracatlardan ne kazanıyor?

Satışlar, Hindistan’ın büyük bir silah ithalatçısı olmaktan çıkıp daha önemli bir ihracatçı olma hedefini destekliyor. Singh, Akash’ı Hindistan’ın yerli füze sanayisi için bir başarı olarak nitelendirdi ve yeni uluslararası siparişlerin gelebileceğini söyledi. Sistemin ihracat geçmişi ve Hindistan silahlı kuvvetlerinden devam eden siparişler, Yeni Delhi’ye diğer potansiyel müşterilerle görüşürken dayanak oluşturuyor.

Hindistan, fiyatı ve tedarik güvenilirliğini de avantaj olarak sunuyor. Manohar Parrikar Savunma Araştırmaları ve Analizleri Enstitüsü’nde araştırma analisti olan Rahul Wankhede, yurt içi üretim ve Hindistan ordusunun siparişlerinin alıcılara ikmal, eğitim ve destek konusunda güven verebileceğini söyledi. Görece uygun fiyatlı bir sistem, bazı Batılı alternatiflerin maliyetine katlanmadan etkili hava savunması arayan ülkelere cazip gelebilir.

Akash programının geliştirilmesi onlarca yıl sürdü. Hindistanlı mühendislerin füze, radar ve kara altyapısını koordineli bir savunma kabiliyetinde bir araya getirecek sistem üzerinde çalışmaya başladığı 1980’lerde temelleri atıldı. Bu çabanın ihracat ayağı, dolayısıyla füzenin kendisinden fazlasını sınayacak: Hindistan’ın komple sistemleri teslim edebildiğini, uzun vadeli hizmet sağlayabildiğini ve yabancı müşterilerin takvimlerine uyabildiğini göstermesi gerekiyor.

Akash, BrahMos süpersonik seyir füzesi ve Hindistan’da üretilen diğer platformları kapsayan daha geniş bir ihracat hamlesinin parçası. BrahMos, Filipinler’in de aralarında bulunduğu Güneydoğu Asya ülkelerinin ilgisini çekti. Bölgede başka anlaşmalar veya planlanan satışlar da bildirildi. Bu sistemlerin rolleri farklı: Akash hava tehditlerine karşı savunma için tasarlanırken BrahMos taarruz amaçlı bir silah. Birlikte değerlendirildiklerinde, her ihracat için ayrı siyasi ve teknik düzenlemeler gerekse de Hindistan’ın daha karmaşık askerî teknolojileri pazarlama çabasını ortaya koyuyorlar.

Reklam

İhracat düşse de Rusya etkisini koruyor

Rusya’nın silah ihracatındaki düşüş rakiplerine fırsatlar yarattı, ancak Rusya’nın Orta Asya’daki yeri önemini koruyor. Bölge ülkelerinin Rusya’yla ticari, ulaşıma ilişkin ve iş gücü göçüne dayalı bağları bulunuyor. Bölge analistlerinin aktardığı 2023 tarihli bir tahmine göre Rusya ile Orta Asya arasındaki ticaret yaklaşık 44 milyar ABD dolarıyla bölgenin toplam ticaret hacminin kabaca üçte birini oluşturuyordu.

Askerî bağlar da bu ilişkiye ayrı bir boyut katıyor. KGAÖ’nün üyeleri arasında Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan bulunuyor. Rusya ise bölge genelinde üslerini, teçhizat bağlantılarını ve düzenli güvenlik temaslarını sürdürüyor. Bu düzenlemelerin yerini yeni bir füze alımıyla doldurmak kolay değil. Bir ülke Hindistan’dan veya Çin’den alım yaparken eğitim, bakım, sınır güvenliği ya da başka askerî destek alanlarında Rusya’ya güvenmeyi sürdürebilir.

Bu nedenle yeni silah anlaşmaları, Rusya’nın etkisini yitirdiğinin kanıtı olarak değil, tedarik kaynaklarını çeşitlendirme adımları olarak değerlendirilmelidir. Orta Asya hükümetleri alımlarıyla seçeneklerini genişletebilir, daha iyi fiyatlar arayabilir ve belirli alanlarda bağımlılıklarını azaltabilir. Tedarikçiler ise ilk sözleşmenin ötesine uzanabilecek ilişkiler kazanır.

Hindistan, bazı hükümetler için görece rahat bir ek ortak olabilir. KGAÖ’nün rakibi değil ve BrahMos programındaki iş birliği dâhil Rusya’yla uzun süredir devam eden savunma bağlarına sahip. Analistler, Moskova’nın Hindistan satışlarını Batı menşeli askerî sistemlere yönelişten daha az tehdit edici görebileceğini savundu. Buna karşılık Çin, Pekin’in büyük yatırımlar yaptığı bir bölgede Hindistan’ın batı sınırına yakın varlığını nüfuz rekabetinin parçası olarak görebilir.

Bir sonraki sınav satıştan çok destek

Hindistan’ın üretimin istikrarlı olduğu ve yurt içi siparişlerin sürdüğü yönündeki açıklamaları, potansiyel alıcıların tedarikçinin sözleşme imzalandıktan sonra ekipman ve yedek parça sağlayıp sağlayamayacağına ilişkin kaygılarını gidermeyi amaçlıyor. Daha uzun vadeli sınav ise eğitim, bakım, yedek parça teslimatı ve teknik desteğin kalitesi olacak. Bu taahhütler, ihracatın kalıcı bir ortaklığa mı yoksa tek seferlik bir işleme mi dönüşeceğini belirleyebilir.

Akash sistemleri, radar ve topçu sistemleri dâhil diğer Hindistan ürünlerine de ilgi doğurabilir, ancak Tacikistan veya Türkmenistan’ın ek alımlar yapacağı kamuoyu önünde doğrulanmış değil. Başka ürün kategorilerine açılmak, Hindistan’ın farklı teknolojilerde de aynı teslimat kapasitesini gösterebilmesini gerektirecek.

Orta Asya hükümetleri için daha geniş bir tedarikçi tabanı pazarlık gücünü artırırken dikkatli planlama ihtiyacını da beraberinde getiriyor. Farklı silahlar için ayrı bakım zincirleri, uzman eğitimi ve yazılım desteği gerekebilir. Sistemler radar izlerini paylaşamıyor veya angajmanları koordine edemiyorsa komutanlar bunları ayrı prosedürlerle yönetmek zorunda kalabilir. Uyarı ve müdahale sürelerinin kısa olabildiği hava savunmasında bu ayrıntılar özellikle önemli.

Akash ihracatı Hindistan’ın savunma alanındaki varlığının görünür biçimde genişlediğini gösterirken Çin’in uçak ve hava savunma sistemleri satışları bölgesel rekabetin çoktan başladığını ortaya koyuyor. Silah ihracatı kapasitesi gerilemiş olsa da Rusya önemli bir güvenlik ortağı olmayı sürdürüyor. Orta Asya hükümetleri, yerleşik ilişkilerin avantajlarını kaybetmeden tedarik kaynaklarını ne ölçüde çeşitlendirebileceklerini sınıyor.

Özet

  • Ermenistan’ın sistemin ilk yurt dışı müşterisi olmasının ardından Hindistan, Akash’ı Tacikistan ve Türkmenistan’a ihraç ettiğini doğruladı.

  • Sözleşme bedelleri, teslimat takvimleri, miktarlar ve ihracat konfigürasyonları açıklanmadı.

  • Türkmenistan hâlihazırda Çin yapımı çeşitli hava savunma sistemlerini kullanıyor, ancak bunların Akash’la uyumluluğu doğrulanmış değil.

  • Rusya’nın silah ihracatı keskin biçimde düşerken Orta Asya’daki ticari, askerî ve siyasi bağları önemini koruyor.

  • Hindistan’ın satışları, hükümetlerin Rusya’yla bağları sürdürürken Çin ve Hindistan’ın artan rollerini dengelemeye çalıştığı bölgeye yeni bir tedarikçi ekliyor.

Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir