İran Savaşı Asya'nın Yakıt Tedarikini Aksatırken Hindistan'ın Dizel İhracatı Yedi Yılın Zirvesinde

12 dakikalık okuma
İran Savaşı Asya'nın Yakıt Tedarikini Aksatırken Hindistan'ın Dizel İhracatı Yedi Yılın Zirvesinde

Bir Milyon Ton Dizel Asya'ya Nefes Aldırıyor

Hindistan, Mart 2026'da Güneydoğu Asya'ya yaklaşık bir milyon ton, başka bir ifadeyle 7,45 milyon varil dizel gönderdi. Bu, yedi yılı aşkın sürenin en yüksek hacmi oldu. ABD, İsrail ve İran arasındaki savaş enerji güzergâhlarını aksatırken, Asya hükümetlerini yakıtı karneye bağlamaya ve fiyatları kontrol altında tutmaya zorluyor. Bu süreçte Hint rafinerileri kritik bir tedarikçi konumuna geldi.

İçindekiler
  1. Bir Milyon Ton Dizel Asya'ya Nefes Aldırıyor
  2. Çatışma Asya'nın Ana Enerji Güzergâhını Nasıl Kesti?
  3. Reliance Kilit Rol Üstleniyor
  4. Dizel Neden Doğuya Gidiyor?
  5. Hindistan İhracatı Vergilendirirken Sürücüleri Korumaya Çalışıyor
  6. LPG, Rafineri Üretiminin Yönünü Değiştiriyor
  7. Stokların Azlığı Hükümetleri Tüketimi Kısmaya Zorluyor
  8. Gübre Tedarikindeki Aksama Gıda Üretimini Baskılıyor
  9. Sübvansiyonların Siyasi Maliyeti Artıyor
  10. Acil Tedarik Ne Kadar Sürebilir?
  11. Özet

Analiz şirketi Kpler'in gemi taşımacılığı verileri, bu acil sevkiyatların yaklaşık yarısının bölgenin başlıca ticaret merkezi Singapur'a gittiğini gösteriyor. Kalan yükler Güneydoğu Asya ve Avustralya'daki pazarlara ulaştı. Kpler'in takip ettiği hacmin yaklaşık %90'ını, dünyanın en büyük rafineri kompleksini Jamnagar'da işleten Reliance Industries gönderdi.

Çatışma sırasında Hürmüz Boğazı fiilen kapandı ve Orta Doğu'dan enerji tedarikinin ana güzergâhı kesildi. Bu su yolu normalde küresel petrol sevkiyatının yaklaşık beşte birini ve Asya'nın petrol ithalatının %80'inden fazlasını taşıyor. Ham petrolün varil fiyatı 100 doların üzerine çıkarken, bölgedeki rafineriler işlemek için yeterli ham petrol bulamadığından üretimi azalttı.

Hindistan'ın ihracatındaki artış, 1970'lerdeki petrol krizinden bu yana yaşanan en ağır enerji kesintisi sırasında geçici bir rahatlama sağlıyor. Hint rafinerileri, yakıtı en yüksek getiriyi sunan pazara yönlendirerek “dengeleyici tedarikçi” rolü üstlenebiliyor. Mart ayında yaşanan kıtlık ve fiyat artışları, Asya pazarlarını giderek daha cazip hâle getirdi.

Buna rağmen Yeni Delhi kendi tedarik riskleriyle karşı karşıya. Hindistan ham petrol ihtiyacının yaklaşık %90'ını ithal ediyor ve bu petrolün yaklaşık yarısı Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. 1,4 milyar nüfusun yakıt ihtiyacını karşılarken komşu ekonomilere de tedarik sağlamak, rafineri üretimi, ihracat geliri ve yurt içi fiyatlar arasında denge kurmayı gerektiriyor.

Reklam

Çatışma Asya'nın Ana Enerji Güzergâhını Nasıl Kesti?

Çatışma, 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in ortak saldırılarıyla başladı. İran'ın misillemeleri arasında füze saldırıları, deniz mayınlarının döşenmesi ve ticari gemilere yönelik saldırılar yer aldı. Bunlar, en dar noktası yalnızca 21 mil olan Hürmüz Boğazı'ndaki geçişi fiilen durma noktasına getirdi.

Hürmüz, küresel petrol ticaretinin %20'sini ve Asya'ya giden sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının %83'ünü taşıyor. Sıvılaştırılmış doğal gaz ya da LNG, gemiyle taşınabilmesi için soğutularak sıvı hâle getirilen gazdır. Bu yüklerdeki aksama, ulaşım yakıtındaki kıtlığın yanı sıra elektrik üretimini ve sanayi üretimini de etkiliyor.

Çin ve Tayland, ihracatı kısıtlayarak karşılık verdi ve diğer Asyalı alıcıların normalde satın alacağı yakıtı piyasadan çekti. Bu kararlar, rafinerilerin temel hammaddeleri olan ham petrolün kesintili teslimatlarıyla zaten zorlandığı bir dönemde bölgesel kıtlığı derinleştirdi.

Başlıca gelişmeler birkaç haftaya yayıldı:

  • 28 Şubat: ABD ve İsrail'in ortak saldırılarıyla İran'la çatışma başladı.
  • 1 Mart: Tayland ham petrol ve petrol ürünleri ihracatını durdurdu.
  • 5 Mart: Pekin, iç tedarike öncelik vererek Çin'in en büyük rafinerilerine dizel ve benzin ihracatını tamamen durdurma talimatı verdi.
  • Mart: Hindistan'ın Güneydoğu Asya'ya dizel sevkiyatı yaklaşık bir milyon tona ulaşarak yedi yılı aşkın sürenin en yüksek seviyesine çıktı.
  • Mart sonu: Asya ve Avrupa dizel pazarlarını karşılaştırmak için kullanılan fiyat farkı, ton başına ortalama 20 dolarlık Asya iskontosuna geriledi.

Çin'in piyasadan çekilmesi, Hint tedarikçileri için hemen bir fırsat yarattı. Çin'den gelen yüklere alışkın alıcılar ikame yakıt ararken Tayland'ın kısıtlamaları da bölgedeki bir başka tedarik kaynağını azalttı. Hindistan'ın ham petrolü işlemeyi sürdürme kapasitesi, olağan tedarik seçenekleri daralan ülkeler için değer kazandı.

Reliance Kilit Rol Üstleniyor

Kpler'in takip verilerine göre acil dizel hacminin yaklaşık onda dokuzunu Reliance Industries sağladı. Jamnagar kompleksi, bölgenin başlıca ticaret merkezi Singapur'un sevkiyatların yaklaşık yarısını aldığı Güneydoğu Asya'ya ikame yakıt akışında kilit bir noktaya dönüştü.

Danışmanlık şirketi FGE NexantECA'daki analistler, Çin ihracatı dururken ve bölgedeki diğer tedarik kaynakları daralırken alıcıların neden Hindistan'a yöneldiğini şöyle açıkladı:

Normalde Çin ve Kuzeydoğu Asya kaynaklarına bağımlı olan Asyalı alıcılar alternatif tedarik aramak zorunda. Hindistan'daki Reliance, bölgedeki başlıca seçeneklerden biri.

Reliance'ın payı, hem Hindistan rafineri sektörünün kapasitesini hem de acil tedarik ağının belirli bir şirkette yoğunlaşmasını gösteriyor. İkame dizelin büyük bölümü tek bir şirketten geliyor. Bu nedenle şirketin ham petrol bulmayı, rafinerilerini işletmeyi ve yükleri sevk etmeyi sürdürebilmesi, ithalatçı pazarlar için özellikle önem taşıyor.

Mart ayında Hindistan'ın tüm rafine yakıt ihracatının %75'i de Reliance'a aitti. Acil dizel hacmindeki yaklaşık %90'lık payı ile toplam rafine yakıt ihracatındaki %75'lik payı farklı sevkiyat gruplarını ifade ediyor. Ancak ikisi de Hindistan'ın ihracat hamlesinin ne ölçüde bu şirkete bağlı olduğunu gösteriyor.

Reklam

Dizel Neden Doğuya Gidiyor?

Kesinti sırasında dizel ve jet yakıtı, rafineriler için özellikle kârlı ürünler hâline geldi. Bu ürünlerin “crack spread” adı verilen, ham petrol fiyatı ile petrolden elde edilen yakıtların fiyatı arasındaki farkı, benzine kıyasla keskin biçimde yükseldi. Farkın açılması, rafineriye işleme maliyetlerini karşılama ve her varilden gelir elde etme konusunda daha fazla alan sağlıyor.

Ham petrol fiyatının varil başına 100 doların üzerine çıkması girdi maliyetlerini artırdı. Dizel kıtlığı bitmiş yakıtın değerini de yükselterek, hâlâ ham petrol bulup üretimi sürdürebilen rafinerilere güçlü teşvikler sağladı.

Hintli alıcılar, kesintiye uğrayan Orta Doğu tedarikinin yerini doldurmak için indirimli Rus ham petrolünden büyük miktarlarda satın aldı. Washington, küresel fiyatları hafifletmek amacıyla hâlihazırda denizde bulunan Rus ve İran petrolü yüklerinin satışına geçici muafiyetler tanıdı. İkame ham petrole erişim, Hint rafinerilerinin tam kapasiteyle çalışmasını ve girdi maliyetleriyle bölgesel dizel fiyatları arasındaki farktan yararlanmasını sağlıyor.

Sparta Commodities analisti James Noel-Beswick, Hindistan'ın rafineri üretimini sürdürme kararlılığını ve Washington'ın tutumunun etkisini şöyle anlattı:

Hindistan, rafinerilerini tam kapasitede çalıştırmaya kararlı görünüyor. Washington'ın hem Rusya'dan hem de İran'dan petrol alımına oldukça müsamahalı yaklaşımı da bunu yapabilmesi için gerekli imkânı sağladı.

Noel-Beswick'in arbitraj hesaplamaları, ticaret akışının en az ağustos ayına kadar sürebileceğine işaret ediyor. Arbitraj, bir yükü varış noktasına ulaştırma maliyetlerini hesaba kattıktan sonra sunulan getiriye göre pazarlar arasında tercih yapmaktır.

Doğu ile batı arasındaki fiyat karşılaştırması da bu değerlendirmeyi destekliyor. Asya yakıt fiyatlarıyla bağlantılı finansal sözleşmeler olan Singapur kâğıt swapları ile Intercontinental Exchange gazyağı vadeli işlemleri arasındaki fark, mart sonunda ton başına ortalama 20 dolarlık iskontoya geriledi. Tüccarlar, ton başına 40 doların altındaki iskontoları genellikle yükleri Avrupa yerine Asya'ya göndermek açısından elverişli kabul ediyor. Mart sonundaki iskonto bu eşiğin yarısı kadardı.

Reklam

Hindistan İhracatı Vergilendirirken Sürücüleri Korumaya Çalışıyor

Yeni Delhi, dizele litre başına 21,5 rupi, uçaklarda kullanılan yakıt olan havacılık türbin yakıtına ise litre başına 29,5 rupi ihracat vergisini yeniden yürürlüğe koydu. Vergiler, özel rafinerilerin kârlı yurt dışı satışlarına öncelik verip yurt içi tedariki aksatmasını önlemeyi amaçlıyor.

Hindistan hükümeti, rafineriler yurt dışındaki güçlü talebe karşılık verirken 1,4 milyar vatandaşın tedarikini korumak zorunda. İhracat vergileri dış pazarlardaki satışların kârlılığını düşürerek şirketlere yakıtı Hindistan pazarı için elde tutmaları yönünde daha güçlü bir gerekçe sunuyor.

Petrol Bakanı Hardeep Singh Puri, küresel fiyatlardaki sert artışı sürücülere yansıtmak yerine hükümetin mali yükü üstlenmeyi tercih ettiğini kabul etti. Bu maliyeti şöyle tanımladı:

kendi maliyesine darbe

Ekonomistler, yurt içi yakıt vergilerindeki indirimlerin yıllıklandırılmış hesapla yaklaşık 1,55 trilyon rupiye, yani 16,3 milyar dolara mal olacağını tahmin ediyor. Bu tahmin, maliyetin tam bir yıla yayılması hâlinde ortaya çıkacak tutarı ifade ediyor. İndirimler, kamuya ait petrol pazarlama şirketlerinin şu anda uğradığı kayıpların %30 ila %40'ını telafi edebilir.

İki vergi kararı farklı baskılara yanıt veriyor. Yurt içi yakıt vergilerindeki indirimler, sürücüleri ve petrol pazarlama şirketlerini fiyat şokundan korumaya yardımcı oluyor. İhracat vergileri ise aşırı sevkiyatları caydırıyor. Bu adımlar birlikte, yüksek uluslararası fiyatların sağladığı kazançları toplamaktan, yakıtı yurt içinde erişilebilir tutmaya doğru bir yön değişikliğine işaret ediyor.

LPG, Rafineri Üretiminin Yönünü Değiştiriyor

Hindistan'ın enerjiye bağımlılığı ham petrolün ötesine, evlerde yemek pişirmek için kullanılan sıvılaştırılmış petrol gazına ya da LPG'ye de uzanıyor. Haneleri geleneksel biyokütle yakıtlarını bırakmaya teşvik eden hükümet programları, yemek gazını birçok aile için vazgeçilmez hâle getirdi.

Hindistan, LPG tüketiminin %80 ila %85'ini çoğunlukla Katar, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Kuveyt'ten ithal ediyor. Bu sevkiyatların neredeyse tamamı Hürmüz'den geçtiğinden, hanelere yönelik tedarik kesintiye karşı büyük ölçüde savunmasız kalıyor.

Hindistan'ın stratejik ham petrol rezervleri yaklaşık 30 ila 35 günlük ihtiyacı karşılarken, LPG depoları yalnızca iki ila üç haftalık talebe yetiyor. Yemek gazındaki daha kısa stok süresi, kesintiye uğrayan sevkiyatların yerini bulmak için rafinerilere ve hükümete daha az zaman bırakıyor.

Rafineriler, farklı yakıtların üretiminde kullanılabilen rafineri akımlarını benzinden LPG üretimine yönlendirdi. Çatışmanın başlamasından bu yana yurt içi yemek gazı üretimi %40 arttı.

Üretimdeki bu değişim, dizel sevkiyatı %20 artarken martta benzin ihracatının neden %33 düştüğünü açıklamaya yardımcı oluyor. Hindistan'ın ihracat tepkisi yakıta göre değişti: daha fazla dizel yurt dışına gönderilirken, rafinerilerdeki tercihler yurt içindeki acil yemek gazı ihtiyacını destekledi.

Reklam

Stokların Azlığı Hükümetleri Tüketimi Kısmaya Zorluyor

Burada ele alınan ülkeler arasında en kırılgan stok durumuna sahip Vietnam'ın rezervlerinin 20 günden az tüketime yeteceği tahmin ediliyor. Pakistan ve Endonezya'nın stokları yaklaşık 20 günlük ihtiyacı karşılıyor. Hindistan, Singapur ve Güney Kore'nin petrol stokları ise 50 günlük ya da daha az tüketime yetecek düzeyde.

Bangladeş yakıt ihtiyacının %95'ini ithal ediyor. Şiddetli kıtlık, yetkilileri üniversiteleri kapatmaya, yakıtı karneye bağlamaya ve stokçuluğu önlemek için petrol depolarını korumak üzere asker görevlendirmeye itti. Bu önlemler, hem mevcut stoklar hem de bunların dağıtımı üzerindeki baskıyı yansıtıyor.

Ülkenin ihracat gelirlerinin büyük bölümünü sağlayan Bangladeş hazır giyim sektörü, elektrik kesintilerinde dizelle çalışan jeneratörleri çalışır durumda tutmakta zorlanıyor. Elektrik kesintileri günde beş saate çıkarak yedek enerji üretimine duyulan ihtiyacı artırdı. Üstelik aynı dönemde dizel bulmak da zorlaştı.

Filipinli yetkililer yakıt tüketimini beşte bir oranında azaltmak için kamu kurumlarında dört günlük çalışma haftasına geçti. Ayrıca öğle aralarında bilgisayarların kapatılması ve klima ayarlarının en az 24 santigrat derece, başka bir ifadeyle 75 Fahrenheit olması talimatını verdi.

Vietnam, mümkün olan her durumda insanların evden çalışmasını teşvik etti. Tayland başbakanı yetkililerden asansör yerine merdivenleri kullanmalarını istedi; hükümet ayrıca geçici dizel fiyat tavanları uygulamaya koydu.

Yakıt karnesi, daha kısa çalışma haftaları ve elektrik tasarrufu çabaları, hükümetler ikame tedarik ararken talebi azaltıyor. Hint dizeli bu ülkelere kıtlığı yönetmek için daha fazla hareket alanı sağlıyor; ancak stoklarının azlığı, sevkiyatlar kesintiye uğramayı sürdürürse onları kırılgan bırakıyor.

Gübre Tedarikindeki Aksama Gıda Üretimini Baskılıyor

Hürmüz Boğazı, küresel gübre ticaretinin yaklaşık %30'unu, dünya üre ihracatının ise %35'ini de taşıyor. Üre, bitki gelişimini desteklemek için kullanılan azotlu bir gübredir. Bu nedenle tedarikindeki aksama, ulaşım ve elektriğin ötesine geçerek tarımı da etkiliyor.

Azotlu gübre fiyatları %30 ila %40 arttı; Çin ise fosfat ihracatını kısıtladı. Asya genelindeki çiftçiler temel girdiler için daha yüksek maliyetlerle karşı karşıya. Bu durum, ürün veriminin düşmesi ve gıda fiyatlarının daha da artması riskini doğuruyor.

Yüksek LNG fiyatları üretim maliyetlerini artırırken Hint gübre üreticileri üre üretimini şimdiden azalttı. Yaklaşan muson mevsimi Hindistan açısından zamanlamayı özellikle kritik hâle getiriyor; üreticilerin ve çiftçilerin yeni tarım sezonu öncesinde gübreye ihtiyacı var.

Dolayısıyla enerji ve gübre kıtlığı haneler üzerinde birden fazla kanaldan baskı oluşturuyor. Aileler şimdi artan yakıt maliyetleriyle karşı karşıya; tarım maliyetlerindeki yükseliş ise etkiler üretime yayıldıkça gıda enflasyonunu daha da artırma riski taşıyor.

Reklam

Sübvansiyonların Siyasi Maliyeti Artıyor

Bölgedeki hükümetler fiyat artışlarını sınırlamak ve toplumsal huzursuzluğu önlemek için milyarlarca dolar sübvansiyon harcıyor. Güneydoğu Asya'nın en büyük ekonomisi olmasına rağmen Endonezya'nın harcamaları, bütçe açığının gayrisafi yurt içi hasılanın %3'ü olan yasal tavanı aşması riskini doğuruyor.

Bütçe açığı, hükümetin gelirinden fazla harcama yaptığı durumda ortaya çıkan farktır. Yakıt sübvansiyonlarının artırılması, başka harcamalar kısılmadıkça veya gelir artırılmadıkça bu farkı büyütür. Bu nedenle pompa fiyatlarını sabit tutmak, uzun süren bir tedarik şoku sırasında kamu maliyesi üzerinde giderek artan bir baskı yaratabilir.

Endonezya'nın 1998'de yaşadıkları, politika yapıcılar için hâlâ bir uyarı niteliğinde. Asya finansal krizi sırasında yakıt fiyatlarındaki artış, Suharto yönetimini sona erdiren halk ayaklanmasının başlamasına katkıda bulundu. Hindistan ve Bangladeş'te de yakıt maliyetleri nedeniyle şiddetli protestolar yaşandı.

Mevcut kriz sırasında birçok başkentte ülke çapında gösteriler şimdiden başladı. Hükümetler, tüketicilerin ödediği fiyatlarda sert artış ile sürdürülmesi giderek zorlaşan sübvansiyon maliyetleri arasında tercih yapmak zorunda kalmaktan kaçınmaya çalışıyor.

Hindistan'ın yıllıklandırılmış vergi maliyetinin 16,3 milyar dolar olarak tahmin edilmesi, bu ödünleşimin boyutunu gösteriyor. Dizel ihracatı yurt dışındaki kıtlığı hafifletebilir; ancak yurt içindeki tüketicileri korumak hükümetin yine de önemli bir mali yükü üstlenmesini gerektiriyor.

Acil Tedarik Ne Kadar Sürebilir?

Hindistan'ın acil dizel tedarikini sürdürme kapasitesi ham petrole erişime ve Asya'ya sevkiyatı kârlı kılan fiyatlara bağlı. Savaşın sona ermesi veya Hürmüz'ün yeniden açılmasıyla yüklerin Avrupa pazarlarına yönelmesi mümkün hâle gelirse elverişli ticaret koşulları hızla değişebilir.

Noel-Beswick'in hesaplamaları, akışların en az ağustos ayına kadar sürebileceğine işaret ediyor. Ancak kesintinin ne kadar süreceği ve Hürmüz'ün ne zaman yeniden açılacağı belirsizliğini koruyor. Mevcut ticari teşvikte Orta Doğu tedarikindeki kesintilerin sürmesi ve dizel crack spread'lerinin geniş olması belirleyici rol oynuyor.

Alternatif deniz güzergâhları, normalde Hürmüz'den her gün geçen 20 milyon varil petrolü taşıyacak altyapıya sahip değil. Bu nedenle tedariki başka güzergâhlara yönlendirmek, boğazın fiilen kapanmasıyla kaybedilen hacmi kolayca karşılayamıyor.

Hürmüz'den askerî eskortla geçiş hâlâ tartışılıyor ve büyük lojistik ve sigorta sorunlarıyla karşı karşıya. Tankerlerin savaş riski primleri, günlük 100 bin doların altındaki olağan seviyelerden 436 bin doların üzerine çıktı. Bu da tehlikeli bölgeden petrol taşıma maliyetini keskin biçimde artırıyor.

Bangladeş, Filipinler, Tayland ve etkilenen diğer ekonomiler için Hindistan'dan gelen yükler, hükümetler yakıtı karneye bağlarken, çalışma haftalarını kısaltırken ve fiyatlara tavan koyarken geçici bir köprü sağlıyor. Hindistan kendi dizel ve yemek gazı tedarikini korumaya çalışırken bu sevkiyatlar, bölgenin nesiller boyunca karşılaştığı en ağır enerji güvenliği sınavında istikrar sağlamaya yardımcı oluyor.

Reklam

Özet

  • Hindistan, Mart 2026'da Güneydoğu Asya'ya yaklaşık bir milyon ton dizel göndererek yedi yılı aşkın sürenin en yüksek hacmine ulaştı.
  • Bu acil sevkiyatların yaklaşık %90'ını Reliance Industries sağladı; yüklerin yaklaşık yarısı Singapur'a gitti.
  • Hürmüz'ün fiilen kapanması, Çin'in 5 Mart'ta ihracatı durdurması ve Tayland'ın 1 Mart'ta getirdiği kısıtlamalar Asya'daki yakıt tedarikini daralttı.
  • Hint rafinerileri, geçici ABD muafiyetleri kapsamında kesintiye uğrayan Orta Doğu sevkiyatlarının yerini doldurmak için indirimli Rus ham petrolü aldı.
  • Hindistan, dizel ihracat vergisini litre başına 21,5 rupiye, havacılık türbin yakıtı vergisini litre başına 29,5 rupiye yeniden yükseltirken yurt içi yakıt vergilerini düşürdü.
  • Rafinerilerin üretim yönünü değiştirmesiyle yurt içi LPG üretimi %40 arttı; martta benzin ihracatı %33 düşerken dizel sevkiyatı %20 yükseldi.
  • Bangladeş, Filipinler, Vietnam ve Tayland yakıtı karneye bağlamak veya tüketimi azaltmak için önlemler aldı.
  • Gübre tedarikindeki aksama ve azotlu gübre fiyatlarındaki %30 ila %40'lık artış, tarım maliyetlerini ve gıda fiyatlarını tehdit ediyor.
  • Ticaret hesaplamaları, ham petrole erişim ve piyasa koşullarına bağlı olarak Hint dizelinin en az ağustos ayına kadar doğuya akmayı sürdürebileceğine işaret ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir