Himalaya’daki Sel Felaketinin Ardından Nepal, BM İklim Fonundan 20 Milyon Dolar Talep Ediyor

11 dakikalık okuma
Himalaya’daki Sel Felaketinin Ardından Nepal, BM İklim Fonundan 20 Milyon Dolar Talep Ediyor

5 Milyar Dolarlık Yeniden Yapılanma Faturasına Karşı 20 Milyon Dolarlık Başvuru

Resmi verilerin aktarıldığı haberlere göre Nepal, Himalayalar’daki bir sel felaketinde yaklaşık 1.400 kişinin hayatını kaybetmesi ve 6.150 kişinin kaybolmasının ardından, Kayıp ve Zararların Karşılanmasına Yönelik Birleşmiş Milletler Fonu’ndan yaklaşık 20 milyon dolar talep etmeye hazırlanıyor. Hükümet, yeniden yapılanmanın yaklaşık 5 milyar dolara mal olacağını tahmin ediyor. Bu da önerilen fon talebinin yeniden yapılanma faturasının yalnızca yüzde 0,4’üne denk geldiği anlamına geliyor.

İçindekiler
  1. 5 Milyar Dolarlık Yeniden Yapılanma Faturasına Karşı 20 Milyon Dolarlık Başvuru
  2. Dağın Çöküşü Nasıl Sele Dönüştü?
  3. Bilim İnsanları Isınma Hakkında Ne Diyor?
  4. Araştırma Nepal’in Başvurusu İçin Neden Önemli?
  5. Yıkılan Altyapı ve Parayla Ölçülemeyen Kayıplar
  6. Acil Yardım Talebi Yönetim Kurulunun Süreçleriyle Karşı Karşıya
  7. Yaklaşık 120 Ülke İçin Sınırlı Kaynak
  8. İklim Adaleti ve İyileşmenin Bedeli
  9. Topluluklar Yeniden İnşa Çalışmalarını Sürdürürken Dağları İzlemek
  10. Öne Çıkanlar

Nepal’in Tibet sınırı boyunca uzanan yerleşimlerde evler, yollar, enerji tesisleri ve diğer hayati altyapı büyük hasar gördü. Nepal’in maliye ve çevre bakanları, hasarın boyutunun hükümetin tek başına müdahale kapasitesini aştığını belirterek fon yönetim kurulundan acil yardım istedi.

İnsan kaynaklı iklim değişikliğinin aşırı hava olaylarındaki rolünü araştıran World Weather Attribution adlı araştırma grubunun yeni çalışmasının, Nepal’in başvurusu için temel bilimsel dayanağı oluşturması bekleniyor. Çalışmada, yükselen sıcaklıkların Nepal tarafındaki bir Himalaya zirvesi olan Langtang Lirung yakınlarında kaya, buz ve donmuş zeminin dengesini muhtemelen bozduğu tespit edildi.

Dağın çökmesiyle oluşan çığ, büyük miktarda enkaz ve suyu yamaç aşağısındaki yerleşimlere taşıdı. Felakette buzul kaybı, donmuş zeminin çözülmesi, yoğun kar yağışı ve kayadaki zayıflıklar dahil birden fazla tehlike bir araya geldi.

Nepal’in başvurusu, uluslararası fon yetersizliğiyle de karşı karşıya. Haberlere göre yaklaşık 120 ülke, toplamı 3 milyar dolara yaklaşan taleplerde bulunurken fonda dağıtılabilecek 400 milyon dolardan az kaynak bulunuyor. Talepler, mevcut kaynağın yedi katından fazla.

17 Eylül 2026 itibarıyla fon yetkililerinin hangi taleplerin kabul edilebileceğine ve Nepal’in başvurusunun acil olarak karara bağlanıp bağlanmayacağına karar vermek üzere aralık ayında toplanması planlanıyor. Kurtarma ve yeniden yapılanma ihtiyacı şimdiden acil olan topluluklar için zamanlama önem taşıyor.

Reklam

Dağın Çöküşü Nasıl Sele Dönüştü?

Nepal, 26 Ağustos’ta Bhote Koshi Nehri yakınlarında meydana gelen ani selin ardından başvurusunu yaptı. Sel, Nepal-Tibet sınırı yakınındaki buzul çöküşünü izledi. World Weather Attribution çalışması, dağ çökerek enkaz ve suyu yamaç aşağısına taşımadan önce bölgeyi savunmasız bırakan koşulları inceliyor.

Araştırmacılar, insan etkisinin iklim üzerindeki rolü nedeniyle bölgedeki temmuz ve ağustos sıcaklıklarının yaklaşık 1,5 santigrat derece daha yüksek olduğunu belirledi. Bölgedeki buzullar da her yıl yaklaşık yarım metre inceliyor. Geri çekilen buzul buzları ve çözülen permafrost, yani sürekli donmuş zemin, dağ yamaçlarını bir arada tutan dayanıklılığı azaltabiliyor.

Ekim ve kasım aylarındaki yoğun kar yağışı, 2026’nın başlarında erimeye elverişli su miktarını artırdı. Araştırmacılara göre bunun yarattığı basınç, dağda zaten bulunan çatlakları zayıflatmış olabilir. Böylece su, buz ve hasarlı kaya aynı tehlike zincirinin parçalarını oluşturdu.

Nepal’de 2015’te meydana gelen 7,8 büyüklüğündeki deprem de ana kayaya zarar vermiş olabilir. Deprem, başka bir kaya ve buz çığını tetiklemişti. Araştırmacılar, depremin yakın zamandaki çöküşe ne ölçüde katkıda bulunduğunu doğrulayamadı.

Bilim insanları, etkileşim içindeki çeşitli tehlikelerin yol açtığı felaketleri bileşik olay olarak tanımlıyor. Bu olayda ısınma, buzul kaybı, donmuş zeminin çözülmesi, yoğun kar ve jeolojik istikrarsızlık, tehlikeli bir noktada bir araya gelmiş görünüyor. İklim değişikliği, yerel hava koşulları ve dağın fiziksel durumuyla birlikte bu zincirin bir parçasıydı.

Bilim İnsanları Isınma Hakkında Ne Diyor?

Imperial College London’da iklim bilimci ve çalışmanın ortak yazarlarından Friederike Otto, insan kaynaklı ısınmanın felaket öncesindeki koşulların oluşmasına katkı sağladığını söyledi.

İnsan kaynaklı iklim değişikliğinin, felakete zemin hazırlamada rol oynadığına dair hiçbir şüphe yoktu.

Otto’nun felakete zemin hazırlama ifadesi, dağ çökmeden önce onu savunmasız bırakan değişimleri anlatıyor. Daha yüksek sıcaklıklar, kaya çatlaklarının çevresindeki buzu, donmuş zemini ve suyu etkileyebiliyor. İklim atıf araştırmaları, diğer etkenleri de göz önünde bulundurarak bu tür değişimlerin bir olayın olasılığını veya şiddetini nasıl etkilediğini inceliyor.

Dundee Üniversitesi’nde buzul uzmanı olan Simon Cook, araştırmayı altta yatan nedenleri değerli biçimde inceleyen bir çalışma olarak nitelendirdi. Isınmanın kilit bir etken olduğuna dair güçlü kanıtlar sunduğunu, ancak bilim insanlarının çöküşün her yönünü hâlâ kesin biçimde açıklayamadığını belirtti. Cook, bu coğrafyalardaki tehlikeyi şöyle özetledi:

İklim ısınması, yüksek dağ ortamlarının dengesini nihayetinde bozuyor.

Çalışma henüz akademik bir dergide yayımlanmadı. World Weather Attribution, değerlendirmelerinde aşırı olayları incelemeye yönelik gözden geçirilmiş bir yöntem kullandığını belirtiyor. Nepal’le ilgili bulgular, buzul ve dağ bilimcilerinin selden kısa süre sonra yaptığı gözlemlere de dayanıyor.

Reklam

Araştırma Nepal’in Başvurusu İçin Neden Önemli?

Birleşmiş Milletler fonu, ülkelerin destek talep ettikleri hasarın iklim değişikliğiyle bağlantısını göstermelerini şart koşuyor. Bu nedenle bilimsel kanıtlar, hasar kayıtları ve iyileşme maliyetleriyle birlikte Nepal’in başvurusunun temelini oluşturuyor.

Nepal yetkilileri, çalışma yayımlanmadan önce uydu görüntüleri, drone kayıtları ve ön hasar değerlendirmeleri toplamaya başlamıştı. Bu kayıtlar felaketin boyutunu belgeliyor. Atıf analizi ise başvurunun başka bir yönüne, zaman içinde yaşanan ısınmanın dağın çöküşüne yol açan koşullara nasıl katkıda bulunduğuna odaklanıyor.

Nepal Tarım, Orman ve Çevre Bakanlığı sözcüsü Maheshwar Dhakal, iklim koşullarının rolünü açıkladığı için çalışmanın hükümetin talebinin temel dayanağı olacağını söyledi.

Rapor, iklimin bu felakette nasıl bir rol oynadığını ayrıntılı biçimde ortaya koyduğu için talebimizin temel dayanağı olacak.

Nepal’in başvurusu, tek bir sıcaklık kaydını veya fırtınayı incelemekten daha karmaşık bir bilimsel çalışma gerektiriyor. Bir siklon ya da sıcak hava dalgası çoğu zaman geçmiş kayıtlarla karşılaştırılabiliyor. Dağ çöküşünde ise özellikle gözlem verilerinin sınırlı olduğu bir bölgede kaya çatlakları, deprem hasarı, kar yağışı, eriyen buz ve yükselen sıcaklıklar bir araya gelebiliyor.

Böyle bir olayı inceleyen araştırmacıların, etkenlerin nasıl etkileştiğini değerlendirmesi gerekiyor. Buzulların incelmesi, donmuş zeminin çözülmesi ve eriyen suyun artması yamaçları savunmasız bırakabiliyor; çöküşün nerede ve ne zaman gerçekleşeceğini ise yerel jeoloji ve hava koşulları belirlemeye yardımcı oluyor. Temel iklim sorusu, ısınmanın felaketin olasılığını veya şiddetini nasıl değiştirdiği.

Yıkılan Altyapı ve Parayla Ölçülemeyen Kayıplar

Nepal’in tahmin ettiği 5 milyar dolarlık yeniden yapılanma faturası, etkilenen sınır topluluklarındaki evlerde, ulaşım bağlantılarında, enerji tesislerinde ve yerel ekonomik faaliyetlerde oluşan hasarı kapsıyor. Talep edilen 20 milyon dolar, iyileşme çalışmaları için ilk katkıyı sağlayacak; açıklanan ihtiyacın yalnızca küçük bir bölümünü karşılayacak.

Etkilenen yerleşimlerin çoğu uzak bölgelerde bulunuyor. Bu durum malzeme taşımayı, kurtarma çalışmalarını ve yeniden inşayı daha pahalı hale getiriyor. Yollardaki ve diğer ulaşım bağlantılarındaki hasar, zorlu coğrafyada bulunan topluluklara ulaşmayı daha da güçleştiriyor.

Enerji altyapısının önemi, bir elektrik tesisinin doğrudan zarar görmesinin ötesine geçiyor. Kesintiler, sel suları çekildikten çok sonra bile hastaneleri, iletişimi, su sistemlerini ve işletmeleri etkileyebiliyor. Bu bağlantıların yeniden kurulması, gündelik hizmetlerin ve yerel ekonomik faaliyetlerin yeniden işler hale gelmesinin bir parçası.

Felaket; binalar, yollar, köprüler, çiftlikler ve enerji santrallerindeki hasar dahil ekonomik kayıplara yol açtı. Ayrıca can kaybı, yerinden edilme, toplumsal ağların dağılması, kültürel alanların zarar görmesi ve psikolojik travma gibi ekonomik olmayan kayıplar da yaşandı. Bu kayıplar, insanların ve toplulukların yaşamını, yeniden inşa tahminlerinin bütünüyle ifade edemeyeceği biçimlerde etkiliyor.

Kayıp ve Zararların Karşılanmasına Yönelik Fon, ülkelerin yalnızca uyum önlemleriyle önlenemeyecek yıkımlarla başa çıkmasına yardımcı olmak için kuruldu. Uyum, iklim tehlikelerine maruz kalma riskini azaltmak veya bunlara hazırlanmak için adımlar atılması anlamına geliyor. Fon, kaybolan evler ile kültürel ve ekonomik yaşama verilen zararlar dahil ekonomik ve ekonomik olmayan kayıpları karşılamayı amaçlıyor; ancak kuralları ve kaynakları sınırlı.

Reklam

Acil Yardım Talebi Yönetim Kurulunun Süreçleriyle Karşı Karşıya

Nepal’in maliye ve çevre bakanları, 26 Ağustos’taki selin ardından fon yönetim kurulundan acil yardım talep etti. Başvuruda, yıkımın hükümetin tek başına başa çıkma kapasitesini aştığı belirtildi ve hızlı müdahale ihtiyacı fon talebinin merkezine kondu.

Fonun eş başkanları Camila Minerva Rodriguez Tavarez ve Georg Borsting, 9 Eylül tarihli mektuplarında Nepal’e, hızlı müdahale imkânını değerlendirmek üzere yönetim kuruluyla birlikte çalıştıklarını bildirdi. Desteği olabildiğince hızlı ve anlamlı biçimde sunmak için mevcut tüm seçenekleri inceleyeceklerini söylediler.

Gelişmekte olan ülkelerin temsilcileri de derhal harekete geçilmesi çağrısı yaptı. Haberlere göre, fondaki gelişmekte olan ülkelerden 14 yönetim kurulu üyesinin sekizi ve altı yedek üye, olağanüstü toplantı çağrısı yapan bir mektubu imzaladı. Mektupta, felaketin fonun ele almak üzere kurulduğu türden iklim kaynaklı bir kriz olduğu belirtildi.

Yönetim kurulunun tepkisine ilişkin haberlere göre gelişmiş ülkelerin temsilcileri olağanüstü toplantı çağrısını imzalamadı. Gelişmekte olan ülke üyelerinin desteği Nepal’in talebine yönelik siyasi dayanışmayı gösterirken, yanıt aynı zamanda harekete geçme hızı ve mevcut süreçlerin ne ölçüde katı uygulanması gerektiği konusundaki anlaşmazlıkları da ortaya koyuyor.

Planlanan fon görüşmesine giden süreçteki önemli tarihler şöyle:

  • 2015: Nepal’de 7,8 büyüklüğünde deprem meydana geldi ve kaya ile buz çığını tetikledi. Araştırmacılara göre deprem, yakın zamandaki çöküşte rol oynayan kayalara da zarar vermiş olabilir.
  • Ekim ve kasım: Yoğun kar yağışı, 2026’nın başlarında erimeye elverişli su miktarını artırdı.
  • Temmuz ve ağustos: Çalışmaya göre insan etkisinin iklim üzerindeki rolü nedeniyle etkilenen bölgedeki sıcaklıklar yaklaşık 1,5 santigrat derece daha yüksekti.
  • 26 Ağustos: Nepal-Tibet sınırı yakınındaki buzul çöküşünün ardından Bhote Koshi Nehri yakınlarında ani sel meydana geldi.
  • 9 Eylül: Fonun eş başkanları hızlı müdahale imkânını değerlendirmeye ilişkin Nepal’e bir mektup gönderdi.
  • Aralık: Fon yetkililerinin hangi taleplerin kabul edilebileceğini ve Nepal için acil karar alınıp alınmayacağını değerlendirmesi planlanıyor.

Aralık ayındaki süreç, acil müdahale ve yeniden yapılanma ihtiyacı sürerken Nepal’e kaynak sağlanıp sağlanmayacağını ya da yardımın ilk müdahale sürecinin büyük bölümü geçtikten sonra gelip gelmeyeceğini belirleyebilir.

Yaklaşık 120 Ülke İçin Sınırlı Kaynak

Yaklaşık 120 ülke, dağıtılabilecek 400 milyon dolardan az kaynağı bulunan bir fondan toplamı 3 milyar dolara yaklaşan talepte bulundu. Mevcut kaynakların tamamı dağıtılsa bile taleplerin yaklaşık yüzde 14’ünden azı karşılanabilecek.

Nepal’in önerdiği 20 milyon dolarlık başvuru, bu nedenle sınırlı kaynaklar için çok daha geniş bir rekabetin parçası. Gelişmekte olan ülkeler, önleyebilecekleri veya kendi başlarına yönetebileceklerinin ötesindeki kayıpları telafi etmelerine yardımcı olması amaçlanan fona daha hızlı erişim için çağrıda bulunuyor.

Reklam

Kabul edilen bir talep, bir ülkenin zararının yalnızca bir bölümünü karşılayabilir. Nepal’in talebi bu açığı gösteriyor: 20 milyon dolar acil ihtiyaçlara katkı sağlayabilirken hükümetin tahmin ettiği yeniden yapılanma faturası bunun 250 katı.

Nepal’in başvurusu, hız talebini karmaşık bir felakete ilişkin bilimsel kanıtlarla bir araya getirdiği için diğer kırılgan ülkeler tarafından da yakından izlenecek. Başvurunun hızla kabul edilmesi, heyelan, buzul çöküşü ve sel içeren olayların ardından hükümetlerin destek almasına atıf araştırmalarının katkı sağlayabileceğini gösterebilir.

Karar, fonun birden fazla nedeni olan başvuruları nasıl ele aldığını da sınayacak. Nepal’in bilimsel savı, ısınmayı dağın zaman içindeki değişen durumuyla ilişkilendirirken başvuruda sahadaki hasarın da belgelenmesi gerekiyor. Bu kanıtların mali desteğe dönüşmesi, yönetim kurulunun süreçlerine ve mevcut kaynaklara bağlı.

İklim Adaleti ve İyileşmenin Bedeli

Nepal, büyük sanayi ekonomilerine kıyasla küresel sera gazı salımlarına çok az katkıda bulunuyor. Ülke liderleri, bu dengesizliğin felakete verilecek uluslararası yanıtı şekillendirmesi gerektiğini savunuyor. İnsanların kırılgan yamaçların, değişen buzulların ve kar ile buzla beslenen nehirlerin yakınında yaşaması, ülkeyi ısınmanın etkilerine açık hale getiriyor.

Nepal hükümeti, ihtiyaç duyduğu parayı tazminat olarak nitelendirdi. BloombergNEF’te iklim uyumu uzmanı olan Danya Liu, bu ifadenin “kirleten öder” yaklaşımına işaret ettiğini söyledi. Bu yaklaşımda, tarihsel salımlardan en çok sorumlu ülkeler ve şirketler maliyetlerin daha büyük bölümünü üstleniyor; felaketten etkilenen ülkeler ise ağırlıklı olarak yardıma bel bağlamıyor.

Dışişleri Bakanı Shisir Khanal, uluslararası desteğin hayırseverlik değil iklim adaleti çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Bu tutum, iklim uyumu ve iyileşme için öngörülebilir finansman arayışını yıllardır sürdüren gelişmekte olan ülkeler arasındaki daha geniş tartışmayı yansıtıyor.

Başbakan Balendra Shah’ın, başbakan olarak ilk yurt dışı ziyareti kapsamında New York’ta düzenlenecek Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda felaketi ve iklim adaletini gündeme getirmesi bekleniyor. Nepalli yetkililer, felaketin ulusal acil durumdan ibaret görülmemesini istiyor. Onlara göre bu olay, ısınmaya yol açan salımlara görece az katkıda bulunan ülkelerin giderek artan maliyetlerle karşı karşıya kaldığını gösteriyor.

Nepal’in diplomatik savı, acil ihtiyaçları iklimin değişmesindeki sorumlulukla bir araya getiriyor. Toplulukların can ve altyapı kayıplarının ardından yardıma ihtiyacı var; hükümet ise uluslararası fonların dağ yerleşimlerini bekleyen değişen riskleri dikkate almasını istiyor. Yerel jeoloji ve hava koşulları da çöküşün nedenleri arasında yer alıyor.

Reklam

Topluluklar Yeniden İnşa Çalışmalarını Sürdürürken Dağları İzlemek

Simon Cook, çöküşten önce buz, kaya ve su basıncındaki değişimlerin tespit edilebilmesi için yüksek dağlık bölgelerde izleme sistemlerinin geliştirilmesi çağrısında bulundu. Bu sistemleri uzak ve engebeli arazilere kurmak zor olsa da, yamaç aşağısında yaşayan toplulukların tahliyesi için değerli zaman kazandırabilir.

Bilimsel güçlük, pratik sorunla yakından bağlantılı. İzleme verilerinin sınırlı olması, bileşik bir felaketin her aşamasının nasıl geliştiğini açıklamayı zorlaştırıyor. İstikrarsız dağlık ortamlardaki değişimleri takip etmek, enkaz ve su yerleşimlere ulaşmadan önce tehlikenin belirlenmesine de yardımcı olabilir.

Nepal şimdi hem acil iyileşme çalışmalarıyla hem de değişen bir coğrafyada riskleri yönetme ihtiyacıyla karşı karşıya. Atıf çalışması, iklim değişikliğinin sele yol açan koşulları nasıl etkilediğine ilişkin hükümete daha ayrıntılı bir açıklama sunuyor. Fon kararı, bu kanıtların zamanında desteğe dönüşüp dönüşmeyeceğini belirleyecek.

Planlanan bir sonraki adım, fon yetkililerinin uygun talepleri ve Nepal’e olası acil yardımı değerlendirmesinin beklendiği aralık ayındaki toplantı. Evleri hasar gören, ulaşım bağlantıları kopan ve enerji hizmetleri aksayan topluluklar için bu desteğin miktarı ve zamanlaması, çok daha büyük yeniden yapılanma çalışmaları kadar önem taşıyacak.

Öne Çıkanlar

  • Nepal, 26 Ağustos’taki selin ardından BM Kayıp ve Zararların Karşılanmasına Yönelik Fon’dan yaklaşık 20 milyon dolar talep etmeye hazırlanıyor.
  • Haberlere konu olan resmi verilere göre yaklaşık 1.400 kişi hayatını kaybetti, 6.150 kişi ise kayboldu.
  • World Weather Attribution, ısınmayı Langtang Lirung yakınlarında kaya, buz ve donmuş zeminin dengesini muhtemelen bozan koşullarla ilişkilendirdi.
  • Çalışmaya göre insan etkisi, etkilenen bölgedeki temmuz ve ağustos sıcaklıklarını yaklaşık 1,5 santigrat derece artırdı.
  • Nepal, yeniden yapılanmanın yaklaşık 5 milyar dolara mal olacağını tahmin ediyor. Önerilen talep bu tutarın yüzde 0,4’ünü karşılayacak.
  • Yaklaşık 120 ülke, dağıtılabileceği bildirilen 400 milyon dolardan az kaynağa karşılık toplamı 3 milyar dolara yaklaşan taleplerde bulundu.
  • Gelişmekte olan ülkelerden yönetim kurulu üyeleri olağanüstü toplantı çağrısı yaptı. Fon yetkililerinin talepleri aralık ayında değerlendirmesi planlanıyor.
  • Başbakan Balendra Shah’ın, felaketi ve iklim adaletini New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda gündeme getirmesi bekleniyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir